| 1 | Casibus incertis rerum fortuna rotatur, Nec figit stabilem pendula vita pedem. |
| 2 | Semper in ambiguo saeclum rota lubrica volvit, Et fragili glacie lapsibus itur iter. |
| 3 | Nulli certa dies, nulli est sua certior hora, Sic sumus in statu debiliore vitro. |
| 4 | Dum gressu ancipiti trahit ignorantia fallens, Huc latet ars foveae, quo putat esse viam. |
| 5 | Nescia mens hominum quid sit necis atque salutis, Lucifer an vita, mors sibi vesper erit. |
| 6 | His premimur tenebris ignari sorte futuri, Et vaga tam fragile haec tempora tempus habent. |
| 7 | Toletus geminas misit tibi, Gallia, turres. |
| 8 | Prima stante quidem, fracta secunda iacet. |
| 9 | Alta super colles, speciosa cacumine pulchro, Flatibus infestis culmine lapsa ruit. |
| 10 | Sedibus in patriae sua fundamenta relinquens, Cardine mota suo, non stetit una diu. |
| 11 | De proprio migrata solo nova mersit [mors sit] arena, Exsul et his terris, heu! |
| 12 | peregrina iacet. |
| 13 | Quis valet ordiri tanti praesagia luctus, Stamine quo coepit texere flenda dolor? |
| 14 | Cum primum algentes iungi peteretur ad arctos, Regia regali Gelesuintha toro. |
| 15 | Fixa Cupidineis caperet ut frigora flammis, Viveret et gelida sub regione calens. |
| 16 | Hoc ubi virgo metu, audituque exterrita sensit, Currit ad amplexus, Goisuinta, tuos; Tunc matris collecta sinu, male sana reclinans, Ne divellatur, se tenet, ungue, manu. |
| 17 | Brachia constringens nectit sine fune catenam, Et matrem amplexu per sua membra ligat. |
| 18 | Illis visceribus retineri filia poscens, Ex quibus ante sibi lucis origo fuit. |
| 19 | Committens secura eius se fasce levari, Cuius clausa uteri pignore tuta fuit. |
| 20 | Tum gemitu fit moesta domus, strepit aula tumultu, Reginae fletu plorat et omnis homo. |
| 21 | In populi facie lacrymarum flumina sordent, Infans, qui affectum nescit, et ipse gemit. |
| 22 | Instant legati, Germanica regna requiri, Narrantes longae tempora tarda viae. |
| 23 | Sed matris moti gemitu sua viscera solvunt, Et qui compellunt, dissimulare volunt. |
| 24 | Dum natae amplexu genitrix nodata tenetur, Praetereunt duplices, tertia, quarta dies. |
| 25 | Instant legati nota regione reverti: Quos his alloquitur Goisuintha gemens: Si feritate trucis premerer captiva Geloni, Forsan ad has lacrymas et pius hostis erat. |
| 26 | Si nec corde pius, cupidus mihi cederet hostis, Ut natam ad pretium barbara praeda daret. |
| 27 | Si neque sic animum velit inclinare cruentum, Matri praestaret, quo simul iret iter. |
| 28 | Nunc mora nulla datur, pretio neque flectimus ullo. |
| 29 | Qui nihil indulget, saevius hoste nocet. |
| 30 | Post uteri gemitus, post multa pericula partus, Postque laboris onus, quod grave feta tuli. |
| 31 | Quae genui, natae matrem me non licet esse? |
| 32 | Ipsaque naturae lex mihi tota perit? |
| 33 | Affectu ieiuna meo, lacrymosa repellor: Nec pietas aditum, nec dat origo locum? |
| 34 | Quid rapitis? |
| 35 | differte dies, cum disco dolores, Solamenque mali sit mora sola mei. |
| 36 | Quando iterum videam, quando haec mihi lumina ludant, Quando iterum natae per pia colla cadam? |
| 37 | Unde precor tenerae gressum spectabo puellae, Oblectetve animos matris et ipse iocus? |
| 38 | Post causas, quas regna gerunt, ubi moesta reclinem? |
| 39 | Quis colat affectu, lambat et ore caput? |
| 40 | Extensis palmis quis currat ad oscula, vel quae Cervici insiliant pendula membra meae? |
| 41 | Quem teneam gremio, blando sub fasce laborans, Aut leviore manu verberer ipsa ioco? |
| 42 | Nec te ferre sinu, quanquam sis adulta, gravarer, Quae mihi dulce nimis, et leve pondus eras. |
| 43 | Cur nova rura petas, illic ubi non ero mater? |
| 44 | An regio forsan non capit una duas? |
| 45 | Quae genuere ergo, lacerentur viscera luctu, Gaudia cui pereunt, tempora fletus erunt. |
| 46 | Plorans perdam oculos, ducens mea lumina tecum, Si tota ire vetor, pars mea te sequitur. |
| 47 | Tum proceres, famuli, domus, urbs, rex ipse remugit, Quaque petisses iter, vox gravis una gemit. |
| 48 | Progrediere foras tandem, sed turba morosa, Solvere dum properat, se properando ligat. |
| 49 | Hinc tenet affectus, rapit inde tumultus euntes, Sic per utrasque vices flebile fervet opus. |
| 50 | Alter abire monet, rogat alter amore redire, Sic variante fide, hic trahit, ille tenet. |
| 51 | Dividitur populus, per regna novella vetustus, Stat pater, it genitus, stat socer, itque gener. |
| 52 | Qui vidit strepitum, patriam migrare putaret, Et quasi captivum crederet ire solum. |
| 53 | Procedunt portis, serraco in ponte retento, Protulit hoc fletu Gelesuintha caput: Sic gremio, Tolete, tuo nutribar, ut aegra, Excludar portis tristis alumna tuis? |
| 54 | Quoque magis crucier, prodens mea vulnera luctu, Stas felix regio, cur ego praeda trahor? |
| 55 | Antea clausa sui, modo te considero totam, Nunc mihi nota prius, quando recedo ferox. |
| 56 | Hinc te dinumero currens per culmina visu, En ego de numero non ero sola tuo. |
| 57 | Crudeles portae, quae me laxastis euntem, Clavibus oppositis nec vetuistis iter, Antea vos geminas adamas petra una ligasset Quam daret huc ullam ianua pansa viam. |
| 58 | Urbs pia plus fueras, si murus tota fuisses, Me ire ut ne sineres, cingeret alta silex. |
| 59 | Pergo ignota locis, trepidans, quidnam antea discam Gentem, animos, mores, oppida, rura, nemus; Quem precor inveniam peregrinis advena terris, Quo mihi nemo venis, civis, amice, parens? |
| 60 | Dic, si blanda potest nutrix aliena placere, Quae lavet ora manu, vel caput ornet acu? |
| 61 | Nulla puella choro, neque collactanea ludat: Hic mea blandities, hic mea cura iaces. |
| 62 | Si me non aliter, vel nuda sepulcra tenerent, Non licet hic vivi, hic mihi dulce mori. |
| 63 | Non fruor amplexu, neque visu plena recedo, Quae me dimittis, dura Tolete, vale Sic accensi animi lacrymarum flumina rumpunt, Fixus et irriguas parturit ignis aquas. |
| 64 | Hinc iter arripiunt genitrix, nata, agmina flentum, Nec piget obsequium mater anhela sequi. |
| 65 | Deducit dulcem per amara viatica natam, Implentur valles fletibus, alta tremunt. |
| 66 | Frangitur et densus vacuis ululatibus aer, Ipsa repercusso murmure silva gemit. |
| 67 | Dat causas spatii genitrix, ut longius iret, Sed fuit optanti tempus, iterque breve. |
| 68 | Pervenit, quo mater ait, sese inde reverti Sed quod velle prius, postea nolle fuit. |
| 69 | Rursus adire cupit via qua fert invia matrem Quam proceres retinent, ne teneretur iter. |
| 70 | Haerebant in se amplexae, pariterque replexae, Incipit hic gemitu Goisuintha fero: Civibus ampla tuis, angusta Hispania matri, Et regio solis, tam cito clausa mihi. |
| 71 | Quae licet a Zephyro calidum percurris in Eurum. |
| 72 | Et de Thyrreno tendis ad Oceanum. |
| 73 | Sufficiens populis quamvis regionibus amplis, Quo est mea nata absens, terra mihi brevis es Nec minus hic sine te errans et peregrina videbor, Inque loco proprio civis, et exsul ero. |
| 74 | Quaeso quid inspiciant oculi, quem, nata, requirant Quae mea nunc tecum lumina ducis, amor? |
| 75 | Tu dolor unus eris, quisquis mihi luserit infans, Amplexu alterius tu mihi pondus eris. |
| 76 | Currat, stet, sedeat, fleat, intret, et exeat alter, Sola meis oculis dulcis imago redis. |
| 77 | Te fugiente errans aliena per oscula curram, Et super ora gemens ubera sicca premam. |
| 78 | De facie infantum plorantia lumina lambam; Et teneras lacrymas insatiata bibam. |
| 79 | Tali potu utinam vel parte refrigerer ulla, Aut plorata avide mitiget unda sitim. |
| 80 | Quidquid erit, crucior, nulla hic medicamina prosunt, Vulnere distillo, Gelesuintha, tuo Qua rogo, nata, manu chara haec coma pexa nitebit? |
| 81 | Quis sine me placidas lambiat ore genas? |
| 82 | Quis gremio foveat, genibus veho, ambiat ulna? |
| 83 | Sed tibi praeter me non ibi mater erit. |
| 84 | Quod superest, gemebundus amor hoc mandat eunti: Sis precor o felix, sed cave valde, vale. |
| 85 | Mitte avidae matri, vel per vaga flabra, salutem, Si venit, ipsa mihi nuntiet aura boni [bonum]. |
| 86 | Filia tum validis genitricis onusta querelis, Tristis, inops animi, nec valitura loqui; Clausa voce diu, vix fauce solubile fandi, Pauca refert, cordis vulnere lingua gravis: Maiestas si celsa Dei mihi tempora vellet Nunc dare plus vitae, non daret ista viae. |
| 87 | Ultima sed quoniam sors irrevocabilis instat, Si iam nemo vetat, qua trahit ira sequar. |
| 88 | Haec extrema tamen loquar, et memoranda dolori. |
| 89 | Hinc tua non tua sunt, Goisuintha, vale. |
| 90 | Oscula sic rumpunt, et fixa ori ora repellunt, Dum se non possunt, aera lambit amor. |
| 91 | Hinc pilente petens loca Gallica, Gelesuintha Stabat fixa oculis, tristis, eunte rota. |
| 92 | Et contra genitrix post natam lumina tendens, Uno stante loco, pergit et ipsa simul. |
| 93 | Tota tremens, agiles raperet ne mula quadrigas, Aut equus impatiens verteret axe rotas. |
| 94 | Sollicitis oculis circumvolitabat amantem, Illuc mente sequens qua via flectit iter. |
| 95 | Saepe loquebatur quasi secum nata sederet, Absentemque manu visa tenere, sinu. |
| 96 | Prendere se credens, in ventum brachia iactat, Nec natam recipit, sed vaga flabra ferit. |
| 97 | Inter tot comites unam spectabat euntem, Sola videbatur qua suus ibat amor. |
| 98 | Plus genitrix suspensa animo quam filia curru, Haec titubans votis ibat, et illa rotis. |
| 99 | Donec longe oculo, spatioque evanuit amplo, Nec visum attingit, dum tegit umbra diem. |
| 100 | Ipsa putat dubios natae se cernere vultus, Et cum forma fugit, dulcis imago redit. |
| 101 | O nomen pietate calens, o cura fidelis, Quamvis absenti quid nisi mater eras? |
| 102 | Fletibus ora rigens, lamentis sidera pulsans, Singula commemorans dulcia, dura, pia, Mobilis, impatiens, metuens, flens, anxia mater, Quod sequeris lacrymis, augurat altus amor. |
| 103 | Illa tamen pergit qua trita viam orbita sulcat, Quisque suis vacuos fletibus implet agros. |
| 104 | Inde Pyrenaeas per nubes transilit Alpes, Quaque pruinosis Iulius alget aquis. |
| 105 | Qua nive canentes fugiunt ad sidera montes, Atque super pluvias exit acutus apex. |
| 106 | Excipit hinc Narbo, qua littora plana remordens, Mitis Atax Rhodani molliter intrat aquas. |
| 107 | Post aliquas urbes, Pictavas attigit arces, Regali pompa praetereundo viam. |
| 108 | Inclytus ille quibus vere amplus Hilarius oris, Et satus, et situs est ore tonante loquax. |
| 109 | Thrax, Italus, Scytha, Persa, Indus, Geta, Daca, Britannus Huius in eloquio spem bibit, arma capit. |
| 110 | Sol radio, hic verbo genitalia lumina fudit, Montibus ille diem, mentibus iste fidem. |
| 111 | Hanc ego nempe novus conspexi praetereuntem, Molliter argenti turre rotante vehi. |
| 112 | Materno voluit pia quam Radegundis amore Cernere ferventer, si daret ullus opem. |
| 113 | Saepe tamen missis, dulci sibi dulcis adhaesit, Et placide coluit, quod modo triste dolet. |
| 114 | Turonicas terras Martini, ad sidera noti, Inde petit, lento continuante gradu. |
| 115 | Vigennae volucer transmittitur alveus alno, Turba comis rapidis alveus exit aquis. |
| 116 | Excipit inde repens vitrea Liger algidus unda, Quo neque vel piscem levis arena tegit. |
| 117 | Pervenit, qua se piscoso Sequana fluctu In mare fert, iuncto Rothomagense sinu. |
| 118 | Iungitur ergo toro regali culmine virgo, Et magno meruit plebis amore coli. |
| 119 | Hos quoque muneribus permulcens, vocibus illos, Et licet ignotos sic facit esse suos. |
| 120 | Utque fidelis ei sit gens, armata per arma, Iurat, iure suo se quoque lege ligat. |
| 121 | Regnabat placido componens tramite vitam, Pauperibus tribuens advena mater erat. |
| 122 | Quoque magis possit regno superesse perenni, Catholicae fidei conciliata placet. |
| 123 | O dolor, insignis quid differs tempora fletus, Lugubresque vices, plura loquendo taces? |
| 124 | Improba sors hominum, improviso condita lapsu, Tot bona tam subito sorte volante voras. |
| 125 | Nam breve tempus habens, consorti nexa iugalis, Principio vitae funere rapta fuit. |
| 126 | Praecipiti casu, volucri praeventa sub ictu, Deficit, et verso lumine lumen obit. |
| 127 | Infelix nutrix audito funere alumnae, Exanimum ad corpus vix animata volat. |
| 128 | Ipsa inter famulas incumbens prima fidelis, Haec tandem potuit, clausa dolore, loqui: Sic placidae matri promisi pessima nutrix, Te longe incolumem, Gelesuintha, fore. |
| 129 | Sic exstincta meum mea cernunt lumina lumen, Pallida sic facies, qua rubor ante fuit? |
| 130 | Dic aliquid miserans, miserae mihi redde loquelas, Quid referam ad matrem, si remeare licet? |
| 131 | Hoc supra tantos peregrina secuta labores, Pro vice tale mihi munus alumna refers? |
| 132 | Optabas pariter nobis vitam, atque sepulcra, Quae tecum vixi, me sine passa mori? |
| 133 | Ordo utinam vitae iuvenique, senique fuisset. |
| 134 | Te stante incolumi me prius ire neci. |
| 135 | Vix paucas profert, vocem rapit alter ab ore, Nec valet una loqui, quod videt aula gemit. |
| 136 | Interea vehitur tristi lacrymosa feretro, Soluit et exsequias obsequialis amor. |
| 137 | Ducitur, ornatur, deponitur, undique fletur, Conditur et tumulo sic peregrina suo. |
| 138 | Nascitur hic subito rerum mirabile signum, Dum pendens lychnus lucet ad obsequium. |
| 139 | Decidit in lapidem, nec vergit, et integer arsit. |
| 140 | Nec vitrum saxis, nec perit ignis aquis. |
| 141 | Fama recens resides germanae perculit aures. |
| 142 | Affectuque pio sic movet ora soror: Hanc rogo germanae mandasti, chara, salutem, Scripta tuis digitis hoc mihi chara refert? |
| 143 | Sollicitis oculis exspectabam, unde venires, Non agis illud iter, quale precata fui. |
| 144 | Optavi Gallis te ut huc Hispania ferret, Non te hic chara soror, non ibi mater habet. |
| 145 | Extremo obsequio non huc Brunichildis adivi, Si tibi nil vivae, mortis honore darem. |
| 146 | Cur peregrina tuos non clausi dulcis ocellos? |
| 147 | Auribus aut avidis ultima verba bibi? |
| 148 | Officium tristi nihil impendi ipsa sorori, Membra, manus, faciem nec manus ista tegit. |
| 149 | Non licuit fundi lacrymas, nec ab ore resorbi, Frigida nec tepido viscera fonte lavo. |
| 150 | Nutritas pariter, iunctas regionibus isdem, Cur ad mortis iter dividis alte dolor? |
| 151 | Sicque relicta soror casu laceratur ademptae, Haec vocat, illa iacet, nec repetita redit. |
| 152 | Germanae validos audit Germania fletus, Quaque recurrit iter, questibus astra ferit. |
| 153 | Nomine saepe vocans te, Gelesuintha, sororem; Hoc fontes, silvae, flumina, rura sonant. |
| 154 | Gelesuintha taces? |
| 155 | responde ut muta sorori: Respondent lapides, mons, nemus, unda, polus. |
| 156 | Anxia, sollicitans ipsas interrogat auras, Sed de germanae cuncta salute silent. |
| 157 | Nuntius hic subito fluvios transcendit et Alpes, Moerorisque gravis tam cito penna volat. |
| 158 | Optandum fuerat, postquam loca cuncta replesset, Tardius ad matrem hic dolor iret iter. |
| 159 | Sed quod fama refert, qui plus amat, et prius audit, Ac dubium credit, dante timore fidem. |
| 160 | Mox igitur matris iaculans dolor attigit aures, Anxia succiso poplite lapsa fuit [ruit]. |
| 161 | Audita de morte una mors altera pulsat, Et pene incolumi corpore funus erat. |
| 162 | Pallida suffuso tunc Goisuintha rubore, Molliter haec anima vix redeunte refert: Siccine me tenero natae solabar amore, Ut mea nunc gravius viscera vulnus aret? |
| 163 | Si nostrum iam lumen obit, si nata recessit, Quid me ad has lacrymas invida vita tenes? |
| 164 | Errasti, mors dura nimis, cum tollere matrem Funere debueris, sors tibi nata fuit. |
| 165 | O utinam mersis crevissent flumina ripis, Naufraga seu fusis terra natasset aquis, Alta Pyrenaei tetigissent sidera montes, Aut vitrea glacie se solidasset iter, Quando relaxavi te Gelesuintha, sub Arcto, Ut nec rheda rotis, non equus isset aquis! |
| 166 | Hoc ergo illud erat, quod mens praesaga timebat, Non posse amplexu vellere, nata, meo. |
| 167 | Paruimus votis alienis, iussa sequentes, Promissa existi, non reditura mihi. |
| 168 | Hoc erat altus amor placida dulcedine natae, Quod teneris labiis ubera pressa dedi. |
| 169 | Cur hinc lactis opem produxit vena mamillae? |
| 170 | Cur alimenta dedi, nec habitura fui? |
| 171 | Saepe soporantem furtiva per oscula suxi, Ut leve dormires, viscera supposui. |
| 172 | Optasse extremum de te quid profuit illud, Luderet ut gremio parvula neptis avi Nec felix vota, aut infelix funera vidi, Perdidit heu! |
| 173 | nimius hoc labor, illud amor. |
| 174 | Partitis lacrymis soror hinc, inde anxia mater, Vocibus haec Rhenum pulsat, et illa Tagum. |
| 175 | Condolet hinc Batavus, gemit illinc Bethicus axis, Perstrepit hoc Vachalis, illud Hiberus aquis, Tot lacrymis stillasse sat est, sed ab imbre vaporis, Non relevanda sitim, gutta ministrat opem. |
| 176 | Affectus si forte potest mitescere, dicam: Non ea flenda iacet: quae loca laeta tenet. |
| 177 | Dicite si quid ei nocuit, quam tempore lapso, Mortis iter rapuit, vita perennis alit. |
| 178 | Quae modo cum Stephano, coelesti consule, pergit, Fulget apostolico principe clara Petro. |
| 179 | Matre simul Domini plaudens radiante Maria, Rege sub aeterno militat illa Deo. |
| 180 | Conciliata placet, pretioso funere fulget: Deposita veteri, nunc stola pulchra tegit. |
| 181 | Atque utinam nobis illos accedere vultus Cedat amore Deus per mare, per gladios. |
| 182 | Vitae signa tenet, vitreo cum vase cadente, Non aqua restinxit, nec petra fregit humi. |
| 183 | Tu quoque, mater, habes consultum voce Tonantis, De nata et genero, nepte, nepote, viro. |
| 184 | Credite, Christicolae, vivam, quia credidit illa, Non hanc flere decet, quam paradisus habet. |