monumenta.ch > Plinius > 8 > 4 > 3 > 7 > 3
Varro, Lingua, 7, II <<<     >>> IV

Varro, Lingua, 7, Caput III

1 *** hostias agrestis ab agro dictas apparet; infulatas hostias, quod velamenta his e lana quae adduntur, infulae: itaque tum, quod ad sepulcrum ferunt frondem ac flores, addidit:

Non lana sed velatas frondenti coma. Cornuta taurum umbra in pugnam lacit.

Dicere apparet cornutam a cornibus; cornua a curvore dicta, quod pleraque curva.

Musas quas memorant nosces nos esse Camenas.

2 Casmenarum priscum vocabulum ita natum ac scriptum est alibi; Carmenae ab eadem origine sunt declinatae. In multis verbis in quo antiqui dicebant S, postea dicunt R, ut in Carmine Saliorum sunt haec:

Cozeui oborieso. Omnia vero ad Patulcium commissei. Ianeus iam es, duonus Cerus es, duonus Ianus. Venies potissimum melios eum recum ***

3 *** foedesum foederum, plusima plurima, meliosem meliorem, asenam arenam, ianitos ianitor. Quare e Casmena Carmena, e Carmena R extrito Camena factum. Ab eadem voce canite, pro quo in Saliari versu scriptum est cante, hoc versu:

Divum em pa cante, divum deo supplicate.

In Carmine Priami quod est:

Veteres Casmenas cascam rem volo profarier,

primum cascum significat vetus; secundo eius origo Sabina, quae usque radices in Oscam linguam egit. Cascum vetus esse significat Ennius quod ait:

Quam Prisci casci populi tenuere Latini.

4 Eo magis Manilius quod ait:

Cascum duxisse cascam non mirabile est, Quoniam cariosas conficiebat nuptias.

Item ostendit Papini epigrammation, quod in adolescentem fecerat Cascam:

Ridiculum est, cum te Cascam tua dicit amica, Filia Potoni, sesquisenex puerum. Dic tu illam pusam: sic fiet "mutua muli": Nam vere pusus tu, tua amica senex.

5 Idem ostendit quod oppidum vocatur Casinum (hoc enim ab Sabinis orti Samnites tenuerunt) et nostri etiam nunc Forum Vetus appellant. Item significat in Atellanis aliquot Pappum, senem quod Osci casnar appellant.
Apud Lucilium:

Quid tibi ego ambages Ambivi scribere coner?

Profectum a verbo ambe, quod inest in ambitu et ambitioso.
Apud Valerium Soranum:

Vetus adagio est, O Publi Scipio,

quod verbum usque eo evanuit, ut Graecum pro eo positum magis sit apertum: nam idem est quod paroimian vocant Graeci, ut est:

Auribus lupum teneo; Canis caninam non est.

6 Adagio est littera commutata ambagio, dicta ab eo quod ambit orationem, neque in aliqua una re consistit sola. Ambagio dicta ut ambustum, quod circum ustum est, ut ambegna bos apud augures, quam circum aliae hostiae constituuntur. 7 Cum tria sint coniuncta in origine verborum quae sint animadvertenda, a quo sit impositum et in quo et quid, saepe non minus de tertio quam de primo dubitatur, ut in hoc, utrum primum una canis aut canes sit appellata: dicta enim apud veteres una canes. Itaque Ennius scribit:

Tantidem quasi feta canes sine dentibus latrat.

Lucilius:

Nequam et magnus homo, laniorum immanis canes ut.

8 Impositio unius debuit esse canis, plurium canes; sed neque Ennius consuetudinem illam sequens reprehendendus, nec is qui nunc dicit:

Canis caninam non est.

Sed canes quod latratu signum dant, ut signa canunt, canes appellatae, et quod ea voce indicant noctu quae latent, latratus appellatus.
Sic dictum a quibusdam ut una canes, una trabes:

Trabes remis rostrata per altum.

Ennius:

Utinam ne in nemore Pelio securibus Caesa accidisset abiegna ad terram trabes,

cuius verbi singularis casus rectus correptus ac facta trabs.
In Medo:

Caelitum camilla, expectata advenis: salve, hospita.

9 Camillam qui glossemata interpretati dixerunt administram; addi oportet, in his quae occultiora: itaque dicitur nuptiis camillus qui cumerum fert, in quo quid sit, in ministerio plerique extrinsecus nesciunt. Hinc Casmilus nominatur Samothreces mysteriis dius quidam amminister diis magnis. Verbum esse Graecum arbitror, quod apud Callimachum in poematibus eius inveni. 10 Apud Ennium:

Subulo quondam marinas propter astabat plagas.

Subulo dictus, quod ita dicunt tibicines Tusci: quocirca radices eius in Etruria, non Latio quaerundae.

Versibus quos olim Fauni vatesque canebant.

Fauni dei Latinorum, ita ut et Faunus et Fauna sit; hos versibus quos vocant Saturnios in silvestribus locis traditum est solitos fari futura, a quo fando Faunos dictos. Antiqui poetas vates appellabant a versibus viendis, ut de poematis cum scribam ostendam. 11 Corpore Tartarino prognata Paluda virago. Tartarino dictum a Tartaro. Plato in IIII de fluminibus apud inferos quae sint in his unum Tartarum appellat: quare Tartari origo Graeca. Paluda a paludamentis. Haec insignia atque ornamenta militaria: ideo ad bellum cum exit imperator ac lictores mutarunt vestem et signa incinuerunt, paludatus dicitur proficisci; quae propter quod conspiciuntur qui ea habent ac fiunt palam, paludamenta dicta. Plautus:

Epeum fumificum, qui legioni nostrae habet Coctum cibum.

Epeum fumificum cocum, ab Epeo illo qui dicitur ad Troiam fecisse Equum Troianum et Argivis cibum curasse.
Apud Naevium:

Atque prius pariet lucusta Lucam bovem.

12 Luca bos elephans; cur ita sit dicta, duobus modis inveni scriptum. Nam et in Cornelii Commentario erat ab Libycis Lucas, et in Vergilii, ab Lucanis Lucas; ab eo quod nostri, cum maximam quadripedem quam ipsi haberent vocarent bovem et in Lucanis Pyrrhi bello primum vidissent apud hostis elephantos, id est item quadripedes cornutas (nam quos dentes multi dicunt sunt cornua), Lucanam bovem quod putabant, Lucam bovem appellassent. 13 Si ab Libya dictae essent Lucae, fortasse an pantherae quoque et leones non Africae bestiae dicerentur, sed Lucae; neque ursi potius Lucani quam Luci. Quare ego arbitror potius Lucas ab luce, quod longe relucebant propter inauratos regios clupeos, quibus eorum tum ornatae erant turres. 14 Apud Ennium:

Orator sine pace redit regique refert rem.

Orator dictus ab oratione: qui enim verba haberet publice adversus eum quo legabatur, ab oratione orator dictus; cum res maior erat actioni, legebantur potissimum qui causam commodissime orare poterant. Itaque Ennius ait:

Oratores doctiloqui.

Apud Ennium:

Olli respondit suavis sonus Egeriai.

Olli valet dictum illi ab olla et ollo, quod alterum comitiis cum recitatur a praecone dicitur olla centuria, non illa; alterum apparet in funeribus indictivis, quo dicitur

Ollus leto datus est,

quod Graecus dicit lethei, id est oblivioni.
Apud Ennium:

Mensas constituit idemque ancilia primus.

Ancilia dicta ab ambecisu, quod ea arma ab utraque parte ut Thracum incisa. Libaque, fictores, Argeos et tutulatos. 15 Liba, quod libandi causa fiunt. Fictores dicti a fingendis libis. Argei ab Argis; Argei fiunt e scirpeis, simulacra hominum XXVII; ea quotannis de Ponte Sublicio a sacerdotibus publice deici solent in Tiberim. Tutulati dicti hi, qui in sacris in capitibus habere solent ut metam; id tutulus appellatus ab eo quod matres familias crines convolutos ad verticem capitis quos habent vitta velatos, dicebantur tutuli, sive ab eo quod id tuendi causa capilli fiebat, sive ab eo quod altissimum in urbe quod est, Arcs, tutissimum vocatur. 16 Eundem Pompilium ait fecisse flamines, qui cum omnes sunt a singulis deis cognominati, in quibusdam apparent etyma, ut cur sit Martialis et Quirinalis; sunt in quibus flaminum cognominibus latent origines, ut in his qui sunt versibus plerique:

Volturnalem, Palatualem, Furinalem, Floralemque Falacrem et Pomonalem fecit Hic idem,

quae obscura sunt; eorum origo Volturnus, diva Palatua, Furrina, Flora, Falacer pater, Pomona.
Apud Ennium:

Iam cata signa ferae sonitum dare voce parabant.

Cata acuta: hoc enim verbo dicunt Sabini: quare

Catus Aelius Sextus

non, ut aiunt, sapiens, sed acutus, et quod est:

Tunc coepit memorare simul cata dicta,

accipienda acuta dicta.
Apud Lucilium:

Quid est? Thynno capto cobium excludunt foras,

et

Occidunt, Lupe, saperdae te et iura siluri

et

Sumere te atque amian.

Piscium nomina sunt eorumque in Graecia origo.
Apud Ennium:

Quae cava corpore caeruleo cortina receptat.

Cava cortina dicta, quod est inter terram et caelum ad similitudinem cortinae Apollinis; ea a corde, quod inde sortes primae existimatae.
Apud Ennium:

Quin inde invitis sumpserunt perduellibus.

17 Perduelles dicuntur hostes; ut perfecit, sic perduellis, a per et duellum: id postea bellum. Ab eadem causa facta Duellona Bellona.
Apud Plautum:

Neque Iugula, neque Vesperugo, neque Vergiliae occidunt.

Iugula signum, quod Accius appellat Oriona, cum ait:

Citius Orion patefit.

18 Huius signi caput dicitur ex tribus stellis, quas infra duae clarae, quas appellant Umeros; inter quas quod videtur iugulum, Iugula dicta. Vesperugo stella quae vespere oritur, a quo eam Opillus scribit Vesperum itaque dicitur alterum:

Vesper adest,

quem Graeci dicunt divum hesperion.
Naevius:

Patrem suum supremum optumum appellat.

Supremum ab superrumo dictum: itaque Duodecim Tabulae, dicunt:

Solis occasu diei suprema tempestas esto.

Libri Augurum pro tempestate tempestutem dicunt supremum augurii tempus.
In Cornicularia:

Qui regi latrocinatus decem annos Demetrio.

19 Latrones dicti ab latere, qui circum latera erant regi atque ad latera habebant ferrum, quos postea a stipatione stipatores appellarunt, et qui conducebantur: ea enim merces Graece dicitur latron. Ab eo veteres poetae nonnunquam milites appellant latrones. At nunc viarum obsessores dicuntur latrones, quod item ut milites sunt cum ferro, aut quod latent ad insidias faciendas. Apud Naevium:

Risi egomet mecum cassabundum ire ebrium.

Cassabundum a cadendo. Idem:

Diabathra in pedibus habebat, erat amictus epicroco.

Utrumque vocabulum Graecum.
In Menaechmis:

Inter ancillas sedere iubeas, lanam carere.

20 Idem hoc est verbum in Cemetria Naevii. Carere a carendo, quod eam tum purgant ac deducunt, ut careat spurcitia; ex quo carminari dicitur tum lana, cum ex ea carunt quod in ea haeret neque est lana, quae in Romulo Naevius appellat asta ab Oscis.
In Persa:

Iam pol ille hic aderit, credo, congerro meus.

Congerro a gerra; hoc Graecum est et in Latina cratis.
In Menaechmis:

Idem istuc aliis ascriptivis fieri ad legionem solet.

21 Ascriptivi dicti, quod olim ascribebantur inermes armatis militibus qui succederent, si quis eorum deperisset.
In Trinummo:

Nam illum tibi Ferentarium esse amicum inventum intellego.

22 Ferentarium a ferendo id quod non est inane ac sine fructu; aut quod ferentarii equites hi dicti qui ea modo habebant arma quae ferrentur, ut iaculum. Huiuscemodi equites pictos vidi in Aesculapii aede vetere et ferentarios ascriptos.
In Frivolaria:

Ubi rorarii estis? En sunt. Ubi sunt accensi? Ecce sunt.

23 Rorarii, dicti ab rore qui bellum committebant, ideo quod ante rorat quam pluit. Accensos ministratores Cato esse scribit; potest id ab censione, id est ab arbitrio: nam idem ad arbitrium eius cuius minister.
Pacuvius:

Cum deum triportenta ***

In Mercatore:

Non tibi istuc magis dividiaest quam mihi hodie fuit.

24 (Eadem vi hoc est in Corollaria Naevius usus.) Dividia ab dividendo dicta, quod divisio distractio est doloris: itaque idem in Curculione ait:

Sed quid tibi est? - Lien enecat, renes dolent,

Pulmones distrahuntur.
In Pagone:

Honos syncerasto periit, pernis, glandio.

Syncerastum est omne edulium antiquo vocabulo Graeco.
In Parasito Pigro:

Domum ire coepi tramite in dextra via.

Trames a transverso dictus.
In Fugitivis:

Age ergo specta, vide vibices quantas. - Iam inspexi. Quid est?

Vibices alte excitatum verberibus corpus.
In Cistellaria:

Non quasi nunc haec sunt hic limaces, lividae.

Limax ab limo, quod ibi vivit.

Diobolares, schoenicolae, miraculae.

Diobolares a binis obolis. Schoenicolae ab schoeno, nugatorio unguento. Miraculae a miris, id est monstris; a quo Accius ait:

Personas distortis oribus deformis miriones.

Ibidem:

Scratiae, scrupipedae, strittabillae, tantulae.

25 Ab excreando scratiae siccas significat. Scrupipedam Aurelius scribit ab scauripedao; Iuventius comicus dicebat a vermiculo piloso, qui solet esse in fronde cum multis pedibus; Valerius a pede ac scrupea. Ex eo Acci positum curiose: itaque est in Melanippo:

Reicis abs te religionem? Scrupeam imponas tibi.

Strittabillas a strettillando; strittare ab eo qui sistit aegre.
In Astraba:

Acsitiosae annonam caram e vili concinnant viris.

Ideo in Sitellitergo idem ait:

Mulier est uxorcula; Ut ego novi, scio acsitiosa quam siet.

Claudius scribit axitiosas demonstrari consupplicatrices. Ab agendo axitiosas: ut ab una faciendo factiosae, sic ab una agendo axitiosae, ut actiosae, dictae.
In Cesistione:

Dis stribula aut de lumbo obscena viscera.

26 Stribula, ut Opillus, scribit, circum coxendices, sunt bovis; id Graecum est ab eius loci versura.
In Nervolaria:

Scobina ego illunc actutum adrasi senem.

Scobinam a scobe: lima enim materiae fabrilis est.
In Poenulo:

Vinceretis cervum cursu vel grallatorem gradu.

Grallator a gradu magno dictus.
In Truculento:

Sine virtute argutum civem mihi habeam pro praefica.

27 Praefica dicta, ut Aurelius scribit, mulier ab luco quae conduceretur quae ante domum mortui laudis eius caneret. Hoc factitatum Aristoteles scribit in libro qui inscribitur Nomima barbarika, quibus testimonium est, quod in Freto est Naevii:

Haec quidem hercle, opinor, praefica est: nam mortuum collaudat.

Claudius scribit:

Quae praeficeretur ancillis, quemadmodum lamentarentur, praefica est dicta.

Utrumque ostendit a praefectione praeficam dictam.
Apud Ennium:

Decem Coclites quas montibus summis Ripaeis fodere.

Ab oculo cocles, ut ocles, dictus, qui unum haberet oculum: quocirca in Curculione est: $1 De$ Coclitum prosapia te esse arbitror: Nam hi sunt unoculi. Varro HOME
ubbF_IV_13.138r

Varro, Lingua, 7, II <<<     >>> IV
monumenta.ch > Plinius > 8 > 4 > 3 > 7 > 3

© 2006 - 2026 Monumenta Informatik