Vergilius, Georgica, LIBER I
| 1 | Quid faciat laetas segetes, quo sidere terram |
| 2 | vertere, Maecenas, ulmisque adiungere vitis |
| 3 | conveniat, quae cura boum, qui cultus habendo |
| 4 | sit pecori, apibus quanta experientia parcis, |
| 5 | hinc canere incipiam. Vos, o clarissima mundi |
| 6 | lumina, labentem caelo quae ducitis annum, |
| 7 | Liber et alma Ceres, vestro si munere tellus |
| 8 | Chaoniam pingui glandem mutavit arista, |
| 9 | poculaque inventis Acheloia miscuit uvis; |
| 10 | et vos, agrestum praesentia numina, Fauni, |
| 11 | ferte simul Faunique pedem Dryadesque puellae: |
| 12 | Munera vestra cano. Tuque o, cui prima frementem |
| 13 | fudit equum magno tellus percussa tridenti, |
| 14 | Neptune; et cultor nemorum, cui pinguia Ceae |
| 15 | ter centum nivei tondent dumeta iuvenci; |
| 16 | ipse nemus linquens patrium saltusque Lycaei, |
| 17 | Pan, ovium custos, tua si tibi Maenala curae, |
| 18 | adsis, o Tegeaee, favens, oleaeque Minerva |
| 19 | inventrix, uncique puer monstrator aratri, |
| 20 | et teneram ab radice ferens, Silvane, cupressum, |
| 21 | dique deaeque omnes, studium quibus arva tueri, |
| 22 | quique novas alitis non ullo semine fruges, |
| 23 | quique satis largum caelo demittitis imbrem; |
| 24 | tuque adeo, quem mox quae sint habitura deorum |
| 25 | concilia, incertum est, urbisne invisere, Caesar, |
| 26 | terrarumque velis curam et te maximus orbis |
| 27 | auctorem frugum tempestatumque potentem |
| 28 | accipiat, cingens materna tempora myrto, |
| 29 | an deus inmensi venias maris ac tua nautae |
| 30 | numina sola colant, tibi serviat ultima Thule |
| 31 | teque sibi generum Tethys emat omnibus undis, |
| 32 | anne novum tardis sidus te mensibus addas, |
| 33 | qua locus Erigonen inter Chelasque sequentis |
| 34 | panditur - ipse tibi iam bracchia contrahit ardens |
| 35 | Scorpius et caeli iusta plus parte reliquit - |
| 36 | quidquid eris, - nam te nec sperant Tartara regem |
| 37 | nec tibi regnandi veniat tam dira cupido, |
| 38 | quamvis Elysios miretur Graecia campos |
| 39 | nec repetita sequi curet Proserpina matrem - |
| 40 | da facilem cursum atque audacibus adnue coeptis |
| 41 | ignarosque viae mecum miseratus agrestis |
| 42 | ingredere et votis iam nunc adsuesce vocari. |
| 43 | Vere novo, gelidus canis cum montibus humor |
| 44 | liquitur et Zephyro putris se glaeba resolvit, |
| 45 | depresso incipiat iam tum mihi taurus aratro |
| 46 | ingemere et sulco attritus splendescere vomer. |
| 47 | Illa seges demum votis respondet avari |
| 48 | agricolae, bis quae solem, bis frigora sensit; |
| 49 | illius inmensae ruperunt horrea messes. |
| 50 | At prius ignotum ferro quam scindimus aequor, |
| 51 | ventos et varium caeli praediscere morem |
| 52 | cura sit ac patrios cultusque habitusque locorum |
| 53 | et quid quaeque ferat regio et quid quaeque recuset. |
| 54 | Hic segetes, illic veniunt felicius uvae, |
| 55 | arborei fetus alibi, atque iniussa virescunt |
| 56 | gramina. Nonne vides, croceos ut Tmolus odores, |
| 57 | India mittit ebur, molles sua tura Sabaei, |
| 58 | at Chalybes nudi ferrum, virosaque Pontus |
| 59 | castorea, Eliadum palmas Epiros equarum. |
| 60 | Continuo has leges aeternaque foedera certis |
| 61 | inposuit natura locis, quo tempore primum |
| 62 | Deucalion vacuum lapides iactavit in orbem, |
| 63 | unde homines nati, durum genus. Ergo age, terrae |
| 64 | pingue solum primis extemplo a mensibus anni |
| 65 | fortes invertant tauri glaebasque iacentis |
| 66 | pulverulenta coquat maturis solibus aestas; |
| 67 | at si non fuerit tellus fecunda, sub ipsum |
| 68 | Arcturum tenui sat erit suspendere sulco: |
| 69 | illic, officiant laetis ne frugibus herbae, |
| 70 | hic, sterilem exiguus ne deserat humor harenam. |
| 71 | Alternis idem tonsas cessare novalis |
| 72 | et segnem patiere situ durescere campum; |
| 73 | aut ibi flava seres mutato sidere farra, |
| 74 | unde prius laetum siliqua quassante legumen |
| 75 | aut tenuis fetus viciae tristisque lupini |
| 76 | sustuleris fragilis calamos silvamque sonantem. |
| 77 | Urit enim lini campum seges, urit avenae, |
| 78 | urunt Lethaeo perfusa papavera somno: |
| 79 | sed tamen alternis facilis labor, arida tantum |
| 80 | ne saturare fimo pingui pudeat sola neve |
| 81 | effetos cinerem inmundum iactare per agros. |
| 82 | Sic quoque mutatis requiescunt fetibus arva; |
| 83 | nec nulla interea est inaratae gratia terrae. |
| 84 | Saepe etiam sterilis incendere profuit agros |
| 85 | atque levem stipulam crepitantibus urere flammis: |
| 86 | sive inde occultas viris et pabula terrae |
| 87 | pinguia concipiunt, sive illis omne per ignem |
| 88 | excoquitur vitium atque exsudat inutilis humor, |
| 89 | seu pluris calor ille vias et caeca relaxat |
| 90 | spiramenta, novas veniat qua sucus in herbas, |
| 91 | seu durat magis et venas adstringit hiantis, |
| 92 | ne tenues pluviae rapidive potentia solis |
| 93 | acrior aut Boreae penetrabile frigus adurat. |
| 94 | Multum adeo, rastris glaebas qui frangit inertis |
| 95 | vimineasque trahit cratis, iuvat arva, neque illum |
| 96 | flava Ceres alto nequiquam spectat Olympo; |
| 97 | et qui, proscisso quae suscitat aequore terga, |
| 98 | rursus in obliquum verso perrumpit aratro, |
| 99 | exercetque frequens tellurem atque imperat arvis. |
| 100 | Humida solstitia atque hiemes orate serenas, |
| 101 | agricolae; hiberno laetissima pulvere farra, |
| 102 | laetus ager: nullo tantum se Mysia cultu |
| 103 | iactat et ipsa suas mirantur Gargara messis. |
| 104 | Quid dicam, iacto qui semine comminus arva |
| 105 | insequitur cumulosque ruit male pinguis harenae |
| 106 | deinde satis fluvium inducit rivosque sequentis |
| 107 | et, cum exustus ager morientibus aestuat herbis, |
| 108 | ecce supercilio clivosi tramitis undam |
| 109 | elicit. illa cadens raucum per levia murmur |
| 110 | saxa ciet, scatebrisque arentia temperat arva. |
| 111 | Quid qui, ne gravidis procumbat culmus aristis, |
| 112 | luxuriem segetum tenera depascit in herba, |
| 113 | cum primum sulcos aequant sata. quique paludis |
| 114 | collectum humorem bibula deducit harena. |
| 115 | Praesertim incertis si mensibus amnis abundans |
| 116 | exit et obducto late tenet omnia limo, |
| 117 | unde cavae tepido sudant humore lacunae. |
| 118 | Nec tamen, haec cum sint hominumque boumque labores |
| 119 | versando terram experti, nihil inprobus anser |
| 120 | Strymoniaeque grues et amaris intiba fibris |
| 121 | officiunt aut umbra nocet. Pater ipse colendi |
| 122 | haud facilem esse viam voluit, primusque per artem |
| 123 | movit agros curis acuens mortalia corda |
| 124 | nec torpere gravi passus sua regna veterno. |
| 125 | Ante Iovem nulli subigebant arva coloni; |
| 126 | ne signare quidem aut partiri limite campum |
| 127 | fas erat: in medium quaerebant ipsaque tellus |
| 128 | omnia liberius nullo poscente ferebat. |
| 129 | Ille malum virus serpentibus addidit atris |
| 130 | praedarique lupos iussit pontumque moveri, |
| 131 | mellaque decussit foliis ignemque removit |
| 132 | et passim rivis currentia vina repressit, |
| 133 | ut varias usus meditando extunderet artis |
| 134 | paulatim et sulcis frumenti quaereret herbam. |
| 135 | [Ut silicis venis abstrusum excuderet ignem.] |
| 136 | Tunc alnos primum fluvii sensere cavatas; |
| 137 | navita tum stellis numeros et nomina fecit, |
| 138 | Pleiadas, Hyadas, claramque Lycaonis Arcton; |
| 139 | tum laqueis captare feras et fallere visco |
| 140 | inventum et magnos canibus circumdare saltus; |
| 141 | atque alius latum funda iam verberat amnem |
| 142 | alta petens, pelagoque alius trahit humida lina; |
| 143 | tum ferri rigor atque argutae lamina serrae, - |
| 144 | nam primi cuneis scindebant fissile lignum |
| 145 | tum variae venere artes. Labor omnia vicit |
| 146 | inprobus et duris urgens in rebus egestas. |
| 147 | Prima Ceres ferro mortalis vertere terram |
| 148 | instituit, cum iam glandes atque arbuta sacrae |
| 149 | deficerent silvae et victum Dodona negaret. |
| 150 | Mox et frumentis labor additus, ut mala culmos |
| 151 | esset robigo segnisque horreret in arvis |
| 152 | carduus; intereunt segetes, subit aspera silva, |
| 153 | lappaeque tribolique, interque nitentia culta |
| 154 | infelix lolium et steriles dominantur avenae. |
| 155 | Quod nisi et adsiduis herbam insectabere rastris, |
| 156 | et sonitu terrebis aves, et ruris opaci |
| 157 | falce premes umbras votisque vocaveris imbrem, |
| 158 | heu magnum alterius frustra spectabis acervum, |
| 159 | concussaque famem in silvis solabere quercu. |
| 160 | Dicendum et, quae sint duris agrestibus arma, |
| 161 | quis sine nec potuere seri nec surgere messes: |
| 162 | vomis et inflexi primum grave robur aratri |
| 163 | tardaque Eleusinae matris volventia plaustra |
| 164 | tribulaque traheaeque et iniquo pondere rastri; |
| 165 | virgea praeterea Celei vilisque supellex, |
| 166 | arbuteae crates et mystica vannus Iacchi. |
| 167 | Omnia quae multo ante memor provisa repones, |
| 168 | si te digna manet divini gloria ruris. |
| 169 | Continuo in silvis magna vi flexa domatur |
| 170 | in burim et curvi formam accipit ulmus aratri. |
| 171 | Huic a stirpe pedes temo protentus in octo, |
| 172 | binae aures, duplici aptantur dentalia dorso |
| 173 | caeditur et tilia ante iugo levis altaque fagus, |
| 174 | stivaque, quae currus a tergo torqueat imos, |
| 175 | et suspensa focis explorat robora fumus. |
| 176 | Possum multa tibi veterum praecepta referre, |
| 177 | ni refugis tenuisque piget cognoscere curas. |
| 178 | Area cum primis ingenti aequanda cylindro |
| 179 | et vertenda manu et creta solidanda tenaci, |
| 180 | ne subeant herbae neu pulvere victa fatiscat, |
| 181 | tum variae inludant pestes: saepe exiguus mus |
| 182 | sub terris posuitque domos atque horrea fecit, |
| 183 | aut oculis capti fodere cubilia talpae, |
| 184 | inventusque cavis bufo et quae plurima terrae |
| 185 | monstra ferunt, populatque ingentem farris acervum |
| 186 | curculio atque inopi metuens formica senectae. |
| 187 | Contemplator item, cum se nux plurima silvis |
| 188 | induet in florem et ramos curvabit olentis. |
| 189 | Si superant fetus, pariter frumenta sequentur |
| 190 | magnaque cum magno veniet tritura calore; |
| 191 | at si luxuria foliorum exuberat umbra, |
| 192 | nequiquam pinguis palea teret area culmos. |
| 193 | Semina vidi equidem multos medicare serentis |
| 194 | et nitro prius et nigra perfundere amurca, |
| 195 | grandior ut fetus siliquis fallacibus esset, |
| 196 | et, quamvis igni exiguo, properata maderent. |
| 197 | Vidi lecta diu et multo spectata labore |
| 198 | degenerare tamen, ni vis humana quot annis |
| 199 | maxima quaeque manu legeret. Sic omnia fatis |
| 200 | in peius ruere ac retro sublapsa referri, |
| 201 | non aliter, quam qui adverso vix flumine lembum |
| 202 | remigiis subigit, si bracchia forte remisit, |
| 203 | atque illum in praeceps prono rapit alveus amni. |
| 204 | Praeterea tam sunt Arcturi sidera nobis |
| 205 | Haedorumque dies servandi et lucidus Anguis, |
| 206 | quam quibus in patriam ventosa per aequora vectis |
| 207 | pontus et ostriferi fauces temptantur Abydi. |
| 208 | Libra die somnique pares ubi fecerit horas |
| 209 | et medium luci atque umbris iam dividit orbem, |
| 210 | exercete, viri, tauros, serite hordea campis |
| 211 | usque sub extremum brumae intractabilis imbrem; |
| 212 | nec non et lini segetem et Cereale papaver |
| 213 | tempus humo tegere et iamdudum incumbere aratris, |
| 214 | dum sicca tellure licet, dum nubila pendent. |
| 215 | Vere fabis satio; tum te quoque, Medica, putres |
| 216 | accipiunt sulci et milio venit annua cura, |
| 217 | candidus auratis aperit cum cornibus annum |
| 218 | Taurus et averso cedens Canis occidit astro. |
| 219 | At si triticeam in messem robustaque farra |
| 220 | exercebis humum solisque instabis aristis, |
| 221 | ante tibi Eoae Atlantides abscondantur |
| 222 | Gnosiaque ardentis decedat stella Coronae, |
| 223 | debita quam sulcis committas semina quamque |
| 224 | invitae properes anni spem credere terrae. |
| 225 | Multi ante occasum Maiae coepere; sed illos |
| 226 | exspectata seges vanis elusit avenis. |
| 227 | Si vero viciamque seres vilemque phaselum |
| 228 | nec Pelusiacae curam aspernabere lentis, |
| 229 | haud obscura cadens mittet tibi signa Bootes: |
| 230 | incipe et ad medias sementem extende pruinas. |
| 231 | Idcirco certis dimensum partibus orbem |
| 232 | per duodena regit mundi Sol aureus astra. |
| 233 | Quinque tenent caelum zonae; quarum una corusco |
| 234 | semper sole rubens et torrida semper ab igni; |
| 235 | quam circum extremae dextra laevaque trahuntur |
| 236 | caeruleae, glacie concretae atque imbribus atris; |
| 237 | has inter mediamque duae mortalibus aegris |
| 238 | munere concessae divom, et via secta per ambas, |
| 239 | obliquus qua se signorum verteret ordo. |
| 240 | Mundus, ut ad Scythiam Rhipaeasque arduus arces |
| 241 | consurgit, premitur Libyae devexus in austros. |
| 242 | Hic vertex nobis semper sublimis; at illum |
| 243 | sub pedibus Styx atra videt Manesque profundi. |
| 244 | Maximus hic flexu sinuoso elabitur Anguis |
| 245 | circum perque duas in morem fluminis Arctos, |
| 246 | Arctos Oceani metuentis aequore tingui. |
| 247 | Illic, ut perhibent, aut intempesta silet nox, |
| 248 | semper et obtenta densentur nocte tenebrae, |
| 249 | aut redit a nobis Aurora diemque reducit; |
| 250 | nosque ubi primus equis Oriens adflavit anhelis, |
| 251 | illic, sera rubens accendit lumina Vesper. |
| 252 | Hinc tempestates dubio praediscere caelo |
| 253 | possumus, hinc messisque diem tempusque serendi, |
| 254 | et quando infidum remis inpellere marmor |
| 255 | conveniat, quando armatas deducere classis, |
| 256 | aut tempestivam silvis evertere pinum. |
| 257 | Nec frustra signorum obitus speculamur et ortus, |
| 258 | temporibusque parem diversis quattuor annum. |
| 259 | Frigidus agricolam si quando continet imber, |
| 260 | multa, forent quae mox caelo properanda sereno, |
| 261 | maturare datur: durum procudit arator |
| 262 | vomeris obtunsi dentem, cavat arbore lintres, |
| 263 | aut pecori signum aut numeros inpressit acervis. |
| 264 | Exacuunt alii vallos furcasque bicornis |
| 265 | atque Amerina parant lentae retinacula viti. |
| 266 | Nunc facilis rubea texatur fiscina virga, |
| 267 | nunc torrete igni fruges, nunc frangite saxo. |
| 268 | Quippe etiam festis quaedam exercere diebus |
| 269 | fas et iura sinunt; rivos deducere nulla |
| 270 | religio vetuit, segeti praetendere saepem, |
| 271 | insidias avibus moliri, incendere vepres, |
| 272 | balantumque gregem fluvio mersare salubri. |
| 273 | Saepe oleo tardi costas agitator aselli |
| 274 | vilibus aut onerat pomis, lapidemque revertens |
| 275 | incusum aut atrae massam picis urbe reportat. |
| 276 | Ipsa dies alios alio dedit ordine Luna |
| 277 | felicis operum. Quintam fuge: pallidus Orcus |
| 278 | Eumenidesque satae; tum partu Terra nefando |
| 279 | Coeumque Iapetumque creat saevumque Typhoea |
| 280 | et coniuratos caelum rescindere fratres. |
| 281 | Ter sunt conati inponere Pelio Ossam |
| 282 | scilicet, atque Ossae frondosum involvere Olympum; |
| 283 | ter pater exstructos disiecit fulmine montis. |
| 284 | Septima post decimam felix et ponere vitem |
| 285 | et prensos domitare boves et licia telae |
| 286 | addere: nona fugae melior, contraria furtis. |
| 287 | Multa adeo gelida melius se nocte dedere, |
| 288 | aut cum sole novo terras inrorat Eous. |
| 289 | Nocte leves melius stipulae, nocte arida prata |
| 290 | tondentur, noctes lentus non deficit humor. |
| 291 | Et quidam seros hiberni ad luminis ignis |
| 292 | pervigilat ferroque faces inspicat acuto; |
| 293 | interea longum cantu solata laborem |
| 294 | arguto coniunx percurrit pectine telas, |
| 295 | aut dulcis musti Volcano decoquit humorem |
| 296 | et foliis undam trepidi despumat aeni. |
| 297 | At rubicunda Ceres medio succiditur aestu |
| 298 | et medio tostas aestu terit area fruges. |
| 299 | Nudus ara, sere nudus; hiems ignava colono. |
| 300 | Frigoribus parto agricolae plerumque fruuntur |
| 301 | mutuaque inter se laeti convivia curant. |
| 302 | Invitat genialis hiems curasque resolvit, |
| 303 | ceu pressae cum iam portum tetigere carinae, |
| 304 | puppibus et laeti nautae inposuere coronas. |
| 305 | Sed tamen et quernas glandes tum stringere tempus |
| 306 | et lauri bacas oleamque cruentaque myrta, |
| 307 | tum gruibus pedicas et retia ponere cervis |
| 308 | auritosque sequi lepores, tum figere dammas, |
| 309 | stuppea torquentem Balearis verbera fundae, |
| 310 | cum nix alta iacet, glaciem cum flumina trudunt. |
| 311 | Quid tempestates autumni et sidera dicam, |
| 312 | atque, ubi iam breviorque dies et mollior aestas, |
| 313 | quae vigilanda viris. vel cum ruit imbriferum ver, |
| 314 | spicea iam campis cum messis inhorruit et cum |
| 315 | frumenta in viridi stipula lactentia turgent. |
| 316 | Saepe ego, cum flavis messorem induceret arvis |
| 317 | agricola et fragili iam stringeret hordea culmo, |
| 318 | omnia ventorum concurrere proelia vidi, |
| 319 | quae gravidam late segetem ab radicibus imis |
| 320 | sublimem expulsam eruerent; ita turbine nigro |
| 321 | ferret hiems culmumque levem stipulasque volantis. |
| 322 | Saepe etiam inmensum caelo venit agmen aquarum |
| 323 | et foedam glomerant tempestatem imbribus atris |
| 324 | collectae ex alto nubes; ruit arduus aether |
| 325 | et pluvia ingenti sata laeta boumque labores |
| 326 | diluit; inplentur fossae et cava flumina crescunt |
| 327 | cum sonitu fervetque fretis spirantibus aequor. |
| 328 | Ipse pater media nimborum in nocte corusca |
| 329 | fulmina molitur dextra; quo maxuma motu |
| 330 | terra tremit; fugere ferae et mortalia corda |
| 331 | per gentis humilis stravit pavor; ille flagranti |
| 332 | aut Athon aut Rhodopen aut alta Ceraunia telo |
| 333 | deicit; ingeminant austri et densissimus imber; |
| 334 | nunc nemora ingenti vento, nunc litora plangunt. |
| 335 | Hoc metuens caeli menses et sidera serva, |
| 336 | frigida Saturni sese quo stella receptet, |
| 337 | quos ignis caelo Cyllenius erret in orbis. |
| 338 | In primis venerare deos atque annua magnae |
| 339 | sacra refer Cereri laetis operatus in herbis |
| 340 | extremae sub casum hiemis, iam vere sereno. |
| 341 | Tum pingues agni et tum mollissima vina, |
| 342 | tum somni dulces densaeque in montibus umbrae. |
| 343 | Cuncta tibi Cererem pubes agrestis adoret; |
| 344 | cui tu lacte favos et miti dilue Baccho, |
| 345 | terque novas circum felix eat hostia fruges, |
| 346 | omnis quam chorus et socii comitentur ovantes, |
| 347 | et Cererem clamore vocent in tecta; neque ante |
| 348 | falcem maturis quisquam supponat aristis, |
| 349 | quam Cereri torta redimitus tempora quercu |
| 350 | det motus incompositos et carmina dicat. |
| 351 | Atque haec ut certis possemus discere signis, |
| 352 | aestusque pluviasque et agentis frigora ventos, |
| 353 | ipse Pater statuit, quid menstrua Luna moneret, |
| 354 | quo signo caderent austri, quid saepe videntes |
| 355 | agricolae propius stabulis armenta tenerent. |
| 356 | Continuo ventis surgentibus aut freta ponti |
| 357 | incipiunt agitata tumescere et aridus altis |
| 358 | montibus audiri fragor aut resonantia longe |
| 359 | litora misceri et nemorum increbrescere murmur. |
| 360 | Iam sibi tum a curvis male temperat unda carinis, |
| 361 | cum medio celeres revolant ex aequore mergi |
| 362 | clamoremque ferunt ad litora, cumque marinae |
| 363 | in sicco ludunt fulicae notasque paludes |
| 364 | deserit atque altam supra volat ardea nubem. |
| 365 | Saepe etiam stellas vento inpendente videbis |
| 366 | praecipitis caelo labi noctisque per umbram |
| 367 | flammarum longos a tergo albescere tractus; |
| 368 | saepe levem paleam et frondes volitare caducas |
| 369 | aut summa nantis in aqua colludere plumas. |
| 370 | At Boreae de parte trucis cum fulminat et cum |
| 371 | Eurique Zephyrique tonat domus: omnia plenis |
| 372 | rura natant fossis atque omnis navita ponto |
| 373 | humida vela legit. Numquam inprudentibus imber |
| 374 | obfuit: aut illum surgentem vallibus imis |
| 375 | aeriae fugere grues, aut bucula caelum |
| 376 | suspiciens patulis captavit naribus auras, |
| 377 | aut arguta lacus circumvolitavit hirundo |
| 378 | et veterem in limo ranae cecinere querelam. |
| 379 | Saepius et tectis penetralibus extulit ova |
| 380 | angustum formica terens iter et bibit ingens |
| 381 | arcus et e pastu decedens agmine magno |
| 382 | corvorum increpuit densis exercitus alis. |
| 383 | Iam variae pelagi volucres et quae Asia circum |
| 384 | dulcibus in stagnis rimantur prata Caystri, |
| 385 | certatim largos umeris infundere rores: |
| 386 | nunc caput obiectare fretis, nunc currere in undas |
| 387 | et studio incassum videas gestire lavandi. |
| 388 | Tum cornix plena pluviam vocat inproba voce |
| 389 | et sola in sicca secum spatiatur harena. |
| 390 | Ne nocturna quidem carpentes pensa puellae |
| 391 | nescivere hiemem, testa cum ardente viderent |
| 392 | scintillare oleum et putris concrescere fungos. |
| 393 | Nec minus ex imbri soles et aperta serena |
| 394 | prospicere et certis poteris cognoscere signis: |
| 395 | nam neque tum stellis acies obtunsa videtur, |
| 396 | nec fratris radiis obnoxia surgere Luna, |
| 397 | tenuia nec lanae per caelum vellera ferri; |
| 398 | non tepidum ad solem pinnas in litore pandunt |
| 399 | dilectae Thetidi alcyones, non ore solutos |
| 400 | inmundi meminere sues iactare maniplos. |
| 401 | At nebulae magis ima petunt campoque recumbunt, |
| 402 | solis et occasum servans de culmine summo |
| 403 | nequiquam seros exercet noctua cantus. |
| 404 | Adparet liquido sublimis in aere Nisus |
| 405 | et pro purpureo poenas dat Scylla capillo: |
| 406 | quacumque illa levem fugiens secat aethera pinnis, |
| 407 | ecce inimicus, atrox, magno stridore per auras |
| 408 | insequitur Nisus; qua se fert Nisus ad auras, |
| 409 | illa levem fugiens raptim secat aethera pinnis |
| 410 | Tum liquidas corvi presso ter gutture voces |
| 411 | aut quater ingeminant, et saepe cubilibus altis |
| 412 | nescio qua praeter solitum dulcedine laeti |
| 413 | inter se in foliis strepitant; iuvat imbribus actis |
| 414 | progeniem parvam dulcisque revisere nidos; |
| 415 | haud equidem credo, quia sit divinitus illis |
| 416 | ingenium aut rerum fato prudentia maior; |
| 417 | verum ubi tempestas et caeli mobilis humor |
| 418 | mutavere vias et Iuppiter uvidus austris |
| 419 | denset, erant quae rara modo, et, quae densa, relaxat, |
| 420 | vertuntur species animorum et pectora motus |
| 421 | nunc alios, alios, dum nubila ventus agebat, |
| 422 | concipiunt: hinc ille avium concentus in agris |
| 423 | et laetae pecudes et ovantes gutture corvi. |
| 424 | Si vero solem ad rapidum lunasque sequentis |
| 425 | ordine respicies, numquam te crastina fallet |
| 426 | hora neque insidiis noctis capiere serenae. |
| 427 | Luna, revertentis cum primum colligit ignis, |
| 428 | si nigrum obscuro conprenderit aera cornu, |
| 429 | maxumus agricolis pelagoque parabitur imber; |
| 430 | at si virgineum suffuderit ore ruborem, |
| 431 | ventus erit; vento semper rubet aurea Phoebe. |
| 432 | Sin ortu quarto, namque is certissimus auctor, |
| 433 | pura neque obtunsis per caelum cornibus ibit, |
| 434 | totus et ille dies et qui nascentur ab illo |
| 435 | exactum ad mensem pluvia ventisque carebunt, |
| 436 | votaque servati solvent in litore nautae |
| 437 | Glauco et Panopeae et Inoo Melicertae. |
| 438 | Sol quoque et exoriens et cum se condet in undas |
| 439 | signa dabit; solem certissima signa sequuntur, |
| 440 | et quae mane refert et quae surgentibus astris. |
| 441 | Ille ubi nascentem maculis variaverit ortum |
| 442 | conditus in nubem medioque refugerit orbe, |
| 443 | suspecti tibi sint imbres; namque urget ab alto |
| 444 | arboribusque satisque Notus pecorique sinister. |
| 445 | Aut ubi sub lucem densa inter nubila sese |
| 446 | diversi rumpent radii aut ubi pallida surget |
| 447 | Tithoni croceum linquens Aurora cubile, |
| 448 | heu male tum mitis defendet pampinus uvas: |
| 449 | tam multa in tectis crepitans salit horrida grando. |
| 450 | Hoc etiam, emenso cum iam decedit Olympo, |
| 451 | profuerit meminisse magis; nam saepe videmus |
| 452 | ipsius in voltu varios errare colores: |
| 453 | caeruleus pluviam denuntiat, igneus Euros; |
| 454 | sin maculae incipient rutilo inmiscerier igni, |
| 455 | omnia tum pariter vento nimbisque videbis |
| 456 | fervere. Non illa quisquam me nocte per altum |
| 457 | ire, neque a terra moneat convellere funem. |
| 458 | At si, cum referetque diem condetque relatum, |
| 459 | lucidus orbis erit, frustra terrebere nimbis |
| 460 | et claro silvas cernes Aquilone moveri. |
| 461 | Denique quid vesper serus vehat, unde serenas |
| 462 | ventus agat nubes, quid cogitet humidus Auster, |
| 463 | sol tibi signa dabit. Solem quis dicere falsum |
| 464 | audeat. Ille etiam caecos instare tumultus |
| 465 | saepe monet fraudemque et operta tumescere bella. |
| 466 | Ille etiam exstincto miseratus Caesare Romam, |
| 467 | cum caput obscura nitidum ferrugine texit |
| 468 | inpiaque aeternam timuerunt saecula noctem. |
| 469 | Tempore quamquam illo tellus quoque et aequora ponti |
| 470 | obscenaeque canes inportunaeque volucres |
| 471 | signa dabant. Quotiens Cyclopum effervere in agros |
| 472 | vidimus undantem ruptis fornacibus Aetnam |
| 473 | flammarumque globos liquefactaque volvere saxa! |
| 474 | Armorum sonitum toto Germania caelo |
| 475 | audiit, insolitis tremuerunt motibus Alpes. |
| 476 | Vox quoque per lucos volgo exaudita silentis |
| 477 | ingens et simulacra modis pallentia miris |
| 478 | visa sub obscurum noctis, pecudesque locutae, |
| 479 | infandum! sistunt amnes terraeque dehiscunt |
| 480 | et maestum inlacrimat templis ebur aeraque sudant. |
| 481 | Proluit insano contorquens vertice silvas |
| 482 | fluviorum rex Eridanus camposque per omnis |
| 483 | cum stabulis armenta tulit. Nec tempore eodem |
| 484 | tristibus aut extis fibrae adparere minaces |
| 485 | aut puteis manare cruor cessavit et altae |
| 486 | per noctem resonare lupis ululantibus urbes. |
| 487 | Non alias caelo ceciderunt plura sereno |
| 488 | fulgura nec diri totiens arsere cometae. |
| 489 | ergo inter sese paribus concurrere telis |
| 490 | Romanas acies iterum videre Philippi; |
| 491 | nec fuit indignum superis, bis sanguine nostro |
| 492 | Emathiam et latos Haemi pinguescere campos. |
| 493 | Scilicet et tempus veniet, cum finibus illis |
| 494 | agricola incurvo terram molitus aratro |
| 495 | exesa inveniet scabra robigine pila |
| 496 | aut gravibus rastris galeas pulsabit inanis |
| 497 | grandiaque effossis mirabitur ossa sepulchris. |
| 498 | Di patrii, Indigetes, et romule Vestaque mater, |
| 499 | quae Tuscum Tiberim et Romana Palatia servas, |
| 500 | hunc saltem everso iuvenem succurrere saeclo |
| 501 | ne prohibete! Satis iam pridem sanguine nostro |
| 502 | Laomedonteae luimus periuria Troiae; |
| 503 | iam pridem nobis caeli te regia, Caesar, |
| 504 | invidet atque hominum queritur curare triumphos; |
| 505 | quippe ubi fas versum atque nefas: tot bella per orbem, |
| 506 | tam multae scelerum facies; non ullus aratro |
| 507 | dignus honos, squalent abductis arva colonis |
| 508 | et curvae rigidum falces conflantur in ensem. |
| 509 | Hinc movet Euphrates, illinc Germania bellum; |
| 510 | vicinae ruptis inter se legibus urbes |
| 511 | arma ferunt; saevit toto Mars inpius orbe; |
| 512 | ut cum carceribus sese effudere quadrigae, |
| 513 | addunt in spatia et frustra retinacula tendens |
| 514 | fertur equis auriga neque audit currus habenas. |