Silius, Punica, Liber XIV
| 1 | Flectite nunc vestros, Heliconis numina, cantus |
| 2 | Ortygiae pelagus Siculique ad litoris urbes. |
| 3 | muneris hic vestri labor est, modo Daunia regna |
| 4 | Aeneadum, modo Sicanios accedere portus, |
| 5 | aut Macetum lustrare domos et Achaica rura |
| 6 | aut vaga Sardoo vestigia tinguere fluctu |
| 7 | vel Tyriae quondam regnata mapalia genti |
| 8 | extremumve diem et terrarum invisere metas. |
| 9 | sic poscit sparsis Mavors agitatus in oris. |
| 10 | ergo age, qua litui, qua ducunt bella, sequamur. |
| 11 | Ausoniae pars magna iacet Trinacria tellus, |
| 12 | ut semel expugnante Noto et vastantibus undis |
| 13 | accepit freta caeruleo propulsa tridente. |
| 14 | namque per occultum caeca vi turbinis olim |
| 15 | impactum pelagus laceratae viscera terrae |
| 16 | discidit et medio perrumpens arva profundo |
| 17 | cum populis pariter convulsis transtulit urbes. |
| 18 | ex illo servans rapidus divortia Nereus |
| 19 | saevo dividuos coniungi pernegat aestu. |
| 20 | sed spatium, quod dissociat consortia terrae, |
| 21 | latratus fama est (sic arta intervenit unda) |
| 22 | et matutinos volucrum tramittere cantus. |
| 23 | multa solo virtus: iam reddere faenus aratris, |
| 24 | iam montis umbrare olea, dare nomina Baccho |
| 25 | cornipedemque citum lituis generasse ferendis, |
| 26 | nectare Cecropias Hyblaeo accedere ceras. |
| 27 | hic et Paeonios arcano sulphure fontis, |
| 28 | hic Phoebo digna et Musis venerabere vatum |
| 29 | ora excellentum, sacras qui carmine silvas |
| 30 | quique Syracosia resonant Helicona camena. |
| 31 | promptae gens linguae, ast eadem, cum bella cieret, |
| 32 | portus aequoreis sueta insignire tropaeis. |
| 33 | Post dirum Antiphatae sceptrum et Cyclopia regna |
| 34 | vomere verterunt primum nova rura Sicano |
| 35 | Pyrene misit populos, qui nomen ab amne |
| 36 | ascitum patrio terrae imposuere vacanti. |
| 37 | mox Ligurum pubes Siculo ductore novavit |
| 38 | possessis bello mutata vocabula regnis. |
| 39 | nec Cres dedecori fuit accola: duxerat actos |
| 40 | moenibus e centum non fausta ad proelia Minos, |
| 41 | Daedaleam repetens poenam. qui fraude nefanda |
| 42 | postquam perpetuas iudex concessit ad umbras |
| 43 | Cocalidum insidiis, fesso Minoia turba |
| 44 | bellandi studio Siculis subsedit in oris. |
| 45 | miscuerunt Phrygiam prolem Troianus Acestes |
| 46 | Troianusque Helymus, structis qui pube secuta |
| 47 | in longum ex sese donarunt nomina muris. |
| 48 | nec Zanclaea gerunt obscuram moenia famam, |
| 49 | dextera quam tribuit posito Saturnia telo. |
| 50 | sed decus Hennaeis haud ullum pulchrius oris, |
| 51 | quam quae Sisyphio fundavit nomen ab Isthmo |
| 52 | et multum ante alias Ephyraeis fulget alumnis. |
| 53 | hic Arethusa suum piscoso fonte receptat |
| 54 | Alpheon sacrae portantem signa coronae. |
| 55 | At non aecus amat Trinacria Mulciber antra. |
| 56 | nam Lipare vastis subter depasta caminis |
| 57 | sulphureum vomit exeso de vertice fumum. |
| 58 | ast Aetna eructat tremefactis cautibus ignis |
| 59 | inclusi gemitus, pelagique imitata furorem |
| 60 | murmure per caecos tonat inrequieta fragoris |
| 61 | nocte dieque simul. fonte e Phlegethontis ut atro |
| 62 | flammarum exundat torrens piceaque procella |
| 63 | semiambusta rotat liquefactis saxa cavernis. |
| 64 | sed quamquam largo flammarum exaestuet intus |
| 65 | turbine et adsidue subnascens profluat ignis, |
| 66 | summo cana iugo cohibet, mirabile dictu, |
| 67 | vicinam flammis glaciem, aeternoque rigore |
| 68 | ardentes horrent scopuli: stat vertice celsi |
| 69 | collis hiemps calidaque nivem tegit atra favilla. |
| 70 | Quid referam Aeolio regnatas nomine terras |
| 71 | ventorumque domos atque addita claustra procellis? |
| 72 | hic versi penitus Pelopea ad regna Pachyni |
| 73 | pulsata Ionio respondent saxa profundo. |
| 74 | hic contra Libyamque situm Caurosque furentis |
| 75 | cernit devexas Lilybaeon nobile chelas. |
| 76 | at, qua diversi lateris frons tertia terrae |
| 77 | vergit in Italiam prolato ad litora dorso, |
| 78 | celsus harenosa tollit se mole Pelorus. |
| 79 | His longo mitis placide dominator in aevo |
| 80 | praefuerat terris Hieron, tractare sereno |
| 81 | imperio vulgum pollens et pectora nullo |
| 82 | parentum exagitare metu, pactamque per aras |
| 83 | haud facilis temerare fidem socialia iura |
| 84 | Ausoniis multos servarat casta per annos. |
| 85 | verum, ubi fata virum fragili solvere senecta, |
| 86 | primaevo cessit sceptrum exitiale nepoti, |
| 87 | et placida indomitos accepit regia mores. |
| 88 | namque bis octonis nondum rex praeditus annis |
| 89 | caligare alto in solio nec pondera regni |
| 90 | posse pati et nimium fluxis confidere rebus. |
| 91 | iamque brevi nullum, delicta tuentibus armis, |
| 92 | fas notum ignotumque nefas. vilissima regi |
| 93 | cura pudor. tam praecipiti materna furori |
| 94 | Pyrrhus origo dabat stimulos proavique superbum |
| 95 | Aeacidae genus atque aeternus carmine Achilles. |
| 96 | ergo ardor subitus Poenorum incepta fovendi, |
| 97 | nec sceleri mora: iam iungit nova foedera, pacto |
| 98 | cederet ut Siculis victor Sidonius oris. |
| 99 | sed stabant Poenae, tumulumque negabat Erinys, |
| 100 | qua modo pactus erat socium non cernere, terra. |
| 101 | saevos namque pati fastus iuvenemque cruento |
| 102 | flagrantem luxu et miscentem turpia diris |
| 103 | haud ultra faciles, quos ira metusque coquebat, |
| 104 | iurati obtruncant. nec iam modus ensibus: addunt |
| 105 | femineam caedem atque insontum rapta sororum |
| 106 | corpora prosternunt ferro. nova saevit in armis |
| 107 | libertas iactatque iugum: pars Punica castra, |
| 108 | pars Italos et nota volunt, nec turba furentum |
| 109 | defit quae neutro sociari foedere malit. |
| 110 | Tali Trinacriae motu rebusque Sicanis |
| 111 | exitio regis trepidis, sublimis honore |
| 112 | (tertia nam Latios renovarat purpura fasces) |
| 113 | Marcellus classem Zanclaeis appulit oris. |
| 114 | atque ubi cuncta viro caedesque exposta tyranni |
| 115 | ambiguaeque hominum mentes, Carthaginis arma |
| 116 | quos teneant et quanta locos, quod vulgus amicum |
| 117 | duret Troiugenis, quantos Arethusa tumores |
| 118 | concipiat perstetque suas non pandere portas, |
| 119 | incumbit bello ac totam per proxima raptim |
| 120 | armorum effundit flammato pectore pestem. |
| 121 | non aliter Boreas, Rhodopes a vertice praeceps |
| 122 | cum sese immisit decimoque volumine pontum |
| 123 | expulit in terras, sequitur cum murmure molem |
| 124 | eiecti maris et stridentibus adfremit alis. |
| 125 | prima Leontinos vastarunt proelia campos, |
| 126 | regnatam diro quondam Laestrygone terram. |
| 127 | instabat ductor, cui tarde vincere Graias |
| 128 | par erat ac vinci turmas. ruit aequore toto |
| 129 | (femineum credas maribus concurrere vulgum) |
| 130 | et Cereri placitos fecundat sanguine campos. |
| 131 | sternuntur passim, pedibusque evadere letum |
| 132 | eripuit rapidus Mavors. nam ut cuique salutem |
| 133 | promisit fuga, praeveniens dux occupat ense. |
| 134 | 'Ite, gregem metite imbellem ac succidite ferro:' |
| 135 | clamat cunctantis urgens umbone catervas |
| 136 | 'pigro luctandi studio certamen in umbra |
| 137 | molle pati docta et gaudens splendescere olivo |
| 138 | stat, mediocre decus vincentum, ignava iuventus. |
| 139 | haec laus sola datur, si viso vincitis hoste.' |
| 140 | ingruit audito ductore exercitus omnis, |
| 141 | solaque, quod superest, secum certamina norunt, |
| 142 | quis dextra antistet spoliisque excellat opimis. |
| 143 | Euboici non per scopulos inlisa Caphereo |
| 144 | Euripi magis unda furit, pontumve sonantem |
| 145 | eicit angusto violentius ore Propontis, |
| 146 | nec fervet maiore fretum rapiturque tumultu |
| 147 | quod ferit Herculeas extremo sole columnas. |
| 148 | Mite tamen dextrae decus inter proelia tanta |
| 149 | enituit fama. miles Tyrrhenus (Asilo |
| 150 | nomen erat) captus quondam ad Trasimenna fluenta, |
| 151 | servitium facile et dominantis mollia iussa |
| 152 | expertus Beryae, patrias remearat ad oras |
| 153 | sponte faventis eri, repetitisque impiger armis |
| 154 | tum veteres Siculo casus Mavorte piabat. |
| 155 | atque is, dum medios inter fera proelia miscet, |
| 156 | inlatus Beryae, cui, pacta ad regia misso |
| 157 | Poenorum a populis sociataque bella gerenti, |
| 158 | aerato cassis munimine clauserat ora, |
| 159 | invadit ferro iuvenem trepideque ferentem |
| 160 | instabilis retro gressus prosternit harena. |
| 161 | at miser audita victoris voce trementem |
| 162 | cunctantemque animam Stygia ceu sede reducens, |
| 163 | cassidis a mento male fidae vincula rumpit |
| 164 | iungebatque preces atque addere verba parabat. |
| 165 | sed subito aspectu et noto conterritus ore |
| 166 | Tyrrhenus ferrumque manu revocavit et ultro |
| 167 | talia cum gemitu lacrimis effudit obortis: |
| 168 | 'Ne, quaeso, supplex lucem dubiusque precare: |
| 169 | fas hostem servare mihi. multo optimus ille |
| 170 | militiae, cui postremum est primumque, tueri |
| 171 | inter bella fidem: tu letum evadere nobis |
| 172 | das prior et servas nondum servatus ab hoste. |
| 173 | haud equidem dignum memet, quae tristia vidi, |
| 174 | abnuerim dignumque iterum in peiora revolvi, |
| 175 | si tibi per medios ignis mediosque per ensis |
| 176 | non dederit mea dextra viam.' sic fatur et ultro |
| 177 | attollit vitaque exaequat munera vitae. |
| 178 | At, compos Sicula primum certaminis ora |
| 179 | coepti, Marcellus victricia signa quieto |
| 180 | agmine progrediens Ephyraea ad moenia vertit. |
| 181 | inde Syracosias castris circumdedit arces. |
| 182 | sed ferri languebat amor. sedare monendo |
| 183 | pectora caeca virum atque iras evellere havebat. |
| 184 | nec (renuant si forte sibi et si mitia malle |
| 185 | credant esse metum) laxis servatur omissa |
| 186 | obsidio claustris: quin contra intentior ipse |
| 187 | invigilat cautis, fronte imperterritus, armis |
| 188 | et struit arcana necopina pericula cura. |
| 189 | haud secus Eridani stagnis ripave Caystri |
| 190 | innatat albus olor pronoque immobile corpus |
| 191 | dat fluvio et pedibus tacitas eremigat undas. |
| 192 | Interea, dum incerta labat sententia clausis, |
| 193 | exciti populi atque urbes socia arma ferebant: |
| 194 | incumbens Messena freto minimumque revulsa |
| 195 | discreta Italia atque Osco memorabilis ortu: |
| 196 | tum Catane, nimium ardenti vicina Typhoeo |
| 197 | et generasse pios quondam celeberrima fratres, |
| 198 | et cui non licitum fatis, Camarina, moveri: |
| 199 | tum, quae nectareis vocat ad certamen Hymetton, |
| 200 | audax Hybla, favis, palmaque arbusta Selinus |
| 201 | et, iusti quondam portus, nunc litore solo |
| 202 | subsidium infidum fugientibus aequora, Mylae: |
| 203 | necnon altus Eryx, necnon e vertice celso |
| 204 | Centuripae largoque virens Entella Lyaeo, |
| 205 | Entella, Hectoreo dilectum nomen Acestae. |
| 206 | non Thapsos, non e tumulis glacialibus Acrae |
| 207 | defuerunt. Agyrina manus geminoque Lacone |
| 208 | Tyndaris attollens sese adfluit. altus equorum |
| 209 | mille rapit turmam atque hinnitibus aera flammat |
| 210 | pulveream volvens Acragas ad inania nubem. |
| 211 | ductor Grosphus erat, cuius caelata gerebat |
| 212 | taurum parma trucem, poenae monimenta vetustae. |
| 213 | ille, ubi torreret subiectis corpora flammis, |
| 214 | mutabat gemitus mugitibus, actaque veras |
| 215 | credere erat stabulis armenta effundere voces, |
| 216 | haud impune quidem: nam dirae conditor artis |
| 217 | ipse suo moriens immugit flebile tauro. |
| 218 | venit ab amne trahens nomen Gela, venit Halaesa |
| 219 | et qui praesenti domitant periura Palici |
| 220 | pectora supplicio, Troianaque venit Acesta, |
| 221 | quique per Aetnaeos Acis petit aequora fines |
| 222 | et dulci gratam Nereida perluit unda. |
| 223 | aemulus ille tuo quondam, Polypheme, calori, |
| 224 | dum fugit agrestem violenti pectoris iram, |
| 225 | in tenuis liquefactus aquas evasit et hostem |
| 226 | et tibi victricem, Galatea, immiscuit undam. |
| 227 | necnon qui potant Hypsamque Alabimque sonoros |
| 228 | et perlucentem splendenti gurgite Achaten, |
| 229 | qui fontis, vage Chrysa, tuos et pauperis alvei |
| 230 | Hipparin ac facilem superari gurgite parco |
| 231 | Pantagian rapidique colunt vada flava Symaethi. |
| 232 | litora Thermarum, prisca dotata camena, |
| 233 | armavere suos, qua mergitur Himera ponto |
| 234 | Aeolio. nam dividuas se scindit in oras |
| 235 | nec minus occasus petit incita quam petit ortus. |
| 236 | Nebrodes gemini nutrit divortia fontis, |
| 237 | quo mons Sicania non surgit ditior umbrae. |
| 238 | Henna deum lucis sacras dedit ardua dextras. |
| 239 | hic specus ingentem laxans telluris hiatum |
| 240 | caecum iter ad manis tenebroso limite pandit, |
| 241 | qua novus ignotas Hymenaeus venit in oras, |
| 242 | hac Stygius quondam stimulante cupidine rector |
| 243 | ausus adire diem, maestoque Acheronte relicto |
| 244 | egit in inlicitas currum per inania terras. |
| 245 | tum rapta praeceps Hennaea virgine flexit |
| 246 | attonitos caeli visus lucemque paventis |
| 247 | in Styga rursus equos et praedam condidit umbris. |
| 248 | Romanos Petraea duces, Romana petivit |
| 249 | foedera Callipolis lapidosique Engyon arvi, |
| 250 | Hadranum Ergetiumque simul telaque superba |
| 251 | lanigera Melite et litus piscosa Calacte, |
| 252 | quaeque procelloso Cephaloedias ora profundo |
| 253 | caeruleis horret campis pascentia cete, |
| 254 | et qui correptas sorbentem verticis haustu |
| 255 | atque iterum e fundo iaculantem ad sidera puppis |
| 256 | Tauromenitana cernunt de sede Charybdim. |
| 257 | haec Latium manus et Laurentia signa fovebat. |
| 258 | Cetera Elissaeis aderat gens Sicana votis. |
| 259 | mille Agathyrna dedit perflataque Trogilos Austris, |
| 260 | mille Thoanteae sedes Phacelina Dianae. |
| 261 | tergemino venit numero fecunda Panhormos, |
| 262 | seu silvis sectere feras seu retibus aequor |
| 263 | verrere seu caelo libeat traxisse volucrem. |
| 264 | non Herbesos iners, non Naulocha pigra pericli |
| 265 | sederunt, non frondosis Morgentia campis |
| 266 | abstinuit Marte infido. comitata Menaeis |
| 267 | venit Amastra viris et parvo nomine Tisse |
| 268 | et Netum et Mutyce pubesque liquentis Achaeti. |
| 269 | Sidonios Drepane atque undae clamosus Helorus |
| 270 | et mox servili vastata Triocala bello, |
| 271 | Sidonios Arbela ferox et celsus Ietas |
| 272 | et bellare Tabas docilis Cossyraque parva |
| 273 | nec maior~ Megara iunctae concordibus ausis |
| 274 | iuvere et strato Gaulum spectabile ponto, |
| 275 | cum sonat alcyones cantu nidosque natantis |
| 276 | immota gestat sopitis fluctibus unda. |
| 277 | ipsa Syracusae patulos urbs inclita muros |
| 278 | milite collecto variisque impleverat armis. |
| 279 | ductores facilem impelli laetamque tumultus |
| 280 | vaniloquo plebem furiabant insuper ore: |
| 281 | numquam hoste intratos muros et quattuor arces, |
| 282 | et Salaminiacis quantam Eoisque tropaeis |
| 283 | ingenio portus urbs invia fecerit umbram, |
| 284 | spectatum proavis: ter centum ante ora triremes |
| 285 | unum naufragium, mersasque impune profundo |
| 286 | clade pharetrigeri subnixas regis Athenas. |
| 287 | flammabant vulgum geniti Carthagine fratres, |
| 288 | Poeni matre genus, sed quos, sub crimine pulsus |
| 289 | urbe Syracosia, Libycis eduxerat oris |
| 290 | Trinacrius genitor, geminaque a stirpe parentum |
| 291 | astus miscebant Tyrios levitate Sicana. |
| 292 | Quae cernens ductor, postquam immedicabile visum |
| 293 | seditio, atque ultro bellum surgebat ab hoste, |
| 294 | testatus divos Siculorum amnesque lacusque |
| 295 | et fontis, Arethusa, tuos, ad bella vocari |
| 296 | invitum (quae sponte diu non sumpserit, hostem |
| 297 | induere arma sibi), telorum turbine vasto |
| 298 | adgreditur muros atque armis intonat urbi. |
| 299 | par omnis simul ira rapit, certantque ruuntque. |
| 300 | turris multiplici surgens ad sidera tecto |
| 301 | exibat, tabulata decem cui crescere Graius |
| 302 | fecerat et multas nemorum consumpserat umbras. |
| 303 | armatam hinc igni pinum et devolvere saxa |
| 304 | certabant calidaeque picis diffundere pestem. |
| 305 | huic procul ardentem iaculatus lampada Cimber |
| 306 | conicit et lateri telum exitiabile figit. |
| 307 | pascitur adiutus Vulcanus turbine venti, |
| 308 | gliscentemque trahens turris per viscera labem |
| 309 | perque altam molem et totiens nascentia tecta |
| 310 | scandit ovans rapidusque vorat crepitantia flammis |
| 311 | robora et, ingenti simul exundante vapore |
| 312 | ad caelum, victor nutantia culmina lambit. |
| 313 | implentur fumo et nebula caliginis atrae, |
| 314 | nec cuiquam evasisse datur, ceu fulminis ictu |
| 315 | correptae rapido in cineres abiere ruinae. |
| 316 | Par contra pelago miseris fortuna carinis. |
| 317 | namque ubi se propius tectis urbique tulere, |
| 318 | qua portus muris pacatas adplicat undas, |
| 319 | improvisa novo pestis conterruit astu. |
| 320 | trabs fabre teres atque erasis undique nodis |
| 321 | navali similis malo praefixa gerebat |
| 322 | uncae tela manus: ea celso ex aggere muri |
| 323 | bellantis curvi rapiebat in aera ferri |
| 324 | unguibus et mediam revocata ferebat in urbem. |
| 325 | nec solos vis illa viros, quin saepe triremem |
| 326 | belligerae rapuere trabes, cum desuper actum |
| 327 | incuterent puppi chalybem morsusque tenacis. |
| 328 | qui, simul adfixo vicina in robora ferro |
| 329 | sustulerant sublime ratem, miserabile visu, |
| 330 | per subitum rursus laxatis arte catenis |
| 331 | tanta praecipitem reddebant mole profundo |
| 332 | ut totam haurirent undae cum milite puppem. |
| 333 | his super insidiis angusta foramina murus |
| 334 | arte cavata dabat, per quae clam fundere tela |
| 335 | tutum erat, opposito mittentibus aggere valli. |
| 336 | nec sine fraude labos, arta ne rursus eodem |
| 337 | spicula ab hoste via vicibus contorta redirent. |
| 338 | calliditas Graia atque astus pollentior armis |
| 339 | Marcellum tantasque minas terraque marique |
| 340 | arcebat, stabatque ingens ad moenia bellum. |
| 341 | Vir fuit Isthmiacis decus immortale colonis, |
| 342 | ingenio facile ante alios telluris alumnos, |
| 343 | nudus opum, sed cui caelum terraeque paterent. |
| 344 | ille, novus pluvias Titan ut proderet ortu |
| 345 | fuscatis tristis radiis, ille, haereat anne |
| 346 | pendeat instabilis tellus, cur foedere certo |
| 347 | hunc adfusa globum Tethys circumliget undis |
| 348 | noverat atque una pelagi lunaeque labores, |
| 349 | et pater Oceanus qua lege effunderet aestus. |
| 350 | non illum mundi numerasse capacis harenas |
| 351 | vana fides. puppis etiam constructaque saxa |
| 352 | feminea traxisse ferunt contra ardua dextra. |
| 353 | Hic dum Italum ductorem astu Teucrosque fatigat, |
| 354 | adnabat centum late Sidonia velis |
| 355 | classis subsidio et scindebat caerula rostris. |
| 356 | erigitur subitas in spes Arethusia proles |
| 357 | adiungitque suas portu progressa carinas. |
| 358 | nec contra Ausonius tonsis aptare lacertos |
| 359 | addubitat mersisque celer fodit aequora remis. |
| 360 | verberibus torsere fretum: salis icta frequenti |
| 361 | albescit pulsu facies, perque aequora late |
| 362 | spumat canenti sulcatus gurgite limes. |
| 363 | insultant pariter pelago, ac Neptunia regna |
| 364 | tempestate nova trepidant. tum vocibus aequor |
| 365 | personat, et clamat scopulis clamoris imago. |
| 366 | ac iam diffusus vacua bellator in unda |
| 367 | cornibus ambierat patulos ad proelia fluctus, |
| 368 | navali claudens umentem indagine campum: |
| 369 | ac simili curvata sinu diversa ruebat |
| 370 | classis et artabat lunato caerula gyro. |
| 371 | nec mora: terrificis saevae stridoribus aeris, |
| 372 | per vacuum late cantu resonante profundum, |
| 373 | increpuere tubae, quis excitus aequore Triton |
| 374 | expavit tortae certantia murmura conchae. |
| 375 | vix meminere maris: tam vasto ad proelia nisu |
| 376 | incumbunt proni positisque in margine puppis |
| 377 | extremae plantis nutantes spicula torquent. |
| 378 | sternitur effusis pelagi media area telis, |
| 379 | celsaque anhelatis exurgens ictibus alnus |
| 380 | caerula nigranti findit spumantia sulco. |
| 381 | Ast aliae latere atque incussi roboris ictu |
| 382 | detergent remos, aliae per viscera pinus |
| 383 | tramissis ipso retinentur vulnere rostris |
| 384 | quo retinent. medias inter sublimior ibat |
| 385 | terribilis visu puppis, qua nulla per omne |
| 386 | egressa est Libycis maior navalibus aevum. |
| 387 | sed quater haec centum numeroso remige pontum |
| 388 | pulsabat tonsis, veloque superba capaci |
| 389 | cum rapidum hauriret Borean et cornibus omnis |
| 390 | colligeret flatus, lento se robore agebat, |
| 391 | intraret fluctus solis ceu pulsa lacertis: |
| 392 | procurrunt levitate agili docilesque regentis |
| 393 | audivisse manum Latio cum milite puppes. |
| 394 | Has ut per laevum venientis aequor Himilco |
| 395 | in latus obliquas iussamque incurrere proram |
| 396 | conspexit, propere divis in vota vocatis |
| 397 | aequoris, intento volucrem de more sagittam |
| 398 | adsignat nervo, utque oculis libravit in hostem |
| 399 | et calamo monstravit iter, diversa relaxans |
| 400 | brachia deduxit vultu comitante per auras |
| 401 | in vulnus telum ac residentis puppe magistri |
| 402 | adfixit plectro dextram. nec deinde regenda |
| 403 | puppe manus valuit flectenti immortua clavo. |
| 404 | dumque ad opem accurrit ceu capta navita puppe, |
| 405 | ecce iterum fatoque pari nervoque sagitta |
| 406 | in medium perlapsa globum transverberat ictu |
| 407 | orba gubernacli subeuntem munera Taurum. |
| 408 | Inrumpit Cumana ratis, quam Corbulo ductor |
| 409 | lectaque complebat Stabiarum litore pubes. |
| 410 | numen erat celsae puppis vicina Dione. |
| 411 | sed superingestis propior quia subdita telis |
| 412 | bella capessebat, media subsedit in unda |
| 413 | divisitque fretum. clamantum spumeus ora |
| 414 | Nereus implet aquis, palmaeque, trahente profundo, |
| 415 | luctantum frustra summis in fluctibus extant. |
| 416 | hic audax ira magno per caerula saltu |
| 417 | Corbulo transgressus (nam textam robore turrim |
| 418 | appulerant nexae ferri compage triremes) |
| 419 | evadit tabulata super flammaque comantem |
| 420 | multifida pinum celso de culmine quassat. |
| 421 | inde atros alacer pastosque bitumine torquet, |
| 422 | ammentante Noto, Poenorum aplustribus ignes. |
| 423 | intrat diffusos pestis Vulcania passim |
| 424 | atque implet dispersa foros: trepidatur omisso |
| 425 | summis remigio, sed enim tam rebus in artis |
| 426 | fama mali nondum tanti penetrarat ad imos. |
| 427 | at rapidus fervor, per pinguis unguine taedas |
| 428 | inlapsus, flammis victricibus insonat alveo. |
| 429 | qua nondum tamen intulerat vim Dardana lampas |
| 430 | parcebatque vapor, saxorum grandine dirus |
| 431 | arcebat fatumque ratis retinebat Himilco. |
| 432 | hic miser, igniferam dum ventilat aere pinum, |
| 433 | murali saxo per lubrica sanguine transtra |
| 434 | volvitur in fluctus Lycchaei vulnere Cydnus. |
| 435 | fax nidore gravi foedavit comminus auras |
| 436 | ambusto instridens pelago. ferus inde citatum |
| 437 | missile adorata contorquet Sabratha puppe |
| 438 | (Hammon numen erat Libycae gentile carinae |
| 439 | cornigeraque sedens spectabat caerula fronte): |
| 440 | 'Fer, pater, adflictis, fer,' ait 'Garamantice vates, |
| 441 | rebus opem inque Italos da certa effundere tela.' |
| 442 | has inter voces tremulo venit agmine cornus |
| 443 | et Neptunicolae transverberat ora Telonis. |
| 444 | Urgebant nihilo levius iam in limine mortis, |
| 445 | quos fuga praecipitis partem glomerarat in unam |
| 446 | puppis, adhuc vacuam taedae. sed, proxima cursu |
| 447 | fulmineo populatus, inevitabilis ardor |
| 448 | correptam flammis involvit ovantibus alnum. |
| 449 | primus, ope aequorei funis delapsus in undas, |
| 450 | qua nondum Stygios glomerabat Mulciber aestus, |
| 451 | ambustus socium remis aufertur Himilco. |
| 452 | proxima nudarunt miserandi fata Batonis |
| 453 | desertam ductore ratem. bonus ille per artem |
| 454 | crudo luctari pelago atque exire procellas. |
| 455 | idem, quid Boreas, quid vellet crastinus Auster, |
| 456 | anteibat, nec pervigilem tu fallere vultum |
| 457 | obscuro quamvis cursu, Cynosura, valeres. |
| 458 | is, postquam adversis nullus modus, 'Accipe nostrum, |
| 459 | Hammon, sanguinem,' ait 'spectator cladis iniquae.' |
| 460 | atque, acto in pectus gladio, dextra inde cruorem |
| 461 | excipit et large sacra inter cornua fundit. |
| 462 | Hos inter Daphnis, deductum ab origine nomen |
| 463 | antiqua, fuit infelix, cui linquere saltus |
| 464 | et mutare casas infido marmore visum. |
| 465 | at princeps generis quanto maiora paravit |
| 466 | intra pastorem sibi nomina! Daphnin amarunt |
| 467 | Sicelides Musae, dexter donavit avena |
| 468 | Phoebus Castalia et iussit, proiectus in herba |
| 469 | si quando caneret, laetos per prata, per arva |
| 470 | ad Daphnin properare greges rivosque silere. |
| 471 | ille ubi septena modulatus harundine carmen |
| 472 | mulcebat silvas, non umquam tempore eodem |
| 473 | Siren adsuetos effudit in aequore cantus, |
| 474 | Scyllaei tacuere canes, stetit atra Charybdis, |
| 475 | et laetus scopulis audivit iubila Cyclops. |
| 476 | progeniem hauserunt et nomen amabile flammae. |
| 477 | Innatat ecce super transtris fumantibus asper |
| 478 | Ornytos ac longam sibimet facit aequore mortem, |
| 479 | qualis Oiliades, fulmen iaculante Minerva, |
| 480 | surgentis domuit fluctus ardentibus ulnis. |
| 481 | transigitur valida medius, dum se adlevat, alni |
| 482 | cuspide Marmarides Sciron. pars subnatat unda |
| 483 | membrorum, pars extat aquis totumque per aequor |
| 484 | portatur, rigido, miserandum, immortua rostro. |
| 485 | accelerant puppes utrimque atque ora ruentum |
| 486 | sanguinei feriunt remorum aspergine rores. |
| 487 | ipse adeo senis ductor Rhoeteius ibat |
| 488 | pulsibus et valido superabat remige ventos. |
| 489 | quam rapidis puppem manibus frenare Lilaeus |
| 490 | dum temptat, saeva truncatur membra bipenni, |
| 491 | ac fert haerentis trabibus ratis incita palmas. |
| 492 | Sicania Aeoliden portabant transtra Podaetum. |
| 493 | hic, aevo quamquam nondum excessisset ephebos, |
| 494 | nec sat maturus laudum, seu fervida corda |
| 495 | seu laevi traxere dei, bellique cupido, |
| 496 | arma puer niveis aptarat picta lacertis |
| 497 | et freta gaudebat celsa turbare Chimaera. |
| 498 | iamque super Rutula, super et Garamantide pinu |
| 499 | ibat ovans, melior remo meliorque sagitta, |
| 500 | et iam turrigerum demerserat aequore Nessum. |
| 501 | heu puero male suada rudi nova gloria pugnae! |
| 502 | dum cristam galeae trucis exuviasque precatur |
| 503 | de duce Marcello superos temerarius, hasta |
| 504 | excepit raptim vulnus letale remissa, |
| 505 | pro qualis! seu splendentem sub sidera nisu |
| 506 | exigeret discum, iaculo seu nubila supra |
| 507 | surgeret, aligeras ferret seu pulvere plantas |
| 508 | vix tacto, vel dimensi spatia improba campi |
| 509 | transiret velox saltu, decuere labores. |
| 510 | sat prorsus, sat erat decoris discrimine tuto, |
| 511 | sat laudis. cur facta, puer, maiora petebas? |
| 512 | illum, ubi labentem pepulerunt tela sub undas, |
| 513 | ossa Syracosio fraudatum naufraga busto, |
| 514 | fleverunt freta, fleverunt Cyclopia saxa |
| 515 | et Cyane et Anapus et Ortygie Arethusa. |
| 516 | Parte alia Perseus (puppem hanc Tiberinus agebat) |
| 517 | quaque vehebatur Crantor Sidonius Io |
| 518 | concurrunt. iniecta ligant hinc vincula ferri |
| 519 | atque illinc, steteruntque rates ad proelia nexae. |
| 520 | nec iaculo aut longe certatur harundine fusa: |
| 521 | comminus et gladio terrestria proelia miscent. |
| 522 | perrumpunt Itali, qua caedes prima reclusit |
| 523 | monstravitque viam; vasta sed mole catenas |
| 524 | hortatur socios et vincla abrumpere ferri |
| 525 | ac parat hostili resoluta puppe receptos |
| 526 | avehere et paribus pelago diducere ab armis |
| 527 | Aetnaeo Polyphemus erat nutritus in antro |
| 528 | atque inde antiquae nomen feritatis amabat. |
| 529 | ubera praebuerat parvo lupa, corporis alti |
| 530 | terribilis moles, mens aspera, vultus in ira |
| 531 | semper et ad caedes Cyclopia corde libido. |
| 532 | isque relaxatis membrorum pondere vinclis |
| 533 | impulerat puppim et mergebat gurgite tonsas |
| 534 | duxissetque ratem, pressa Laronius hasta |
| 535 | ni propere duro nitentem exurgere velox |
| 536 | adfixet transtro. vix morte incepta remittit: |
| 537 | namque manus servat dum suetos languida ductus, |
| 538 | ignavum summo traxit super aequore remum. |
| 539 | Perculsi cuneo Poeni densentur in unum, |
| 540 | quod caret hoste, latus, subito cum pondere victus, |
| 541 | insiliente mari, summergitur alveus undis. |
| 542 | scuta virum cristaeque et inerti spicula ferro |
| 543 | tutelaeque deum fluitant. hic robore fracto |
| 544 | pugnat inops chalybis seseque in proelia rursus |
| 545 | armat naufragio, remis male fervidus ille |
| 546 | festinat spoliare ratem, discrimine nullo |
| 547 | nautarum interdum convulsa sedilia torquens. |
| 548 | non plectro ratis aut frangendae in vulnera prorae |
| 549 | parcitur, et pelago repetuntur nantia tela. |
| 550 | vulneribus patulis intrat mare. mox sua ponto |
| 551 | singultante anima propulsa refunditur unda. |
| 552 | nec desunt, qui correptos complexibus artis |
| 553 | immergant pelago et, iaculis cessantibus, hostem |
| 554 | morte sua perimant. remeantum gurgite mentes |
| 555 | crudescunt, ac pro ferro stat fluctibus uti. |
| 556 | haurit sanguineus contorta cadavera vertex. |
| 557 | hinc clamor, gemitus illinc mortesque fugaeque |
| 558 | remorumque fragor flictuque sonantia rostra. |
| 559 | perfusum bello fervet mare. fessus acerbis |
| 560 | terga fuga celeri Libyae convertit ad oras |
| 561 | exigua sese furatus Himilco carina. |
| 562 | Concessere mari tandem Graiusque Libysque, |
| 563 | et iam captivae vinclis ad litora longo |
| 564 | ordine ducuntur puppes. flagrantibus alto |
| 565 | stant aliae taedis. splendet lucente profundo |
| 566 | Mulciber, et tremula vibratur imagine pontus. |
| 567 | ardet nota fretis Cyane pennataque Siren, |
| 568 | ardet et Europe, nivei sub imagine tauri |
| 569 | vecta Iove ac prenso tramittens aequora cornu, |
| 570 | et quae fusa comas curvum per caerula piscem |
| 571 | Nereis umenti moderatur roscida freno. |
| 572 | uritur undivagus Python et corniger Hammon |
| 573 | et, quae Sidonios vultus portabat Elissae, |
| 574 | bis ternis ratis ordinibus grassata per undas. |
| 575 | at vinclis trahitur cognata in litora Anapus |
| 576 | Gorgoneasque ferens ad sidera Pegasus alas. |
| 577 | ducitur et Libyae puppis signata figuram |
| 578 | et Triton captivus et ardua rupibus Aetne, |
| 579 | spirantis rogus Enceladi, Cadmeaque Sidon. |
| 580 | Nec mora tum trepidos hac clade inrumpere muros |
| 581 | signaque ferre deum templis iam iamque fuisset, |
| 582 | ni subito importuna lues inimicaque pestis, |
| 583 | invidia divum pelagique labore parata, |
| 584 | polluto miseris rapuisset gaudia caelo. |
| 585 | criniger aestiferis Titan fervoribus auras |
| 586 | et patulam Cyanen lateque palustribus undis |
| 587 | stagnantem Stygio Cocyti opplevit odore |
| 588 | temporaque autumni laetis florentia donis |
| 589 | foedavit rapidoque accendit fulminis igni. |
| 590 | fumabat crassus nebulis caliginis aer, |
| 591 | squalebat tellus vitiato fervida dorso |
| 592 | nec victum dabat aut ullas languentibus umbras, |
| 593 | atque ater picea vapor expirabat in aethra. |
| 594 | vim primi sensere canes. mox nubibus atris |
| 595 | fluxit deficiens penna labente volucris. |
| 596 | inde ferae silvis sterni. tum serpere labes |
| 597 | Tartarea atque haustis populari castra maniplis. |
| 598 | arebat lingua, et gelidus per viscera sudor |
| 599 | corpore manabat tremulo. descendere fauces |
| 600 | abnuerant siccae iussorum alimenta ciborum. |
| 601 | aspera pulmonem tussis quatit, et per anhela |
| 602 | igneus efflatur sitientum spiritus ora. |
| 603 | lumina ferre gravem vix sufficientia lucem |
| 604 | unca nare iacent, saniesque immixta cruore |
| 605 | expuitur, membrisque cutis tegit ossa peresis. |
| 606 | heu dolor! insignis notis bellator in armis |
| 607 | ignavo rapitur leto. iactantur in ignem |
| 608 | dona superba virum, multo Mavorte parata. |
| 609 | succubuit medicina malis. cumulantur acervo |
| 610 | labentum et magno cineres sese aggere tollunt. |
| 611 | passim etiam deserta iacent inhumataque late |
| 612 | corpora, pestiferos tetigisse timentibus artus. |
| 613 | serpit pascendo crescens Acherusia pestis |
| 614 | nec leviore quatit Trinacria moenia luctu |
| 615 | Poenorumque parem castris fert atra laborem. |
| 616 | aequato par exitio et communis ubique |
| 617 | ira deum atque eadem leti versatur imago. |
| 618 | Nulla tamen Latios fregit vis dura malorum, |
| 619 | incolumi ductore, viros, clademque rependit |
| 620 | unum inter strages tutum caput. ut gravis ergo |
| 621 | primum letiferos repressit Sirius aestus, |
| 622 | et minuere avidae mortis contagia pestes, |
| 623 | ceu, sidente Noto cum se maria alta reponunt, |
| 624 | propulsa invadit piscator caerula cumba, |
| 625 | sic tandem ereptam morbis grassantibus armat |
| 626 | Marcellus pubem, lustratis rite maniplis. |
| 627 | circumstant alacres signa auditisque tubarum |
| 628 | respirant laeti clangoribus. itur in hostem, |
| 629 | et, si fata ferant, iuvat inter proelia ferro |
| 630 | posse mori. socium miseret, qui sorte pudenda |
| 631 | in morem pecudum effudere cubilibus atris |
| 632 | inlaudatam animam. tumulos inhonoraque busta |
| 633 | respiciunt, et vel nullo iacuisse sepulcro |
| 634 | quam debellari morbis placet. ardua primus |
| 635 | ad muros dux signa rapit. tenuata iacendo |
| 636 | et macie in galeis abscondunt ora, malusque, |
| 637 | ne sit spes hosti, velatur casside pallor. |
| 638 | infundunt rapidum convulsis moenibus agmen |
| 639 | condensique ruunt: tot bellis invia tecta |
| 640 | totque uno introitu capiuntur militis arces. |
| 641 | Totum, qua vehitur Titan, non ulla per orbem |
| 642 | tum sese Isthmiacis aequassent oppida tectis. |
| 643 | tot delubra deum totque intra moenia portus, |
| 644 | adde fora et celsis suggesta theatra columnis |
| 645 | certantisque mari moles, adde ordine longo |
| 646 | innumeras spatioque domos aequare superbas |
| 647 | rura. quid, inclusos porrecto limite longis |
| 648 | porticibus sacros iuvenum certamine lucos? |
| 649 | quid tot captivis fulgentia culmina rostris |
| 650 | armaque fixa deis, aut quae Marathonius hostis |
| 651 | perdidit aut Libya quae sunt advecta subacta? |
| 652 | hic Agathocleis sedes ornata tropaeis, |
| 653 | hic mites Hieronis opes; hic sancta vetustas |
| 654 | artificum manibus. non usquam clarior illo |
| 655 | gloria picturae saeclo; non aera iuvabat |
| 656 | ~quem scire Ephyren; fulvo certaverit auro |
| 657 | vestis spirantis referens subtemine vultus |
| 658 | quae radio caelat Babylon vel murice picto |
| 659 | laeta Tyros, quaeque Attalicis variata per artem |
| 660 | aulaeis scribuntur acu aut Memphitide tela. |
| 661 | iam simul argento fulgentia pocula, mixta |
| 662 | quis gemma quaesitus honos, simulacra deorum |
| 663 | numen ab arte datum servantia; munera Rubri |
| 664 | praeterea ponti depexaque vellera ramis, |
| 665 | femineus pudor. His tectis opibusque potitus |
| 666 | Ausonius ductor, postquam sublimis ab alto |
| 667 | aggere despexit trepidam clangoribus urbem, |
| 668 | inque suo positum nutu, stent moenia regum |
| 669 | an nullos oriens videat lux crastina muros, |
| 670 | ingemuit nimio iuris tantumque licere |
| 671 | horruit et propere revocata militis ira |
| 672 | iussit stare domos, indulgens templa vetustis |
| 673 | incolere atque habitare deis. sic parcere victis |
| 674 | pro praeda fuit, et sese contenta nec ullo |
| 675 | sanguine pollutis plausit Victoria pennis. |
| 676 | tu quoque ductoris lacrimas, memorande, tulisti, |
| 677 | defensor patriae, meditantem in pulvere formas |
| 678 | nec turbatum animi tanta feriente ruina. |
| 679 | ast relicum vulgus resoluta in gaudia mente |
| 680 | certarunt victi victoribus. aemulus ipse |
| 681 | ingenii superum servando condidit urbem. |
| 682 | ergo extat saeclis stabitque insigne tropaeum |
| 683 | et dabit antiquos ductorum noscere mores. |
| 684 | Felices populi, si, quondam ut bella solebant, |
| 685 | nunc quoque inexhaustas pax nostra relinqueret urbes! |
| 686 | at, ni cura viri qui nunc dedit otia mundo |
| 687 | effrenum arceret populandi cuncta furorem, |
| 688 | nudassent avidae terrasque fretumque rapinae. |