| 1 | [ 4. Edit. Ven., et noctem umbra tenet, viridante. 12. Fortunatus duobus superioribus libris ea complexus est quae Sulpicius narraverat in lib. de Vita S. Martini: duobus vero sequentibus ea carmine exprimit quae idem Sulpicius in suis Dialogis de virtutibus eiusdem S. Martini edisseruerat. 15. Edit. Ven., navis iter gradiens, ubi iam vada. 17. Hic Gallus non alius certe videtur esse quam is qui a Sulpicio discipulus S. Martini appellatur; quique ipsius S. Martini virtutes narrans ac depraedicans inducitur suis in Dialogis ab eodem Sulpicio. Nescio igitur quid in mentem venerit cl. viro Iosepho Lirutio, qui in Vita Fortunati Gallum de quo hic mentio fit esse affirmat Paulinum Petricoriensem, quem Fortunatus vocarit Gallum, ut alius a Paulino Nolano esse intelligeretur. 18. Edit. Ven., qua contigit unda tumorem. ] Hactenus in bibulis fixa stetit anchora terris, |
| 2 | Otia lenta trahens, et inerti dente quiescens, |
| 3 | Leniter alludens, dum sibilat aura soporem, |
| 4 | Et nos umbra tegit, viridante crepidine ripae, |
| 5 | Ecce serena dies rutilata crepuscula profert, |
| 6 | Et pelagus rate nauta petit, iam solvo rudentes, |
| 7 | Littus arundineum liquens, levo carbasa ventis, |
| 8 | Ante per Adriacas spumas daret vela videbar, |
| 9 | Turbine raptus aquae per murmura rauca fragoris, |
| 10 | Cum duce Sulpitio, bene cuius ab ore venusto, |
| 11 | Martini sacros dulcis stylus edidit actus: |
| 12 | Quos ego sub geminis, claudo pede, curro libellis, |
| 13 | Infimus egregii contexens gesta patroni. |
| 14 | Rursus in Oceani videor mihi tendere fluctus: |
| 15 | Maius iter gradiens, ubi se vada glauca relidunt, |
| 16 | Et crescit terrore timor, rate, nube, profundo. |
| 17 | Dum tamen alta peto, resonet mihi Gallus in aure, |
| 18 | Gesta beata viri, qua mitigat unda tumorem, |
| 19 | Et sermone viam relevet sale fabula dulcis. |
| 20 | Deferor, ecce, freto, fugiunt et littora visum. |
| 21 | Remiget hic Gallus, Martinus vela gubernet, |
| 22 | Flamina Christus agat, portum quibus unda reducat, |
| 23 | Nunc quoque gesta sacri, dum navigo nauta, loquatur. |
| 24 | Mensibus hibernis, dum Bosphorus alligat undas, |
| 25 | Et liquidos campos vetat imber arare carinis, |
| 26 | [ 29. Vestem. Ms., veste. 33. Scilicet mendicus ille, quem archidiacono induendum iusserat Martinus, in secretarium, sive παραπέτασμα, ubi, secretus a populo, Martinus consederat, donec ad rem sacram faciendam evocaretur, penetraverat, se nihil ab archidiacono accepisse conquerens. 34. Cod. Vat., obtexit amicum. 36. Id est, ut habet Sulpicius: Archidiaconus ingressus admonet, pro consuetudine, exspectare in ecclesia populum, illum ad agenda solemnia debere procedere. Dial. II, cap. 1. 38. Cod. Vat., haec memorante. Ibid., Archidiacon. Cod. Vat., arse diacon. 39. Martinus scilicet nudum obtegendum praecipiebat, atque ita se vestiendum esse significabat, quippe qui tunica sibi detracta, qua egenum indueret, illa nudus fuisset relictus. Archidiaconus vero, cum Martini nuditas nulla appareret, quippe qui sedebat, ecquid loqueretur non assequebatur. 41. Non aspiciebat. Cod. Vat., non inspiciebat. 42. Amphibali. Ms., Amphibole. Amphibalum (quod vocabulum usurpat etiam Sulpicius, dialog. II, cap. 1) erat vestis ex utraque parte villosa: quo vocabulo vel Gregor. Turon. utitur lib. de Glor. Confess., c. 59, narrans de S. Traiano: Si novum, ut assolet, amphibolum induisset cum quo processurus dioecesin circumiret, fimbriae huius vestimenti a diversis diripiebantur. Quem ad locum subdit cl. Ruinart: Amphibalus, seu birrus, vestis erat villosa quae assutum habebat capitium. 43. Edit. Ven., angit et ancipitem. 44. Cod. Vat., solvit egenti. 45. Edit. Ven., tegmen defer, amice. Porro obolla genus erat tunicae senatoriae, quasi a bulla dictae, quod undique bullis esset conspersa. Prudentius, lib. I adversus Symmachum, scribit: Quin et Olybriaci, generisque, et nominis haeres, Adiectus fastis, palmata insignis abolla, etc. Alii malunt eam fuisse duplicem vestem. Erat etiam obolla vestis militaris et qua utebantur philosophi. 46. Cod. Vat., nec pauper defit. 47. Succensus. Ms., succensens. Ibid. Tegmen. Cod. Vat., Tegimen fert. Ibid. Tegmen fert vile minister. Narrat Sulpicius quod archidiaconus, succensens Martino, ad vicinas tabernas accurrit, indeque bigerrigam vestem, brevemque, atque hispidam, quinque comparatam argenteis, rapit, ac defert ad Martinum. Porro bigerrica, seu bigera, ut est in Gloss. Isidori, erat vestis gufa, vel villata; sic appellata (ut subdit Dufres.) a Bigerris, seu Bigerronibus Galliae ad Pyrenaeos celeberrimis populis, quorum Caesar ac Plinius meminerunt: quibus etiamnum in more est: Capas, breves, villosas, et hispidas, ex crassiore lana confectas, adversus aeris intemperiem deferre, ut ait idem Dufresne. Similia fere et Brow., qui et Paulinum citat in epist. 4 ad Ausonium, sic scribentem: Dignaque pellitis habitas deserta Bigerris. Paulinus vero Petric., lib. III, de Vita S. Martini sic exprimit hunc locum: Tum vestem octava solidi vix parte coemptam, Nodosis textam setoso vellere filis, Ante pedes sancti stomachatus proiicit ille. 51. Edit. Ven., processit sic summus. 56. Edit. Ven., Lambens colla, comas, et . . . Narrat Sulpicius quod cum inde Martinus processisset ad aram, inter faciendam rem sacram, globus ignis visus sit de capite illius micare, ita ut in sublime contendens, longius collum, crinesque flamma produceret. 67. Edit. Ven., Putans, ne pauca petita negares. 74. Cod. Vat., recubaret humo. Ibid. Evantius. Hic Evantius avunculus suus a Sulpicio fuisse dicitur dial. II c. 3. ] Oceanusque negat commercia ferre Britannis: |
| 27 | Cum sata sub rigido sua germina frigore celant, |
| 28 | Ac penetrante gelu riget unda, et herba liquescit, |
| 29 | Astitit ante fores orans vestem aeger egenus, |
| 30 | Lingua ligata gelu, ne solveret ore loquelas. |
| 31 | Ut tegeretur inops sacer imperat ergo ministro, |
| 32 | Ipse remota petens, populi caret arte tumultu. |
| 33 | Comperit ut sanctus nihil accepisse trementem, |
| 34 | Exuitur tunica, algentemque obtexit amictu; |
| 35 | Quam sine teste dedit latitans, et abire coegit. |
| 36 | Ecce minister adest, rogitans procedere sanctum; |
| 37 | Sed sacer ante monet vestiri tegmine nudum. |
| 38 | Hoc memorante pio, stupidus hebet archidiacon: |
| 39 | Quid faceret, nudum dum non ibi cerneret ullum? |
| 40 | Noscere nec poterat, residente antistite, nudum, |
| 41 | Qui tunicae interius non aspiciebat amictum, |
| 42 | Amphibali exterius dum membra obtecta laterent, |
| 43 | Angit in ancipiti quod hoc aenigma beati; |
| 44 | Quaestio tanta ligat, neque problema solvit egeni. |
| 45 | Tunc ait ipse sacer, mihi tegmen defer abollae, |
| 46 | Nec pauper desit, qui vestibus indiget illis, |
| 47 | Succensus graviter, tegmen fert vile minister, |
| 48 | Ante pedes iactans, ait: En sine paupere vestem. |
| 49 | Induitur sanctus hirsuta bigerrica palla, |
| 50 | Vix cui digna foret stola lactea, et aurea fulva, |
| 51 | Processit tum summus honor, sed pauper amictu, |
| 52 | Despectus tunica, coelesti in sede senator. |
| 53 | Interea populis cerimonia sancta retractans, |
| 54 | Cum holocausta sacrae manibus benediceret arae, |
| 55 | Protinus a capite emicuit globus ignis amici, |
| 56 | Lambens colla comasque, et flamma benigna volabat, |
| 57 | Tactu mollis, honore potens, splendore coruscans, |
| 58 | Crinem ornans, meritum prodens, pro tegmine fulgens; |
| 59 | Praebuit obsequium, minus impendente ministro; |
| 60 | Gesta occulta index in lucem lumine mittens. |
| 61 | O dives pauper, tunica contente nec una, |
| 62 | Qui nec habes aliam, neque vis retinere vel ipsam, |
| 63 | Dum superesse putas vestitum simplicis usus, |
| 64 | Cui gravis est vel palla levis, dum clamat egenus: |
| 65 | Tegmine pro nudi cupiens procedere nudus; |
| 66 | Nec partiris opem, sed totum cedis egenti: |
| 67 | Haec tua sola putans, petitus si nulla negasses, |
| 68 | Ut magis esses inops, inopi dum cuncta dedisses, |
| 69 | Nec puduit, verecunde pater, sine veste sedentem. |
| 70 | Sed nihil erubuit pietas impensa fidelis, |
| 71 | Nec minimam retinens, fieret quo maior honore. |
| 72 | Est mihi velle loqui speciosa negotia nudi, |
| 73 | Sed rapiunt avidum reliquarum insignia rerum. |
| 74 | Dum recubaret homo fluitans Evantius aeger, |
| 75 | Fessus et extremus cum iam super halitus iret, |
| 76 | Pontificem precibus celer evocat, ut properaret, |
| 77 | Et via coepta sacri fieret sibi vita reducti. |
| 78 | [ 78. Cod. Vat., nec cunctatus iter. 80. Edit. Ven., opem misit, dum vita maneret. 85. Edit. Ven., Per aera fumant. 94. Cod. Vat., incolumis domui. 96. Edit. Ven., sed mora tunc fuit. 98. percussi. Ms., percussor. 121. Sulpicius dial. lib. II, c. 3, clarius hoc eventum enarrat. Scilicet cum Martinus dioeceses inviseret, forte obviam habuit rhedam fiscalem, qua milites vehebantur. Iumenta exterrita hispido, ut creditum est, Martini pallio, nigro, pendulo, declinarunt toto impetu in contrariam partem, ac funibus implicatis, haeserunt, ita ut militibus moram ad tarditatem afferrent. Hinc illi e rheda desilientes, Martinum, ut illius perturbationis ac morae causam, male accipere et caedere coeperunt. 127. Cod. Vat., pecudi datur. 131. Cod. Vat., Caedentem ignobilis. 132. Cod. Vat., Computat alter; invito metro. 136. Publicus . . . agger. Sulpicius quoque per aggerem publicum iter illud narrat fuisse. Giselinus, in notis ad Sev. Sulpic., suspicatur indicari aggerem illum qui pons longus apud Tacitum nominatur. 138. Quadrigae. Ms., quadripae. 145. Cod. Vat., confusi flentes. 148. Martinus scilicet praetervectus suis narraverat milites, a quibus fuerat caesus, praepeditos teneri, nec progredi posse. 153. Carnotus. Cod. Vat., Carnutis. Edit. Ven., Carnotis hic etiam, dum praetereundo veniret. Sulpicius quod hic narratur a Fortunato contigisse dicit cum Martinus oppidum Carnotum peteret, ac confertissimo in vico substitisset. ] Nec cunctatur iter Martinus adire viator. |
| 79 | Vix medio spatio emensus gradiente senecta, |
| 80 | Ante salutis opem misit quam visus adesset, |
| 81 | Atque medela aegro data nuntiat ire beatum. |
| 82 | Significans etiam cursor medicina sequentem: |
| 83 | Dum pede tardat heros, praecessit cura volatu, |
| 84 | Adventusque pii fert aura salubris odorem; |
| 85 | Ut cito succurrant, unguenta per aera tranant. |
| 86 | Sol veluti radiis dat longius ore calores; |
| 87 | Sic Martinus opem, et quo non est, exhibet arte. |
| 88 | Admiranda nimis res est, ubi peste fugata. |
| 89 | Antea quam medicus pulsum tenet, exilit aeger. |
| 90 | Obvius occurrens sancto, obsequiumque rependit: |
| 91 | Duxit et ipse domum, qui se sibi luce reduxit, |
| 92 | Nunc alacer saltu, recubans paulo ante grabato, |
| 93 | Interea miris Evantius actibus expers, |
| 94 | Supplicat incolumis, Domini ut mora crastina tardet, |
| 95 | Hospitis et tanti tenet una diecula vultum, |
| 96 | Sed mora tum fuit haec occasio danda salutis. |
| 97 | Illico percutitur puer atro dente chelydri, |
| 98 | Membraque percussi distenderat ira veneni. |
| 99 | Cum spatium vitae mors importuna negaret, |
| 100 | Flebile et in toto regnaret corpore virus, |
| 101 | Exposuit puerum ante pedes Evantius almi, |
| 102 | Omnia confisus Martinum posse mereri. |
| 103 | Sanctus enim tactu mox singula membra pererrat, |
| 104 | Atque manu medica morientia viscera palpat; |
| 105 | Inde super vulnus, qua bestia fixerat ictum, |
| 106 | Ut posuit digitum, fluit undique vena veneni, |
| 107 | Et repedavit iter, dederat qua vipera virus. |
| 108 | Hinc sacer inspiciens collecta tabe tumorem, |
| 109 | Pollice subducto, quam fuderat ulcere serpens, |
| 110 | Cuncta veneni vis per hiatum vulneris exit, |
| 111 | Sanguine concreto stillans velut ubere caprae. |
| 112 | Turgida plaga necem vomuit de vulnere filans; |
| 113 | Concretam saniem vena saliente relaxans: |
| 114 | Effert virus iners, refluente canale liquorem, |
| 115 | Et data lethiferum revocat retro fistula rivum, |
| 116 | Expugnante fide, morsus vim perdidit anguis; |
| 117 | Et quia non perimunt, perierunt arma veneni. |
| 118 | Stat puer incolumis, remanet neque pallor in ore; |
| 119 | Miratur famulum dominus, stupet et domus omnis |
| 120 | Currere servitio quem crederet ire sepulcro. |
| 121 | Hinc pius antistes, loca singula more requirens, |
| 122 | Hispidus occurrit rhedae fiscalis amictu: |
| 123 | Quo iumenta, sacri dum pallia pendula cernunt, |
| 124 | Fervida subductum rapuere per invia currum. |
| 125 | Dimissis auriga rotis, et miles habenis, |
| 126 | Martinum flagris et fustibus urget iniquis, |
| 127 | Sed de caede viri pecudis datur ultio tristis; |
| 128 | Ipse tamen patiens, iaculorum grandine pressus, |
| 129 | Atque flagellantum dum debacchatur erinnys, |
| 130 | Vulnera nulla refert manibus, nec ab ore susurros. |
| 131 | Hinc gravius cruciat caedens ignobilis ira: |
| 132 | Hic quia dum tolerat, se irrideri putat alter; |
| 133 | Et magis iste furit dum sustinet ille libenter. |
| 134 | Interea ad rhedam redeunt grassante querela. |
| 135 | Dum satiat vindicta famem limphatilis irae, |
| 136 | Mulas ire movent, qua publicus advocat agger, |
| 137 | Voce premunt et fuste dolant, lacerantque flagello: |
| 138 | Sed neque compulsae rapiunt iuga, lora quadrigae: |
| 139 | Fixa manent, nec fessa movent velut aerea signa, |
| 140 | Ceu liquefacta novo se glutine terra ligasset, |
| 141 | A putre ut credas animalia pulvere nexa. |
| 142 | Agnovere viri se numinis arte teneri: |
| 143 | Accurrunt celeres, inquirunt nomen euntis; |
| 144 | Martinum inveniunt a se crudeliter actum; |
| 145 | Confuse flentes, rubicante pudore reclini, |
| 146 | Ante pedes sancti sternuntur, et ore precantur, |
| 147 | Ut veniam errori tribuat, sinat ire ligatos. |
| 148 | Quos tamen ante sacer praedixerat esse retentos. |
| 149 | Rem probat, ulcus amat, veniam dat abire perorat; |
| 150 | Quos virtus vinxit, pietas mollita resolvit, |
| 151 | Ore pependit iter, verba arctant, verba relaxant; |
| 152 | Et iuga, frena, rotas, mulas auriga recepit. |
| 153 | Carnotus hinc etiam dum praetereunda veniret, |
| 154 | Ethnica per campos passim obvia turba fluebat, |
| 155 | [ 156. Edit. Ven., undique visu. 163. Edit. Ven., saepius, atque iterans. 166. Edit. Ven., semina surgunt. 173. Edit. Ven. et Cod. Vat., cantica planctu; quod sequendum. 190. Edit. Ven., pro plebe precatus. 194. Edit. Ven. et Cod. Vat., ordine disposito. 211. Sacrum ad comitatum. Ib. in Ven. ed., Forte ad se sacrum comitatum. Comitatum pro ipsa imperatoris curia usurpari solitum testis est Ammianus, lib. XXVIII, ubi dicit ad principis comitatum Maximinus accitus, etc., et Sulpic., lib. II Dial., c. 6, de hoc ipso facto Martini disserens, eodem fere tempore, inquit, quo episcopus datus est, fuit et necessitas adire comitatum. Comites videlicet appellabantur intimi augusti consiliarii. Sed legesis Dufres. ad hanc vocem in Gloss. 215. Uxor. Ariana haec, uxor Valentiniani senioris. Iustina fuit, Arianae factionis patrona et fautrix, de qua, uti scribit Socrates, lib. V, c. 11, et Sozom. l. VII, c. 13, erat τὰ Ἀρειανὼν φρονοῦσα. De eadem plura Eccl. scriptores. 218. Scilicet, ut de ipso scribit Sulpicius: Cilicio obvolvitur, cinere conspergitur, cibo potuque abstinet orationes diebus noctibusque perpetuat. 223. Cod. Vat., Quo angelus adsistens. ] Excita amore sacri, licet hoc non crederet ipsi, |
| 156 | Ad speculare novum concurrens undique visum; |
| 157 | Cum nec dum his Christi radiaret honore character, |
| 158 | Nec sacra verbigenae flueret super unda Tonantis. |
| 159 | At Martinus ovans, Domino reserante profunda, |
| 160 | Sensit adesse locum quo fertile surgeret arvum. |
| 161 | Incipit alloquiis fera pectora cultor arare, |
| 162 | Ore sacer nitido, dumosa novalia purgans, |
| 163 | Proscindens iterans, bis terque quaterque resulcans, |
| 164 | Paulatim ad fructus stupidos animaverat agros. |
| 165 | Hinc rudibus populis Christi nova semina iactat, |
| 166 | Sensibus humanis lactantia germina surgunt, |
| 167 | Leniter et rigidis coalescunt gramina sulcis. |
| 168 | Quid faceret sanctus, turbis coeuntibus amplis. |
| 169 | Messe in tam multa veniens operarius unus? |
| 170 | Excolit, includit, serit, inserit, alligat, ambit. |
| 171 | Interea mulier defuncto pendula nato |
| 172 | Brachia distendens offert ante ora cadaver, |
| 173 | Funeris increpitans misero fera cantica planctum, |
| 174 | Dum dolor ad lacrymas trahit, haec vix explicat ore: |
| 175 | Fortis amice Dei, toto venerabilis orbe, |
| 176 | Quem semper lamenta movent, pietate propinqua: |
| 177 | Ardens quid cupiam, corpus tibi nuntiet algens. |
| 178 | Ecce obiit miserae mihi filius, ubere raptus, |
| 179 | In quo mater eram; nec spes, neque restitit haeres; |
| 180 | Occubuit genitus, cecidit domus, et mihi fructus. |
| 181 | Nulla remanserunt uteri solatia duri, |
| 182 | Nec superest quod dulce vocem, quo fessa reclinem, |
| 183 | Ubere quod recreem, totus perit ordo parentis, |
| 184 | Qui restas, precor, affer opem medicamine verbi, |
| 185 | Redde genus, nec sit matris mihi nomen inane, |
| 186 | Ni soboles redeat, secum mea funera ducat. |
| 187 | Adiuvat hanc populus clamans: Sacer, annue votis, |
| 188 | In cunctis vox una tonat: Miserere precanti. |
| 189 | Tunc pius antistes, genibus profusus in arvis, |
| 190 | Sternitur ante oculos Domini, pro plebe satagens, |
| 191 | Ut mereretur ovem, per quam grex plurimus esset. |
| 192 | Annuit Omnipotens; famulo dans culmen honorum. |
| 193 | Mox bonus ore preces orator misit in aures: |
| 194 | Ordine deposito, postquam se oratio complet, |
| 195 | Erigitur senior, simul infans vivificatur, |
| 196 | Porrigiturque suae populo sub teste mamillae. |
| 197 | Fit fragor, et populi nova pectore vota volutant, |
| 198 | Mirantes hominem laete mutasse vigorem; |
| 199 | Et qui in morte manet, morti sua iura tulisse. |
| 200 | Inde catervatim Christum, Dominumque, Deumque, |
| 201 | Confessi, exorant fieri se lege beatos. |
| 202 | Fit subito in campos populus catechumenus omnis. |
| 203 | Non templa exspectat, nec claustra dicata sacelli, |
| 204 | Ecclesiaeque typum campus generosior explet, |
| 205 | Quodque solet tectis, pratis adhibetur apertis. |
| 206 | Unica mors pueri sic vitae parturit agmen, |
| 207 | Dumque unus terrae rediit, plebs astra recepit; |
| 208 | Sub duce Martino felix exercitus hic est. |
| 209 | Dum regeret princeps data iura Valentinianus, |
| 210 | Romuleis opibus mundo famulante, superbus, |
| 211 | Tum pia causa sacrum ad comitatum compulit ire, |
| 212 | Quem quia praesensit se posci talia Caesar, |
| 213 | Quae nollet praestare viro, iubet arce repelli, |
| 214 | Et vetat a foribus, penetrare palatia iustum. |
| 215 | Instat ad haec uxor, cui tunc erat Arrius auctor. |
| 216 | Sed sacer ut vidit tali se fraude repelli, |
| 217 | Hinc aula exclusus, redit arma domestica sumens, |
| 218 | Contegitur setis, respergitur atque favillis, |
| 219 | Ordine miles agens, removet potumque cibumque, |
| 220 | Nocte dieque vacans orandi iugiter usu. |
| 221 | Septimus ergo dies aderat, quo sanctus amore, |
| 222 | Fortia castra movens, his desudabat in armis. |
| 223 | Angelus assistens iubet ire palatia iustum, |
| 224 | Fretus in auxilio Martinus pergit ad arcem, |
| 225 | Limine nullus obest, ad principis ora perintrat, |
| 226 | Qui sanctum inspiciens quod adesset, frenduit ore, |
| 227 | Atque astante pio, solio neque surgit ab alto. |
| 228 | Regalem sellam mox ignibus ardor oberrat, |
| 229 | Et vaga flamma natat, qua molle sedile coruscat, |
| 230 | Undique fusa, furens, sed culpae Caesaris utrix, |
| 231 | [ 245. Edit. Ven., tanta, maius. 249. Cod. Vatic., palatia ducit. Maximi pietas laudatur a Sulpic., Dial. II, c. 3, excipiens quibus se admiscuit civilia dissidia. 251. Cod. Vat., Quid sit honor iusti. 259. Edit. Ven., stetit illa immobilis, atque. 262. Edit. Ven., regina sategit. 263. Maximi coniux nimirum ciborum reliquias quae e Martini coena superfuerant uti pretiosas recondit. 265. Martinus non sine causa se a regina convivio excipi passus est, vir caeteroquin et ob vitae sanctitatem, et ob aetatem (nam tum septuagenarius a Sulpicio fuisse scribitur) ab omni criminis suspicione alienus; quo nimirum illa indulgentia miseris, quorum salutis deprecandae causa ad imperatorem accesserat, facilius veniam impetraret. 270. Claudiomagum. Hunc vicum Claudiomachum appellat Sulpicius cap. 8. 272. Idem, dial. II, cap. 1, aperte declarat duo secretaria in ecclesiis exstrui consuevisse: quae hinc inde ab apside solebant poni. Horum usum nobis ostendit Paulinus epist. 32, in qua scribens ad Severum versiculos mittit, in basilica sancti Felicis, a se constructa, diversis in locis inscriptos: in secretariis vero (subdit) duobus, quae supra dixi circa apsidem esse, hi versus indicant officia singulorum:
Hic locus est veneranda penus, qua conditur, et qua Promitur alma sacri pompa ministerii. |
| 232 | Inde flagella coquunt, hinc regem incendia caedunt. |
| 233 | Vapulat et rapinis flammis augusta potestas; |
| 234 | Hinc celer exsiliit rapiens se Caesar, et ardens, |
| 235 | Martini genua amplectens pedibusque volutans. |
| 236 | Sicque superbum hominem se agnoscere poena coegit, |
| 237 | Vilia regna probans, et celsa cacumina curvans, |
| 238 | Imperiale caput sancti ad vestigia subdens. |
| 239 | Nec spectare preces patitur reverentia iusti; |
| 240 | Praestitit ante tumens quam supplex danda rogasset; |
| 241 | Regia rite parans convivia saepe beato; |
| 242 | Obtulit inde favens abeunti munera princeps: |
| 243 | Paupertate potens sed reppulit omnia sanctus, |
| 244 | Donaque despiciens, meruit plus principe ab ipso, |
| 245 | Tantum maius habens quantum minus ambit avarus. |
| 246 | Omnia sunt soli qui nulla requirit habendi. |
| 247 | Hinc quoque Romuleam regeret cum Maximus arcem, |
| 248 | Vir capiens apicem per publica gesta triumphis: |
| 249 | Saepius hic sanctum per celsa palatia duxit; |
| 250 | Hoc toto sermone loquens de luce futura: |
| 251 | Quis sit honor iustis laus gloria, palma, corona; |
| 252 | Nec regina pedes cessat lacrymosa rigare, |
| 253 | Sternens membra solo, suspendens gaudia voto: |
| 254 | Inde precatur ovans, convivia ut ipsa pararet; |
| 255 | Obtinet hoc bonitas quod non valet alta potestas: |
| 256 | Ipsa manu sellam posuit, mensamque paravit, |
| 257 | Dans manibus lymphas, rursus regina ministrat |
| 258 | Laeta, modesta suis palmis quas coxerat escas: |
| 259 | Quo residente sacro, stetit illa immobile planta: |
| 260 | Fercula subducens, et pocula porrigit ipsa, |
| 261 | Una ministra viro suffecit ad omnia soli. |
| 262 | Coenula finitur, sed adhuc regina satagit, |
| 263 | Fragmina, reliquias, crustas, et frusta recondens; |
| 264 | Omnia praeponens haec imperialibus escis. |
| 265 | Hoc Martinus agit, quo clausos carcere laxet, |
| 266 | Exsilio ductos, laribusque reducat avitis, |
| 267 | Sed tibi, sancte pater, minus est, Augusta quod explet, |
| 268 | Hoc magis obsequio crevit regina peracto. |
| 269 | Est locus in Turonum fine et confine Biturgum, |
| 270 | Incola quem vicum vocitavit Claudiomagum, |
| 271 | Mansio forte fuit Martino praetereunti, |
| 272 | Ecclesiae Domini qua secretaria pollent; |
| 273 | Virgineisque choris sancto abscedente, requirunt, |
| 274 | Quo stetit, aut sedit, iacuit genua atque reflexit; |
| 275 | Lambunt cuncta simul, vel ad oscula singula ducunt. |
| 276 | Divisere sui veneranda stramina lecti, |
| 277 | Atque leves paleas virtutis pondere pensant, |
| 278 | Quam tetigit stipulam sanctus, non ibat inanis. |
| 279 | Denique post fragilis confregit fortia culmus. |
| 280 | Nam graviter quemdam rabies invaserat hostis, |
| 281 | Et truculentus agens erroris spiritus iret, |
| 282 | Dum rapiendo rotat vesano cardine praedam, |
| 283 | Hunc suspensa viri collo festuca fugavit, |
| 284 | Immanemque hostem palearis arista removit. |
| 285 | Tibia, fruge ferax, larvam iaculata, sagittat, |
| 286 | Et stipula exilis, quasi dura phalarica fixit. |
| 287 | Nec sic ullius ferri expavisset acumen, |
| 288 | Spicula nec tantum timuisset, missa per arcum, |
| 289 | Lubrica pennigero venientia tela volatu, |
| 290 | Parthica seu timidum si transfodisset arundo, |
| 291 | Plaga ut vicino gravius lacerasset ab ictu, |
| 292 | Stramina sic metuit trepidans adamantinus hostis, |
| 293 | Ac velut ex stipulis coqueret se flamma camini, |
| 294 | Vir stetit incolumis, fugiente volucriter umbra |
| 295 | Deserit et praedam lupus ingens, et leo frendens |
| 296 | Inde revertenti Trevirorum ex urbe beato, |
| 297 | Obvia forte datur medio fera buccula campo; |
| 298 | Quam daemon dorso incumbens agitabat anhelo, |
| 299 | Pendulus aerio quatiens auriga flagello, |
| 300 | Pestifer arte nova, cursu bove nempe verendo, |
| 301 | Cornigeri pecudis propulsor mulio tristis |
| 302 | [ 302. Edit. Ven., Exagitator iners; quod tenendum. 304. Edit. Ven. et Cod. Vat., ibat ubique fero. 310. Edit. Ven., caede cruente; item Cod. Vat. 317. Edit. Ven., Dedit meritis, quae. 319. Edit. Ven., Soluta reclivis. 325. Hoc incendium, quo non arsit Martinus, fusius describit Sulpicius in epistola ad Eusebium presbyterum, quod paucis complector. Cum Martinus ad dioecesim quamdam invisendam, hiberno tempore perrexisset, et clerici eidem lectum in secretario ecclesiae stravissent, multo stramine aggesto; nec non ignem in pavimento ad nocturnum frigus temperandum posuissent, Martinus, cum se mollius quam solebat curbare sensisset, subiectum stramen eiicere coepit ac dispergere; quod cum in proximum ignem decidisset, inde flamma succensa est, qua procul dubio Martinus deflagrasset, nisi ad preces confugisset. Qui cum primo ad ostium accurrisset, ut ex illo incendio se eriperet, diu cum pesulo luctatus, tandiu ignis sensit ardorem, vel cum vestis suae detrimento, donec, in se reversus, Deo supplicare coepit. Tunc vero mediis consedit in flammis, quin vel leviter ab iis laederetur. Ibid. Ignis. Ms., ignem. 327. Cod. Vat., vicos circuit almus. 341. Bestola. Ms., bestiola. Cod. Vat., bistola, edit. Ven., biscola. 350. Quod lepus ad Martinum confugerit, atque ad eius se pedes abiecerit, altum apud Sulpicium silentium. Quocirca Fortunatus, poetarum more, rem amplificasse censendus est. 351. Cod. Vat., pro luce precatur. 371. Edit. Ven., obtulit infans. 377. Cod. Vat., veteris potius carnalis. 380. Edit. Ven., pars gramine florens 384. Edit. Ven., coniugii detinet. ] Exagitatur iners, residens per terga bubulcus. |
| 303 | Hic ubi millimodas animalis adegerat iras, |
| 304 | Ibat ubique ferus, furibunda iuvenca ministro, |
| 305 | Sub tortore gravi per curva, per invia cursans, |
| 306 | Accessit propius sancto furiatile cornu, |
| 307 | Elataque manu pecudem consistere mandat: |
| 308 | Quae stetit affixo, minus improba, buccula gressu; |
| 309 | Quem sacer instantem mox vidit, comminus, inquit, |
| 310 | Perge ferox, fuge saeve, redi male, cede cruente, |
| 311 | Innocuam pecudem desiste agitare nocive. |
| 312 | Tunc animalis enim linquit fera bellua tergum; |
| 313 | Et recipit proprium mitissima buccula sensum. |
| 314 | Sternitur ante pedes sancti, veneranter adorans, |
| 315 | Flexit et ipsa genu quae non habet intellectum, |
| 316 | Contra naturam discernens gesta beati. |
| 317 | Obsequiumque dedit meriti quae nescit honorem, |
| 318 | Inde magis humilis, quia libera colla gerebat. |
| 319 | Ante ligata tumens, a peste soluta reclinis; |
| 320 | Quae stetit ore fremens, cecidit post vincula supplex, |
| 321 | Et sine voce favet, armo iactata priore. |
| 322 | Tum sacer antistes pecudem praecepit abire; |
| 323 | Moxque gregem repetit, pastoris voce revincta. |
| 324 | Id gestum est illo sub tempore, quando beati |
| 325 | Per medias flammas nec fimbria senserat ignis. |
| 326 | De minimis etiam referantur maxima rerum. |
| 327 | Tempore nam quodam, dum vicos ambulat almus; |
| 328 | Obvia, venandi studio, volat agmen equorum, |
| 329 | Nare sagace canum, fit praeda, reperta frutetis: |
| 330 | Transiliunt campos equites et voce sequuntur: |
| 331 | Intendunt leporem fugitivum agitare molossi, |
| 332 | Saltibus excussi, latratu et dente minaci, |
| 333 | Diffusi excurrunt, celeres in amore rapinae, |
| 334 | Alter in alterius miscent vestigia saltus; |
| 335 | Iste sequax tacitus, petit hic clamoribus auras, |
| 336 | Hic frutice in vacuo delusus odore rotatur, |
| 337 | Motibus arboreis saltu suspenditur alter, |
| 338 | Captu ex unius cunctorum frendet hiatus, |
| 339 | Saepe super leporem morsu deceptus inani, |
| 340 | Unguibus iniectis dum praeda volubilis exit. |
| 341 | Ac se turba premit, sic lubrica bestola fugit. |
| 342 | Non erat interea quo calle lepusculus iret; |
| 343 | Mons, vallis, petra, sylva, frutex defecerat omnis, |
| 344 | Per patulos campos, fugienti tegmine nudo, |
| 345 | Poplite defecto, pede lasso, nare recliva: |
| 346 | Totus ab ore canis, per singula murmura, pendens, |
| 347 | Sensit adesse tamen Martini signa beati, |
| 348 | Flexit iter trepidus hirsutas fraude per herbas, |
| 349 | Auribus acclivis, vagus, exagitatus, anhelus; |
| 350 | Corruit ante pedes titubans lepus, advena supplex, |
| 351 | Si non voce potest, flatu pro voce precatur, |
| 352 | Sic fera parva iacet, Martini tegmine tuta, |
| 353 | Et recubat dulci defensa sub arboris umbra. |
| 354 | Tunc sacer ex solito miseratus more salubri, |
| 355 | Imperat ut catuli cessent, abeunte fugace. |
| 356 | At sacer ille canum mox sermo cucurrit in aures. |
| 357 | Torpescunt habiles, verbo figente, lyciscae, |
| 358 | Gressibus instabiles, pendentes saltibus ipsis, |
| 359 | Et rediere canes quasi per vestigia cancri; |
| 360 | Effugit incolumis per aperta lepusculus arva, |
| 361 | Et cane seposito, tutus terit alta viator. |
| 362 | Hic fugit, ille redit, nullus perit, ecce salutem; |
| 363 | Sic quoque bestiolis pacem sacer intulit ipsis; |
| 364 | Debilitasque canum facta est pietatis imago, |
| 365 | Qui potius vetito didicerunt parcere morsu; |
| 366 | Et quia defuerant homines, ubi mira facessit, |
| 367 | Nil de laude perit, miracula bestia sensit. |
| 368 | Quanta etiam sancti sermonis gratia fulsit? |
| 369 | Qui cum nuper ovem vidisset vellere tonsam, |
| 370 | Haec Evangelii, dicens, mandata peregit: |
| 371 | Namque duas tunicas gestans, unam obtulit insons |
| 372 | Et nudata suo de tegmine texit egentem. |
| 373 | Inspiciens itidem sanctus per rura subulcum, |
| 374 | Nudum pellicea tantum sub veste trementem, |
| 375 | Ecce Adam, quondam paradisi sede repulsus: |
| 376 | Exsul ab Elysio, pascit gregis ora suilli: |
| 377 | Deposito veteris Adam carnalis amictu, |
| 378 | Adam nempe novi nos induere instar oportet. |
| 379 | Hinc iterum cernens vernantia prata beatus, |
| 380 | Pars pastus, pars fossus erat, pars floreus agger. |
| 381 | Sed sue confossus, bove pastus, flore comatus. |
| 382 | Comparat ergo tribus sanctus tria nomina rebus: |
| 383 | Turpis adulterii species est fossa carectis: |
| 384 | Herbaque coniugii retinet detonsa figuram. |
| 385 | [ 386. Edit. Ven., Feno apto. 387. Edit. Ven., Et radiantior auro. 388. Edit. Ven., Miles item. Ibid. Singula. Non dubito legendum esse, cum Cod. Vat., cingula linquens. Itaque de illo narrat Sulpicius: quod cingulum abiecerat, insigne militis. Cum igitur hic miles monachum professus fuisset, ac vellet dimissam coniugem repetere, quam Martinus in puellarum monasterio esse iusserat, hac una Martini oratione ab eadem recipienda deterritus est, quod militibus, in acie positis, uxores non admisceantur, sed hae inter septa ac munimenta se contineant: quocirca nec is in quadam monasticae vitae palaestra de uxore repetenda cogitare debebat. 391. Cod. Vat., ius sacerdotii. Ibid. Edit. Ven., hoc ordine dicens; quod tenendum. 415. Nemausum, urbs Occitaniae celeberrima. 418. Martinus scilicet navigans: procul a caeteris in remota navis parte solus residebat, ut narrat Sulpic. cap. 15. 422. Cod. Vat., celebrarant ordine. Narrat Sulpicius quod cum Martini discipuli postea rem exquisissent diligenter, et eodem ipso die synodum celebratam, et caetera evenisse omnia sicut a Martino didicerant comperiere. 428. Cod. Vat., rettulit ut prius. 433. Edit. Ven., ostia clausa die retinent geminante. Ibid. Mercurium. Daemon videlicet Martino sub variis idolorum aspectibus sese ostendebat. Ut enim de eodem scribit Severus Sulpicius, cap. 20 Vitae S. Martini: Frequenter diabolus, dum mille nocendi artibus sanctum virum conabatur illudere, visibilem ei se formis diversissimis ingerebat . . . Nam interdum in Iovis persona, plerumque Mercurii, saepe etiam se Veneris ac Minervae transfiguratum vultibus offerebat. ] Est par virginibus violis quae vernat imago, |
| 386 | Herbis luxurians, feno apta, et flore decora. |
| 387 | Digna Deo, gemmis grata, et radiantior ostro. |
| 388 | Miles autem monachum professus, singula linquens, |
| 389 | Coniuge cum propria cuperet quia degere vitam, |
| 390 | Mutavit, meliore via, transcurrere metam, |
| 391 | Iure sacerdotis monitor, hoc ordine discens: |
| 392 | Belligeratori valeat ne femina iungi? |
| 393 | Sola aciem melius componit mascula virtus, |
| 394 | Debilior teneat murorum claustra caterva, |
| 395 | Et sexus fragilis sese intra septa recondat: |
| 396 | Hoc satis, ut mulier timeat, res ipsa timori. |
| 397 | Miles ad arma potens pergat galeatus in agmen, |
| 398 | Loricae triplicis squamma radiante coruscus, |
| 399 | Thoraca ex humeris indutus, nixus in hasta: |
| 400 | Assuetus clypeo, transmittens vulnus ab arcu. |
| 401 | Hinc capulum vibrans, hinc torquens missile telum, |
| 402 | Ferratae tunicae rivos sub pondere sudans. |
| 403 | His dictis mulcens iuvenem resipiscere cogit, |
| 404 | Coniuge postposita, et repetit eremita coronam: |
| 405 | Iugiter interea quia falsa et sancta canebat, |
| 406 | Nec serie recipi, neque possunt scripta teneri. |
| 407 | Quaenam vita sacri fuerit, quis singula currat? |
| 408 | Quanta fides animi, quam celsa et pura voluntas, |
| 409 | Ad quem non solum homines longo orbe venirent, |
| 410 | Verum etiam coelestis honor visebat amanter, |
| 411 | Angelicusque chorus properabat ad ora frequenter, |
| 412 | Colloquiis placidis ut fessum animaret amicum, |
| 413 | Et quasi complexum recreet per verba parentem: |
| 414 | Res probat ista sequens, quae gesta priora renarrat. |
| 415 | Concilium allectum fuerat synodale Nemausum, |
| 416 | Quo sacer antistes mediator adesse recusat. |
| 417 | Ergo ratem scandens celerem, parat ire per amnem, |
| 418 | Coetibus in mediis habitans eremita remotus, |
| 419 | Ipse in puppe sedens: cunctos sua prora sequestrat, |
| 420 | Angelus ecce tamen Domini venit aliger alto, |
| 421 | Ipsa nempe die qua se conventus abegit, |
| 422 | Quidquid pontifices celebrabant ordine narrans, |
| 423 | Pro vice Martini peragens synodalia praesens, |
| 424 | Atque sui cura longinqua per aera tranat: |
| 425 | Quem, pendente via, nec in aera penna fatigat, |
| 426 | Sed natat ala celer, donec nova nuntia portet. |
| 427 | Quae mandat Dominus nihil absconsurus amico, |
| 428 | Utque prius retulit sacer, haec post cuncta probavit: |
| 429 | Nec frangunt praedicta fidem, neque prodita fallunt. |
| 430 | Accidit hinc demum, foribus sedente Severo, |
| 431 | Compare cum Gallo, doctis et amore ministris; |
| 432 | Murmure multivago completur cella beati: |
| 433 | Ostia clausa tenens, diei geminante sub hora, |
| 434 | Audivere loqui, sed quid? nescire fatentur: |
| 435 | Senserunt strepitum, neque verba loquacia norunt, |
| 436 | Pars fuit haec meriti, vel sic sensisse superna. |
| 437 | Agnita si non sunt, satis est audita mereri. |
| 438 | Post sacer egrediens cellam, maiore Severo |
| 439 | Sulpitio poscente diu, quae gesta fuissent, |
| 440 | Vix motus precibus, tandem rem ex ordine pandit: |
| 441 | Indicat hic Agnem, Teclam Mariamque locutam, |
| 442 | Sanctarum exponens vultus habitumque beatus, |
| 443 | Quae facies, oculi, gena, pes, manus, arca, figura, |
| 444 | Lumine tam puro vidit saepe ora sororum. |
| 445 | Quis color atque decus, quae forma et gratia quanta, |
| 446 | Et sermone pari placidam dixisse salutem. |
| 447 | Hic petit ad fratres, illae petiere sorores: |
| 448 | Sed redit iste gradu, illae nam rediere volatu. |
| 449 | Culmen apostolicum, celsas et honore columnas, |
| 450 | Saepe Petrum meruit Paulumque videre licenter. |
| 451 | Daemonicas etiam tolerans saepissime pugnas, |
| 452 | Nomine quemque suo increpitans cogebat abire, |
| 453 | Maxime Mercurium infestum referebat adesse, |
| 454 | Brutum namque Iovem et hebetem memorabat haberi. |
| 455 | O sinceri oculi, nulla caligine pressi, |
| 456 | Mens radiata sopho, retinens sine nube serenum! |
| 457 | Inspicis aeriam carnali lumine Teclam: |
| 458 | Atque vides Agnem, redimita fronte corona, |
| 459 | [ 465. Edit., dextrae adiacente hyacintho. 466. Edit., Quanto zona die. 467. Edit., cataclysis effora rasis. Ad hunc Fortun. locum Browerus: Verborum haec monstra, ait, quaedam sunt: Vetus liber Treviris: cataclistis. Idem Browerus vult hic a poeta cycladem describi efforatam, e qua cataclisti, certis locis conspicui, eminerent. Citat alium locum Fortunati lib. IV de Vita S. Martini, ubi dicit: Quae manus artificis cataclistica fila rotavit? Dufresne in Gloss. quid cataclistus, sive cataclitus sit, inquirens, censet vestes cataclistas fuisse vestes Phrygio opere confectas: in quibus insertae gemmae, quasi κατακλεισθεῖσαι, includebantur: quod et de calicibus quibus eodem modo gemmae erant inclusae, dicebatur. Hinc Gregorius Tur. lib. de Gl. Confess., c. 63, ait: Verumtamen calicem non comminuit, quia cataclyza in ipso fuerant solidata; qui locus illustratur ex eo quod ait Arnobius iunior in conflictu cum Serapione, lib. I, unum diadema video, sed in ipso diademate, cataclyzomatis arte sunt gemmae constructae. Idem Dufresne refert hos versus Fortunati e Codice litteris Longobardicis exarato (qui, ut ipse refert, asservatur in bibliotheca monasterii S. Germani Parisiensis) exscriptos, qui sic habent: Vidisti thalamum sponsi, super omnia pulcri, Compositum gemmis, auroque, ostroque decorum: Quanto zona die lapidum radiabat honore, Cyclades aut quales cataclysis effera (F. effora) rasis: Quae palla ex humeris mixto Chryso Phara beryllis, Quodve monile decus collo radiabat in illo? Porro rason vestis erat monachorum adhuc novitiorum, qui proinde a Graecis ῥασοφόροι nominabantur. 470. Edit. Ven., aptissima vitta. 471. Alta. Forte, alba. Ibid. Edit. Ven., et in auribus aura sigilli. 478. Edit. Ven., Nimis geminata. 485. Cod. Vat., pluviatilis imber. 501. Edit. Ven., prima tenent terris; quod sequendum. 507. Edit. Ven., Lucifer, ut radiis. 518. Huic. Ms., hinc. ] Cernis et egregiam pretiosa luce Mariam. |
| 460 | Vidisti templum Domini diademate fultum, |
| 461 | Vidisti thalamum sponsi, super omnia pulchri, |
| 462 | Compositum gemmis, auroque, ostroque decorum; |
| 463 | Qualis iaspis erat pedibus, laterique topazus. |
| 464 | Qui digitis anuli, viridi fulgore venusti? |
| 465 | Quales armillae, dextra ardescente hyacintho? |
| 466 | Quanta zona die lapidum radiabat honore? |
| 467 | Cycladis aut qualis cataclistis effora rasis? |
| 468 | Quae palla ex humeris, mixto chrysopraso beryllis? |
| 469 | Quodve monile decens collo rutilabat in illo? |
| 470 | Forsan erat niveis amethystina vitta capillis, |
| 471 | Sculptilis impressis et inauribus alta sigillis; |
| 472 | Luminis ac varios spargens diadema virores. |
| 473 | Quae frons, ora, oculi, facies, gena, pes, manus, ulna, |
| 474 | Inde repercussis florebant gramina gemmis? |
| 475 | Sic bone pastor, ovi quae fabula vestra cucurrit? |
| 476 | Quid rogo, quando Petrum ac Paulum tam saepe videbas, |
| 477 | Prima ministerii radiantia vasa superni, |
| 478 | Aurea, pulchra nimis, gemmata, venusta, corusca |
| 479 | Illa putas quanto radiabant ora sereno? |
| 480 | Dogmata quae Christi totum sparsere per orbem, |
| 481 | Quae dixere prius: Tu es Christus Filius almi, |
| 482 | Altithronique Dei dominantis, et omnipotentis, |
| 483 | Ac super hac petra fundata Ecclesia regnat, |
| 484 | Quam nec flabra movent, neque vertit turbo procellae, |
| 485 | Nec trahit undivagam pluvialibus imber arenam. |
| 486 | Haec quia viva tenet petra fundamenta salutis; |
| 487 | Contra quam portae inferni nunquam arma valebunt. |
| 488 | Quid sacer ille simul Paulus, tuba gentibus ampla? |
| 489 | Per mare, per terras Christi praeconia fundens, |
| 490 | Europam, atque Asiam Lybiam sale, dogmate complens; |
| 491 | Et qua sol radiis tendit, stylus ille cucurrit, |
| 492 | Arctos, meridies, hinc plenus vesper et ortus: |
| 493 | Transit et Oceanum, vel qua facit insula portum; |
| 494 | Quasque Britannus habet terras, atque ultima Thyle, |
| 495 | Buccina concrepuit regiones una per omnes; |
| 496 | Dogmate tantorum, Christi data munera pangit, |
| 497 | Hebraeus, Graecus, Romanus, Barbarus, Indus, |
| 498 | Israelita canit, simul Atticus, atque Quiritis? |
| 499 | Principibus geminis fidei sub principe Roma, |
| 500 | Carnis apostolicae quo sunt duo celsa sepulcra. |
| 501 | Prima tenet terris, et utrique priora supernis, |
| 502 | Dogmatis ore pares, et sedis honore curiles; |
| 503 | Ambo triumphantes spargunt nova dona per orbem, |
| 504 | Una nempe die quos passio sancta beavit, |
| 505 | Et sacra sic geminus signavit tempora consul: |
| 506 | Queis splendor paribus rutilabat ab ore coruscus. |
| 507 | Lucifer in radiis premeretur vultibus illis, |
| 508 | Quippe nec ipsa micat tantum rota fulgida solis. |
| 509 | O dulces oculi, facies cernendo Beatas, |
| 510 | Vidistis Sion, speciosas ordine portas; |
| 511 | Vidistis Sion, ternas quater ordine portas; |
| 512 | Quas amat omnipotens ultra omnia culmina Iacob, |
| 513 | Gemmarum vario redimitas lumine valvas, |
| 514 | Sculptas bracteolis, inscriptas arte smaragdis, |
| 515 | Chrysolithis rutilas, niveas stillantibus albis; |
| 516 | Quidquid amor potuit, quo totum gratia fudit. |
| 517 | Omnicolorque decens et in omnibus una topazus: |
| 518 | Per quas huic populi genus illud nobile regni, |
| 519 | Intrat sideream, meritorum gressibus, urbem, |
| 520 | Et sine fine manent conscripti in saecula cives; |
| 521 | Inter quos proceres, et culmina celsa potentum, |
| 522 | Patriciis mixtus generosis, consulibusque, |
| 523 | Proximus et regi resides, Martine, senator. |
| 524 | Cui dedit arma fides, et cui fiducia rex est; |
| 525 | Miles amore cliens, et factus honore cohaeres, |
| 526 | Qui potes ore, mei veniam deposce reatus: |
| 527 | Et vitiata tibi quod lingua remurmurat, audi, |
| 528 | Ut de fonte pio fluat indulgentia laeso, |
| 529 | Ac te orante, sacer, redeat medicata cicatrix. |