Statius, Thebais, Liber V
| 1 | Pulsa sitis fluvio, populataque gurgitis alveum |
| 2 | agmina linquebant ripas amnemque minorem; |
| 3 | acrior et campum sonipes rapit et pedes arva |
| 4 | implet ovans, rediere viris animique minaeque |
| 5 | votaque, sanguineis mixtum ceu fontibus ignem |
| 6 | hausissent belli magnasque in proelia mentes. |
| 7 | Dispositi in turmas rursus legemque severi |
| 8 | ordinis, ut cuique ante locus ductorque, monentur |
| 9 | instaurare vias. Tellus iam pulvere primo |
| 10 | crescit, et armorum transmittunt fulgura silvae. |
| 11 | Qualia trans pontum Phariis deprensa serenis |
| 12 | rauca Paraetonio decedunt agmina Nilo, |
| 13 | quo fera cogit hiemps: illae clangore fugaci, |
| 14 | umbra fretis arvisque, volant, sonat avius aether. |
| 15 | Iam Borean imbresque pati, iam nare solutis |
| 16 | amnibus et nudo iuvat aestivare sub Haemo. |
| 17 | Hic rursus simili procerum vallante corona |
| 18 | dux Talaionides, antiqua ut forte sub orno |
| 19 | stabat et admoti nixus Polynicis in hastam: |
| 20 | "At tamen, o quaecumque es" ait, "cui, gloria tantast, |
| 21 | venimus innumerae fato debere cohortes, |
| 22 | quem non ipse deum sator aspernetur honorem, |
| 23 | dic age, quando tuis alacres absistimus undis, |
| 24 | quae domus aut tellus, animam quibus hauseris astris? |
| 25 | Dic, quis et ille pater? Neque enim tibi numina longe, |
| 26 | transierit fortuna licet, maiorque per ora |
| 27 | sanguis, et adflicto spirat reverentia vultu". |
| 28 | Ingemit, et paulum fletu cunctata modesto |
| 29 | Lemnias orsa refert: "Immania vulnera, rector, |
| 30 | integrare iubes, Furias et Lemnon et artis |
| 31 | arma inserta toris debellatosque pudendo |
| 32 | ense mares; redit ecce nefas et frigida cordi |
| 33 | Eumenis. O miserae, quibus hic furor additus! O nox! |
| 34 | O pater! Illa ego nam, pudeat ne forte benignae |
| 35 | hospitis, illa, duces, raptum quae sola parentem |
| 36 | occului. quid longa malis exordia necto? |
| 37 | Et vos arma vocant magnique in corde paratus. |
| 38 | Hoc memorasse sat est: claro generata Thoante |
| 39 | servitium Hypsipyle vestri fero capta Lycurgi." |
| 40 | Advertere animos, maiorque et honora videri |
| 41 | parque operi tanto; cunctis tunc noscere casus |
| 42 | ortus amor, pater ante alios hortatur Adrastus: |
| 43 | "Immo age, dum primi longe damus agmina vulgi |
| 44 | nec facilis Nemea latas evolvere viris, |
| 45 | quippe obtenta comis et ineluctabilis umbra, |
| 46 | pande nefas laudesque tuas gemitusque tuorum, |
| 47 | unde hos advenias regno deiecta labores." |
| 48 | Dulce loqui miseris veteresque reducere questus. |
| 49 | Incipit: "Aegaeo premitur circumflua Nereo |
| 50 | Lemnos, ubi ignifera fessus respirat ab Aetna |
| 51 | Mulciber; ingenti tellurem proximus umbra |
| 52 | vestit Athos nemorumque obscurat imagine pontum; |
| 53 | Thraces arant contra, Thracum fatalia nobis |
| 54 | litora, et inde nefas. Florebat dives alumnis |
| 55 | terra, nec illa Samo fama Delove sonanti |
| 56 | peior et innumeris quas spumifer assilit Aegon. |
| 57 | Dis visum turbare domos, nec pectora culpa |
| 58 | nostra vacant: nullos Veneri sacravimus ignis, |
| 59 | nulla deae sedes; movet et caelestia quondam |
| 60 | corda dolor lentoque irrepunt agmine Poenae. |
| 61 | Illa Paphon veterem centumque altaria linquens |
| 62 | nec vultu nec crine prior solvisse iugalem |
| 63 | ceston et Idalias procul ablegasse volucres |
| 64 | fertur. Erant certe, media quae noctis in umbra |
| 65 | divam alios ignis maioraque tela gerentem |
| 66 | Tartareas inter thalamis volitasse sorores |
| 67 | vulgarent; utque implicitis arcana domorum |
| 68 | anguibus et saeva formidine nupta replesset |
| 69 | limina, nec fidi populum miserata mariti, |
| 70 | protinus a Lemno teneri fugistis Amores, |
| 71 | mutus Hymen versaeque faces et frigida iusti |
| 72 | cura tori! Nullae redeunt in gaudia noctes, |
| 73 | nullus in amplexu sopor est, Odia aspera ubique |
| 74 | et Furor et medio recubat Discordia lecto. |
| 75 | cura viris tumidos adversa Thracas in ora |
| 76 | eruere et saevam bellando frangere gentem. |
| 77 | Cumque domus contra stantesque in litore nati, |
| 78 | dulcius Edonas hiemes Arctonque prementem |
| 79 | excipere, aut tandem tacita post proelia nocte |
| 80 | fractorum subitas torrentum audire ruinas. |
| 81 | illae autem tristes - nam me tunc libera curis |
| 82 | virginitas annique tegunt - sub nocte dieque |
| 83 | assiduis aegrae in lacrimis solantia miscent |
| 84 | colloquia, aut saevam spectant trans aequora Thracen. |
| 85 | Sol operum medius summo librabat Olympo |
| 86 | lucentis, ceu staret, equos; quater axe sereno |
| 87 | intonuit, quater antra dei fumantis anhelos |
| 88 | exseruere apices, ventisque absentibus Aegon |
| 89 | motus et ingenti percussit litora ponto: |
| 90 | cum subito horrendas aevi matura Polyxo |
| 91 | tollitur in furias thalamisque insueta relictis |
| 92 | evolat. Insano veluti Teumesia Thyias |
| 93 | rapta deo, cum sacra vocant Idaeaque suadet |
| 94 | buxus et a summis auditus montibus Euhan: |
| 95 | sic erecta genas aciemque offusa trementi |
| 96 | sanguine desertam rabidis clamoribus urbem |
| 97 | exagitat, clausasque domos et limina pulsans |
| 98 | concilium vocat; infelix comitatus eunti |
| 99 | haerebant nati. atque illae non segnius omnes |
| 100 | erumpunt tectis, summasque ad Pallados arces |
| 101 | impetus: huc propere stipamur et ordine nullo |
| 102 | congestae; stricto mox ense silentia iussit |
| 103 | hortatrix scelerum et medio sic ausa profari: |
| 104 | "Rem summam instinctu superum meritique doloris, |
| 105 | o viduae (firmate animos et pellite sexum!) |
| 106 | Lemniades, sancire paro; si taedet inanes |
| 107 | aeternum servare domos turpemque iuventae |
| 108 | flore situm et longis sterilis in luctibus annos, |
| 109 | inveni, promitto, viam - nec numina desunt -, |
| 110 | qua renovanda Venus: modo par insumite robur |
| 111 | luctibus, atque adeo primum hoc mihi noscere detur. |
| 112 | tertia canet hiemps; cui conubialia vincla |
| 113 | aut thalami secretus honos? cui coniuge pectus |
| 114 | intepuit? cuius vidit Lucina labores, |
| 115 | dicite, vel iustos cuius pulsantia mensis |
| 116 | vota tument? Qua pace feras volucresque iugari |
| 117 | mos datus. heu segnes! potuitne ultricia Graius |
| 118 | virginibus dare tela pater laetusque dolorum |
| 119 | sanguine securos iuvenum perfundere somnos: |
| 120 | at nos vulgus iners? quodsi propioribus actis |
| 121 | est opus, ecce animos doceat Rhodopeia coniunx, |
| 122 | ulta manu thalamos pariterque epulata marito. |
| 123 | Nec vos immunis scelerum securave cogo. |
| 124 | Plena mihi domus atque ingens, en cernite, sudor. |
| 125 | Quattuor hos una, decus et solacia patris, |
| 126 | in gremio, licet amplexu lacrimisque morentur, |
| 127 | transadigam ferro saniemque et vulnera fratrum |
| 128 | miscebo patremque super spirantibus addam. |
| 129 | Ecqua tot in caedes animum promittit? " agebat |
| 130 | pluribus; adverso nituerunt vela profundo: |
| 131 | Lemnia classis erat. Rapuit gavisa Polyxo |
| 132 | fortunam atque iterat: "Superisne vocantibus ultro |
| 133 | desumus? Ecce rates! Deus hos, deus ultor in iras |
| 134 | adportat coeptisque favet. Nec imago quietis |
| 135 | vana meae: nudo stabat Venus ense, videri |
| 136 | clara mihi somnosque super: "Quid perditis aevum?" |
| 137 | inquit" age aversis thalamos purgate maritis. |
| 138 | Ipsa faces alias melioraque foedera iungam". |
| 139 | Dixit, et hoc ferrum stratis, hoc, credite, ferrum |
| 140 | imposuit. Quin o miserae, dum tempus agi rem, |
| 141 | consulite; en validis spumant eversa lacertis |
| 142 | aequora, Bistonides veniunt fortasse maritae". |
| 143 | Hinc stimuli ingentes, magnusque advolvitur astris |
| 144 | clamor. Amazonio Scythiam fervere tumultu |
| 145 | lunatumque putes agmen descendere, ubi arma |
| 146 | indulget pater et saevi movet ostia Belli. |
| 147 | Nec varius fremor aut studia in contraria rapti |
| 148 | dissensus, ut plebe solet: furor omnibus idem, |
| 149 | idem animus solare domos iuvenumque senumque |
| 150 | praecipitare colus plenisque affrangere parvos |
| 151 | uberibus ferroque omnis exire per annos. |
| 152 | Tunc viridi luco - lucus iuga celsa Minervae |
| 153 | propter opacat humum niger ipse, sed insuper ingens |
| 154 | mons premit et gemina pereunt caligine soles -, |
| 155 | hic sanxere fidem, tu Martia testis Enyo |
| 156 | atque inferna Ceres, Stygiaeque Acheronte recluso |
| 157 | ante preces venere deae; sed fallit ubique |
| 158 | mixta Venus, Venus arma tenet, Venus admovet iras. |
| 159 | Nec de more cruor: natum Charopeia coniunx |
| 160 | obtulit, accingunt sese et mirantia ferro |
| 161 | pectora congestisque avidae simul undique dextris |
| 162 | perfringunt, ac dulce nefas in sanguine vivo |
| 163 | coniurant, matremque recens circumvolat umbra. |
| 164 | Talia cernenti mihi quantus in ossibus horror, |
| 165 | quisve per ora color! Qualis cum cerva cruentis |
| 166 | circumventa lupis, nullum cui pectore molli |
| 167 | robur et in volucri tenuis fiducia cursu, |
| 168 | praecipitat suspensa fugam, iamiamque teneri |
| 169 | credit et elusos audit concurrere morsus. |
| 170 | Illi aderant, primis iamque offendere carinae |
| 171 | litoribus, certant saltu contingere terram |
| 172 | praecipites. Miseri, quos non aut horrida virtus |
| 173 | Marte sub Odrysio, aut medii inclementia ponti |
| 174 | hauserit! Alta etiam superum delubra vaporant |
| 175 | promissasque trahunt pecudes: niger omnibus aris |
| 176 | ignis, et in nullis spirat deus integer extis. |
| 177 | Tardius umenti noctem deiecit Olympo |
| 178 | Iuppiter et versum miti, reor, aethera cura |
| 179 | sustinuit, dum fata vetant, nec longius umquam |
| 180 | cessavere novae perfecto sole tenebrae. |
| 181 | Sera tamen mundo venerunt astra, sed illis |
| 182 | et Paros et nemorosa Thasos crebraeque relucent |
| 183 | Cyclades; una gravi penitus latet obruta caelo |
| 184 | Lemnos, in hanc tristes nebulae, et plaga caeca superne |
| 185 | texitur, una vagis Lemnos non agnita nautis. |
| 186 | tum domibus fusi et nemorum per opaca sacrorum |
| 187 | ditibus indulgent epulis vacuantque profundo |
| 188 | aurum immane mero, dum quae per Strymona pugnae, |
| 189 | quis Rhodope gelidove labor sudatus in Haemo, |
| 190 | enumerare vacat. Nec non, manus impia, nuptae |
| 191 | serta inter festasque dapes quo maxima cultu |
| 192 | quaeque iacent; dederat mitis Cytherea suprema |
| 193 | nocte viros longoque brevem post tempore pacem |
| 194 | nequiquam et miseros perituro adflaverat igni. |
| 195 | Conticuere chori, dapibus ludoque licenti |
| 196 | fit modus et primae decrescunt murmura noctis, |
| 197 | cum consanguinei mixtus caligine Leti |
| 198 | rore madens Stygio morituram amplectitur urbem |
| 199 | Somnus et implacido fundit gravia otia cornu |
| 200 | secernitque viros. vigilant nuptaeque nurusque |
| 201 | in scelus, atque hilares acuunt fera tela Sorores. |
| 202 | Invasere nefas, cuncto sua regnat Erinys |
| 203 | pectore. Non aliter Scythicos armenta per agros |
| 204 | Hyrcanae clausere leae, quas exigit ortu |
| 205 | prima fames, avidique implorant ubera nati. |
| 206 | Quos tibi nam, dubito, scelerum de mille figuris |
| 207 | expediam casus? Helymum temeraria Gorge |
| 208 | evinctum ramis altaque in mole tapetum |
| 209 | efflantem somno crescentia vina superstans |
| 210 | vulnera disiecta rimatur veste, sed illum |
| 211 | infelix sopor admota sub morte refugit. |
| 212 | Turbidus incertumque oculis vigilantibus hostem |
| 213 | occupat amplexu, nec segnius illa tenentis |
| 214 | pone adigit costas, donec sua pectora ferro |
| 215 | tangeret. is demum sceleri modus; ora supinat |
| 216 | blandus adhuc oculisque tremens et murmure Gorgen |
| 217 | quaerit et indigno non solvit bracchia collo. |
| 218 | Non ego nunc vulgi quamquam crudelia pandam |
| 219 | funera, sed propria luctus de stirpe recordor: |
| 220 | quod te, flave Cydon, quod te per colla refusis |
| 221 | intactum, Crenaee, comis, quibus ubera mecum |
| 222 | obliquumque a patre genus, fortemque, timebam |
| 223 | quem desponsa, Gyan vidi lapsare cruentae |
| 224 | vulnere Myrmidones, quodque inter serta torosque |
| 225 | barbara ludentem fodiebat Epopea mater. |
| 226 | Flet super aequaevum soror exarmata Lycaste |
| 227 | Cydimon, heu similis perituro in corpore vultus |
| 228 | aspiciens floremque genae et quas finxerat auro |
| 229 | ipsa comas, cum saeva parens iam coniuge fuso |
| 230 | astitit impellitque minis atque ingerit ensem. |
| 231 | Ut fera, quae rabie placido desueta magistro |
| 232 | tardius arma movet stimulisque et verbere crebro |
| 233 | in mores negat ire suos, sic illa iacenti |
| 234 | incidit undantemque sinu collapsa cruorem |
| 235 | excipit et laceros premit in nova vulnera crinis. |
| 236 | Ut vero Alcimeden etiamnum in murmure truncos |
| 237 | ferre patris vultus et egentem sanguinis ensem |
| 238 | conspexi, riguere comae atque in viscera saevus |
| 239 | horror iit: meus ille Thoas, mea dira videri |
| 240 | dextra mihi! Extemplo thalamis turbata paternis |
| 241 | inferor. ille quidem dudum - quis magna tuenti |
| 242 | somnus?- agit versans secum, etsi lata recessit |
| 243 | urbe domus, quinam strepitus, quae murmura noctis, |
| 244 | cur fremibunda quies? Trepido scelus ordine pando, |
| 245 | quis dolor, unde animi: "Vis nulla arcere furentes; |
| 246 | hac sequere, o miserande; premunt aderuntque moranti, |
| 247 | et mecum fortasse cades". His motus et artus |
| 248 | erexit stratis. Ferimur per devia vastae |
| 249 | urbis et ingentem nocturnae caedis acervum |
| 250 | passim, ut quosque sacris crudelis vespera lucis |
| 251 | straverat, occulta speculamur nube latentes. |
| 252 | Hic impressa toris ora exstantesque reclusis |
| 253 | pectoribus capulos magnarum et fragmina trunca |
| 254 | hastarum et ferro laceras per corpora vestes, |
| 255 | crateras pronos epulasque in caede natantis |
| 256 | cernere erat, iugulisque modo torrentis apertis |
| 257 | sanguine permixto redeuntem in pocula Bacchum. |
| 258 | Hic iuvenum manus et nullis violabilis armis |
| 259 | turba senes, positique patrum super ora gementum |
| 260 | semineces pueri trepidas in limine vitae |
| 261 | singultant animas. Gelida non saevius Ossa |
| 262 | luxuriant Lapitharum epulae, si quando profundo |
| 263 | Nubigenae caluere mero; vix primus ab ira |
| 264 | pallor, et impulsis surgunt ad proelia mensis. |
| 265 | Tunc primum sese trepidis sub nocte Thyoneus |
| 266 | detexit, nato portans extrema Thoanti |
| 267 | subsidia, et multa subitus cum luce refulsit. |
| 268 | Agnovi: non ille quidem turgentia sertis |
| 269 | tempora nec flava crinem destrinxerat uva: |
| 270 | nubilus indignumque oculis liquentibus imbrem |
| 271 | adloquitur: "Dum fata dabant tibi, nate, potentem |
| 272 | Lemnon et externis etiam servare timendam |
| 273 | gentibus, haud umquam iusto mea cura labori |
| 274 | destitit: absciderunt tristes crudelia Parcae |
| 275 | stamina, nec dictis, supplex quae plurima fudi |
| 276 | ante Iovem frustra, lacrimisque avertere luctus |
| 277 | contigit; infandum natae concessit honorem. |
| 278 | Accelerate fugam, tuque, o mea digna propago, |
| 279 | hac rege, virgo, patrem, gemini qua bracchia muri |
| 280 | litus eunt: illa, qua rere silentia, porta |
| 281 | stat funesta Venus ferroque accincta furentes |
| 282 | adiuvat - unde manus, unde haec Mavortia divae |
| 283 | pectora? tu lato patrem committe profundo. |
| 284 | Succedam curis. " ita fatus in aera rursus |
| 285 | solvitur et nostrum, visus arcentibus umbris, |
| 286 | mitis iter longae claravit limite flammae. |
| 287 | Qua data signa, sequor; dein curvo robore clausum |
| 288 | dis pelagi ventisque et Cycladas Aegaeoni |
| 289 | amplexo commendo patrem, nec fletibus umquam |
| 290 | fit modus alternis, ni iam dimittat Eoo |
| 291 | Lucifer astra polo. Tunc demum litore rauco |
| 292 | multa metu reputans et vix confisa Lyaeo |
| 293 | dividor, ipsa gradu nitente, sed anxia retro |
| 294 | pectora, nec requies, quin et surgentia caelo |
| 295 | flamina et e cunctis prospectem collibus undas. |
| 296 | Exoritur pudibunda dies, caelumque retexens |
| 297 | aversum Lemno iubar et declinia Titan |
| 298 | opposita iuga nube refert. Patuere furores |
| 299 | nocturni, lucisque novae formidine cunctis, |
| 300 | quamquam inter similes, subitus pudor; impia terrae |
| 301 | infodiunt scelera aut festinis ignibus urunt. |
| 302 | Iam manus Eumenidum captasque refugerat arces |
| 303 | exsaturata Venus; licuit sentire quid ausae, |
| 304 | et turbare comas et lumina tinguere fletu. |
| 305 | Insula dives agris opibusque armisque virisque, |
| 306 | nota situ et Getico nuper ditata triumpho, |
| 307 | non maris incursu, non hoste, nec aethere laevo |
| 308 | perdidit una omnes orbata excussaque fundo |
| 309 | indigenas: non arva viri, non aequora vertunt, |
| 310 | conticuere domus, cruor altus et oblita crasso |
| 311 | cuncta rubent tabo, magnaeque in moenibus urbis |
| 312 | nos tantum et saevi spirant per culmina manes. |
| 313 | Ipsa quoque arcanis tecti in penetralibus alto |
| 314 | molior igne pyram, sceptrum super armaque patris |
| 315 | inicio et notas regum velamina vestes, |
| 316 | ac prope maesta rogum confusis ignibus asto |
| 317 | ense cruentato, fraudemque et inania busta |
| 318 | plango metu, si forte premant, cassumque parenti |
| 319 | omen et hac dubios leti precor ire timores. |
| 320 | His mihi pro meritis, ut falsi criminis astu |
| 321 | parta fides, regno et solio considere patris |
| 322 | - supplicium!- datur. Anne illis obsessa negarem? |
| 323 | Accessi, saepe ante deos testata fidemque |
| 324 | immeritasque manus; subeo - pro dira potestas!- |
| 325 | exsangue imperium et maestam sine culmine Lemnon. |
| 326 | Iam magis atque magis vigiles dolor angere sensus, |
| 327 | et gemitus clari, et paulatim invisa Polyxo, |
| 328 | iam meminisse nefas, iam ponere manibus aras |
| 329 | concessum et multum cineres iurare sepultos. |
| 330 | Sic ubi ductorem trepidae stabulique maritum, |
| 331 | quem penes et saltus et adultae gloria gentis, |
| 332 | Massylo frangi stupuere sub hoste iuvencae, |
| 333 | it truncum sine honore pecus, regemque peremptum |
| 334 | ipse ager, ipsi amnes et muta armenta queruntur. |
| 335 | Ecce autem aerata dispellens aequora prora |
| 336 | Pelias intacti late subit hospita ponti |
| 337 | pinus; agunt Minyae, geminus fragor ardua canet |
| 338 | per latera, abruptam credas radicibus ire |
| 339 | Ortygiam aut fractum pelago decurrere montem. |
| 340 | Ast ubi suspensis silverunt aequora tonsis, |
| 341 | mitior et senibus cygnis et pectine Phoebi |
| 342 | vox media de puppe venit, maria ipsa carinae |
| 343 | accedunt. Post nosse datum est: Oeagrius illic |
| 344 | acclinis malo mediis intersonat Orpheus |
| 345 | remigiis tantosque iubet nescire labores. |
| 346 | Illis in Scythicum Borean iter oraque primi |
| 347 | Cyaneis artata maris. Nos Thracia visu |
| 348 | bella ratae vario tecta incursare tumultu, |
| 349 | densarum pecudum aut fugientum more volucrum. |
| 350 | Heu ubi nunc furiae? Portus amplexaque litus |
| 351 | moenia, qua longe pelago despectus aperto, |
| 352 | scandimus et celsas turres; huc saxa sudesque |
| 353 | armaque maesta virum atque infectos caedibus enses |
| 354 | subvectant trepidae; quin et squalentia texta |
| 355 | thoracum et vultu galeas intrare soluto |
| 356 | non pudet; audaces rubuit mirata catervas |
| 357 | Pallas et adverso risit Gradivus in Haemo. |
| 358 | Tunc primum ex animis praeceps amentia cessit, |
| 359 | nec ratis illa salo, sed divum sera per aequor |
| 360 | iustitia et poenae scelerum adventare videntur. |
| 361 | Iamque aberant terris, quantum Cortynia currunt |
| 362 | spicula, caeruleo gravidam cum Iuppiter imbri |
| 363 | ipsa super nubem ratis armamenta Pelasgae |
| 364 | sistit agens; inde horror aquis et raptus ab omni |
| 365 | sole dies miscet tenebras, quis protinus unda |
| 366 | concolor; obnixi lacerant cava nubila venti |
| 367 | diripiuntque fretum, nigris redit umida tellus |
| 368 | verticibus, totumque notis certantibus aequor |
| 369 | pendet et arquato iamiam prope sidera dorso |
| 370 | frangitur, incertae nec iam prior impetus alno, |
| 371 | sed labat exstantem rostris modo gurgite in imo, |
| 372 | nunc caelo Tritona ferens. nec robora prosunt |
| 373 | semideum heroum, puppemque insana flagellat |
| 374 | arbor et instabili procumbens pondere curvas |
| 375 | raptat aquas, remique cadunt in pectus inanes. |
| 376 | nos quoque per rupes murorumque aggere ab omni, |
| 377 | dum labor ille viris fretaque indignantur et Austros, |
| 378 | desuper invalidis fluitantia tela lacertis |
| 379 | - quid non ausa manus?- Telamona et Pelea contra |
| 380 | spargimus, et nostro petitur Tirynthius arcu. |
| 381 | Illi - quippe simul bello pelagoque laborant - |
| 382 | pars clipeis munire ratem, pars aequora fundo |
| 383 | egerere; ast alii pugnant, sed inertia motu |
| 384 | corpora, suspensaeque carent conamine vires. |
| 385 | Instamus iactu telorum, et ferrea nimbis |
| 386 | certat hiems, vastaeque sudes fractique molares |
| 387 | spiculaque et multa crinitum missile flamma |
| 388 | nunc pelago, nunc puppe cadunt, dat operta fragorem |
| 389 | pinus, et abiunctis regemunt tabulata cavernis. |
| 390 | Talis Hyperborea viridis nive verberat agros |
| 391 | Iuppiter; obruitur campis genus omne ferarum, |
| 392 | deprensaeque cadunt volucres, et messis amaro |
| 393 | strata gelu, fragor inde iugis, inde amnibus irae. |
| 394 | Ut vero elisit nubes Iove tortus ab alto |
| 395 | ignis et ingentes patuere in fulmine nautae, |
| 396 | diriguere animi, manibusque horrore remissis |
| 397 | arma aliena cadunt, rediit in pectora sexus. |
| 398 | cernimus Aeacidas murisque immane minantem |
| 399 | Ancaeum et longa pellentem cuspide rupes |
| 400 | Iphiton; attonito manifestus in agmine suprast |
| 401 | Amphitryoniades puppemque alternus utrimque |
| 402 | ingravat et medias ardet descendere in undas. |
| 403 | At levis et miserae nondum mihi notus Iason |
| 404 | transtra per et remos impressaque terga virorum |
| 405 | nunc magnum Oeniden, nunc ille hortatibus Idan |
| 406 | et Talaum et cana rorantem aspargine ponti |
| 407 | Tyndariden iterans gelidique in nube parentis |
| 408 | vela laboranti Calain subnectere malo |
| 409 | voce manuque rogat; quatiunt impulsibus illi |
| 410 | nunc freta, nunc muros, sed nec spumantia cedunt |
| 411 | aequora et incussae redeunt a turribus hastae. |
| 412 | Ipse gravis fluctus clavumque audire negantem |
| 413 | lassat agens Tiphys palletque et plurima mutat |
| 414 | imperia ac laevas dextrasque obtorquet in undas |
| 415 | proram navifragis avidam concurrere saxis, |
| 416 | donec ab extremae cuneo ratis Aesone natus |
| 417 | Palladios oleae, Mopsi gestamina, ramos |
| 418 | extulit et socium turba prohibente poposcit |
| 419 | foedera; praecipites vocem involvere procellae. |
| 420 | tunc modus armorum, pariterque exhausta quierant |
| 421 | flamina, confusoque dies respexit Olympo. |
| 422 | quinquaginta illi, trabibus de more revinctis, |
| 423 | eminus abrupto quatiunt nova litora saltu, |
| 424 | magnorum decora alta patrum, iam fronte sereni |
| 425 | noscendique habitu, postquam tumor iraque cessit |
| 426 | vultibus. Arcana sic fama erumpere porta |
| 427 | caelicolas, si quando domos litusque rubentum |
| 428 | Aethiopum et mensas amor est intrare minores; |
| 429 | dant fluvii montesque locum, tum terra superbit |
| 430 | gressibus et paulum respirat caelifer Atlas. |
| 431 | hic et ab asserto nuper Marathone superbum |
| 432 | Thesea et Ismarios, Aquilonia pignora, fratres, |
| 433 | utraque quis rutila stridebant tempora pinna, |
| 434 | cernimus, hic Phoebo non indignante priorem |
| 435 | Admetum et durae similem nihil Orphea Thracae, |
| 436 | tunc prolem Calydone satam generumque profundi |
| 437 | Nereos. Ambiguo visus errore lacessunt |
| 438 | Oebalidae gemini; chlamys huic, chlamys ardet et illi, |
| 439 | ambo hastile gerunt, umeros exsertus uterque, |
| 440 | nudus uterque genas, simili coma fulgurat astro. |
| 441 | audet iter magnique sequens vestigia mutat |
| 442 | Herculis et tarda quamvis se mole ferentem |
| 443 | vix cursu tener aequat Hylas Lernaeaque tollens |
| 444 | arma sub ingenti gaudet sudare pharetra. |
| 445 | ergo iterum Venus et tacitis corda aspera flammis |
| 446 | Lemniadum pertemptat Amor. Tunc regia Iuno |
| 447 | arma habitusque virum pulchraeque insignia gentis |
| 448 | mentibus insinuat, certatimque ordine cunctae |
| 449 | hospitibus patuere fores; tunc primus in aris |
| 450 | ignis, et infandis venere oblivia curis; |
| 451 | tunc epulae felixque sopor noctesque quietae, |
| 452 | nec superum sine mente, reor, placuere fatentes. |
| 453 | forsitan et nostrae fatum excusabile culpae |
| 454 | noscere cura, duces. Cineres furiasque meorum |
| 455 | testor: ut externas non sponte aut crimine taedas |
| 456 | attigerim - scit cura deum -, etsi blandus Iason |
| 457 | virginibus dare vincla novis; sua iura cruentum |
| 458 | Phasin habent, alios Colchi generatis amores. |
| 459 | Iamque exuta gelu tepuerunt sidera longis |
| 460 | solibus, et velox in terga revolvitur annus. |
| 461 | Iam nova progenies partusque in vota soluti, |
| 462 | et non speratis clamatur Lemnos alumnis. |
| 463 | Nec non ipsa tamen thalami monimenta coacti |
| 464 | enitor geminos, duroque sub hospite mater |
| 465 | nomen avi renovo; nec quae fortuna relictis |
| 466 | nosse datur, iam plena quater quinquennia vergunt, |
| 467 | si modo fata sinunt aluitque rogata Lycaste. |
| 468 | Detumvere animi maris, et clementior Auster |
| 469 | vela vocat: ratis ipsa moram portusque quietos |
| 470 | odit et asserti tendit retinacula saxi. |
| 471 | inde fugam Minyae, sociosque appellat Iason |
| 472 | efferus, o utinam iam tunc mea litora rectis |
| 473 | praetervectus aquis, cui non sua pignora cordi, |
| 474 | non promissa fides; certe stat fama remotis |
| 475 | gentibus: aequorei redierunt vellera Phrixi. |
| 476 | Ut stata lux pelago venturumque aethera sensit |
| 477 | Tiphys et occidui rubuere cubilia Phoebi, |
| 478 | heu iterum gemitus, iterumque novissima nox est. |
| 479 | vix reserata dies, et iam rate celsus Iason |
| 480 | ire iubet, primoque ferit dux verbere pontum. |
| 481 | Illos e scopulis et summo vertice montis |
| 482 | spumea porrecti dirimentis terga profundi |
| 483 | prosequimur visu, donec lassavit hiantis |
| 484 | lux oculos longumque polo contexere visast |
| 485 | aequor et extremi pressit freta margine caeli. |
| 486 | Fama subit portus, vectum trans alta Thoanta |
| 487 | fraterna regnare Chio, mihi crimina nulla, |
| 488 | et vacuos arsisse rogos; fremit impia plebes, |
| 489 | sontibus accensae stimulis facinusque reposcunt. |
| 490 | quin etiam occultae vulgo increbrescere voces: |
| 491 | "Solane fida suis, nos autem in funera laetae? |
| 492 | non deus haec fatumque! quid imperat urbe nefanda?" |
| 493 | Talibus exanimis dictis - et triste propinquat |
| 494 | supplicium, nec regna iuvant - vaga litora furtim |
| 495 | incomitata sequor funestaque moenia linquo, |
| 496 | qua fuga nota patris; sed non iterum obvius Euhan, |
| 497 | nam me praedonum manus huc appulsa tacentem |
| 498 | abripit et vestras famulam transmittit in oras". |
| 499 | Talia Lernaeis iterat dum regibus exul |
| 500 | Lemnias et longa solatur damna querela, |
| 501 | immemor absentis - sic di suasistis!- alumni, |
| 502 | ille gravis oculos languentiaque ora comanti |
| 503 | mergit humo, fessusque diu puerilibus actis |
| 504 | labitur in somnos, prensa manus haeret in herba. |
| 505 | Interea campis, nemoris sacer horror Achaei, |
| 506 | terrigena exoritur serpens, tractuque soluto |
| 507 | immanem sese vehit ac post terga relinquit. |
| 508 | Livida fax oculis, tumidi stat in ore veneni |
| 509 | spuma virens, ter lingua vibrat, terna agmina adunci |
| 510 | dentis, et auratae crudelis gloria frontis |
| 511 | prominet. Inachio sanctum dixere Tonanti |
| 512 | agricolae, cui cura loci et silvestribus aris |
| 513 | pauper honos; nunc ille dei circumdare templa |
| 514 | orbe vago labens, miserae nunc robora silvae |
| 515 | atterit et vastas tenuat complexibus ornos; |
| 516 | saepe super fluvios geminae iacet aggere ripae |
| 517 | continuus, squamisque incisus adaestuat amnis. |
| 518 | Sed nunc, Ogygii iussis quando omnis anhelat |
| 519 | terra dei trepidaeque latent in pulvere Nymphae, |
| 520 | saevior anfractu laterum sinuosa retorquens |
| 521 | terga solo siccique nocens furit igne veneni. |
| 522 | Stagna per arentesque lacus fontesque repressos |
| 523 | volvitur et vacuis fluviorum in vallibus errat, |
| 524 | incensusque siti liquidum nunc aera lambit |
| 525 | ore supinato, nunc arva gementia radens |
| 526 | pronus adhaeret humo, si quid viridantia sudent |
| 527 | gramina; percussae calidis adflatibus herbae, |
| 528 | qua tulit ora, cadunt, moriturque ad sibila campus: |
| 529 | quantus ab Arctois discriminat aethera plaustris |
| 530 | Anguis et usque Notos alienumque exit in orbem; |
| 531 | quantus et ille sacri spiris intorta movebat |
| 532 | cornua Parnasi, donec tibi, Delie, fixus |
| 533 | vexit harundineam centeno vulnere silvam. |
| 534 | Quis tibi, parve, deus tam magni pondera fati |
| 535 | sorte dedit? Tune hoc vix prima ad limina vitae |
| 536 | hoste iaces? An ut inde sacer per saecula Grais |
| 537 | gentibus et tanto dignus morerere sepulcro? |
| 538 | Occidis extremae destrictus verbere caudae |
| 539 | ignaro serpente puer, fugit ilicet artus |
| 540 | somnus et in solam patuerunt lumina mortem. |
| 541 | Cum tamen attonito moriens vagitus in auras |
| 542 | excidit et ruptis immutuit ore querelis, |
| 543 | qualia non totas peragunt insomnia voces, |
| 544 | audiit Hypsipyle, facilemque negantia cursum |
| 545 | exanimis genua aegra rapit; iam certa malorum |
| 546 | mentis ab augurio sparsoque per omnia visu |
| 547 | lustrat humum quaerens et nota vocabula parvo |
| 548 | nequiquam ingeminans: nusquam ille, et prata recentis |
| 549 | amisere notas. viridi piger accubat hostis |
| 550 | collectus gyro spatiosaque iugera complet |
| 551 | sic etiam, obliqua cervicem expostus in alvo. |
| 552 | Horruit infelix visu longoque profundum |
| 553 | incendit clamore nemus; nec territus ille, |
| 554 | sed iacet. Argolicas ululatus flebilis auris |
| 555 | impulit; extemplo monitu ducis advolat ardens |
| 556 | Arcas eques causamque refert. tunc squamea demum |
| 557 | torvus ad armorum radios fremitumque virorum |
| 558 | colla movet: rapit ingenti conamine saxum, |
| 559 | quo discretus ager, vacuasque impellit in auras |
| 560 | arduus Hippomedon, quo turbine bellica quondam |
| 561 | librati saliunt portarum in claustra molares. |
| 562 | Cassa ducis virtus: iam mollia colla refusus |
| 563 | in tergum serpens venientem exhauserat ictum. |
| 564 | Dat sonitum tellus, nemorumque per avia densi |
| 565 | dissultant nexus. "At non mea vulnera" clamat |
| 566 | et trabe fraxinea Capaneus subit obvius "umquam |
| 567 | effugies, seu tu pavidi ferus incola luci, |
| 568 | sive deis, utinamque deis, concessa voluptas, |
| 569 | non, si consertum super haec mihi membra Giganta |
| 570 | subveheres". volat hasta tremens et hiantia monstri |
| 571 | ora subit linguaeque secat fera vincla trisulcae, |
| 572 | perque iubas stantis capitisque insigne corusci |
| 573 | emicat, et nigri sanie perfusa cerebri |
| 574 | figitur alta solo. longus vix tota peregit |
| 575 | membra dolor, rapido celer ille volumine telum |
| 576 | circumit avulsumque ferens in opaca refugit |
| 577 | templa dei; hic magno tellurem pondere mensus |
| 578 | implorantem animam dominis assibilat aris. |
| 579 | Illum et cognatae stagna indignantia Lernae, |
| 580 | floribus et vernis assuetae spargere Nymphae, |
| 581 | et Nemees reptatus ager, lucosque per omnis |
| 582 | silvicolae fracta gemuistis harundine, Fauni. |
| 583 | Ipse etiam e summa iam tela poposcerat aethra |
| 584 | Iuppiter, et dudum nimbique hiemesque coibant, |
| 585 | ni minor ira deo gravioraque tela mereri |
| 586 | servatus Capaneus; moti tamen aura cucurrit |
| 587 | fulminis et summas libavit vertice cristas. |
| 588 | Iamque pererratis infelix Lemnia campis, |
| 589 | liber ut angue locus, modico super aggere longe |
| 590 | pallida sanguineis infectas roribus herbas |
| 591 | prospicit. Huc magno cursum rapit effera luctu |
| 592 | agnoscitque nefas, terraeque illisa nocenti |
| 593 | fulminis in morem non verba in funere primo, |
| 594 | non lacrimas habet: ingeminat misera oscula tantum |
| 595 | incumbens animaeque fugam per membra tepentem |
| 596 | quaerit hians. non ora loco, non pectora restant, |
| 597 | rapta cutis, tenuia ossa patent nexusque madentes |
| 598 | sanguinis imbre novi, totumque in vulnere corpus. |
| 599 | Ac velut aligerae sedem fetusque parentis |
| 600 | cum piger umbrosa populatus in ilice serpens, |
| 601 | illa redit querulaeque domus mirata quietem |
| 602 | iam stupet impendens advectosque horrida maesto |
| 603 | excutit ore cibos, cum solus in arbore paret |
| 604 | sanguis et errantes per capta cubilia plumae. |
| 605 | Ut laceros artus gremio miseranda recepit |
| 606 | intexitque comis, tandem laxata dolori |
| 607 | vox invenit iter, gemitusque in verba soluti: |
| 608 | O mihi desertae natorum dulcis imago, |
| 609 | Archemore, o rerum et patriae solamen ademptae |
| 610 | servitiique decus, qui te, mea gaudia, sontes |
| 611 | exstinxere dei, modo quem digressa reliqui |
| 612 | lascivum et prono vexantem gramina cursu? |
| 613 | heu ubi siderei vultus? ubi verba ligatis |
| 614 | imperfecta sonis risusque et murmura soli |
| 615 | intellecta mihi? Quotiens tibi Lemnon et Argo |
| 616 | sueta loqui et longa somnum suadere querela: |
| 617 | sic equidem luctus solabar et ubera parvo |
| 618 | iam materna dabam, cui nunc venit irritus orbae |
| 619 | lactis et infelix in vulnera liquitur imber. |
| 620 | nosco deos: o vera mei praesagia somni |
| 621 | nocturnique metus, et numquam impune per umbras |
| 622 | attonitae mihi visa Venus! quos arguo divos? |
| 623 | Ipsa ego te - quid enim timeam moritura fateri?- |
| 624 | exposui fatis. Quae mentem insania traxit? |
| 625 | Tantane me tantae tenuere oblivia curae? |
| 626 | Dum patrios casus famaeque exorsa retracto |
| 627 | ambitiosa meae - pietas haec magna fidesque!-, |
| 628 | exsolvi tibi, Lemne, nefas; ubi letifer anguis, |
| 629 | ferte, duces, meriti si qua est mihi gratia duri, |
| 630 | si quis honos dictis, aut vos exstinguite ferro, |
| 631 | ne tristis dominos orbamque inimica revisam |
| 632 | Eurydicen, quamquam haud illi mea cura dolendo |
| 633 | cesserit. hocne ferens onus illaetabile matris |
| 634 | transfundam gremio? Quae me prius ima sub umbras |
| 635 | mergat humus! " Simul haec terraque et sanguine vultum |
| 636 | sordida magnorum circa vestigia regum |
| 637 | vertitur, et tacite maerentibus imputat undas. |
| 638 | Et iam sacrifici subitus per tecta Lycurgi |
| 639 | nuntius implerat lacrimis ipsumque domumque, |
| 640 | ipsum adventantem Persei vertice sancto |
| 641 | montis, ubi averso dederat prosecta Tonanti, |
| 642 | et caput iratis rediens quassabat ab extis. |
| 643 | Hic sese Argolicis immunem servat ab armis |
| 644 | haud animi vacuus, sed templa araeque tenebant. |
| 645 | Necdum etiam responsa deum monitusque vetusti |
| 646 | exciderant voxque ex adytis accepta profundis: |
| 647 | "Prima, Lycurge, dabis Dircaeo funera bello". |
| 648 | Id cavet, et maestus vicini pulvere Martis |
| 649 | angitur ad lituos periturusque invidet armis. |
| 650 | Ecce - fides superum!- laceras comitata Thoantis |
| 651 | advehit exsequias, contra subit obvia mater, |
| 652 | femineos coetus plangentiaque agmina ducens. |
| 653 | At non magnanimo pietas ignava Lycurgo: |
| 654 | fortior ille malis, lacrimasque insana resorbet |
| 655 | ira patris, longo rapit arva morantia passu |
| 656 | vociferans: "Illa autem ubinam, cui parva cruoris |
| 657 | laetave damna mei? Vivitne? Impellite raptam, |
| 658 | ferte citi comites; faxo omnis fabula Lemni |
| 659 | et pater et tumidae generis mendacia sacri |
| 660 | exciderint". Ibat letumque inferre parabat |
| 661 | ense furens rapto; venienti Oeneius heros |
| 662 | impiger obiecta proturbat pectora parma, |
| 663 | ac simul infrendens: "Siste hunc, vesane, furorem, |
| 664 | quisquis es! " Et pariter Capaneus acerque reducto |
| 665 | adfuit Hippomedon rectoque Erymanthius ense, |
| 666 | ac iuvenem multo praestringunt lumine; at inde |
| 667 | agrestum pro rege manus. Quos inter Adrastus |
| 668 | mitius et sociae veritus commercia vittae |
| 669 | Amphiaraus ait "Ne, quaeso; absistite ferro, |
| 670 | unus avum sanguis, neve indulgete furori, |
| 671 | tuque prior". Sed non sedato pectore Tydeus |
| 672 | subicit: "Anne ducem servatricemque cohortis |
| 673 | Inachiae ingratis coram tot milibus ausis |
| 674 | mactare in tumulos - quanti pro funeris ultor!-, |
| 675 | cui regnum genitorque Thoas et lucidus Euhan |
| 676 | stirpis avus? Timidone parum, quod gentibus actis |
| 677 | undique in arma tuis inter rapida agmina pacem |
| 678 | solus habes? Habeasque, et te victoria Graium |
| 679 | inveniat tumulis etiamnum haec fata gementem". |
| 680 | Dixerat, et tandem cunctante modestior ira |
| 681 | ille refert: "Equidem non vos ad moenia Thebes |
| 682 | rebar, at hostilis huc advenisse catervas. |
| 683 | Pergite in excidium socii, si tanta voluptas, |
| 684 | sanguinis, imbuite arma domi, atque haec irrita dudum |
| 685 | templa Iovis - quid enim haud licitum?- ferat impius ignis, |
| 686 | si vilem, tanti premerent cum pectora luctus, |
| 687 | in famulam ius esse ratus dominoque ducique. |
| 688 | Sed videt haec, videt ille deum regnator, et ausis |
| 689 | sera quidem, manet ira tamen". Sic fatus, et arces |
| 690 | respicit. Atque illic alio certamine belli |
| 691 | tecta fremunt; volucres equitum praeverterat alas |
| 692 | fama recens, geminos alis amplexa tumultus: |
| 693 | illi ad fata rapi atque illi iam occumbere leto, |
| 694 | sic meritam Hypsipylen iterant, creduntque, nec irae |
| 695 | fit mora, iamque faces et tela penatibus instant, |
| 696 | vertere regna fremunt raptumque auferre Lycurgum |
| 697 | cum Iove cumque aris; resonant ululatibus aedes |
| 698 | femineis, versusque dolor dat terga timori. |
| 699 | Alipedum curru sed enim sublimis Adrastus |
| 700 | secum ante ora virum fremibunda Thoantida portans |
| 701 | it medius turmis, et: "Parcite, parcite! " clamat, |
| 702 | Nil actum saeve, meritus nec tale Lycurgus |
| 703 | excidium, gratique inventrix fluminis ecce". |
| 704 | Sic ubi diversis maria evertere procellis |
| 705 | hinc Boreas Eurusque, illinc niger imbribus Auster, |
| 706 | pulsa dies regnantque hiemes, venit aequoris alti |
| 707 | rex sublimis equis, geminusque ad spumea Triton |
| 708 | frena natans late pelago dat signa cadendi, |
| 709 | et iam plana Thetis, montesque et litora crescunt. |
| 710 | Quis superum tanto solatus funera voto |
| 711 | pensavit lacrimas inopinaque gaudia maestae |
| 712 | rettulit Hypsipylae? Tu gentis conditor, Euhan, |
| 713 | qui geminos iuvenes Lemni de litore vectos |
| 714 | intuleras Nemeae mirandaque fata parabas. |
| 715 | Causa viae genetrix, nec inhospita tecta Lycurgi |
| 716 | praebuerant aditus, et protinus ille tyranno |
| 717 | nuntius exstinctae miserando vulnere prolis. |
| 718 | Ergo adsunt comites - pro fors et caeca futuri |
| 719 | mens hominum!- regique favent; sed Lemnos ad auris |
| 720 | ut primum dictusque Thoas, per tela manusque |
| 721 | irruerant, matremque avidis complexibus ambo |
| 722 | diripiunt flentes alternaque pectora mutant. |
| 723 | Illa velut rupes immoto saxea visu |
| 724 | haeret et expertis non audet credere divis. |
| 725 | Ut vero et vultus et signa Argoa relictis |
| 726 | ensibus atque umeris amborum intextus Iason, |
| 727 | cesserunt luctus, turbataque munere tanto |
| 728 | corruit, atque alio maduerunt lumina fletu. |
| 729 | Addita signa polo, laetoque ululante tumultu |
| 730 | tergaque et aera dei motas crepuere per auras. |
| 731 | Tunc pius Oeclides, ut prima silentia vulgi |
| 732 | mollior ira dedit placidasque accessus ad auris: |
| 733 | "Audite, o ductor Nemeae lectique potentes |
| 734 | Inachidae, quae certus agi manifestat Apollo. |
| 735 | Iste quidem Argolicis haud olim indebitus armis |
| 736 | luctus adest, recto descendunt limite Parcae: |
| 737 | et sitis interitu fluviorum et letifer anguis, |
| 738 | et puer, heu nostri signatus nomine fati, |
| 739 | Archemorus, cuncta haec superum demissa suprema |
| 740 | mente fluunt. Differte animos festinaque tela |
| 741 | ponite; mansuris donandus honoribus infans. |
| 742 | et meruit; det pulchra suis libamina virtus |
| 743 | manibus, atque utinam pluris innectere pergas, |
| 744 | Phoebe, moras, semperque novis bellare vetemur |
| 745 | casibus, et semper Thebe funesta recedas! |
| 746 | At vos magnorum transgressi fata parentum |
| 747 | felices, longum quibus hinc per saecula nomen, |
| 748 | dum Lernaea palus et dum pater Inachus ibit, |
| 749 | dum Nemea tremulas campis iaculabitur umbras, |
| 750 | ne fletu violate sacrum, ne plangite divos: |
| 751 | nam deus iste, deus, Pyliae nec fata senectae |
| 752 | maluerit, Phrygiis aut degere longius annis". |
| 753 | Finierat, caeloque cavam nox induit umbram. |