Silius, Punica, Liber XV
| 1 | At nova Romuleum carpebat cura senatum, |
| 2 | quis trepidas gentes Martemque subiret Hiberum |
| 3 | attritis rebus. geminus iacet hoste superbo |
| 4 | Scipio, belligeri, Mavortia pectora, fratres. |
| 5 | hinc metus, in Tyrias ne iam Tartessia leges |
| 6 | concedat tellus propioraque bella pavescat. |
| 7 | anxia turba patrum quasso medicamina maesti |
| 8 | imperio circumspectant divosque precantur |
| 9 | qui laceris ausit ductor succedere castris. |
| 10 | Absterret iuvenem patrios patruique piare |
| 11 | optantem manes tristi conterrita luctu |
| 12 | et reputans annos cognato sanguine turba. |
| 13 | si gentem petat infaustam, inter busta suorum |
| 14 | decertandum hosti, qui fregerit arma duorum, |
| 15 | qui consulta, ducum ac flagret meliore Gradivo. |
| 16 | nec promptum teneris immania bella lacertis |
| 17 | moliri regimenque rudi deposcere in aevo. |
| 18 | Has lauri residens iuvenis viridante sub umbra |
| 19 | aedibus extremis volvebat pectore curas, |
| 20 | cum subito adsistunt dextra laevaque per auras |
| 21 | allapsae, haud paulum mortali maior imago, |
| 22 | hinc Virtus, illinc virtuti inimica Voluptas. |
| 23 | altera Achaemenium spirabat vertice odorem |
| 24 | ambrosias diffusa comas et veste refulgens |
| 25 | ostrum qua fulvo Tyrium suffuderat auro; |
| 26 | fronte decor quaesitus acu, lascivaque crebras |
| 27 | ancipiti motu iaciebant lumina flammas. |
| 28 | alterius dispar habitus: frons hirta nec umquam |
| 29 | composita mutata coma, stans vultus, et ore |
| 30 | incessuque viro propior laetique pudoris |
| 31 | celsa umeros niveae fulgebat stamine pallae. |
| 32 | Occupat inde prior promissis fisa Voluptas: |
| 33 | "quis furor hic, non digne puer, consumere bello |
| 34 | florem aevi? Cannaene tibi graviorque palude |
| 35 | Maeonius Stygia lacus excessere Padusque? |
| 36 | quem tandem ad finem bellando fata lacesses? |
| 37 | tune etiam temptare paras Atlantica regna |
| 38 | Sidoniasque domos? moneo, certare periclis |
| 39 | desine et armisonae caput obiectare procellae. |
| 40 | ni fugis hos ritus, Virtus te saeva iubebit |
| 41 | per medias volitare acies mediosque per ignes. |
| 42 | haec patrem patruumque tuos, haec prodiga Paulum, |
| 43 | haec Decios Stygias Erebi detrusit ad undas |
| 44 | dum cineri titulum memorandaque nomina bustis |
| 45 | praetendit nec sensurae, quod gesserit, umbrae. |
| 46 | at si me comitere, puer, non limite duro |
| 47 | iam tibi decurrat concessi temporis aetas. |
| 48 | haud umquam trepidos abrumpet bucina somnos, |
| 49 | non glaciem Arctoam, non experiere furentis |
| 50 | ardorem Cancri nec mensas saepe cruento |
| 51 | gramine compositas. aberunt sitis aspera et haustus |
| 52 | sub galea pulvis plenique timore labores. |
| 53 | sed current albusque dies horaeque serenae, |
| 54 | et molli dabitur victu sperare senectam. |
| 55 | quantas ipse deus laetos generavit in usus |
| 56 | res homini plenaque dedit bona gaudia dextra! |
| 57 | atque idem, exemplar lenis mortalibus aevi, |
| 58 | imperturbata placidus tenet otia mente. |
| 59 | illa ego sum, Anchisae Venerem Simoentis ad undas |
| 60 | quae iunxi, generis vobis unde editus auctor. |
| 61 | illa ego sum, verti superum quae saepe parentem |
| 62 | nunc avis in formam, nunc torui in cornua tauri. |
| 63 | huc adverte aures. currit mortalibus aevum, |
| 64 | nec nasci bis posse datur. fugit hora, rapitque |
| 65 | Tartareus torrens ac secum ferre sub umbras, |
| 66 | si qua animo placuere, negat. quis luce suprema |
| 67 | dimisisse meas sero non ingemit horas?" |
| 68 | Postquam conticuit finisque est addita dictis, |
| 69 | tum Virtus "quasnam iuvenem florentibus" inquit |
| 70 | "pellicis in fraudes annis vitaeque tenebras, |
| 71 | cui ratio et magnae caelestia semina mentis |
| 72 | munere sunt concessa deum? mortalibus alti |
| 73 | quantum caelicolae, tantundem animalibus isti |
| 74 | praecellunt cunctis. tribuit namque ipsa minores |
| 75 | hos terris Natura deos; sed foedere certo |
| 76 | degeneres tenebris animas damnavit Avernis. |
| 77 | at quis aetherii servatur seminis ortus, |
| 78 | caeli porta patet. referam quid cuncta domantem |
| 79 | Amphitryoniaden? quid, cui, post Seras et Indos |
| 80 | captivo Liber cum signa referret ab Euro |
| 81 | Caucaseae currum duxere per oppida tigres? |
| 82 | quid suspiratos magno in discrimine nautis |
| 83 | Ledaeos referam fratres vestrumque Quirinum? |
| 84 | nonne vides, hominum ut celsos ad sidera vultus |
| 85 | sustulerit deus ac sublimia finxerit ora |
| 86 | cum pecudes volucrumque genus formasque ferarum |
| 87 | segnem atque obscenam passim stravisset in alvum? |
| 88 | ad laudes genitum, capiat si munera divum |
| 89 | felix ad laudes hominum genus. huc, age, paulum |
| 90 | aspice (nec longe repetam), modo Roma minanti |
| 91 | impar Fidenae contentaque crescere asylo |
| 92 | quo sese extulerit dextris; idem aspice, late |
| 93 | florentes quondam luxus quas verterit urbes. |
| 94 | quippe nec ira deum tantum nec tela nec hostes, |
| 95 | quantum sola noces animis illapsa, Voluptas. |
| 96 | Ebrietas tibi foeda comes, tibi Luxus et atris |
| 97 | circa te semper volitans Infamia pennis; |
| 98 | mecum Honor ac Laudes et laeto Gloria vultu |
| 99 | et Decus ac niveis Victoria concolor alis. |
| 100 | me cinctus lauro producit ad astra Triumphus. |
| 101 | casta mihi domus et celso stant colle penates; |
| 102 | ardua saxoso perducit semita clivo. |
| 103 | asper principio (neque enim mihi fallere mos est) |
| 104 | prosequitur labor. annitendum intrare volenti, |
| 105 | nec bona censendum, quae Fors infida dedisse |
| 106 | atque eadem rapuisse valet. mox celsus ab alto |
| 107 | infra te cernes hominum genus. omnia contra |
| 108 | experienda manent, quam spondet blanda Voluptas. |
| 109 | stramine proiectus duro patiere sub astris |
| 110 | insomnes noctes frigusque famemque domabis. |
| 111 | idem iustitiae cultor, quaecumque capesses, |
| 112 | testes factorum stare arbitrabere divos. |
| 113 | tunc, quotiens patriae rerumque pericula poscent, |
| 114 | arma feres primus, primus te in moenia tolles |
| 115 | hostica nec ferro mentem vincere nec auro. |
| 116 | hinc tibi non Tyrio vitiatas murice vestes |
| 117 | nec donum deforme viro fragrantis amomi, |
| 118 | sed dabo, qui vestrum saevo nunc Marte fatigat |
| 119 | imperium, superare manu laurumque superbam |
| 120 | in gremio Iovis excisis deponere Poenis." |
| 121 | Quae postquam cecinit sacrato pectore Virtus, |
| 122 | exemplis laetum vultuque audita probantem |
| 123 | convertit iuvenem. sed enim indignata Voluptas |
| 124 | non tenuit voces. "nil vos iam demoror ultra" |
| 125 | exclamat; "venient, venient mea tempora quondam, |
| 126 | cum docilis nostris magno certamine Roma |
| 127 | serviet imperiis et honos mihi habebitur uni." |
| 128 | sic quassans caput in nubes se sustulit atras. |
| 129 | At iuvenis plenus monitis ingentia corde |
| 130 | molitur iussaeque calet virtutis amore. |
| 131 | ardua rostra petit nullo fera bella volente |
| 132 | et gravia ancipitis deposcit munera Martis. |
| 133 | arrecti cunctorum animi. pars lumina patris, |
| 134 | pars credunt torvos patrui revirescere vultus. |
| 135 | sed quamquam instinctis tacitus tamen aegra pericli |
| 136 | pectora subrepit terror, molemque paventes |
| 137 | expendunt belli, et numerat favor anxius annos. |
| 138 | Dumque ea confuso percenset murmure vulgus, |
| 139 | ecce per obliquum caeli squalentibus auro |
| 140 | effulgens maculis ferri inter nubila visus |
| 141 | anguis et ardenti radiare per aera sulco |
| 142 | quaque ad caeliferi tendit plaga litus Atlantis, |
| 143 | perlabi resonante polo. bis terque coruscum |
| 144 | addidit augurio fulmen pater, et vaga late |
| 145 | per subitum moto strepuere tonitrua mundo. |
| 146 | tum vero capere arma iubent genibusque salutant |
| 147 | summissi augurium: hac iret, qua ducere divos |
| 148 | perspicuum et patrio monstraret semita signo. |
| 149 | Certatim comites rerum bellique ministros |
| 150 | agglomerant sese atque acres sociare labores |
| 151 | exposcunt, laudumque loco est isdem esse sub armis. |
| 152 | tum nova caeruleum descendit classis in aequor. |
| 153 | it comes Ausonia atque in terras transit Hiberas, |
| 154 | ut, cum saeva fretis immisit proelia, Corus |
| 155 | Isthmon curvata sublime superiacit unda |
| 156 | et spumante ruens per saxa gementia fluctu |
| 157 | Ionium Aegaeo miscet mare. celsus in arma |
| 158 | emicat ac prima stans Scipio puppe profatur: |
| 159 | "dive tridentipotens, cuius maria ire per alta |
| 160 | ordimur, si iusta paro, decurrere classi |
| 161 | da, pater, ac nostros ne sperne iuvare labores. |
| 162 | per pontum pia bella veho." levis inde secunda |
| 163 | aspirans aura propellit carbasa flatus. |
| 164 | iamque agiles, Tyrrhena sonant qua caerula, puppes |
| 165 | Ausonium evasere latus Ligurumque citatis |
| 166 | litora tramittunt proris. hinc gurgite ab alto |
| 167 | tellurem procul irrumpentem in sidera cernunt, |
| 168 | aerias Alpes. occurrunt moenia Grais |
| 169 | condita Massiliae. populis haec cincta superbis, |
| 170 | barbarus immani cum territet accola ritu, |
| 171 | antiquae morem patriae cultumque habitumque |
| 172 | Phocais armiferas inter tenet hospita gentes. |
| 173 | hinc legit Ausonius sinuatos gurgite ductor |
| 174 | anfractus pelagi. nemoroso vertice celsus |
| 175 | apparet collis, fugiuntque in nubila silvae |
| 176 | Pyrenes, tunc Emporiae veteresque per ortus |
| 177 | Graiorum vulgus, tunc hospita Tarraco Baccho. |
| 178 | considunt portu. securae gurgite clauso |
| 179 | stant puppes, positusque labor terrorque profundi. |
| 180 | Nox similes morti dederat placidissima somnos. |
| 181 | visa viro stare effigies ante ora parentis |
| 182 | atque hac aspectu turbatum voce monere: |
| 183 | "nate, salus quondam genitoris, nate, parentis |
| 184 | et post fata decus, bellorum dira creatrix |
| 185 | evastanda tibi tellus, et caede superbi |
| 186 | ductores Libyae cauta virtute domandi, |
| 187 | qui sua nunc trinis diducunt agmina castris. |
| 188 | si conferre manum libeat coeantque vocatae |
| 189 | hinc atque hinc acies, valeat quis ferre ruentes |
| 190 | tergemina cum mole viros? absiste labore |
| 191 | ancipiti, sed nec segnis potiora capesse. |
| 192 | urbs colitur Teucro quondam fundata vetusto, |
| 193 | nomine Carthago. Tyrius tenet incola muros. |
| 194 | ut Libyae sua, sic terris memorabile Hiberis |
| 195 | haec caput est. non ulla opibus certaverit auri, |
| 196 | non portu celsove situ, non dotibus arvi |
| 197 | uberis aut agili fabricanda ad tela vigore. |
| 198 | invade aversis, nate, hanc ductoribus urbem. |
| 199 | nulla acies famae tantum praedaeve pararit." |
| 200 | Talia monstrabat genitor propiusque monebat, |
| 201 | cum iuvenem sopor et dilapsa reliquit imago. |
| 202 | surgit et infernis habitantia numina lucis |
| 203 | ac supplex patrios compellat nomine manes: |
| 204 | "este duces bello et monstratam ducite ad urbem! |
| 205 | vobis ultor ego et Sarrano murice fulgens |
| 206 | inferias mittam fusis insignis Hiberis |
| 207 | et tumulis addam sacros certamine ludos." |
| 208 | praegreditur celeratque vias et corripit agmen |
| 209 | pernici rapidum cursu camposque fatigat. |
| 210 | sic, ubi prosiluit Pisaeo carcere praeceps, |
| 211 | non solum ante alios, sed enim, mirabile dictu, |
| 212 | ante suos it victor equus, currumque per auras |
| 213 | haud ulli durant visus aequare volantem. |
| 214 | Iamque Hyperionia lux septima lampade surgens |
| 215 | sensim attollebat propius subeuntibus arces |
| 216 | urbis et admoto crescebant culmina gressu. |
| 217 | at pelago vectus servata Laelius hora, |
| 218 | quam dederat ductor subigendae ad moenia classi, |
| 219 | a tergo affusis cingebat tecta carinis. |
| 220 | Carthago impenso naturae adiuta favore |
| 221 | excelsos tollit pelago circumflua muros. |
| 222 | artatas ponti fauces modica insula claudit, |
| 223 | qua Titan ortu terras aspergit Eoo. |
| 224 | at qua prospectat Phoebi iuga sera cadentis, |
| 225 | pigram in planitiem stagnantes egerit undas, |
| 226 | quas auget veniens refluusque reciprocat aestus. |
| 227 | sed gelidas a fronte sedet sublimis ad Arctos |
| 228 | urbs imposta iugo pronumque excurrit in aequor |
| 229 | et tuta alterno defendit moenia fluctu. |
| 230 | Audax, ceu plano gradiens victricia campo |
| 231 | ferret signa, iugum certabat scandere miles. |
| 232 | Aris, ductor erat qui contra, amplexus in artis |
| 233 | auxilium atque excelsa loci, praesaepserat arcem. |
| 234 | pugnabat natura soli, parvoque superne |
| 235 | bellantum nisu passim per prona voluti |
| 236 | truncato instabiles fundebant corpore vitam. |
| 237 | verum ubi concessit pelagi revolubilis unda |
| 238 | et fluctus rapido fugiebat in aequora lapsu, |
| 239 | quaque modo excelsae sulcarant caerula puppes, |
| 240 | hac impune dabat Nereus transcurrere planta, |
| 241 | hinc tacite nitens informidatus adire |
| 242 | ductor Dardanius subitam trahit aequore pubem |
| 243 | perque undas muris pedes advolat. inde citati |
| 244 | a tergo accelerant, qua fisus fluctibus Aris |
| 245 | incustoditam sine milite liquerat urbem. |
| 246 | tum prostratus humi, miserandum, victa catenis |
| 247 | Poenus colla dedit populumque addixit inermem. |
| 248 | hanc oriens vidit Titan, cum surgeret, urbem |
| 249 | vallari castris captamque aspexit eandem |
| 250 | ocius Hesperio quam gurgite tingeret axem. |
| 251 | Aurora ingrediens terris exegerat umbras |
| 252 | principio statuunt aras. cadit ardua taurus |
| 253 | victima Neptuno pariter pariterque Tonanti. |
| 254 | tum merita aequantur donis, ac praemia virtus |
| 255 | sanguine parta capit. phaleris hic pectora fulget, |
| 256 | hic torque aurato circumdat bellica colla, |
| 257 | ille nitet celsus muralis honore coronae. |
| 258 | Laelius ante omnes, cui dextera clara domusque, |
| 259 | ter dena bove et aequorei certaminis alto |
| 260 | donatur titulo Poenique recentibus armis |
| 261 | rectoris. tunc hasta viris, tunc Martia cuique |
| 262 | vexilla, ut meritum, et praedae libamina dantur. |
| 263 | Postquam perfectae laudes hominumque deumque, |
| 264 | captivae spectantur opes digestaque praeda: |
| 265 | hoc aurum patribus, bello haec Martique talenta, |
| 266 | hoc regum donis, divum hoc ante omnia templis, |
| 267 | cetera bellantum dextrae pulchroque labori. |
| 268 | quin etiam accitus populi regnator Hiberi, |
| 269 | cui sponsa et sponsae defixus in ossibus ardor. |
| 270 | hanc notam formae concessit laetus ovansque |
| 271 | indelibata gaudenti virgine donum. |
| 272 | tum vacui curis vicino litore mensas |
| 273 | instituunt festoque agitant convivia ludo. |
| 274 | Laelius effatur: "macte, o venerande, pudici, |
| 275 | ductor, macte animi. cedat tibi gloria lausque |
| 276 | magnorum heroum celebrataque carmine virtus. |
| 277 | mille Mycenaeas qui traxit in aequora proras |
| 278 | rector, et Inachiis qui Thessala miscuit arma, |
| 279 | femineo socium violarunt foedus amore, |
| 280 | nullaque tum Phrygio steterunt tentoria campo, |
| 281 | captivis non plena toris; tibi barbara soli |
| 282 | sanctius Iliaca servata est Phoebade virgo." |
| 283 | haec atque his paria alterno sermone serebant, |
| 284 | donec Nox atro circumdata corpus amictu |
| 285 | nigrantes invexit equos suasitque quietem. |
| 286 | Emathio interea tellus Aetola tumultu |
| 287 | fervebat Macetum subitis perculsa carinis. |
| 288 | proximus hinc hosti dextras iungebat Acarnan. |
| 289 | causa novi motus Poenis regique Philippo |
| 290 | in bellum Ausonium sociatae foedere vires. |
| 291 | hic gente egregius veterisque ab origine regni |
| 292 | Aeacidum sceptris proavoque tumebat Achille. |
| 293 | ille et nocturnis conterruit Oricon armis |
| 294 | quaque per Illyricum Taulantius incola litus |
| 295 | exiguos habitat non ullo nomine muros, |
| 296 | turbidus incessit telis, ille aequore vectus |
| 297 | nunc et Phaeacum Thesprotiaque arva lacessens |
| 298 | Epirum cassis lustrabat futilis ausis, |
| 299 | nunc et Anactoria signa ostentavit in ora |
| 300 | Ambraciosque sinus Olpaeaque litora bello |
| 301 | perfudit rapido. pepulit vada fervida remis |
| 302 | Leucatae et Phoebi vidit citus Actia templa. |
| 303 | nec portus Ithacae, Laertia regna, Samenque |
| 304 | liquit inaccessam fluctuque sonantia cano |
| 305 | saxa Cephallenum et scopulosis Neriton arvis. |
| 306 | ille etiam Pelopis sedes et Achaica adire |
| 307 | moenia praegaudens tristem Calydona Dianae |
| 308 | Oeneasque domos, Curetica tecta, subibat |
| 309 | promittens contra Hesperiam sua proelia Grais |
| 310 | tum lustrata Ephyre Patraeque et regia Pleuron |
| 311 | Parnasusque biceps Phoeboque loquentia saxa. |
| 312 | ac saepe ad patrios bello revocante penates, |
| 313 | cum modo Sarmaticus regna infestaret Orestis, |
| 314 | aspera nunc Dolopum vis exundasset in agros, |
| 315 | incepto tamen haud facilis desistere vano |
| 316 | belli per Graias umbram circumtulit oras, |
| 317 | donec nunc pelago, nunc terra exutus omisit |
| 318 | spem positam in Tyriis et supplex foedera sanxi. |
| 319 | Dardana nec legem regno accepisse refugit. |
| 320 | Tunc et Tyndarei Latias fortuna Tarenti |
| 321 | auxit opes laudemque simul. nam perfida tandem |
| 322 | urbs Fabio devicta seni, postremus in armis |
| 323 | ductoris titulus cauti. sollertia tutum |
| 324 | tum quoque adepta decus captis sine sanguine muris. |
| 325 | namque ut compertum, qui Punica signa regebat |
| 326 | feminea exuri flamma, tacitusque quietae |
| 327 | exin virtuti placuit dolus, ire sorori |
| 328 | (nam castris erat in Rutulis) germanus amatae |
| 329 | cogitur et magnis muliebria vincere corda |
| 330 | pollicitis, si reclusas tramittere portas |
| 331 | concedat Libycus rector, votique potitus |
| 332 | evicto Fabius Poeno circumdata telis |
| 333 | incustodita penetravit moenia nocte. |
| 334 | Sed quisnam aversos Phoebum tunc iungere ab urbe |
| 335 | Romulea dubitaret equos, qui tempore eodem |
| 336 | Marcellum acciperet letum oppetiisse sub armis? |
| 337 | moles illa viri calidoque habitata Gradivo |
| 338 | pectora et haud ullis umquam tremefacta periclis, |
| 339 | heu quantum Hannibalem clara factura ruina, |
| 340 | procubuere. iacet campis Carthaginis horror |
| 341 | forsan Scipiadae confecti nomina belli |
| 342 | rapturus, si quis paulum deus adderet aevo. |
| 343 | Collis Agenoreum dirimebat ab aggere vallum |
| 344 | Ausonio (Dauni Mavors consederat arvis). |
| 345 | curarum comes et summi Crispinus honoris |
| 346 | Marcello socius communia bella ciebat. |
| 347 | ad quem Marcellus: "gestit lustrare propinquas |
| 348 | mens silvas medioque viros imponere monti, |
| 349 | ne Libys occultis tumulum prior occupet ausis. |
| 350 | si cordi est, te participem, Crispine, laboris |
| 351 | esse velim. numquam desunt consulta duobus." |
| 352 | haec ubi sedere, ardentes attollere sese |
| 353 | iam dudum certant in equos. Marcellus, ut arma |
| 354 | aptantem natum aspexit laetumque tumultu |
| 355 | "vincis" ait "nostros mirando ardore vigores. |
| 356 | sit praematurus felix labor. urbe Sicana |
| 357 | qualem te vidi, nondum permitteret aetas |
| 358 | cum tibi bella, meo tractantem proelia vultu! |
| 359 | huc, decus, huc, nostrum, lateri te iunge paterno |
| 360 | et me disce novum Martem temptare magistro." |
| 361 | tum pueri colla amplectens sic pauca precatur: |
| 362 | "summe deum, Libyco faxis de praeside nunc his, |
| 363 | his umeris tibi opima feram." nec plura, sereno |
| 364 | sanguineos fudit cum Iuppiter aethere rores |
| 365 | atque atris arma aspersit non prospera guttis. |
| 366 | vixdum finitis intrarant vocibus artas |
| 367 | letiferi collis fauces, cum turba volucris |
| 368 | invadunt Nomades iaculis nimboque feruntur |
| 369 | aetherio similes caeca fundente latebra |
| 370 | armatos in bella globos. circumdata postquam |
| 371 | nil restare videt virtus, quod debeat ultra |
| 372 | iam superis, magnum secum portare sub umbras |
| 373 | nomen mortis avet. tortae nunc eminus hastae |
| 374 | altius insurgit, nunc saevit comminus ense. |
| 375 | forsan et enasset rapidi freta saeva pericli, |
| 376 | ni telum adversos nati venisset in artus. |
| 377 | tum patriae tremuere manus, laxataque luctu |
| 378 | fluxerunt rigidis arma infelicia palmis. |
| 379 | obuia nudatum tramittit lancea pectus, |
| 380 | labensque impresso signavit gramina mento. |
| 381 | At postquam Tyrius saeva inter proelia ductor |
| 382 | infixum adverso vidit sub pectore telum, |
| 383 | immane exclamat: "Latias, Carthago, timere |
| 384 | desine iam leges. iacet exitiabile nomen, |
| 385 | Ausonii columen regni. sed dextera nostrae |
| 386 | tam similis non obscuras mittatur ad umbras. |
| 387 | magnanima invidia virtus caret." alta sepulcri |
| 388 | protinus exstruitur caeloque educitur ara. |
| 389 | convectant silvis ingentia robora. credas |
| 390 | Sidonium cecidisse ducem. tum tura dapesque |
| 391 | et fasces clipeusque viri, pompa ultima, fertur. |
| 392 | ipse facem subdens "laus" inquit "parta perennis. |
| 393 | Marcellum abstulimus Latio. deponere forsan |
| 394 | gens Italum tandem arma velit. vos ite superbae |
| 395 | exsequias animae et cinerem donate supremi |
| 396 | muneris officio; numquam hoc tibi, Roma, negabo." |
| 397 | alterius par atque eadem fortuna laborum |
| 398 | consulis: exanimum sonipes ad signa revexit. |
| 399 | Talia in Ausonia. sed non et talis Hiberis |
| 400 | armorum eventus campis. Carthaginis omnes |
| 401 | per subitum raptae pernix victoria late |
| 402 | terruerat gentes. ducibus spes una salutis, |
| 403 | si socias iungant vires. ingentibus orsum |
| 404 | auspiciis iuvenem, ceu patria gestet in armis |
| 405 | fulmina, sublimi vallatam vertice montis |
| 406 | et scopulis urbem, cumulatam strage virorum |
| 407 | non toto rapuisse die, qua Martius ille |
| 408 | Hannibal in terra consumpto verterit anno |
| 409 | nec pube aequandam nec opum ubertate Saguntum. |
| 410 | Proximus applicito saxosis aggere silvis |
| 411 | tendebat fratris spirans ingentia facta |
| 412 | Hasdrubal. hic robur mixtusque rebellibus Afris |
| 413 | Cantaber, hic volucri Mauro pernicior Astur; |
| 414 | tantaque maiestas terra rectoris Hibera, |
| 415 | Hannibalis quantus Laurenti terror in ora. |
| 416 | forte dies priscum Tyriis sollemnis honorem |
| 417 | rettulerat, quo primum orsi Carthaginis altae |
| 418 | fundamenta novam coepere mapalibus urbem, |
| 419 | et laetus repetens gentis primordia ductor |
| 420 | festa coronatis agitabat gaudia signis |
| 421 | pacificans divos. fraternum laena nitebat |
| 422 | demissa ex umeris donum, quam foederis arti |
| 423 | Trinacrius Libyco rex inter munera pignus |
| 424 | miserat, Aeoliis gestatum insigne tyrannis. |
| 425 | aurata puerum rapiebat ad aethera penna |
| 426 | per nubes aquila intexto librata volatu. |
| 427 | antrum ingens iuxta, quod acus simulavit in ostro, |
| 428 | Cyclopum domus. hic recubans manantia tabo |
| 429 | corpora letifero sorbet Polyphemus hiatu. |
| 430 | circa fracta iacent excussaque morsibus ossa. |
| 431 | ipse manu extenta Laertia pocula poscit |
| 432 | permiscetque mero ructatos ore cruores. |
| 433 | Conspicuus Siculi Tyrius subteminis arte |
| 434 | gramineas pacem superum poscebat ad aras. |
| 435 | ecce inter medios hostilia nuntius arma |
| 436 | quadrupedante invectus equo adventare ferebat. |
| 437 | turbatae mentes, imperfectusque deorum |
| 438 | cessit honos. ruptis linquunt altaria sacris. |
| 439 | clauduntur vallo, tenuemque ut roscida misit |
| 440 | lucem Aurora polo, rapiunt certamina Martis. |
| 441 | audax Scipiadae stridentem Sabbura cornum |
| 442 | excepit, geminaeque acies velut omine motae. |
| 443 | exclamat Latius ductor: "prima hostia vobis, |
| 444 | sacrati manes, campo iacet. en age, miles, |
| 445 | in pugnam et caedes, qualis spirantibus ire |
| 446 | adsueras ducibus, talis rue." dumque ea fatur, |
| 447 | incumbunt. Myconum Laenas Cirtamque Latinus |
| 448 | et Thysdrum Maro et incestum Catilina Nealcen |
| 449 | germanae thalamo obtruncat. cadit obuius acri |
| 450 | Cartalo Nasidio, Libycae regnator harenae. |
| 451 | te quoque Pyrenes vidit conterrita tellus |
| 452 | permixtum Poenis et vix credenda furentem, |
| 453 | magnum Dardaniae, Laeli, decus, omnia felix |
| 454 | cui natura dedit nullo renuente deorum. |
| 455 | ille foro auditus, cum dulcia solverat ora, |
| 456 | aequabat Pyliae Neleia mella senectae, |
| 457 | ille, ubi suspensi patres et curia vocem |
| 458 | posceret, ut cantu ducebat corda senatus; |
| 459 | idem, cum subitum campo perstrinxerat aures |
| 460 | murmur triste tubae, tanto fervore ruebat |
| 461 | in pugnam atque acies, ut natum ad sola liqueret |
| 462 | bella. nihil vitae peragi sine laude placebat. |
| 463 | tunc effurtiva tractantem proelia luce |
| 464 | deiecit Galam. sacris Carthaginis illum |
| 465 | supposito mater partu subduxerat olim; |
| 466 | sed stant nulla diu deceptis gaudia divis. |
| 467 | tunc Alabim Maurumque Dracen demisit ad umbras, |
| 468 | femineo clamore Dracen extrema rogantem. |
| 469 | huius cervicem gladio inter verba precesque |
| 470 | amputat. absciso durabant murmura collo. |
| 471 | At non ductori Libyco par ardor in armis. |
| 472 | frondosi collis latebras ac saxa capessit |
| 473 | avia, nec caedes extremave damna movebant |
| 474 | agminis. Italiam profugus spectabat et Alpes, |
| 475 | praemia magna fugae. tacitum dat tessera signum |
| 476 | dimissa in colles pugna silvasque ferantur |
| 477 | dispersi et summam, quicumque evaserit, arcem |
| 478 | Pyrenes culmenque petat. tum primus honore |
| 479 | armorum exuto et parma celatus Hibera |
| 480 | in montes abit atque volens palantia linquit |
| 481 | agmina. desertis Latius victricia signa |
| 482 | immittit miles castris (non urbe recepta |
| 483 | plus ulla partum praedae) tenuitque moratas |
| 484 | a caede, ut Libycus ductor providerat, iras, |
| 485 | fluminei veluti deprensus gurgitis undis |
| 486 | avulsa parte inguinibus causaque pericli |
| 487 | enatat intento praedae fiber avius hoste. |
| 488 | Impiger occultis Poenus postquam abditur umbris |
| 489 | saxosae fidens silvae, maiora petuntur |
| 490 | rursus bella retro et superari certior hostis. |
| 491 | Pyrenes tumulo clipeum cum carmine figunt: |
| 492 | HASDRVBALIS SPOLIUM GRADIVO SCIPIO VICTOR. |
| 493 | Terrore interea posito trans ardua montis |
| 494 | Bebrycia populos armabat Poenus in aula |
| 495 | mercandi dextras largus belloque parata |
| 496 | prodigere in bellum facilis. praemissa feroces |
| 497 | augebant animos argenti pondera et auri |
| 498 | parta metalliferis longo discrimine terris. |
| 499 | hinc nova complerunt haud tardo milite castra |
| 500 | venales animae, Rhodani qui gurgite gaudent, |
| 501 | quorum serpit Arar per rura pigerrimus undae. |
| 502 | iamque hieme affecta mitescere coeperat annus. |
| 503 | inde iter ingrediens rapidum per Celtica rura |
| 504 | miratur domitas Alpes ac pervia montis |
| 505 | ardua et Herculeae quaerit vestigia plantae |
| 506 | germanique vias divinis comparat ausis. |
| 507 | Vt vero ventum in culmen castrisque resedit |
| 508 | Hannibalis, "quos Roma," inquit "quos altius, oro, |
| 509 | attollit muros, qui post haec moenia fratri |
| 510 | victa meo stent incolumes? sit gloria dextrae |
| 511 | felix tanta precor, neve usque ad sidera adisse |
| 512 | invideat laevus nobis deus." agmine celso |
| 513 | inde alacer, qua munitum declivis ab alto |
| 514 | agger monstrat iter, properatis devolat armis. |
| 515 | non tanto strepuere metu primordia belli. |
| 516 | nunc geminum Hannibalem, nunc iactant bina coire |
| 517 | hinc atque hinc castra et pastos per prospera bella |
| 518 | sanguine ductores Italo coniungere Martem |
| 519 | et duplicare acies. venturum ad moenia cursu |
| 520 | hostem praecipiti et visurum haerentia porta |
| 521 | spicula Elissaeis nuper contorta lacertis. |
| 522 | His super infrendens sic secum Oenotria Tellus: |
| 523 | "tantone (heu superi!) spernor contempta furore |
| 524 | Sidoniae gentis, quae quondam sceptra timentem |
| 525 | nati Saturnum nostris considere in oris |
| 526 | et regnare dedi? decima haec iam vertitur aestas, |
| 527 | ex quo proterimur. iuvenis, cui sola supersunt |
| 528 | in superos bella, extremo de litore rapta |
| 529 | intulit arma mihi temeratisque Alpibus ardens |
| 530 | in nostros descendit agros. quot corpora texi |
| 531 | caesorum stratis totiens deformis alumnis! |
| 532 | nulla mihi floret bacis felicibus arbor |
| 533 | immatura seges rapido succiditur ense |
| 534 | culmina villarum nostrum delapsa feruntur |
| 535 | in gremium foedantque suis mea regna ruinis. |
| 536 | hunc etiam, vastis qui nunc sese intulit oris, |
| 537 | perpetiar miseras quaerentem exurere belli |
| 538 | reliquias? tum me scindat vagus Afer aratro, |
| 539 | et Libys Ausoniis commendet semina sulcis |
| 540 | ni cuncta, exsultant quae latis agmina campis, |
| 541 | uno condiderim tumulo." dum talia versat |
| 542 | et thalamos claudit Nox atra deumque hominumque, |
| 543 | tendit Amyclaei praeceps ad castra nepotis. |
| 544 | is tum Lucanis cohibentem finibus arma |
| 545 | Poenum vicini servabat caespite valli. |
| 546 | hic iuvenem aggreditur Latiae telluris imago: |
| 547 | "Clausorum decus atque erepto maxima Romae |
| 548 | spes Nero Marcello, rumpe atque expelle quietem. |
| 549 | magnum aliquid tibi, si patriae vis addere fatis, |
| 550 | audendum est, quod depulso quoque moenibus hoste |
| 551 | victores fecisse tremant. fulgentibus armis |
| 552 | Poenus inundavit campos, qua Sena relictum |
| 553 | Gallorum a populis servat per saecula nomen. |
| 554 | ni propere alipedes rapis ad certamina turmas, |
| 555 | serus deletae post auxiliabere Romae. |
| 556 | surge, age, fer gressus. patulos regione Matauri |
| 557 | damnavi tumulis Poenorum atque ossibus agros." |
| 558 | his dictis abit atque abscedens visa paventem |
| 559 | attrahere et fractis turmas propellere portis. |
| 560 | Rumpit flammato turbatus corde soporem |
| 561 | ac supplex geminas tendens ad sidera palmas |
| 562 | Tellurem Noctemque et caelo sparsa precatur |
| 563 | astra ducemque viae tacito sub lumine Phoeben. |
| 564 | inde legit dignas tanta ad conamina dextras, |
| 565 | quaque iacet superi Larinas accola ponti, |
| 566 | qua duri bello gens Marrucina fidemque |
| 567 | exuere indocilis sociis Frentanus in armis, |
| 568 | tum qua vitiferos domitat Praetutia pubes |
| 569 | laeta laboris agros, et penna et fulmine et undis |
| 570 | hibernis et Achaemenio velocior arcu |
| 571 | evolat. hortator sibi quisque "age, perge, salutem |
| 572 | Ausoniae ancipites superi et, stet Roma cadatne, |
| 573 | in pedibus posuere tuis" clamantque ruuntque. |
| 574 | hortandi genus acer habet praecedere ductor. |
| 575 | illum augent cursus annisi aequare sequendo |
| 576 | atque indefessi noctemque diemque feruntur. |
| 577 | At Roma adversi tantum et mala gliscere belli |
| 578 | accipiens trepidare metu nimiumque Neronem |
| 579 | speravisse queri atque uno sibi vulnere posse |
| 580 | auferri restantem animam. non arma nec aurum |
| 581 | nec pubem nec, quem fundat, superesse cruorem. |
| 582 | scilicet Hasdrubalem invadat, qui ad proelia soli |
| 583 | Hannibali satis esse nequit? iam rursus, ubi arma |
| 584 | avertisse suo cognorit devia vallo, |
| 585 | haesurum portis Poenum. venisse, superbo |
| 586 | qui fratri certet, cui maxima gloria cedat |
| 587 | urbis deletae. fremit amens corde sub imo |
| 588 | ordo patrum ac magno interea meditatur amore |
| 589 | servandi decoris, quonam se fine minanti |
| 590 | servitio eripiat divosque evadat iniquos. |
| 591 | hos inter gemitus obscuro noctis opacae |
| 592 | succedit castris Nero, quae coniuncta feroci |
| 593 | Livius Hasdrubali vallo custode tenebat. |
| 594 | belliger is quondam scitusque accendere Martem |
| 595 | floruerat primo clarus pugnator in aevo. |
| 596 | mox falso laesus non aequi crimine vulgi |
| 597 | secretis ruris tristes absconderat annos. |
| 598 | sed postquam gravior moles terrorque periclo |
| 599 | poscebat propiore virum, revocatus ad arma |
| 600 | tot caesis ducibus patriae donaverat iram. |
| 601 | At non Hasdrubalem fraudes latuere recentum |
| 602 | armorum, quamquam tenebris nox texerat astus. |
| 603 | pulveris in clipeis vestigia visa movebant |
| 604 | et, propen signum accursus, sonipesque virique |
| 605 | substricti corpus. bis clarum, bucina, signum |
| 606 | praeterea gemino prodebat iuncta magistro |
| 607 | castra regi. verum fratri si vita supersit, |
| 608 | qui tandem licitum socias coniungere vires |
| 609 | consulibus? sed enim solum, dum vera patescant, |
| 610 | cunctandi restare dolum Martemque trahendi. |
| 611 | nec consulta fugae segni formidine differt. |
| 612 | Nox, somni genetrix, mortalia pectora curis |
| 613 | purgarat, tenebraeque horrenda silentia alebant. |
| 614 | erepit suspensa ferens vestigia castris |
| 615 | et muta elabi tacito iubet agmina passu. |
| 616 | illunem nacti per rura tacentia noctem |
| 617 | accelerant vitantque sonos; sed percita falli |
| 618 | sub tanto motu Tellus nequit. implicat actas |
| 619 | caeco errore vias umbrisque faventibus arto |
| 620 | circumagit spatio sua per vestigia ductos. |
| 621 | nam qua curvatas sinuosis flexibus amnis |
| 622 | obliquat ripas refluoque per aspera lapsu |
| 623 | in sese redit, hac casso ducente labore |
| 624 | exiguum involvunt frustratis gressibus orbem, |
| 625 | inque errore viae tenebrarum munus ademptum. |
| 626 | Lux surgit panditque fugam. ruit acer apertis |
| 627 | turbo equitum portis, atque omnes ferrea late |
| 628 | tempestas operit campos. nondum arma manusque |
| 629 | permixtae, iam tela bibunt praemissa cruorem. |
| 630 | hinc iussae Poenum fugientem sistere pennae |
| 631 | Dictaeae volitant, hinc lancea turbine nigro |
| 632 | fert letum cuicumque viro, quem prenderit ictus. |
| 633 | deponunt abitus curam trepidique coactas |
| 634 | constituunt acies et spes ad proelia vertunt. |
| 635 | Ipse inter medios (nam rerum dura videbat) |
| 636 | Sidonius ductor tergo sublimis ab alto |
| 637 | quadrupedantis equi tendens vocemque manusque: |
| 638 | "per decora extremo vobis quaesita sub axe, |
| 639 | per fratris laudes oro, venisse probemus |
| 640 | germanum Hannibalis. Latio Fortuna laborat |
| 641 | adversis documenta dare atque ostendere, quantus |
| 642 | verterit in Rutulos domitor telluris Hiberae |
| 643 | suetus ad Herculeas miles bellare columnas. |
| 644 | forsitan et pugnas veniat germanus in ipsas. |
| 645 | digna viro, digna, obtestor, spectacula pleno |
| 646 | corporibus properate solo. quicumque timeri |
| 647 | dux bello poterat, fratri iacet. unica nunc spes, |
| 648 | e poena ac latebris infracto Livius aevo, |
| 649 | damnatum, offertur vobis, caput. ite agite, oro, |
| 650 | sternite ductorem, cum quo concurrere fratri |
| 651 | sit pudor, et turpi finem donate senectae." |
| 652 | At contra Nero: "quid cessas clusisse labores |
| 653 | ingentis belli? pedibus tibi gloria, miles, |
| 654 | parta ingens. nunc accumula coepta ardua dextra. |
| 655 | heu temere abducto liquisti robore castra, |
| 656 | ni factum absolvit victoria. praecipe laudem. |
| 657 | adventu cecidisse tuo memorabitur hostis." |
| 658 | Parte alia insignis nudatis casside canis |
| 659 | Livius: "huc, iuvenes, huc me spectate ruentem |
| 660 | in pugnas, quantumque meus patefecerit ensis, |
| 661 | tantum intrate loci et tandem praecludite ferro |
| 662 | iam nimium patulas Poenis grassantibus Alpes. |
| 663 | quod ni veloci prosternimus agmina Marte |
| 664 | et fulmen subitum Carthaginis Hannibal adsit, |
| 665 | qui deus infernis quemquam nostrum eximat umbris?" |
| 666 | hinc galea capite accepta dicta horrida ferro |
| 667 | sancit et obtectus senium fera proelia miscet. |
| 668 | illum per cuneos et per densissima campi |
| 669 | corpora tot dantem leto, quot spicula torsit, |
| 670 | turbati fugere Macae, fugere feroces |
| 671 | Autololes Rhodanique comas intonsa iuventus. |
| 672 | Fatidicis Nabis veniens Hammonis harenis |
| 673 | improba miscebat securus proelia fati |
| 674 | ceu tutante deo ac patriis spolia Itala templis |
| 675 | fixurum vano tumidus promiserat ore. |
| 676 | ardebat gemma Garamantide caerula vestis, |
| 677 | ut cum sparsa micant stellarum lumina caelo, |
| 678 | et gemmis galeam clipeumque accenderat auro. |
| 679 | casside cornigera dependens infula sacros |
| 680 | prae se terrores divumque ferebat honorem. |
| 681 | arcus erat pharetraeque viro atque incocta cerastis |
| 682 | spicula et armatus peragebat bella veneno. |
| 683 | necnon cornipedis tergo de more repostus |
| 684 | sustentata genu per campum pondera conti |
| 685 | Sarmatici prona adversos urgebat in hostes. |
| 686 | tum quoque transfixum telo per membra, per arma |
| 687 | consulis ante oculos magno clamore Sabellum |
| 688 | asportabat ovans et ovans Hammona canebat. |
| 689 | non tulit hanc iram tantosque in corde tumores |
| 690 | barbarico senior telumque intorsit et una |
| 691 | praedam animamque simul victori victor ademit. |
| 692 | Adsilit audito tristis clamore ruinae |
| 693 | Hasdrubal et coeptantem Arabum raptare perempto |
| 694 | gemmiferi spolium cultus auroque rigentes |
| 695 | exuvias iaculum a tergo perlibrat ad ossa. |
| 696 | Iam correpta miser geminis velamina palmis |
| 697 | carpebat propere et trepidos nudaverat artus: |
| 698 | concidit ac sacras vestes atque aurea fila |
| 699 | reddidit exanimo spoliatum lapsus in hostem. |
| 700 | at Canthus Rutilum, Canthus possessor harenae, |
| 701 | qua celebre invicti nomen posuere Philaeni, |
| 702 | ditem ovium Rutilum obtruncat, cui mille sub altis |
| 703 | lanigerae balant stabulis. ipse otia molli |
| 704 | exercens cura gelido nunc flumine soles |
| 705 | frangebat nimios pecori, nunc laetus in herba |
| 706 | tondebat niveae splendentia vellera lanae |
| 707 | aut, pecus e pastu cum sese ad tecta referret, |
| 708 | noscentes matres spectabat ovilibus agnos. |
| 709 | occubuit clipei transfixo proditus aere |
| 710 | et sero ingemuit stabulis exisse paternis. |
| 711 | Acrius hoc Italum pubes incurrit et urget, |
| 712 | ut torrens, ut tempestas, ut flamma corusci |
| 713 | fulminis, ut Borean pontus fugit, ut cava currunt |
| 714 | nubila, cum pelago caelum permiscuit Eurus. |
| 715 | procerae stabant, Celtarum signa, cohortes, |
| 716 | prima acies. hos impulsu cuneoque feroci |
| 717 | laxat vis subita, et fessos errore viarum |
| 718 | nec soli faciles longique laboris anhelos |
| 719 | avertit patrius genti pavor. addere tergo |
| 720 | hastas Ausonius teloque instare sequaci |
| 721 | nec donare fugam. cadit uno vulnere Thyrmis, |
| 722 | non uno Rhodanus, profligatumque sagittae |
| 723 | lancea deturbat Morinum et iam iamque cadentem. |
| 724 | cedentes urget totas largitus habenas |
| 725 | Livius acer equo et turmis abeuntibus infert |
| 726 | cornipedem. tunc aversi surgentia colla |
| 727 | disicit ense Mosae. percussit pondere terram |
| 728 | cum galea ex alto lapsum caput; at residentem |
| 729 | turbatus rapuit sonipes in proelia truncum. |
| 730 | hic Cato (nam medio vibrabat et ipse tumultu) |
| 731 | "si, primas" inquit "bello cum amisimus Alpes, |
| 732 | hic iuveni oppositus Tyrio foret! ei mihi quanta |
| 733 | cessavit Latio dextra, et quot funera Poenis |
| 734 | donarunt pravi suffragia tristia campi!" |
| 735 | Iamque inclinabant acies, cunctisque pavorem |
| 736 | Gallorum induerat pavor, et Fortuna ruebat |
| 737 | Sidonia: ad Rutulos Victoria verterat alas. |
| 738 | celsus ceu prima reflorescente iuventa |
| 739 | ibat consul ovans, maior maiorque videri. |
| 740 | ecce trahens secum canentem pulvere turmam |
| 741 | ductor Agenoreus subit intorquensque lacertis |
| 742 | tela sonat: "cohibete fugam. cui cedimus hosti? |
| 743 | nonne pudet? conversa senex marcentibus annis |
| 744 | agmina agit. nunc, quaeso, mihi nunc dextera in armis |
| 745 | degenerat, nostrique piget? mihi Belus avorum |
| 746 | principium, mihi cognatum Sidonia Dido |
| 747 | nomen et ante omnes bello numerandus Hamilcar |
| 748 | est genitor, mihi, cui cedunt montesque lacusque |
| 749 | et campi atque amnes, frater. me magna secundum |
| 750 | Carthago putat Hannibali, me Baetis in oris |
| 751 | aequant germano passae mea proelia gentes." |
| 752 | talia dum memorat medios ablatus in hostes, |
| 753 | ut nova conspecti fulserunt consulis arma, |
| 754 | hastam praepropero nisu iacit. illa per oras |
| 755 | aerati clipei et loricae tegmina summo |
| 756 | incidit haud felix umero parceque petitum |
| 757 | perstrinxit corpus nec multo tincta cruore, |
| 758 | vana sed optanti promisit gaudia Poeno. |
| 759 | Turbati Rutuli, confusaque pectora visu |
| 760 | terrifico. tunc increpitans conamina consul: |
| 761 | "femineis laesum vana inter proelia corpus |
| 762 | unguibus aut palmis credas puerilibus ictum. |
| 763 | ite, docete, viri, Romanae vulnera suerint |
| 764 | quanta afferre manus." tum vero effunditur ingens |
| 765 | telorum vis, et densa sol vincitur umbra. |
| 766 | iamque per extentos alterna strage virorum |
| 767 | corpora fusa iacent campos demersaque in undam |
| 768 | iunxerunt cumulo crescente cadavera ripas, |
| 769 | ut, cum venatu saltus exercet opacos |
| 770 | Dictynna et laetae praebet spectacula matri |
| 771 | aut Pindi nemora excutiens aut Maenala lustrans |
| 772 | (omnis Naiadum plenis comitata pharetris |
| 773 | turba ruit, striduntque sagittiferi coryti), |
| 774 | tum per saxa ferae perque ipsa cubilia fusae, |
| 775 | per valles fluviosque atque antra virentia musco |
| 776 | multa strage iacent; exsultat vertice montis |
| 777 | gratam perlustrans oculis Latonia praedam. |
| 778 | Audito ante alios senioris vulnere rumpit |
| 779 | per medios Nero saevus iter visaque virorum |
| 780 | aequali pugna "quid enim, quid deinde relictumst |
| 781 | Italiae fatis? hunc si non vincitis hostem, |
| 782 | Hannibalem vincetis?" ait. ruit ocius amens |
| 783 | in medios, Tyriumque ducem inter prima frementem |
| 784 | agmina ut aspexit, rabidi ceu belua ponti |
| 785 | per longum sterili ad pastus iactata profundo, |
| 786 | cum procul in fluctu piscem male saucia vidit, |
| 787 | aestuat et lustrans nantem sub gurgite praedam |
| 788 | absorbet late permixtum piscibus aequor, |
| 789 | non telo mora, non dictis. "haud amplius" inquit |
| 790 | "elabere mihi. non hic nemora avia fallent |
| 791 | Pyrenes, nec promissis frustrabere vanis, |
| 792 | ut quondam terra fallax deprensus Hibera |
| 793 | evasti nostram mentito foedere dextram." |
| 794 | Haec Nero et intorquet iaculum, nec futilis ictus. |
| 795 | nam latere extremo cuspis librata resedit. |
| 796 | invadit stricto super haec interritus ense |
| 797 | collapsique premens umbone trementia membra |
| 798 | "si qua sub extremo casu mandata referri |
| 799 | germano vis forte tuo, portabimus" inquit. |
| 800 | contra Sidonius: "leto non terreor ullo. |
| 801 | utere Marte tuo, dum nostris manibus adsit |
| 802 | actutum vindex. mea si suprema referre |
| 803 | fratri verba paras, mando Capitolia victor |
| 804 | exurat cinerique Iovis permisceat ossa |
| 805 | et cineres nostros." cupientem annectere plura |
| 806 | ferventemque ira mortis transverberat ense |
| 807 | et rapit infidum victor caput. agmina fuso |
| 808 | sternuntur duce non ultra fidentia Marti. |
| 809 | Iamque diem solisque vices nox abstulit atra, |
| 810 | cum vires parco victu somnoque reducunt, |
| 811 | ac nondum remeante die victricia signa, |
| 812 | qua ventum, referunt clausis formidine castris. |
| 813 | tum Nero procera sublimia cuspide portans |
| 814 | ora ducis caesi "Cannas pensavimus," inquit |
| 815 | "Hannibal, et Trebiam et Thrasymenni litora tecum |
| 816 | fraterno capite. i, duplica nunc perfida bella |
| 817 | et geminas accerse acies. haec praemia restant, |
| 818 | qui tua tramissis optarint Alpibus arma." |
| 819 | compressit lacrimas Poenus minuitque ferendo |
| 820 | constanter mala et inferias in tempore dignas |
| 821 | missurum fratri clauso commurmurat ore. |
| 822 | tum castris procul amotis adversa quiete |
| 823 | dissimulans dubia exclusit certamina Martis. |