Statius, Thebais, Liber I
| 1 | Fraternas acies alternaque regna profanis |
| 2 | decertata odiis sontisque evolvere Thebas, |
| 3 | Pierius menti calor incidit. Unde iubetis |
| 4 | ire, deae? Gentisne canam primordia dirae, |
| 5 | Sidonios raptus et inexorabile pactum |
| 6 | legis Agenoreae scrutantemque aequora Cadmum? |
| 7 | longa retro series, trepidum si Martis operti |
| 8 | agricolam infandis condentem proelia sulcis |
| 9 | expediam penitusque sequar, quo carmine muris |
| 10 | iusserit Amphion Tyrios accedere montes, |
| 11 | unde graves irae cognata in moenia Baccho, |
| 12 | quod saevae Iunonis opus, cui sumpserit arcus |
| 13 | infelix Athamas, cur non expaverit ingens |
| 14 | Ionium socio casura Palaemone mater. |
| 15 | Atque adeo iam nunc gemitus et prospera Cadmi |
| 16 | praeteriisse sinam: limes mihi carminis esto |
| 17 | Oedipodae confusa domus, quando Itala nondum |
| 18 | signa nec Arctoos ausim sperare triumphos |
| 19 | bisque iugo Rhenum, bis adactum legibus Histrum |
| 20 | et coniurato deiectos vertice Dacos |
| 21 | aut defensa prius vix pubescentibus annis |
| 22 | bella Iovis teque, o Latiae decus addite famae, |
| 23 | quem nova mature subeuntem exorsa parentis |
| 24 | aeternum sibi Roma cupit - licet artior omnis |
| 25 | limes agat stellas et te plaga lucida caeli, |
| 26 | Pleiadum Boreaeque et hiulci fulminis expers, |
| 27 | sollicitet, licet ignipedum frenator equorum |
| 28 | ipse tuis alte radiantem crinibus arcum |
| 29 | imprimat aut magni cedat tibi Iuppiter aequa |
| 30 | parte poli -, maneas hominum contentus habenis, |
| 31 | undarum terraeque potens, et sidera dones. |
| 32 | Tempus erit, cum Pierio tua fortior oestro |
| 33 | facta canam: nunc tendo chelyn satis arma referre |
| 34 | Aonia et geminis sceptrum exitiale tyrannis |
| 35 | nec furiis post fata modum flammasque rebellis |
| 36 | seditione rogi tumulisque carentia regum |
| 37 | funera et egestas alternis mortibus urbes, |
| 38 | caerula cum rubuit Lernaeo sanguine Dirce |
| 39 | et Thetis arentis adsuetum stringere ripas |
| 40 | horruit ingenti venientem Ismenon acervo. |
| 41 | Quem prius heroum, Clio, dabis? Immodicum irae |
| 42 | Tydea? Laurigeri subitos an vatis hiatus? |
| 43 | Urget et hostilem propellens caedibus amnem |
| 44 | turbidus Hippomedon, plorandaque bella protervi |
| 45 | Arcados atque alio Capaneus horrore canendus. |
| 46 | Impia iam merita scrutatus lumina dextra |
| 47 | merserat aeterna damnatum nocte pudorem |
| 48 | Oedipodes longaque animam sub morte tenebat. |
| 49 | Illum indulgentem tenebris imaeque recessu |
| 50 | sedis inaspectos caelo radiisque penates |
| 51 | servantem tamen adsiduis circumvolat alis |
| 52 | saeva dies animi scelerumque in pectore Dirae. |
| 53 | Tunc vacuos orbes, crudum ac miserabile vitae |
| 54 | supplicium, ostentat caelo manibusque cruentis |
| 55 | pulsat inane solum saevaque ita voce precatur: |
| 56 | "Di, sontes animas angustaque Tartara poenis |
| 57 | qui regitis, tuque umbrifero Styx livida fundo, |
| 58 | quam video, multumque mihi consueta vocari |
| 59 | adnue, Tisiphone, perversaque vota secunda: |
| 60 | si bene quid merui, si me de matre cadentem |
| 61 | fovisti gremio et traiectum vulnere plantas |
| 62 | firmasti, si stagna peti Cirrhaea bicorni |
| 63 | interfusa iugo, possem cum degere falso |
| 64 | contentus Polybo, trifidaeque in Phocidos arto |
| 65 | longaevum implicui regem secuique trementis |
| 66 | ora senis, dum quaero patrem, si Sphingos iniquae |
| 67 | callidus ambages te praemonstrante resolvi, |
| 68 | si dulcis furias et lamentabile matris |
| 69 | conubium gavisus ini noctemque nefandam |
| 70 | saepe tuli natosque tibi, scis ipsa, paravi, |
| 71 | mox avidus poenae digitis caedentibus ultro |
| 72 | incubui miseraque oculos in matre reliqui: |
| 73 | exaudi, si digna precor quaeque ipsa furenti |
| 74 | subiceres. orbum visu regnisque carentem |
| 75 | non regere aut dictis maerentem flectere adorti, |
| 76 | quos genui quocumque toro; quin ecce superbi |
| 77 | pro dolor!) et nostro iamdudum funere reges |
| 78 | insultant tenebris gemitusque odere paternos. |
| 79 | Hisne etiam funestus ego? Et videt ista deorum |
| 80 | ignavus genitor? Tu saltem debita vindex |
| 81 | huc ades et totos in poenam ordire nepotes. |
| 82 | Indue quod madidum tabo diadema cruentis |
| 83 | unguibus abripui, votisque instincta paternis |
| 84 | i media in fratres, generis consortia ferro |
| 85 | dissiliant. Da, Tartarei regina barathri, |
| 86 | quod cupiam vidisse nefas, nec tarda sequetur |
| 87 | mens iuvenum; modo digna veni: mea pignora nosces." |
| 88 | Talia dicenti crudelis diva severos |
| 89 | advertit vultus. Inamoenum forte sedebat |
| 90 | Cocyton iuxta, resolutaque vertice crines |
| 91 | lambere sulpureas permiserat anguibus undas. |
| 92 | Ilicet igne Iovis lapsisque citatior astris |
| 93 | tristibus exiluit ripis: discedit inane |
| 94 | vulgus et occursus dominae pavet; illa per umbras |
| 95 | et caligantes animarum examine campos |
| 96 | Taenariae limen petit irremeabile portae. |
| 97 | Sensit adesse Dies, piceo Nox obvia nimbo |
| 98 | lucentes turbavit equos; procul arduus Atlans |
| 99 | horruit et dubia caelum cervice remisit. |
| 100 | arripit extemplo Maleae de valle resurgens |
| 101 | notum iter ad Thebas; neque enim velocior ullas |
| 102 | itque reditque vias cognatave Tartara mavult. |
| 103 | Centum illi stantes umbrabant ora cerastae, |
| 104 | turba minax diri capitis; sedet intus abactis |
| 105 | ferrea lux oculis, qualis per nubila Phoebes |
| 106 | Atracia rubet arte labor; suffusa veneno |
| 107 | tenditur ac sanie gliscit cutis; igneus atro |
| 108 | ore vapor, quo longa sitis morbique famesque |
| 109 | et populis mors una venit; riget horrida tergo |
| 110 | palla, et caerulei redeunt in pectora nodi: |
| 111 | Atropos hos atque ipsa novat Proserpina cultus. |
| 112 | Tunc geminas quatit ira manus: haec igne rogali |
| 113 | fulgurat, haec vivo manus aera verberat hydro. |
| 114 | Ut stetit, abrupta qua plurimus arce Cithaeron |
| 115 | occurrit caelo, fera sibila crine virenti |
| 116 | congeminat, signum terris, unde omnis Achaei |
| 117 | ora maris late Pelopeaque regna resultant. |
| 118 | Audiit et medius caeli Parnasos et asper |
| 119 | Eurotas, dubiamque iugo fragor impulit Oeten |
| 120 | in latus, et geminis vix fluctibus obstitit Isthmos. |
| 121 | Ipsa suum genetrix curvo delphine vagantem |
| 122 | abripuit frenis gremioque Palaemona pressit. |
| 123 | Atque ea Cadmeo praeceps ubi culmine primum |
| 124 | constitit assuetaque infecit nube penates, |
| 125 | protinus attoniti fratrum sub pectore motus, |
| 126 | gentilisque animos subiit furor aegraque laetis |
| 127 | invidia atque parens odii metus, inde regendi |
| 128 | saevus amor, ruptaeque vices iurisque secundi |
| 129 | ambitus impatiens, et summo dulcius unum |
| 130 | stare loco, sociisque comes discordia regnis. |
| 131 | Sic ubi delectos per torva armenta iuvencos |
| 132 | agricola imposito sociare adfectat aratro, |
| 133 | illi indignantes, quis nondum vomere multo |
| 134 | ardua nodosos cervix descendit in armos, |
| 135 | in diversa trahunt atque aequis vincula laxant |
| 136 | viribus et vario confundunt limite sulcos: |
| 137 | haud secus indomitos praeceps discordia fratres |
| 138 | asperat. Alterni placuit sub legibus anni |
| 139 | exsilio mutare ducem. Sic iure maligno |
| 140 | fortunam transire iubent, ut sceptra tenentem |
| 141 | foedere praecipiti semper novus angeret heres. |
| 142 | Haec inter fratres pietas erat, haec mora pugnae |
| 143 | sola nec in regem perduratura secundum. |
| 144 | Et nondum crasso laquearia fulva metallo, |
| 145 | montibus aut alte Grais effulta nitebant |
| 146 | atria, congestos satis explicitura clientis; |
| 147 | non impacatis regum advigilantia somnis |
| 148 | pila, nec alterna ferri statione gementes |
| 149 | excubiae nec cura mero committere gemmas |
| 150 | atque aurum violare cibis: sed nuda potestas |
| 151 | armavit fratres, pugna est de paupere regno. |
| 152 | Dumque uter angustae squalentia iugera Dirces |
| 153 | verteret aut Tyrii solio non altus ovaret |
| 154 | exsulis ambigitur, periit ius fasque bonumque |
| 155 | et vitae mortisque pudor. Quo tenditis iras, |
| 156 | a, miseri? Quid si peteretur crimine tanto |
| 157 | limes uterque poli, quem Sol emissus Eoo |
| 158 | cardine, quem portu vergens prospectat Hibero, |
| 159 | quasque procul terras obliquo sidere tangit |
| 160 | avius aut Borea gelidas madidive tepentes |
| 161 | igne Noti? quid si Phrygiae Tyriaeque sub unum |
| 162 | convectentur opes. Loca dira arcesque nefandae |
| 163 | suffecere odio, furiisque immanibus emptum |
| 164 | Oedipodae sedisse loco. Iam sorte carebat |
| 165 | dilatus Polynicis honos. Quis tunc tibi, saeve, |
| 166 | quis fuit ille dies, vacua cum solus in aula |
| 167 | respiceres ius omne tuum cunctosque minores, |
| 168 | et nusquam par stare caput? Iam murmura serpunt |
| 169 | plebis Echioniae, tacitumque a principe vulgus |
| 170 | dissidet, et, qui mos populis, venturus amatur. |
| 171 | Atque aliquis, cui mens humili laesisse veneno |
| 172 | summa nec impositos umquam cervice volenti |
| 173 | ferre duces: "Hancne Ogygiis" ait "aspera rebus |
| 174 | fata tulere vicem, totiens mutare timendos |
| 175 | alternoque iugo dubitantia subdere colla? |
| 176 | Partiti versant populorum fata manuque |
| 177 | fortunam fecere levem. Semperne vicissim |
| 178 | exulibus servire dabor? tibi, summe deorum |
| 179 | terrarumque sator, sociis hanc addere mentem |
| 180 | sedit? An inde vetus Thebis extenditur omen, |
| 181 | ex quo Sidonii nequiquam blanda iuvenci |
| 182 | pondera Carpathio iussus sale quaerere Cadmus |
| 183 | exsul Hyanteos invenit regna per agros, |
| 184 | fraternasque acies fetae telluris hiatu |
| 185 | augurium seros dimisit ad usque nepotes? |
| 186 | Cernis, ut erectum torva sub fronte minetur |
| 187 | saevior assurgens dempto consorte potestas. |
| 188 | Quas gerit ore minas, quanto premit omnia fastu! |
| 189 | Hicne umquam privatus erit? Tamen ille precanti |
| 190 | mitis et adfatu bonus et patientior aequi. |
| 191 | quid mirum? Non solus erat. Nos vilis in omnis |
| 192 | prompta manus casus, domino cuicumque parati. |
| 193 | qualiter hinc gelidus Boreas, hinc nubifer Eurus |
| 194 | vela trahunt, nutat mediae fortuna carinae, |
| 195 | - heu dubio suspensa metu tolerandaque nullis |
| 196 | aspera sors populis!- hic imperat, ille minatur". |
| 197 | At Iovis imperio rapidi super atria caeli |
| 198 | lectus concilio divum convenerat ordo |
| 199 | interiore polo. spatiis hinc omnia iuxta, |
| 200 | primaeque occiduaeque domus et fusa sub omni |
| 201 | terra atque unda die. Mediis sese arduus infert |
| 202 | ipse deis, placido quatiens tamen omnia vultu, |
| 203 | stellantique locat solio; nec protinus ausi |
| 204 | caelicolae, veniam donec pater ipse sedendi |
| 205 | tranquilla iubet esse manu. Mox turba vagorum |
| 206 | semideum et summis cognati nubibus Amnes |
| 207 | et compressa metu servantes murmura Venti |
| 208 | aurea tecta replent. Mixta convexa deorum |
| 209 | maiestate tremunt, radiant maiore sereno |
| 210 | culmina et arcano florentes lumine postes. |
| 211 | Postquam iussa quies siluitque exterritus orbis, |
| 212 | incipit ex alto - grave et immutabile sanctis |
| 213 | pondus adest verbis, et vocem fata sequuntur -: |
| 214 | "Terrarum delicta nec exsaturabile Diris |
| 215 | ingenium mortale queror. Quonam usque nocentum |
| 216 | exigar in poenas? taedet saevire corusco |
| 217 | fulmine, iam pridem Cyclopum operosa fatiscunt |
| 218 | bracchia et Aeoliis desunt incudibus ignes. |
| 219 | Atque adeo tuleram falso rectore solutos |
| 220 | Solis equos, caelumque rotis errantibus uri, |
| 221 | et Phaethontea mundum squalere favilla. |
| 222 | Nil actum, neque tu valida quod cuspide late |
| 223 | ire per illicitum pelago, germane, dedisti. |
| 224 | nunc geminas punire domos, quis sanguinis auctor |
| 225 | ipse ego, descendo. Perseos alter in Argos |
| 226 | scinditur, Aonias fluit hic ab origine Thebas. |
| 227 | Mens cunctis imposta manet: quis funera Cadmi |
| 228 | nesciat et totiens excitam a sedibus imis |
| 229 | Eumenidum bellasse aciem, mala gaudia matrum |
| 230 | erroresque feros nemorum et reticenda deorum |
| 231 | crimina? Vix lucis spatio, vix noctis abactae |
| 232 | enumerare queam mores gentemque profanam. |
| 233 | Scandere quin etiam thalamos hic impius heres |
| 234 | patris et immeritae gremium incestare parentis |
| 235 | appetiit, proprios monstro revolutus in ortus. |
| 236 | Ille tamen superis aeterna piacula solvit |
| 237 | proiecitque diem, nec iam amplius aethere nostro |
| 238 | vescitur; at nati - facinus sine more!- cadentes |
| 239 | calcavere oculos. iam iam rata vota tulisti |
| 240 | dire senex! Meruere tuae, meruere tenebrae |
| 241 | ultorem sperare Iovem. Nova sontibus arma |
| 242 | iniciam regnis, totumque a stirpe revellam |
| 243 | exitiale genus. Belli mihi semina sunto |
| 244 | Adrastus socer et superis adiuncta sinistris |
| 245 | conubia. Hanc etiam poenis incessere gentem |
| 246 | decretum; neque enim arcano de pectore fallax |
| 247 | Tantalus et saevae periit iniuria mensae". |
| 248 | Sic pater omnipotens. ast illi saucia dictis |
| 249 | flammato versans inopinum corde dolorem |
| 250 | talia Iuno refert: "Mene, o iustissime divum, |
| 251 | me bello certare iubes? Scis, semper ut arces |
| 252 | Cyclopum magnique Phoroneos inclita fama |
| 253 | sceptra viris opibusque iuvem, licet improbus illic |
| 254 | custodem Phariae somno letoque iuvencae |
| 255 | exstinguas, saeptis et turribus aureus intres. |
| 256 | Mentitis ignosco toris: illam odimus urbem, |
| 257 | quam vultu confessus adis, ubi conscia magni |
| 258 | signa tori tonitrus agis et mea fulmina torques. |
| 259 | Facta luant Thebae: cur hostes eligis Argos? |
| 260 | quin age, si tanta est thalami discordia sancti, |
| 261 | et Samon et veteres armis exscinde Mycenas, |
| 262 | verte solo Sparten. Cur usquam sanguine festo |
| 263 | coniugis ara tuae, cumulo cur turis Eoi |
| 264 | laeta calet? Melius votis Mareotica fumat |
| 265 | Coptos et aerisoni lugentia flumina Nili. |
| 266 | Quod si prisca luunt auctorum crimina gentes |
| 267 | subvenitque tuis sera haec sententia curis, |
| 268 | percensere aevi senium, quo tempore tandem |
| 269 | terrarum furias abolere et saecula retro |
| 270 | emendare sat est? iamdudum ab sedibus illis |
| 271 | incipe, fluctivaga qua praeterlabitur unda |
| 272 | Sicanios longe relegens Alpheos amores. |
| 273 | Arcades hic tua - nec pudor est - delubra nefastis |
| 274 | imposuere locis, illic Mavortius axis |
| 275 | Oenomai Geticoque pecus stabulare sub Haemo |
| 276 | dignius, abruptis etiamnum inhumata procorum |
| 277 | reliquiis trunca ora rigent. tamen hic tibi templi |
| 278 | gratus honos, placet Ida nocens mentitaque manes |
| 279 | Creta tuos. Me Tantaleis consistere tectis, |
| 280 | quae tandem invidia est? belli deflecte tumultus |
| 281 | et generis miseresce tui. Sunt impia late |
| 282 | regna tibi, melius generos passura nocentes." |
| 283 | Finierat precibus miscens convicia Iuno. |
| 284 | At non ille gravis dictis, quamquam aspera motu, |
| 285 | reddidit haec: "Equidem haud rebar te mente secunda |
| 286 | laturam, quodcumque tuos, licet aequus, in Argos |
| 287 | consulerem, neque me, si detur copia, fallit |
| 288 | multa super Thebis Bacchum ausuramque Dionen |
| 289 | dicere, sed nostri reverentia ponderis obstat. |
| 290 | Horrendos etenim latices, Stygia aequora fratris |
| 291 | obtestor, mansurum atque irrevocabile verbum, |
| 292 | nil fore, quod dictis flectar! quare impiger alis |
| 293 | portantes praecede Notos, Cyllenia proles, |
| 294 | aera per liquidum regnisque illapsus opacis |
| 295 | dic patruo: superas senior se attollat ad auras |
| 296 | Laius, exstinctum nati quem vulnere nondum |
| 297 | ulterior Lethes accepit ripa profundi |
| 298 | lege Erebi; ferat hic diro mea iussa nepoti: |
| 299 | germanum exsilio fretum Argolicisque tumentem |
| 300 | hospitiis, quod sponte cupit, procul impius aula |
| 301 | arceat, alternum regni infitiatus honorem. |
| 302 | Hinc causae irarum, certo reliqua ordine ducam". |
| 303 | Paret Atlantiades dictis genitoris et inde |
| 304 | summa pedum propere plantaribus illigat alis, |
| 305 | obnubitque comas et temperat astra galero. |
| 306 | Tum dextrae virgam inseruit, qua pellere dulces |
| 307 | aut suadere iterum somnos, qua nigra subire |
| 308 | Tartara et exsanguis animare assueverat umbras. |
| 309 | Desiluit, tenuique exceptus inhorruit aura. |
| 310 | Nec mora, sublimis raptim per inane volatus |
| 311 | carpit et ingenti designat nubila gyro. |
| 312 | Interea patriis olim vagus exsul ab oris |
| 313 | Oedipodionides furto deserta pererrat |
| 314 | Aoniae. iamiamque animis male debita regna |
| 315 | concipit, et longum signis cunctantibus annum |
| 316 | stare gemit. Tenet una dies noctesque recursans |
| 317 | cura virum, si quando humilem decedere regno |
| 318 | germanum et semet Thebis opibusque potitum |
| 319 | cerneret; hac aevum cupiat pro luce pacisci. |
| 320 | Nunc queritur ceu tarda fugae dispendia, sed mox |
| 321 | attollit flatus ducis et sedisse superbus |
| 322 | deiecto iam fratre putat: spes anxia mentem |
| 323 | extrahit et longo consumit gaudia voto. |
| 324 | Tunc sedet, Inachias urbes Danaeiaque arva |
| 325 | et caligantes abrupto sole Mycenas |
| 326 | ferre iter impavidum, seu praevia ducit Erinys, |
| 327 | seu fors illa viae, sive hac immota vocabat |
| 328 | Atropos. Ogygiis ululata furoribus antra |
| 329 | deserit et pingues Baccheo sanguine colles. |
| 330 | Inde plagam, qua molle sedens in plana Cithaeron |
| 331 | porrigitur lassumque inclinat ad aequora montem, |
| 332 | praeterit. Hinc arte scopuloso in limite pendens |
| 333 | infames Scirone petras Scyllaeaque rura |
| 334 | purpureo regnata seni mitemque Corinthon |
| 335 | linquit et in mediis audit duo litora campis. |
| 336 | Iamque per emeriti surgens confinia Phoebi |
| 337 | Titanis late, mundo subvecta silenti, |
| 338 | rorifera gelidum tenuaverat aera biga; |
| 339 | iam pecudes volucresque tacent, iam Somnus avaris |
| 340 | irrepsit curis pronusque ex aethere nutat, |
| 341 | grata laboratae referens oblivia vitae. |
| 342 | Sed nec puniceo rediturum nubila caelo |
| 343 | promisere iubar, nec rarescentibus umbris |
| 344 | longa repercusso nituere crepuscula Phoebo: |
| 345 | densior a terris et nulli pervia flammae |
| 346 | subtexit nox atra polos. Iam claustra rigentis |
| 347 | Aeoliae percussa sonant, venturaque rauco |
| 348 | ore minatur hiemps, venti transversa frementes |
| 349 | confligunt axemque emoto cardine vellunt, |
| 350 | dum caelum sibi quisque rapit; sed plurimus Auster |
| 351 | inglomerat noctem, tenebrosa volumina torquens, |
| 352 | defunditque imbres, sicco quos asper hiatu |
| 353 | praesolidat Boreas; nec non abrupta tremiscunt |
| 354 | fulgura, et attritus subita face rumpitur aether. |
| 355 | Iam Nemea, iam Taenariis contermina lucis |
| 356 | Arcadiae capita alta madent; ruit agmine magno |
| 357 | Inachus et gelidas surgens Erasinus in undas. |
| 358 | Pulverulenta prius calcataque flumina nullae |
| 359 | aggeribus tenuere morae, stagnoque refusast |
| 360 | funditus et veteri spumavit Lerna veneno. |
| 361 | Frangitur omne nemus, rapiunt antiqua procellae |
| 362 | bracchia silvarum, nullisque aspecta per aevum |
| 363 | solibus umbrosi patuere aestiva Lycaei. |
| 364 | Ille tamen, modo saxa iugis fugientia ruptis |
| 365 | miratus, modo nubigenas e montibus amnes |
| 366 | aure pavens passimque insano turbine raptas |
| 367 | pastorum pecorumque domos, non segnius amens |
| 368 | incertusque viae per nigra silentia vastum |
| 369 | haurit iter; pulsat metus undique et undique frater |
| 370 | Ac velut hiberno deprensus navita ponto, |
| 371 | cui neque Temo piger neque amico sidere monstrat |
| 372 | Luna vias, medio caeli pelagique tumultu |
| 373 | stat rationis inops, iamiamque aut saxa malignis |
| 374 | exspectat submersa vadis aut vertice acuto |
| 375 | spumantes scopulos erectae incurrere prorae: |
| 376 | talis opaca legens nemorum Cadmeius heros |
| 377 | accelerat, vasto metuenda umbone ferarum |
| 378 | excutiens stabula, et prono virgulta refringit |
| 379 | pectore; dat stimulos animo vis maesta timoris, |
| 380 | donec ab Inachiis victa caligine tectis |
| 381 | emicuit lucem devexa in moenia fundens |
| 382 | Larisaeus apex. Illo spe concitus omni |
| 383 | evolat, hinc celsae Iunonia templa Prosymnae |
| 384 | laevus habens, hinc Herculeo signata vapore |
| 385 | Lernaei stagna atra vadi, tandemque reclusis |
| 386 | infertur portis. Actutum regia cernit |
| 387 | vestibula; hic artus imbri ventoque rigentis |
| 388 | proicit ignotaeque acclinis postibus aulae |
| 389 | invitat tenuis ad dura cubilia somnos. |
| 390 | Rex ibi tranquille, medio de limite vitae |
| 391 | in senium vergens, populos Adrastus habebat, |
| 392 | dives avis et utroque Iovem de sanguine ducens. |
| 393 | Hic sexus melioris inops, sed prole virebat |
| 394 | feminea, gemino natarum pignore fultus. |
| 395 | Cui Phoebus generos - monstrum exitiabile dictu! |
| 396 | mox adaperta fides - fato ducente canebat |
| 397 | saetigerumque suem et fulvum adventare leonem. |
| 398 | Id volvens non ipse pater, non docte futuri |
| 399 | Amphiarae vides, etenim vetat auctor Apollo. |
| 400 | tantum in corde sedens aegrescit cura parenti. |
| 401 | Ecce autem antiquam fato Calydona relinquens |
| 402 | Olenius Tydeus - fraterni sanguinis illum |
| 403 | conscius horror agit - eadem sub nocte sopora |
| 404 | lustra terit, similisque Notos dequestus et imbres, |
| 405 | infusam tergo glaciem et liquentia nimbis |
| 406 | ora comasque gerens subit uno tegmine, cuius |
| 407 | fusus humo gelida partem prior hospes habebat. |
| 408 | hic vero ambobus rabiem fortuna cruentam |
| 409 | attulit: haud passi sociis defendere noctem |
| 410 | culminibus, paulum alternis in verba minasque |
| 411 | cunctantur; mox ut iactis sermonibus irae |
| 412 | intumuere satis, tum vero erectus uterque |
| 413 | exsertare umeros nudamque lacessere pugnam. |
| 414 | Celsior ille gradu procera in membra simulque |
| 415 | integer annorum, sed non et viribus infra |
| 416 | Tydea fert animus, totosque infusa per artus |
| 417 | maior in exiguo regnabat corpore virtus. |
| 418 | Iam crebros ictus ora et cava tempora circum |
| 419 | obnixi ingeminant, telorum aut grandinis instar |
| 420 | Rhipaeae, flexoque genu vacua ilia tundunt. |
| 421 | Non aliter quam Pisaeo sua lustra Tonanti |
| 422 | cum redeunt crudisque virum sudoribus ardet |
| 423 | pulvis; at hinc teneros caveae dissensus ephebos |
| 424 | concitat, exclusaeque exspectant praemia matres: |
| 425 | sic alacres odio nullaque cupidine laudis |
| 426 | accensi incurrunt, scrutatur et intima vultus |
| 427 | unca manus penitusque oculis cedentibus intrat. |
| 428 | Forsan et accinctos lateri - sic ira ferebat - |
| 429 | nudassent enses, meliusque hostilibus armis |
| 430 | lugendus fratri, iuvenis Thebane, iaceres, |
| 431 | ni rex, insolitum clamorem et pectore ab alto |
| 432 | stridentes gemitus noctis miratus in umbris, |
| 433 | movisset gressus, magnis cui sobria curis |
| 434 | pendebat somno iam deteriore senectus. |
| 435 | Isque ubi progrediens numerosa luce per alta |
| 436 | atria dimotis adverso limine claustris |
| 437 | terribilem dictu faciem, lacera ora putresque |
| 438 | sanguineo videt imbre genas: "Quae causa furoris, |
| 439 | externi iuvenes - neque enim meus audeat istas |
| 440 | civis in usque manus -, quisnam implacabilis ardor |
| 441 | exturbare odiis tranquilla silentia noctis? |
| 442 | Usque adeone angusta dies et triste, parumper |
| 443 | pacem animo somnumque pati? sed prodite tandem, |
| 444 | unde orti, quo fertis iter, quae iurgia? nam vos |
| 445 | haud humiles tanta ira docet, generisque superbi |
| 446 | magna per effusum clarescunt signa cruorem". |
| 447 | Vix ea, cum mixto clamore obliqua tuentes |
| 448 | incipiunt una: "Rex o mitissime Achivum, |
| 449 | quid verbis opus? Ipse undantis sanguine vultus |
| 450 | aspicis". Haec passim turbatis vocis amarae |
| 451 | confudere sonis; inde orsus in ordine Tydeus |
| 452 | continuat: "Maesti cupiens solacia casus |
| 453 | monstriferae Calydonis opes Acheloiaque arva |
| 454 | deserui; vestris haec me ecce in finibus ingens |
| 455 | nox operit. tecto caelum prohibere quis iste |
| 456 | arcuit? an quoniam prior haec ad limina forte |
| 457 | molitus gressus? pariter stabulare bimembres |
| 458 | Centauros unaque ferunt Cyclopas in Aetna |
| 459 | compositos. Sunt et rabidis iura insita monstris |
| 460 | fasque suum: nobis sociare cubilia terrae. |
| 461 | Sed quid ego? aut hodie spoliis gavisus abibis, |
| 462 | quisquis es, his, aut me, si non effetus oborto |
| 463 | sanguis hebet luctu, magni de stirpe creatum |
| 464 | Oeneos et Marti non degenerare paterno |
| 465 | accipies". "Nec nos animi nec stirpis egentes" |
| 466 | ille refert contra, sed mens sibi conscia fati |
| 467 | cunctatur proferre patrem. tunc mitis Adrastus: |
| 468 | "Immo agite, et positis, quas nox inopinaque suasit |
| 469 | aut virtus aut ira, minis succedite tecto. |
| 470 | Iam pariter coeant animorum in pignora dextrae. |
| 471 | Non haec incassum divisque absentibus acta; |
| 472 | forsan et has venturus amor praemiserit iras, |
| 473 | ut meminisse iuvet". nec vana voce locutus |
| 474 | fata senex, siquidem hanc perhibent per vulnera iunctis |
| 475 | esse fidem, quanta partitum extrema protervo |
| 476 | Thesea Pirithoo, vel inanem mentis Oresten |
| 477 | opposito rabidam Pylade vitasse Megaeram. |
| 478 | Tunc quoque mulcentem dictis corda aspera regem |
| 479 | iam faciles, ventis ut decertata residunt |
| 480 | aequora, laxatisque diu tamen aura superstes |
| 481 | immoritur velis, passi subiere penates. |
| 482 | Hic primum lustrare oculis cultusque virorum |
| 483 | telaque magna vacat: tergo videt huius inanem |
| 484 | impexis utrimque iubis horrere leonem, |
| 485 | illius in speciem, quem per Teumesia tempe |
| 486 | Amphitryoniades fractum iuvenalibus annis |
| 487 | ante Cleonaei vestitus proelia monstri. |
| 488 | Terribiles contra saetis ac dente recurvo |
| 489 | Tydea per latos umeros ambire laborant |
| 490 | exuviae, Calydonis honos. Stupet omine tanto |
| 491 | defixus senior, divina oracula Phoebi |
| 492 | agnoscens monitusque datos vocalibus antris. |
| 493 | Obtutu gelida ora premit, laetusque per artus |
| 494 | horror iit; sensit manifesto numine ductos |
| 495 | adfore, quos nexis ambagibus augur Apollo |
| 496 | portendi generos, vultu fallente ferarum, |
| 497 | ediderat. tunc sic tendens ad sidera palmas: |
| 498 | "Nox, quae terrarum caelique amplexa labores |
| 499 | ignea multivago transmittis sidera lapsu, |
| 500 | indulgens reparare animum, dum proximus aegris |
| 501 | infundat Titan agiles animantibus ortus, |
| 502 | tu mihi perplexis quaesitam erroribus ultro |
| 503 | advehis alma fidem veterisque exordia fati |
| 504 | detegis: assistas operi tuaque omina firmes. |
| 505 | Semper honoratam dimensis orbibus anni |
| 506 | te domus ista colet; nigri tibi, diva, litabunt |
| 507 | electa cervice greges, lustraliaque exta |
| 508 | lacte novo perfusus edet Vulcanius ignis. |
| 509 | Salve prisca fides tripodum obscurique recessus! |
| 510 | Deprendi, Fortuna, deos! " Sic fatus, et ambos |
| 511 | innectens manibus tecta interioris ad aulae |
| 512 | progreditur. Canis etiamnum altaribus ignes |
| 513 | sopitum cinerem et tepidi libamina sacri |
| 514 | servabant; adolere focos epulasque recentes |
| 515 | instaurare iubet. Dictis parere ministri |
| 516 | certatim accelerant; vario strepit icta tumultu |
| 517 | regia: pars ostro tenues auroque sonantes |
| 518 | emunire toros alteque inferre tapetas, |
| 519 | pars teretis levare manu ac disponere mensas. |
| 520 | Ast alii tenebras et opacam vincere noctem |
| 521 | adgressi tendunt auratis vincula lychnis. |
| 522 | His labor inserto torrere exsanguia ferro |
| 523 | viscera caesarum pecudum, his cumulare canistris |
| 524 | perdomitam saxo Cererem. Laetatur Adrastus |
| 525 | obsequio fervere domum, iamque ipse superbis |
| 526 | fulgebat stratis solioque effultus eburno. |
| 527 | Parte alia iuvenes siccati vulnera lymphis |
| 528 | discumbunt, simul ora notis foedata tuentur |
| 529 | inque vicem ignoscunt. Tunc rex longaevus Acasten |
| 530 | - natarum haec altrix eadem et fidissima custos |
| 531 | lecta sacrum iustae Veneri occultare pudorem - |
| 532 | imperat acciri tacitaque immurmurat aure. |
| 533 | Nec mora praeceptis, cum protinus utraque virgo |
| 534 | arcano egressae thalamo: mirabile visu, |
| 535 | Pallados armisonae pharetrataeque ora Dianae |
| 536 | aequa ferunt, terrore minus. Nova deinde pudori |
| 537 | visa virum facies: pariter pallorque ruborque |
| 538 | purpureas hausere genas, oculique verentes |
| 539 | ad sanctum rediere patrem. Postquam ordine mensae |
| 540 | victa fames, signis perfectam auroque nitentem |
| 541 | Iasides pateram famulos ex more poposcit, |
| 542 | qua Danaus libare deis seniorque Phoroneus |
| 543 | assueti. tenet haec operum caelata figuras: |
| 544 | Perseus anguicomam praesecto Gorgona collo |
| 545 | ales habet, iamiamque vagas - ita visus - in auras |
| 546 | exsilit; illa gravis oculos languentiaque ora |
| 547 | paene movet vivoque etiam pallescit in auro. |
| 548 | Hinc Phrygius fulvis venator tollitur alis, |
| 549 | Gargara desidunt surgenti et Troia recedit, |
| 550 | stant maesti comites, frustraque sonantia lassant |
| 551 | ora canes umbramque petunt et nubila latrant. |
| 552 | Hanc undante mero fundens vocat ordine cunctos |
| 553 | caelicolas, Phoebum ante alios, Phoebum omnis ad aram |
| 554 | laude ciet comitum famulumque evincta pudica |
| 555 | fronde manus, cui festa dies largoque refecti |
| 556 | ture vaporatis lucent altaribus ignes. |
| 557 | Forsitan, o iuvenes, quae sint ea sacra quibusque |
| 558 | praecipuum causis Phoebi obtestemur honorem" |
| 559 | rex ait, "exquirant animi. Non inscia suasit |
| 560 | religio, magnis exercita cladibus olim |
| 561 | plebs Argiva litant; animos advertite, pandam. |
| 562 | Postquam caerulei sinuosa volumina monstri, |
| 563 | terrigenam Pythona deus septem orbibus atris |
| 564 | amplexam Delphos squamisque annosa terentem |
| 565 | robora, Castaliis dum fontibus ore trisulco |
| 566 | fusus hiat nigro sitiens alimenta veneno, |
| 567 | perculit, absumptis numerosa in vulnera telis, |
| 568 | Cirrhaeique dedit centum per iugera campi |
| 569 | vix tandem explicitum, nova deinde piacula caedis |
| 570 | perquirens nostri tecta haud opulenta Crotopi |
| 571 | attigit. Huic primis et pubem ineuntibus annis |
| 572 | mira decore pio servabat nata penates |
| 573 | intemerata toris. Felix, si Delia numquam |
| 574 | furta nec occultum Phoebo sociasset amorem! |
| 575 | Namque ut passa deum Nemeaei ad fluminis undam, |
| 576 | bis quinos plena cum fronte resumeret orbes |
| 577 | Cynthia, sidereum Latonae feta nepotem |
| 578 | edidit; ac poenam metuens - neque enim ille coactis |
| 579 | donasset thalamis veniam pater - avia rura |
| 580 | eligit ac natum saepta inter ovilia furtim |
| 581 | montivago pecoris custodi mandat alendum. |
| 582 | Non tibi digna, puer, generis cunabula tanti |
| 583 | gramineos dedit herba toros et vimine querno |
| 584 | texta domus; clausa arbutei sub cortice libri |
| 585 | membra tepent, suadetque leves cava fistula somnos, |
| 586 | et pecori commune solum. Sed fata nec illum |
| 587 | concessere larem; viridi nam caespite terrae |
| 588 | proiectum temere et patulo caelum ore trahentem |
| 589 | dira canum rabies, morsu depasta cruento, |
| 590 | dissicit. hic vero attonitas ut nuntius aures |
| 591 | matris adit, pulsi ex animo genitorque pudorque |
| 592 | et metus: ipsa ultro saevis plangoribus amens |
| 593 | tecta replet, vacuumque ferens velamine pectus |
| 594 | occurrit confessa patri; nec motus et atro |
| 595 | imperat - infandum!- cupientem occumbere leto. |
| 596 | Sero memor thalami maestae solacia morti, |
| 597 | Phoebe, paras monstrum infandis Acheronte sub imo |
| 598 | conceptum Eumenidum thalamis, cui virginis ora |
| 599 | pectoraque; aeternum stridens a vertice surgit |
| 600 | et ferrugineam frontem discriminat anguis. |
| 601 | Haec tum dira lues nocturno squalida passu |
| 602 | illabi thalamis, animasque a stirpe recentis |
| 603 | abripere altricum gremiis morsuque cruento |
| 604 | devesci et multum patrio pinguescere luctu. |
| 605 | Haut tulit armorum praestans animique Coroebus |
| 606 | seque ultro lectis iuvenum, qui robore primi |
| 607 | famam posthabita faciles extendere vita, |
| 608 | obtulit. illa novos ibat populata penates |
| 609 | portarum in bivio - lateri duo corpora parvum |
| 610 | dependent, et iam unca manus vitalibus haeret |
| 611 | ferratique ungues tenero sub corde tepescunt -: |
| 612 | obvius huic, latus omne virum stipante corona, |
| 613 | fit iuvenis, ferrumque ingens sub pectore duro |
| 614 | condidit, atque imas animae mucrone corusco |
| 615 | scrutatus latebras tandem sua monstra profundo |
| 616 | reddit habere Iovi. iuvat ire et visere iuxta |
| 617 | liventis in morte oculos uterique nefandam |
| 618 | proluviem et crasso squalentia pectora tabo, |
| 619 | qua nostrae cecidere animae. Stupet Inacha pubes, |
| 620 | magnaque post lacrimas etiamnunc gaudia pallent. |
| 621 | Hi trabibus duris, solacia vana dolori, |
| 622 | proterere exanimos artus asprosque molares |
| 623 | deculcare genis, nequit iram explere potestas. |
| 624 | Illam et nocturno circum stridore volantes |
| 625 | impastae fugistis aves, rabidamque canum vim |
| 626 | oraque sicca ferunt trepidorum inhiasse luporum. |
| 627 | Saevior in miseros fatis ultricis ademptae |
| 628 | Delius insurgit, summaque biverticis umbra |
| 629 | Parnasi residens arcu crudelis iniquo |
| 630 | pestifera arma iacit, camposque et celsa Cyclopum |
| 631 | tecta superiecto nebularum incendit amictu. |
| 632 | Labuntur dulces animae, Mors fila Sororum |
| 633 | ense metit captamque tenens fert manibus urbem. |
| 634 | Quaerenti, quae causa, duci, quis ab aethere laevus |
| 635 | ignis et in totum regnaret Sirius annum, |
| 636 | idem auctor Paean rursus iubet ire cruento |
| 637 | inferias monstro iuvenes, qui caede potiti. |
| 638 | fortunate animi longumque in saecula digne |
| 639 | promeriture diem! Non tu pia degener arma |
| 640 | occulis aut certae trepidas occurrere morti. |
| 641 | comminus ora ferens Cirrhaei in limine templi |
| 642 | constitit et sacras ita vocibus asperat iras: |
| 643 | "Non missus, Thymbraee, tuos supplexve penates |
| 644 | advenio: mea me pietas et conscia virtus |
| 645 | has egere vias. Ego sum, qui caede subegi, |
| 646 | Phoebe, tuum mortale nefas, quem nubibus atris |
| 647 | et squalente die, nigra quem tabe sinistri |
| 648 | quaeris, inique, poli. Quodsi monstra effera magnis |
| 649 | cara adeo superis, iacturaque vilior orbi |
| 650 | mors hominum et saevo tanta inclementia caelost, |
| 651 | quid meruere Argi? Me, me, divum optime, solum |
| 652 | obiecisse caput fatis praestabat. An illud |
| 653 | lene magis cordi, quod desolata domorum |
| 654 | tecta vides, ignique datis cultoribus omnis |
| 655 | luget ager? sed quid fando tua tela manusque |
| 656 | demoror? exspectant matres, supremaque fiunt |
| 657 | vota mihi. satis est: merui, ne parcere velles. |
| 658 | Proinde move pharetras arcusque intende sonoros |
| 659 | insignemque animam leto demitte; sed illum, |
| 660 | pallidus Inachiis qui desuper imminet Argis, |
| 661 | dum morior, dispelle globum". sors aequa merentes |
| 662 | respicit. Ardentem tenuit reverentia caedis |
| 663 | Letoiden, tristemque viro submissus honorem |
| 664 | largitur vitae; nostro mala nubila caelo |
| 665 | diffugiunt, at tu stupefacti a limine Phoebi |
| 666 | exoratus abis. Inde haec stata sacra quotannis |
| 667 | sollemnes recolunt epulae, Phoebeaque placat |
| 668 | templa novatus honos. has forte invisitis aras |
| 669 | vos quae progenies? Quamquam Calydonius Oeneus, |
| 670 | et Parthaoniae, si dudum certus ad aures |
| 671 | clamor iit, tibi iura domus. Tu pande, quis Argos |
| 672 | advenias, quando hae variis sermonibus horae". |
| 673 | Deiecit maestos extemplo Ismenius heros |
| 674 | in terram vultus, taciteque ad Tydea laesum |
| 675 | obliquare oculos; tum longa silentia movit: |
| 676 | "Non super hos divum tibi sum quaerendus honores, |
| 677 | unde genus, quae terra mihi, quis defluat ordo |
| 678 | sanguinis antiqui: piget inter sacra fateri. |
| 679 | Sed si praecipitant miserum cognoscere curae, |
| 680 | Cadmus origo patrum, tellus Mavortia Thebe, |
| 681 | est genetrix Iocasta mihi". Tum motus Adrastus |
| 682 | hospitiis - agnovit enim -: "Quid nota recondis? |
| 683 | Scimus" ait "nec sic aversum fama Mycenis |
| 684 | volvit iter. regnum et furias oculosque pudentes |
| 685 | novit et Arctois si quis de solibus horret |
| 686 | quique bibit Gangen aut nigrum occasibus intrat |
| 687 | Oceanum, et si quos incerto litore Syrtes |
| 688 | destituunt. Ne perge queri casusque priorum |
| 689 | annumerare tibi: nostro quoque sanguine multum |
| 690 | erravit pietas, nec culpa nepotibus obstat. |
| 691 | Tu modo dissimilis rebus mereare secundis |
| 692 | excusare tuos. et iam temone supino |
| 693 | languet Hyperboreae glacialis portitor Ursae. |
| 694 | Fundite vina focis, servatoremque parentum |
| 695 | Letoiden votis iterumque iterumque canamus. |
| 696 | Phoebe parens, seu te Lyciae Patarea nivosis |
| 697 | exercent dumeta iugis, seu rore pudico |
| 698 | Castaliae flavos amor est tibi mergere crines, |
| 699 | seu Troiam Thymbraeus habes, ubi fama volentem |
| 700 | ingratis Phrygios umeris subiisse molares, |
| 701 | seu iuvat Aegaeum feriens Latonius umbra |
| 702 | Cynthus et assiduam pelago non quaerere Delon: |
| 703 | tela tibi longeque feros lentandus in hostes |
| 704 | arcus, et aetherii dono cessere parentes |
| 705 | aeternum florere genas, tu doctus iniquas |
| 706 | Parcarum praenosse manus fatumque quod ultrast |
| 707 | et summo placitura Iovi, quis letifer annus, |
| 708 | bella quibus populis, quae mutent sceptra cometae, |
| 709 | tu Phryga submittis citharae, tu matris honori |
| 710 | terrigenam Tityon Stygiis extendis harenis. |
| 711 | Te viridis Python Thebanaque mater ovantem |
| 712 | horruit in pharetris, ultrix tibi torva Megaera |
| 713 | ieiunum Phlegyan subter cava saxa iacentem |
| 714 | aeterno premit accubitu dapibusque profanis |
| 715 | instimulat, sed mixta famem fastidia vincunt: |
| 716 | adsis, o memor hospitii, Iunoniaque arva |
| 717 | dexter ames, seu te roseum Titana vocari |
| 718 | gentis Achaemeniae ritu, seu praestat Osirim |
| 719 | frugiferum, seu Persaei sub rupibus antri |
| 720 | indignata sequi torquentem cornua Mithram." |