| 1 | De Gelesuintha Casibus incertis rerum fortuna rotatur nec figit stabilem pendula vita pedem. |
| 2 | semper in ambiguo saeclum rota lubrica volvit et fragili glacie lapsibus itur iter. |
| 3 | nulli certa dies, nulli est sua certior hora: sic sumus in statu debiliore vitro, dum gressu ancipiti trahit ignorantia fallens, huc latet ars foveae quo putat esse viae. |
| 4 | nescia mens hominum, quid sit, necis atque salutis: lucifer an vitae mors sibi vesper erit. |
| 5 | his premimur tenebris ignari Sorte futuri , et vaga tam fragile haec tempora tempus habent. |
| 6 | – Toletus geminas misit tibi, Gallia, turres: prima stante quidem fracta secunda iacet. |
| 7 | alta super colles, speciosa cacumine pulchro, flatibus infestis culmine lapsa ruit. |
| 8 | sedibus in patriae sua fundamenta relinquens. |
| 9 | cardine mota suo non stetit una diu; de proprio migrata solo (nova mersit harena) exul et his terris , heu, peregrina iacet. |
| 10 | quis valet ordiri tanti praesagia luctus? stamine quo coepit texere flenda dolor? – Cum primum algentes iungi peteretur ad Arctos regia regali Gelesuintha toro (fixa Cupidineis cuperet huc frigora flammis viveret et gelida sub regione calens) , hoc ubi virgo metu audituque exterrita sensit, currit ad amplexus, Goisuintha, tuos; tum matris collecta sinu male sana reclinans, ne divellatur se tenet ungue, manu, bracchia constringens nectit sine fune catenam et matrem amplexu per sua membra ligat, illis visceribus retineri filia poscens, ex quibus ante sibi lucis origo fuit; committens secura eius se fasce levari, cuius clausa uteri pignore tuta fuit. |
| 11 | tum gemitu fit maesta domus, strepit aula tumultu, reginae fletu plorat et omnis honor. |
| 12 | in populi facie lacrimarum flumina sordent, infans, qui affectum nescit, et ipse gemit. |
| 13 | instant legati Germanica regna requiri narrantes longae tempora tarda viae. |
| 14 | sed matris moti gemitu sua viscera solvunt, et qui conpellunt dissimulare volunt. |
| 15 | dum natae amplexu genetrix nodata tenetur, praetereunt duplices, tertia quarta dies, instant legati nota regione reverti; quos his alloquitur Goisuintha gemens: 'si feritate trucis premerer captiva Geloni, forsan ad has lacrimas et pius hostis eras; si nec corde pius, cupidus mihi cederet hostis, ut natam ad pretium barbara praeda daret; si neque sic animum velit inclinare cruentum, matri praestaret quo simul iret iter. |
| 16 | nunc mora nulla datur pretio neque flectimus ullo: qui nihil indulget, saevius hoste nocet. |
| 17 | post uteri gemitus, post multa pericula partus postque laboris onus quod grave feta tuli, quae genui, natae matrem me non licet esse ipsaque naturae lex mihi tota perit? affectu ieiuna meo lacrimosa repellor, nec pietas aditum nec dat origo locum? quid rapitis? differte dies, dum disco dolores, solamenque mali sit mora sola mei. |
| 18 | quando iterum videam, quando haec mihi lumina ludant, quando iterum natae per pia colla cadam? unde, precor, tenerae gressum spectabo puellae oblectetque animos matris et ipse iocus? post causas, quas regna gerunt, ubi maesta reclinem? quis colat affectu, lambiat ore caput? extensis palmis quis currat ad oscula vel quae cervici insiliant pendula membra meae? quem teneam gremio, blando sub fasce laborans, aut leviore manu verberer ipsa ioco? nec te ferre sinu, quamquam sis adulta, gravarer. |
| 19 | quae mihi dulce nimis et leve pondus eras. |
| 20 | cur nova rura petas illic ubi non ero mater? an regio forsan non capit una duas? quae genuere ergo, lacerentur viscera luctu; gaudia cui pereunt, tempora fletus erunt. |
| 21 | plorans perdam oculos, duc et mea lumina tecum: si tota ire vetor, pars mea te sequitur'. |
| 22 | tum proceres famuli domus urbs, rex ipse remugit, quaque petisses iter, vox gravis una gemit. |
| 23 | progrediere fores tandem, sed turba morosa, solvere dum properat, se properando ligat. |
| 24 | hinc tenet affectus, rapit inde tumultus euntes: sic per utrasque vices flebile fervet opus. |
| 25 | alter abire monet, rogat alter amore redire: sic Variante fide hic trahit, ille tenet. |
| 26 | dividitur populus per regna novella vetustus: stat pater, it genitus; stat socer itque gener, qui vidit strepitum, patriam migrare putaret et quasi captivum crederet ire solum. |
| 27 | procedunt portis; serraco in ponte retento protulit hoc fletu Gelesuintha caput: 'sic gremio, Tolete, tuo nutribas, ut aegra excludar portis tristis alumna tuis? quoque magis crucier, prodens mea vulnera luctu: stas felix regio, cur ego praeda trahor? antea clausa fui, modo te considero totam: nunc mihi nota prius, quando recedo, ferox. |
| 28 | hinc te dinumero currens per culmina visu; en ego de numero non ero sola tuo. |
| 29 | crudeles portae, quae me laxastis euntem clavibus oppositis nec vetuistis iter! antea vos geminas adamans petra una ligasset, quam daret huc ullam ianua pansa viam. |
| 30 | urbs, pia plus fueras, si murus tota fuisses, me ire aut ne sineres, cingeret alta silex. |
| 31 | pergo ignota locis, trepidans quidnam antea discam: gentem, animos, mores , oppida, rura, nemus? quem, precor, inveniam peregrinis advena terris, quo mihi nemo venis civis, amice, parens? die, si blanda potest nutrix aliena placere, quae lavet ora manu vel caput ornet acu? nulla puella choro neque collactanea ludat: hic mea blandities, hic mea cura iaces. |
| 32 | si me non aliter, vel nuda sepulchra tenerent: non licet hic vivi? hic mihi dulce mori. |
| 33 | non fruor amplexu, neque visu plena recedo: quae me dimittis, dura Tolete, vale'. |
| 34 | sic accensi animi lacrimarum flumina rumpunt, fixus et inriguas parturit ignis aquas. |
| 35 | hinc iter arripiunt genetrix, nata, agmina flentum, nec piget obsequii mater anhela sequi. |
| 36 | deducit dulcem per amara viatica natam, inplentur valles fletibus, alta tremunt, frangitur et densus vacuis ululatibus aer, ipsa repercusso murmure silva gemit. |
| 37 | dat causas spatii genetrix , ut longius iret, sed fuit optanti tempus iterque breve. |
| 38 | pervenit quo mater ait sese inde reverti; sed quod velle prius, postea nolle fuit. |
| 39 | rursus adire cupit, via qua fert in via matrem; quam proceres retinent, ne teneretur iter. |
| 40 | haerebant in se amplexae pariterque reflexae; incipit hic gemitu Goisuintha fero: civibus ampla tuis, angusta Hispania matri et regio soll tam cito clausa mihi! quae licet a Zephyro calidum percurris in Eurum. |
| 41 | et de Tyrrheno tendis ad Oceanum, sufficiens populis quamvis regionibus amplis: quo est mea nata absens, terra mihi brevis es. |
| 42 | nec minus hic sine te errans et peregrina videbor inque loco proprio civis et exul ero. |
| 43 | quaeso quid inspiciant oculi, quem, nata, requirant? quae mea nunc tecum lumina ducis, amor, tu dolor unus eris; quisquis mihi luserit infans, amplexu alterius tu mihi pondus eris. |
| 44 | currat, stet, sedeat, fleat, intret et exeat alter, sola meis oculis dulcis imago redis. |
| 45 | te fugiente errans aliena per oscula curram et super ora gemens ubera sicca premam. |
| 46 | de facie infantum plorantia lumina lambam et teneras lacrimas insatiata bibam. |
| 47 | tali potu utinam vel parte refrigerer ulla, aut plorata avide mitiget unda sitim! quidquid erit, crucior; nulla hic medicamina prosunt. |
| 48 | vulnere distillo, Gelesuintha, tuo. |
| 49 | qua, rogo, nata manu cara haec coma pexa nitebit? quis sine me placidas lambiat ore genas? quis gremio foveat, genibus vehat, ambiat ulna? sed tibi praeter me non ibi mater erit. |
| 50 | quod superest, timibundus amor hoc mandat eunti: sis precor o felix, sed cave – vade, vale. |
| 51 | mitte avidae matri vel per vaga flabra salutem: si venit, ipsa mihi nuntiet aura boni'. |
| 52 | filia tum validis genetricis onusta querellis, tristis, inops animi nec valitura loqui, clausa voce diu, vix fauce solubile fandi, pauca refert (cordis vulnere lingua gravis). |
| 53 | 'maiestas si celsa dei mihi tempora vellet nunc dare plus vitae, non daret ista viae. |
| 54 | ultima sed quoniam sors inrevocabilis instat, si iam nemo vetat, qua trahit ira sequar. |
| 55 | haec extrema tamen loquar et memoranda dolori: hinc tua non tua sunt. |
| 56 | Goisuintha, vale'. |
| 57 | oscula sic rumpunt et fixa ori ora repellunt; dum se non possunt, aera lambit amor. |
| 58 | hinc pilente petens loca Gallica Gelesuintha stabat fixa oculis tristis eunte rota. |
| 59 | e contra genetrix post natam lumina tendens, uno stante loco, pergit et ipsa simul. |
| 60 | tota tremens, agiles raperet ne mula quadrigas, aut equus inpatiens verteret axe rotas, sollicitis oculis circumvolitabat amantem, illuc mente sequens qua via flectit iter. |
| 61 | saepe loquebatur quasi secum nata sederet, absentemque manu visa tenere sinu. |
| 62 | prendere se credens in ventos brachia iactat, nec natam recipit, sed vaga flabra ferit. |
| 63 | inter tot comites unam spectabat euntem, sola videbat iter qua suus ibat amor. |
| 64 | plus genetrix suspensa animo quam filia curru: haec titubans votis ibat et illa rotis. |
| 65 | donec longe oculo spatioque evanuit amplo nec visum adtingit, dum tegit umbra diem, ipsa putat dubios natae se cernere vultus, et cum forma fugit, dulcis imago redit. |
| 66 | o nomen pietate calens, o cura fidelis, quamvis absenti quid nisi mater eras? fletibus ora rigans, lamentis sidera pulsans, singula commemorans dulcia dura pia, mobilis inpatiens metuens flens anxia mater, quid sequeris lacrimis? augurat altus amor? illa tamen pergit qua trita viam orbita sulcat; quisque suis vacuos fletibus implet agros. |
| 67 | inde Pyrenaeas per nubes transilit Alpes quaque pruinosis Iulius alget aquis, qua nive canentes fugiunt ad sidera montes atque super pluvias exit acutus apex. |
| 68 | excipit hinc Narbo, qua litora plana remordens mitis Atax Rhodanas molliter intrat aquas. |
| 69 | post aliquas urbes Pictavas attigit arces, regali pompa praetereundo viam, inclitus ille quibus vere amplus Hilarius oris et satus et situs est ore tonante loquax. |
| 70 | Thrax Italus Scytha Persa Indus Geta Daca Britannus huius in eloquio spem bibit, arma capit. |
| 71 | sol radio, hic verbo generalia lumina fundunt, montibus ille diem, mentibus iste fidem. |
| 72 | hanc ego nempe novus conspexi praetereuntem molliter argenti turre rotante vehi. |
| 73 | materno voluit pia quam Radegundis amore cernere ferventer, si daret ullus opem. |
| 74 | saepe tamen missis dulci sibi dulcis adhaesit et placide coluit; quod modo triste dolet. |
| 75 | Toronicas terras Martini ad sidera noti inde petit lento continuante gradu. |
| 76 | Viogennae volucer transmittitur alveus alno: turba comes rapidis alacris exit aquis. |
| 77 | excipit inde repens vitrea Liger algidus unda, quo neque vel piscem levis harena tegit. |
| 78 | pervenit qua se piscoso Sequana fluctu in mare fert, iuncto Rotomagense sinu. |
| 79 | iungitur ergo toro regali culmine virgo et magno meruit plebis amore coli, hos quoque muneribus permulcens, vocibus illos, et licet ignotos sic facit esse suos. |
| 80 | utque fidelis ei sit gens armata, per arma iurat iure suo, se quoque lege ligat. |
| 81 | regnabat placido conponens tramite vitam, pauperibus tribuens advena mater erat. |
| 82 | quaque magis possit regno superesse perenni, catholicae fidei conciliata placet. |
| 83 | – O dolor insignis, quid differs tempora fletus lugubresque vices plura loquendo taces? inproba sors hominum, quae inproviso abdita lapsu tot bona tam subito morte volante voras! nam breve tempus habens consortia nexa iugalis principio vitae funere rapta fuit. |
| 84 | praecipiti casu volucri praeventa sub ictu deficit, et verso lumine lumen obit. |
| 85 | – Infelix nutrix audito funere alumnae exanimum ad corpus vix animata volat. |
| 86 | ipsa inter famulas incumbens prima fideles haec tandem potuit clausa dolore loqui: 'sic placidae matri promisi pessima nutrix, te longe incolumem, Gelesuintha, fore? sic extincta meum mea cernunt lumina lumen? pallida sic facies, qua rubor ante fuit? dic aliquid miserans, miserae mihi redde loquellas! quid referam ad matrem, si remeare licet? hoc sum per tantos peregrina secuta labores? pro vice tale mihi munus, alumna, refers? optabas pariter nobis vitam atque sepulchra: quae tecum vixi, me sine passa mori [es]? ordo utinam vitae iuvenique senique fuisset: te stante incolumi me prius ire neci'! vix planctus profert, vocem rapit alter ab ore, nec valet una loqui quod videt aula gemi. |
| 87 | interea vehitur tristi lacrimata feretro, soluit et exequias obsequialis amor. |
| 88 | ducitur, ornatur, deponitur, undique fletur, conditur et tumulo sic peregrina suo. |
| 89 | nascitur hic subito rerum mirabile signum: dum pendens lychnus lucet ad obsequium, decidit in lapidem nec vergit et integer arsit, nec vitrum saxis nec perit ignis aquis. |
| 90 | – Fama recens residis germanae perculit aures, affectuque pio sic movet ora soror: 'hanc, rogo , germanae mandasti, cara, salutem? scripta tuis digitis hoc mihi charta refert? sollicitis oculis expectabam unde venires: quale precata fui, non agis illud iter. |
| 91 | optavi Gallis te ut huc Hispania ferret: non te hic cara soror, non ibi mater habet, extremo obsequio non huc Brunichildis adivi; si tibi nil vivae, mortis honora darem. |
| 92 | cur peregrina tuos non clausi dulcis ocellos auribus aut avidis ultima verba bibi? officio tristi nihil inpendi ipsa sorori, membra manus faciem nec manus ista tegit. |
| 93 | non licuit fundi lacrimas nec ab ore resorbi, frigida nec tepido viscera fonte lavo. |
| 94 | nutritas pariter, iunctas regionibus isdem, cur ad mortis iter dividis. |
| 95 | alte dolor'? sicque relicta soror casu laceratur ademptae; haec vocat, illa iacet nec repetita redit. |
| 96 | germanae validos audit Germania fletus, quaque recurrit iter, questibus astra ferit. |
| 97 | nomine saepe vocans te, Gelesuintha, sororem, hoc fontes silvae flumina rura sonant. |
| 98 | Gelesuintha, taces? responde, ut muta sorori respondent: lapides mons nemus unda polus. |
| 99 | anxia sollicitans ipsas interrogat auras: sed de germanae cuncta salute silent. |
| 100 | nuntius hic subito fluvios transcendit et Alpes maerorisque gravis tam cito pinna volat. |
| 101 | optandum fuerat, postquam loca euncta replesset, tardius ad matrem hic dolor iret iter. |
| 102 | sed quod fama refert, qui plus amat, et prius audit, ac dubium credit dante timore fidem. |
| 103 | mox igitur matris iaculans dolor adtigit aures, anxia succiso poplite lapsa ruit. |
| 104 | audita de morte una mors altera pulsat, et paene incolumi corpore funus erat. |
| 105 | pallida suffuso tum Goisuintha rubore molliter haec anima vix redeunte refert: 'siccine me tenero natae solabar amore, ut mea nunc gravius viscera vulnus aret? si nostrum iam lumen obit, si nata recessit, quid me ad has lacrimas, invida vita, tenes? errasti, mors dura, nimis: cum tollere matrem funere debueris, sors tibi nata fuit. |
| 106 | o utinam mersis crevissent flumina ripis, naufraga ceu fusis terra natasset aquis, alta Pyrenaei tetigissent sidera montes aut vitrea glacie se solidasset iter, quando relaxavi te , Gelesuintha, sub Arctum, ut nec raeda rotis, non equus isset aquis! hoc ergo illud erat, quod mens praesaga timebat? non posse amplexu vellere, nata, meo. |
| 107 | paruimus votis alienis, iussa sequentes; promissa existi non reditura mihi. |
| 108 | hoc erat altus amor, placida dulcedine natae quod teneris labiis ubera pressa dedi? cur hinc lactis opem produxit vena mamillae? cur alimenta dedi nec habitura fui? saepe soporantem furtiva per oscula suxi, ut leve dormires viscera subposui. |
| 109 | optasse extremum de te quid profuit illud, luderet ut gremiis parvula neptis avis? nec felix vota aut infelix funera vidi: perdidit heu nimius hoc labor, illud amor'. |
| 110 | partitis lacrimis soror hinc, inde anxia mater, vocibus haec Rhenum pulsat et illa Tagura. |
| 111 | condolet hinc Batavus, gemit illinc Baeticus axis, perstrepit hoc Vachalus, illud Hiberus aquis. |
| 112 | tot lacrimas stillasse sat est, sed ab imbre vaporis non relevando sitim gutta ministrat opem. |
| 113 | affectus si forte potest mitescere, dicam: non ea flenda iacet quae loca laeta tenet. |
| 114 | dicite, si quid ei nocuit, quam tempore lapso mortis iter rapuit, vita perennis alit? quae modo cum Stephauo caelesti consule pergit, fulget apostolico principe clara Petro? matre simul domini plaudens radiante Maria rege sub aeterno militat illa deo. |
| 115 | conciliata placet. |
| 116 | pretioso funere fulget, deposita veteri nunc stola pulchra tegit. |
| 117 | atque utinam nobis illos accedere vultus cedat amore deus per mare, per gladios! vitae signa tenet, vitreo cum vase cadente non aqua restinxit nec petra fregit humi. |
| 118 | tu quoque, mater, habes consultum dote tonantis de nata et genero, nepte nepote viro. |
| 119 | credite, Christicolae, vivam, quia credidit illa: non hanc flere decet quam paradisus habet. |