Vergilius, Georgica, LIBER IV
| 1 | Protinus aerii mellis caelestia dona |
| 2 | exsequar: hanc etiam, Maecenas, adspice partem. |
| 3 | Admiranda tibi levium spectacula rerum |
| 4 | magnanimosque duces totiusque ordine gentis |
| 5 | mores et studia et populos et proelia dicam. |
| 6 | In tenui labor; at tenuis non gloria, si quem |
| 7 | numina laeva sinunt auditque vocatus Apollo. |
| 8 | Principio sedes apibus statioque petenda, |
| 9 | quo neque sit ventis aditus - nam pabula venti |
| 10 | ferre domum prohibent - neque oves haedique petulci |
| 11 | floribus insultent aut errans bucula campo |
| 12 | decutiat rorem et surgentes atterat herbas. |
| 13 | Absint et picti squalentia terga lacerti |
| 14 | pinguibus a stabulis meropesque aliaeque volucres |
| 15 | et manibus Procne pectus signata cruentis; |
| 16 | omnia nam late vastant ipsasque volantes |
| 17 | ore ferunt dulcem nidis immitibus escam. |
| 18 | At liquidi fontes et stagna virentia musco |
| 19 | adsint et tenuis fugiens per gramina rivus, |
| 20 | palmaque vestibulum aut ingens oleaster inumbret, |
| 21 | ut, cum prima novi ducent examina reges |
| 22 | vere suo ludetque favis emissa iuventus, |
| 23 | vicina invitet decedere ripa calori, |
| 24 | obviaque hospitiis teneat frondentibus arbos. |
| 25 | In medium, seu stabit iners seu profluet umor, |
| 26 | transversas salices et grandia conice saxa, |
| 27 | pontibus ut crebris possint consistere et alas |
| 28 | pandere ad aestivum solem, si forte morantes |
| 29 | sparserit aut praeceps Neptuno immerserit Eurus. |
| 30 | Haec circum casiae virides et olentia late |
| 31 | serpylla et graviter spirantis copia thymbrae |
| 32 | floreat inriguumque bibant violaria fontem. |
| 33 | Ipsa autem, seu corticibus tibi suta cavatis, |
| 34 | seu lento fuerint alvaria vimine texta, |
| 35 | angustos habeant aditus: nam frigore mella |
| 36 | cogit hiems, eademque calor liquefacta remittit. |
| 37 | Utraque vis apibus pariter metuenda; neque illae |
| 38 | nequiquam in tectis certatim tenuia cera |
| 39 | spiramenta linunt fucoque et floribus oras |
| 40 | explent collectumque haec ipsa ad munera gluten |
| 41 | et visco et Phrygiae servant pice lentius Idae. |
| 42 | Saepe etiam effossis, si vera est fama, latebris |
| 43 | sub terra fovere larem, penitusque repertae |
| 44 | pumicibusque cavis exesaeque arboris antro. |
| 45 | Tu tamen et levi rimosa cubilia limo |
| 46 | ungue fovens circum et raras superinice frondes. |
| 47 | Neu propius tectis taxum sine, neve rubentes |
| 48 | ure foco cancros, altae neu crede paludi, |
| 49 | aut ubi odor caeni gravis aut ubi concava pulsu |
| 50 | saxa sonant vocisque offensa resultat imago. |
| 51 | Quod superest, ubi pulsam hiemem sol aureus egit |
| 52 | sub terras caelumque aestiva luce reclusit, |
| 53 | illae continuo saltus silvasque peragrant |
| 54 | purpureosque metunt flores et flumina libant |
| 55 | summa leves. Hinc nescio qua dulcedine laetae |
| 56 | progeniem nidosque fovent, hinc arte recentes |
| 57 | excudunt ceras et mella tenacia fingunt. |
| 58 | Hinc ubi iam emissum caveis ad sidera caeli |
| 59 | nare per aestatem liquidam suspexeris agmen |
| 60 | obscuramque trahi vento mirabere nubem, |
| 61 | contemplator: aquas dulces et frondea semper |
| 62 | tecta petunt. Huc tu iussos adsperge sapores, |
| 63 | trita melisphylla et cerinthae ignobile gramen, |
| 64 | tinnitusque cie et Matris quate cymbala circum. |
| 65 | ipsae consident medicatis sedibus, ipsae |
| 66 | intima more suo sese in cunabula condent. |
| 67 | Sin autem ad pugnam exierint, nam saepe duobus |
| 68 | regibus incessit magno discordia motu, |
| 69 | continuoque animos vulgi et trepidantia bello |
| 70 | corda licet longe praesciscere; namque morantes |
| 71 | Martius ille aeris rauci canor increpat et vox |
| 72 | auditur fractos sonitus imitata tubarum; |
| 73 | tum trepidae inter se coeunt pennisque coruscant |
| 74 | spiculaque exacuunt rostris aptantque lacertos |
| 75 | et circa regem atque ipsa ad praetoria densae |
| 76 | miscentur magnisque vocant clamoribus hostem. |
| 77 | Ergo ubi ver nactae sudum camposque patentes, |
| 78 | erumpunt portis; concurritur, aethere in alto |
| 79 | fit sonitus, magnum mixtae glomerantur in orbem |
| 80 | praecipitesque cadunt; non densior aere grando, |
| 81 | nec de concussa tantum pluit ilice glandis. |
| 82 | ipsi per medias acies insignibus alis |
| 83 | ingentes animos angusto in pectore versant, |
| 84 | usque adeo obnixi non cedere, dum gravis aut hos |
| 85 | aut hos versa fuga victor dare terga subegit. |
| 86 | Hi motus animorum atque haec certamina tanta |
| 87 | pulveris exigui iactu compressa quiescent. |
| 88 | Verum ubi ductores acie revocaveris ambo, |
| 89 | deterior qui visus, eum, ne prodigus obsit, |
| 90 | dede neci; melior vacua sine regnet in aula. |
| 91 | Alter erit maculis auro squalentibus ardens; |
| 92 | nam duo sunt genera: hic melior, insignis et ore |
| 93 | et rutilis clarus squamis, ille horridus alter |
| 94 | desidia latamque trahens inglorius alvum. |
| 95 | Ut binae regum facies, ita corpora plebis. |
| 96 | Namque aliae turpes horrent, ceu pulvere ab alto |
| 97 | cum venit et sicco terram spuit ore viator |
| 98 | aridus; elucent aliae et fulgore coruscant |
| 99 | ardentes auro et paribus lita corpora guttis. |
| 100 | Haec potior suboles, hinc caeli tempore certo |
| 101 | dulcia mella premes, nec tantum dulcia, quantum |
| 102 | et liquida et durum Bacchi domitura saporem. |
| 103 | At cum incerta volant caeloque examina ludunt |
| 104 | contemnuntque favos et frigida tecta relinquunt, |
| 105 | instabiles animos ludo prohibebis inani. |
| 106 | Nec magnus prohibere labor: tu regibus alas |
| 107 | eripe; non illis quisquam cunctantibus altum |
| 108 | ire iter aut castris audebit vellere signa. |
| 109 | Invitent croceis halantes floribus horti |
| 110 | et custos furum atque avium cum falce saligna |
| 111 | Hellespontiaci servet tutela Priapi. |
| 112 | Ipse thymum pinosque ferens de montibus altis |
| 113 | tecta serat late circum, cui talia curae; |
| 114 | ipse labore manum duro terat, ipse feraces |
| 115 | figat humo plantas et amicos inriget imbres. |
| 116 | Atque equidem, extremo ni iam sub fine laborum |
| 117 | vela traham et terris festinem advertere proram, |
| 118 | forsitan et, pingues hortos quae cura colendi |
| 119 | ornaret, canerem, biferique rosaria Paesti, |
| 120 | quoque modo potis gauderent intiba rivis |
| 121 | et virides apio ripae, tortusque per herbam |
| 122 | cresceret in ventrem cucumis; nec sera comantem |
| 123 | narcissum aut flexi tacuissem vimen acanthi |
| 124 | pallentesque hederas et amantes litora myrtos. |
| 125 | Namque sub Oebaliae memini me turribus arcis, |
| 126 | qua niger umectat flaventia culta Galaesus, |
| 127 | Corycium vidisse senem, cui pauca relicti |
| 128 | iugera ruris erant, nec fertilis illa iuvencis |
| 129 | nec pecori opportuna seges nec commoda Baccho. |
| 130 | Hic rarum tamen in dumis olus albaque circum |
| 131 | lilia verbenasque premens vescumque papaver |
| 132 | regum aequabat opes animis seraque revertens |
| 133 | nocte domum dapibus mensas onerabat inemptis. |
| 134 | Primus vere rosam atque autumno carpere poma, |
| 135 | et cum tristis hiems etiamnum frigore saxa |
| 136 | rumperet et glacie cursus frenaret aquarum, |
| 137 | ille comam mollis iam tondebat hyacinthi |
| 138 | aestatem increpitans seram Zephyrosque morantes. |
| 139 | Ergo apibus fetis idem atque examine multo |
| 140 | primus abundare et spumantia cogere pressis |
| 141 | mella favis; illi tiliae atque uberrima pinus, |
| 142 | quotque in flore novo pomis se fertilis arbos |
| 143 | induerat, totidem autumno matura tenebat. |
| 144 | Ille etiam seras in versum distulit ulmos |
| 145 | eduramque pirum et spinos iam pruna ferentes |
| 146 | iamque ministrantem platanum potantibus umbras. |
| 147 | Verum haec ipse equidem spatiis exclusus iniquis |
| 148 | praetereo atque aliis post me memoranda relinquo. |
| 149 | Nunc age, naturas apibus quas Iuppiter ipse |
| 150 | addidit, expediam, pro qua mercede canoros |
| 151 | Curetum sonitus crepitantiaque aera secutae |
| 152 | Dictaeo caeli regem pavere sub antro. |
| 153 | Solae communes natos, consortia tecta |
| 154 | urbis habent magnisque agitant sub legibus aevum, |
| 155 | et patriam solae et certos novere penates, |
| 156 | venturaeque hiemis memores aestate laborem |
| 157 | experiuntur et in medium quaesita reponunt. |
| 158 | Namque aliae victu invigilant et foedere pacto |
| 159 | exercentur agris; pars intra saepta domorum |
| 160 | Narcissi lacrimam et lentum de cortice gluten |
| 161 | prima favis ponunt fundamina, deinde tenaces |
| 162 | suspendunt ceras: aliae spem gentis adultos |
| 163 | educunt fetus, aliae purissima mella |
| 164 | stipant et liquido distendunt nectare cellas. |
| 165 | Sunt quibus ad portas cecidit custodia sorti, |
| 166 | inque vicem speculantur aquas et nubila caeli |
| 167 | aut onera accipiunt venientum aut agmine facto |
| 168 | ignavum fucos pecus a praesepibus arcent. |
| 169 | Fervet opus, redolentque thymo fragrantia mella. |
| 170 | ac veluti lentis Cyclopes fulmina massis |
| 171 | cum properant, alii taurinis follibus auras |
| 172 | accipiunt redduntque, alii stridentia tingunt |
| 173 | aera lacu; gemit impositis incudibus Aetna; |
| 174 | illi inter sese magna vi bracchia tollunt |
| 175 | in numerum versantque tenaci forcipe ferrum: |
| 176 | non aliter, si parva licet componere magnis, |
| 177 | Cecropias innatus apes amor urget habendi, |
| 178 | munere quamque suo. Grandaevis oppida curae |
| 179 | et munire favos et daedala fingere tecta. |
| 180 | At fessae multa referunt se nocte minores, |
| 181 | crura thymo plenae; pascuntur et arbuta passim |
| 182 | et glaucas salices casiamque crocumque rubentem |
| 183 | et pinguem tiliam et ferrugineos hyacinthos. |
| 184 | Omnibus una quies operum, labor omnibus unus: |
| 185 | mane ruunt portis; nusquam mora; rursus easdem |
| 186 | vesper ubi e pastu tandem decedere campis |
| 187 | admonuit, tum tecta petunt, tum corpora curant; |
| 188 | fit sonitus, mussantque oras et limina circum. |
| 189 | Post, ubi iam thalamis se composuere, siletur |
| 190 | in noctem fessosque sopor suus occupat artus. |
| 191 | Nec vero a stabulis pluvia impendente recedunt |
| 192 | longius aut credunt caelo adventantibus Euris, |
| 193 | sed circum tutae sub moenibus urbis aquantur, |
| 194 | excursusque breves temptant et saepe lapillos, |
| 195 | ut cumbae instabiles fluctu iactante saburram, |
| 196 | tollunt, his sese per inania nubila librant. |
| 197 | Illum adeo placuisse apibus mirabere morem, |
| 198 | quod neque concubitu indulgent nec corpora segnes |
| 199 | in Venerem solvunt aut fetus nixibus edunt: |
| 200 | verum ipsae e foliis natos, e suavibus herbis |
| 201 | ore legunt, ipsae regem parvosque Quirites |
| 202 | sufficiunt aulasque et cerea regna refigunt. |
| 203 | *Saepe etiam duris errando in cotibus alas |
| 204 | attrivere ultroque animam sub fasce dedere: |
| 205 | tantus amor florum et generandi gloria mellis. |
| 206 | Ergo ipsas quamvis angusti terminus aevi |
| 207 | excipiat, neque enim plus septima ducitur aestas, |
| 208 | at genus immortale manet multosque per annos |
| 209 | stat fortuna domus et avi numerantur avorum. |
| 210 | Praeterea regem non sic Aegyptus et ingens |
| 211 | Lydia nec populi Parthorum aut Medus Hydaspes |
| 212 | observant. Rege incolumi mens omnibus una est; |
| 213 | amisso rupere fidem constructaque mella |
| 214 | diripuere ipsae et crates solvere favorum. |
| 215 | Ille operum custos, illum admiruntur et omnes |
| 216 | circumstant fremitu denso stipantque frequentes |
| 217 | et saepe attollunt umeris et corpora bello |
| 218 | obiectant pulchramque petunt per vulnera mortem. |
| 219 | His quidam signis atque haec exempla secuti |
| 220 | esse apibus partem divinae mentis et haustus |
| 221 | aetherios dixere; deum namque ire per omnes |
| 222 | terrasque tractusque maris caelumque profundum. |
| 223 | Hinc pecudes, armenta, viros, genus omne ferarum, |
| 224 | quemque sibi tenues nascentem arcessere vitas; |
| 225 | scilicet huc reddi deinde ac resoluta referri |
| 226 | omnia nec morti esse locum, sed viva volare |
| 227 | sideris in numerum atque alto succedere caelo. |
| 228 | Siquando sedem angustam servataque mella |
| 229 | thesauris relines, prius haustu sparsus aquarum |
| 230 | ora fove fumosque manu praetende sequaces. |
| 231 | Bis gravidos cogunt fetus, duo tempora messis, |
| 232 | Taygete simul os terris ostendit honestum |
| 233 | Pleas et Oceani spretos pede reppulit amnes, |
| 234 | aut eadem sidus fugiens ubi Piscis aquosi |
| 235 | tristior hibernas caelo descendit in undas. |
| 236 | Illis ira modum supra est, laesaeque venenum |
| 237 | morsibus inspirant et spicula caeca relinquunt |
| 238 | adfixae venis animasque in vulnere ponunt. |
| 239 | Sin duram metues hiemem parcesque futuro |
| 240 | contunsosque animos et res miserabere fractas, |
| 241 | at suffire thymo cerasque recidere inanes |
| 242 | quis dubitet? nam saepe favos ignotus adedit |
| 243 | stellio et lucifugis congesta cubilia blattis |
| 244 | immunisque sedens aliena ad pabula fucus |
| 245 | aut asper crabro imparibus se immiscuit armis, |
| 246 | aut dirum tiniae genus, aut invisa Minervae |
| 247 | laxos in foribus suspendit aranea casses. |
| 248 | Quo magis exhaustae fuerint, hoc acrius omnes |
| 249 | incumbent generis lapsi sarcire ruinas |
| 250 | complebuntque foros et floribus horrea texent. |
| 251 | Si vero, quoniam casus apibus quoque nostros |
| 252 | vita tulit, tristi languebunt corpora morbo - |
| 253 | quod iam non dubiis poteris cognoscere signis: |
| 254 | continuo est aegris alius color, horrida vultum |
| 255 | deformat macies, tum corpora luce carentum |
| 256 | exportant tectis et tristia funera ducunt; |
| 257 | aut illae pedibus conexae ad limina pendent, |
| 258 | aut intus clausis cunctantur in aedibus, omnes |
| 259 | ignavaeque fame et contracto frigore pigrae. |
| 260 | Tum sonus auditur gravior, tractimque susurrant, |
| 261 | frigidus ut quondam silvis immurmurat Auster, |
| 262 | ut mare sollicitum stridit refluentibus undis, |
| 263 | aestuat ut clausis rapidus fornacibus ignis: |
| 264 | hic iam galbaneos suadebo incendere odores |
| 265 | mellaque harundineis inferre canalibus, ultro |
| 266 | hortantem et fessas ad pabula nota vocantem. |
| 267 | Proderit et tunsum gallae admiscere saporem |
| 268 | Arentesque rosas aut igni pinguia multo |
| 269 | defruta vel psithia passos de vite racemos |
| 270 | Cecropiumque thymum et grave olentia centaurea. |
| 271 | Est etiam flos in pratis, cui nomen amello |
| 272 | fecere agricolae, facilis quaerentibus herba; |
| 273 | namque uno ingentem tollit de caespite silvam, |
| 274 | aureus ipse, sed in foliis, quae plurima circum |
| 275 | funduntur, violae sublucet purpura nigrae; |
| 276 | [saepe deum nexis ornatae torquibus arae;] |
| 277 | asper in ore sapor; tonsis in vallibus illum |
| 278 | pastores et curva legunt prope flumina Mellae. |
| 279 | Huius odorato radices incoque Baccho |
| 280 | pabulaque in foribus plenis adpone canistris. |
| 281 | Sed siquem proles subito defecerit omnis, |
| 282 | nec genus unde novae stirpis revocetur habebit, |
| 283 | tempus et Arcadii memoranda inventa magistri |
| 284 | pandere, quoque modo caesis iam saepe iuvencis |
| 285 | insincerus apes tulerit cruor. Altius omnem |
| 286 | expediam prima repetens ab origine famam. |
| 287 | Nam qua Pellaei gens fortunata Canopi |
| 288 | accolit effuso stagnantem flumine Nilum |
| 289 | et circum pictis vehitur sua rura phaselis, |
| 290 | quaque pharetratae vicinia Persidis urget, |
| 291 | [et viridem Aegyptum nigra fecundat harena, |
| 292 | et diversa ruens septem discurrit in ora |
| 293 | usque coloratis amnis devexus ab Indis] |
| 294 | omnis in hac certam regio iacit arte salutem. |
| 295 | Exiguus primum atque ipsos contractus in usus |
| 296 | eligitur locus; hunc angustique imbrice tecti |
| 297 | parietibusque premunt artis et quattuor addunt, |
| 298 | quattuor a ventis obliqua luce fenestras. |
| 299 | Tum vitulus bima curvans iam cornua fronte |
| 300 | quaeritur; huic geminae nares et spiritus oris |
| 301 | multa reluctanti obstruitur, plagisque perempto |
| 302 | tunsa per integram solvuntur viscera pellem. |
| 303 | Sic positum in clauso linquunt et ramea costis |
| 304 | subiciunt fragmenta, thymum casiasque recentes. |
| 305 | Hoc geritur Zephyris primum impellentibus undas, |
| 306 | ante novis rubeant quam prata coloribus, ante |
| 307 | garrula quam tignis nidum suspendat hirundo. |
| 308 | Interea teneris tepefactus in ossibus umor |
| 309 | aestuat et visenda modis animalia miris, |
| 310 | trunca pedum primo, mox et stridentia pennis, |
| 311 | miscentur tenuemque magis magis aera carpunt, |
| 312 | donec, ut aestivis effusus nubibus imber, |
| 313 | erupere aut ut nervo pulsante sagittae, |
| 314 | prima leves ineunt si quando proelia Parthi. |
| 315 | Quis deus hanc, Musae, quis nobis extudit artem? |
| 316 | Unde nova ingressus hominum experientia cepit? |
| 317 | Pastor Aristaeus fugiens Peneia Tempe, |
| 318 | amissis, ut fama, apibus morboque fameque, |
| 319 | tristis ad extremi sacrum caput adstitit amnis |
| 320 | multa querens atque hac adfatus voce parentem: |
| 321 | `Mater, Cyrene mater, quae gurgitis huius |
| 322 | ima tenes, quid me praeclara stirpe deorum, |
| 323 | si modo, quem perhibes, pater est Thymbraeus Apollo, |
| 324 | invisum fatis genuisti? aut quo tibi nostri |
| 325 | pulsus amor? quid me caelum sperare iubebas? |
| 326 | En etiam hunc ipsum vitae mortalis honorem, |
| 327 | quem mihi vix frugum et pecudum custodia sollers |
| 328 | omnia temptanti extuderat, te matre relinquo. |
| 329 | Quin age et ipsa manu felices erue silvas, |
| 330 | fer stabulis inimicum ignem atque interfice messes, |
| 331 | ure sata et validam in vites molire bipennem, |
| 332 | tanta meae si te ceperunt taedia laudis.' |
| 333 | At mater sonitum thalamo sub fluminis alti |
| 334 | sensit. Eam circum Milesia vellera Nymphae |
| 335 | carpebant hyali saturo fucata colore, |
| 336 | drymoque Xanthoque Ligeaque Phyllodoceque, |
| 337 | caesariem effusae nitidam per candida colla, |
| 338 | Nesaee Spioque Thaliaque Cymodoceque, |
| 339 | Cydippeque et flava Lycorias, altera virgo, |
| 340 | altera tum primos Lucinae experta labores, |
| 341 | Clioque et Beroe soror, Oceanitides ambae, |
| 342 | ambae auro, pictis incinctae pellibus ambae, |
| 343 | atque Ephyre atque Opis et Asia Deiopea |
| 344 | et tandem positis velox Arethusa sagittis. |
| 345 | Inter quas curam Clymene narrabat inanem |
| 346 | Vulcani Martisque dolos et dulcia furta, |
| 347 | aque Chao densos divum numerabat amores |
| 348 | carmine quo captae dum fusis mollia pensa |
| 349 | devolvunt, iterum maternas impulit aures |
| 350 | luctus Aristaei, vitreisque sedilibus omnes |
| 351 | obstipuere; sed ante alias Arethusa sorores |
| 352 | prospiciens summa flavum caput extulit unda |
| 353 | et procul: `O gemitu non frustra exterrita tanto, |
| 354 | Cyrene soror, ipse tibi, tua maxima cura, |
| 355 | tristis Aristaeus Penei genitoris ad undam |
| 356 | stat lacrimans et te crudelem nomine dicit.' |
| 357 | Huic percussa nova mentem formidine mater, |
| 358 | `duc, age, duc ad nos; fas illi limina divum |
| 359 | tangere,' ait. Simul alta iubet discedere late |
| 360 | flumina, qua iuvenis gressus inferret. At illum |
| 361 | curvata in montis faciem circumstetit unda |
| 362 | accepitque sinu vasto misitque sub amnem. |
| 363 | Iamque domum mirans genetricis et umida regna |
| 364 | speluncisque lacus clausos lucosque sonantes |
| 365 | ibat et ingenti motu stupefactus aquarum |
| 366 | omnia sub magna labentia flumina terra |
| 367 | spectabat diversa locis, Phasimque Lycumque |
| 368 | et caput, unde altus primum se erumpit Enipeus |
| 369 | unde pater Tiberinus et unde Aniena fluenta |
| 370 | saxosusque sonans Hypanis Mysusque Caicus, |
| 371 | et gemina auratus taurino cornua vultu |
| 372 | Eridanus, quo non alius per pinguia culta |
| 373 | in mare purpureum violentior effluit amnis. |
| 374 | Postquam est in thalami pendentia pumice tecta |
| 375 | perventum et nati fletus cognovit inanes |
| 376 | Cyrene, manibus liquidos dant ordine fontes |
| 377 | germanae tonsisque ferunt mantelia villis; |
| 378 | pars epulis onerant mensas et plena reponunt |
| 379 | pocula, Panchaeis adolescunt ignibus arae; |
| 380 | et mater, `Cape Maeonii carchesia Bacchi: |
| 381 | Oceano libemus,' ait. Simul ipsa precatur |
| 382 | Oceanumque patrem rerum Nymphasque sorores |
| 383 | centum quae silvas, centum quae flumina servant. |
| 384 | Ter liquido ardentem perfundit nectare Vestam, |
| 385 | ter flamma ad summum tecti subiecta reluxit. |
| 386 | Omine quo firmans animum sic incipit ipsa: |
| 387 | `Est in Carphatio Neptuni gurgite vates |
| 388 | caeruleus Proteus, magnum qui piscibus aequor |
| 389 | et iuncto bipedum curru metitur equorum. |
| 390 | Hic nunc Emathiae portus patriamque revisit |
| 391 | Pallenen, hunc et Nymphae veneramur et ipse |
| 392 | grandaevus Nereus; novit namque omnia vates, |
| 393 | quae sint, quae fuerint, quae mox ventura trahantur; |
| 394 | quippe ita Neptuno visum est, immania cuius |
| 395 | armenta et turpes pascit sub gurgite phocas. |
| 396 | Hic tibi, nate, prius vinclis capiendus, ut omnem |
| 397 | expediat morbi causam eventusque secundet. |
| 398 | Nam sine vi non ulla dabit praecepta, neque illum |
| 399 | orando flectes; vim duram et vincula capto |
| 400 | tende; doli circum haec demum frangentur inanes. |
| 401 | Ipsa ego, te, medios cum sol accenderit aestus, |
| 402 | cum sitiunt herbae et pecori iam gratior umbra est, |
| 403 | in secreta senis ducam, quo fessus ab undis |
| 404 | se recipit, facile ut somno adgrediare iacentem. |
| 405 | Verum ubi correptum manibus vinclisque tenebis, |
| 406 | tum variae eludent species atque ora ferarum |
| 407 | Fiet enim subito sus horridus atraque tigris |
| 408 | squamosusque draco et fulva cervice leaena, |
| 409 | aut acrem flammae sonitum dabit atque ita vinclis |
| 410 | excidet, aut in aquas tenues dilapsus abibit. |
| 411 | Sed quanto ille magis formas se vertet in omnes, |
| 412 | tanto, nate, magis contende tenacia vincla, |
| 413 | donec talis erit mutato corpore, qualem |
| 414 | videris, incepto tegeret cum lumina somno. |
| 415 | Haec ait et liquidum ambrosiae defundit odorem, |
| 416 | quo totum nati corpus perduxit; at illi |
| 417 | dulcis compositis spiravit crinibus aura |
| 418 | atque habilis membris venit vigor. Est specus ingens |
| 419 | exesi latere in montis, quo plurima vento |
| 420 | cogitur inque sinus scindit sese unda reductos, |
| 421 | deprensis olim statio tutissima nautis; |
| 422 | intus se vasti Proteus tegit obice saxi. |
| 423 | Hic iuvenem in latebris aversum a lumine Nympha |
| 424 | collocat; ipsa procul nebulis obscura resistit. |
| 425 | Iam rapidus torrens sitientes Sirius Indos |
| 426 | ardebat, caelo et medium sol igneus orbem |
| 427 | hauserat; arebant herbae et cava flumina siccis |
| 428 | faucibus ad limum radii tepefacta coquebant: |
| 429 | cum Proteus consueta petens e fluctibus antra |
| 430 | ibat; eum vasti circum gens umida ponti |
| 431 | exsultans rorem late dispergit amarum. |
| 432 | Sternunt se somno diversae in litore phocae. |
| 433 | Ipse, velut stabuli custos in montibus olim, |
| 434 | vesper ubi e pastu vitulos ad tecta reducit, |
| 435 | auditisque lupos acuunt balatibus agni, |
| 436 | considit scopulo medius numerumque recenset. |
| 437 | Cuius Aristaeo quoniam est oblata facultas, |
| 438 | vix defessa senem passus componere membra |
| 439 | cum clamore ruit magno manicisque iacentem |
| 440 | occupat. Ille suae contra non immemor artis |
| 441 | omnia transformat sese in miracula rerum, |
| 442 | ignemque horribilemque feram fluviumque liquentem. |
| 443 | Verum ubi nulla fugam reperit fallacia, victus |
| 444 | in sese redit atque hominis tandem ore locutus: |
| 445 | `Nam quis te, iuvenum confidentissime, nostras |
| 446 | iussit adire domos? Quidve hinc petis?' inquit. At ille: |
| 447 | `Scis, Proteu, scis ipse; neque est te fallere quicquam |
| 448 | sed tu desine velle. Deum praecepta secuti |
| 449 | venimus hinc lapsis quaesitum oracula rebus. |
| 450 | Tantum effatus. Ad haec vates vi denique multa |
| 451 | ardentes oculos intorsit lumine glauco |
| 452 | et graviter frendens sic fatis ora resolvit. |
| 453 | Non te nullius exercent numinis irae; |
| 454 | magna luis commissa: tibi has miserabilis Orpheus |
| 455 | haudquaquam ob meritum poenas, ni fata resistant, |
| 456 | suscitat et rapta graviter pro coniuge saevit. |
| 457 | Illa quidem, dum te fugeret per flumina praeceps, |
| 458 | immanem ante pedes hydrum moritura puella |
| 459 | servantem ripas alta non vidit in herba. |
| 460 | At chorus aequalis Dryadum clamore supremos |
| 461 | implerunt montes; flerunt Rhodopeiae arces |
| 462 | altaque Pangaea et Rhesi mavortia tellus |
| 463 | atque Getae atque Hebrus et Actias Orithyia. |
| 464 | Ipse cava solans aegrum testudine amorem |
| 465 | te, dulcis coniunx, te solo in litore secum, |
| 466 | te veniente die, te decedente canebat. |
| 467 | Taenarias etiam fauces, alta ostia Ditis, |
| 468 | et caligantem nigra formidine lucum |
| 469 | ingressus manesque adiit regemque tremendum |
| 470 | nesciaque humanis precibus mansuescere corda. |
| 471 | At cantu commotae Erebi de sedibus imis |
| 472 | umbrae ibant tenues simulacraque luce carentum, |
| 473 | quam multa in foliis avium se milia condunt |
| 474 | vesper ubi aut hibernus agit de montibus imber, |
| 475 | matres atque viri defunctaque corpora vita |
| 476 | magnanimum heroum, pueri innuptaeque puellae, |
| 477 | impositique rogis iuvenes ante ora parentum, |
| 478 | quos circum limus niger et deformis harundo |
| 479 | Cocyti tardaque palus inamabilis unda |
| 480 | alligat et noviens Styx interfusa coercet. |
| 481 | Quin ipsae stupuere domus atque intima Leti |
| 482 | tartara caeruleosque implexae crinibus angues |
| 483 | Eumenides, tenuitque inhians tria Cerberus ora |
| 484 | atque Ixionii vento rota constitit orbis. |
| 485 | Iamque pedem referens casus evaserat omnes; |
| 486 | redditaque Eurydice superas veniebat ad auras, |
| 487 | pone sequens, namque hanc dederat Proserpina legem, |
| 488 | cum subita incautum dementia cepit amantem, |
| 489 | ignoscenda quidem, scirent si ignoscere manes. |
| 490 | Restitit Eurydicenque suam iam luce sub ipsa |
| 491 | immemor heu! victusque animi respexit. Ibi omnis |
| 492 | effusus labor atque immitis rupta tyranni |
| 493 | foedera, terque fragor stagnis auditus Avernis. |
| 494 | Illa, Quis et me, inquit, miseram et te perdidit, Orpheu, |
| 495 | quis tantus furor? En iterum crudelia retro |
| 496 | Fata vocant, conditque natantia lumina somnus. |
| 497 | Iamque vale: feror ingenti circumdata nocte |
| 498 | invalidasque tibi tendens, heu non tua, palmas! |
| 499 | dixit et ex oculis subito, ceu fumus in auras |
| 500 | commixtus tenues, fugit diversa, neque illum, |
| 501 | prensantem nequiquam umbras et multa volentem |
| 502 | dicere, praeterea vidit, nec portitor Orci |
| 503 | amplius obiectam passus transire paludem. |
| 504 | Quid faceret? Quo se rapta bis coniuge ferret? |
| 505 | Quo fletu Manis, quae numina voce moveret? |
| 506 | Illa quidem Stygia nabat iam frigida cumba. |
| 507 | Septem illum totos perhibent ex ordine menses |
| 508 | rupe sub aeria deserti ad Strymonis undam |
| 509 | flesse sibi et gelidis haec evolvisse sub antris |
| 510 | mulcentem tigres et agentem carmine quercus; |
| 511 | qualis populea maerens philomela sub umbra |
| 512 | amissos queritur fetus, quos durus arator |
| 513 | observans nido implumes detraxit; at illa |
| 514 | flet noctem ramoque sedens miserabile carmen |
| 515 | integrat et maestis late loca questibus implet. |
| 516 | Nulla Venus, non ulli animum flexere hymenaei. |
| 517 | Solus Hyperboreas glacies Tanaimque nivalem |
| 518 | arvaque Rhipaeis numquam viduata pruinis |
| 519 | lustrabat raptam Eurydicen atque inrita Ditis |
| 520 | dona querens; spretae Ciconum quo munere matres |
| 521 | inter sacra deum nocturnique orgia Bacchi |
| 522 | discerptum latos iuvenem sparsere per agros. |
| 523 | Tum quoque marmorea caput a cervice revulsum |
| 524 | gurgite cum medio portans Oeagrius Hebrus |
| 525 | volveret, Eurydicen vox ipsa et frigida lingua |
| 526 | ah miseram Eurydicen! anima fugiente vocabat: |
| 527 | Eurydicen toto referebant flumine ripae. |
| 528 | Haec Proteus, et se iactu dedit aequor in altum, |
| 529 | quaque dedit, spumantem undam sub vertice torsit. |
| 530 | At non Cyrene; namque ultro adfata timentem: |
| 531 | `Nate, licet tristes animo deponere curas. |
| 532 | Haec omnis morbi causa; hinc miserabile Nymphae, |
| 533 | cum quibus illa choros lucis agitabat in altis, |
| 534 | exitium misere apibus. Tu munera supplex |
| 535 | tende petens pacem et faciles venerare Napaeas; |
| 536 | namque dabunt veniam votis irasque remittent. |
| 537 | Sed modus orandi qui sit, prius ordine dicam. |
| 538 | Quattuor eximios praestanti corpore tauros, |
| 539 | qui tibi nunc viridis depascunt summa Lycaei, |
| 540 | delige et intacta totidem cervice iuvencas. |
| 541 | Quattuor his aras alta ad delubra dearum |
| 542 | constitue et sacrum iugulis demitte cruorem, |
| 543 | corporaque ipsa boum frondoso desere luco. |
| 544 | Post, ubi nona suos Aurora ostenderit ortus, |
| 545 | inferias Orphei Lethaea papavera mittes |
| 546 | et nigram mactabis ovem lucumque revises: |
| 547 | placatam Eurydicen vitula venerabere caesa. |
| 548 | Haud mora; continuo matris praecepta facessit; |
| 549 | ad delubra venit, monstratas excitat aras, |
| 550 | quattuor eximios praestanti corpore tauros |
| 551 | ducit et intacta totidem cervice iuvencas. |
| 552 | Post, ubi nona suos Aurora induxerat ortus, |
| 553 | inferias Orphei mittit lucumque revisit. |
| 554 | Hic vero subitum ac dictu mirabile monstrum |
| 555 | adspiciunt, liquefacta boum per viscera toto |
| 556 | stridere apes utero et ruptis effervere costis, |
| 557 | immensasque trahi nubes, iamque arbore summa |
| 558 | confluere et lentis uvam demittere ramis. |
| 559 | Haec super arvorum cultu pecorumque canebam |
| 560 | et super arboribus, Caesar dum magnus ad altum |
| 561 | fulminat Euphraten bello victorque volentes |
| 562 | per populos dat iura viamque adfectat Olympo. |
| 563 | Illo Vergilium me tempore dulcis alebat |
| 564 | Parthenope studiis florentem ignobilis oti, |
| 565 | carmina qui lusi pastorum audaxque iuventa, |
| 566 | Tityre, te patulae cecini sub tegmine fagi. |