Seneca, Hercules Oetaeus, Scaena IV. Hyllus Nutrix Deianira Chorus
| 1 | Hyllus. I, profuge, quaere si quid ulterius patet |
| 2 | terris freto sideribus Oceano inferis: |
| 3 | ultra labores, mater, Alcidae fuge. |
| 4 | De. Nescioquod animus grande praesagit malum. |
| 5 | Hy. Plenae triumphi templa Iunonis pete: |
| 6 | haec tibi patent, delubra praeclusa omnia. |
| 7 | De. Effare quis me casus insontem premat. |
| 8 | Hy. Decus illud orbis atque praesidium unicum, |
| 9 | quem fata terris in locum dederant Iovis, |
| 10 | o mater, abiit: membra et Herculeos toros |
| 11 | urit lues nescioqua; qui domuit feras, |
| 12 | ille ille victor vincitur maeret dolet. |
| 13 | quid quaeris ultra? De. Miserias properant suas |
| 14 | audire miseri; fare, quo posita in statu |
| 15 | iam nostra domus est? o lares, miseri lares! |
| 16 | nunc vidua, nunc expulsa, nunc ferar obruta. |
| 17 | Hy. Non sola maeres Herculem: toto iacet |
| 18 | mundo gemendus; fata nec, mater, tua |
| 19 | privata credas: iam genus totum obstrepit. |
| 20 | hunc ecce luctum quem gemis cuncti gemunt; |
| 21 | commune terris omnibus pateris malum. |
| 22 | luctum occupasti: prima, non sola Herculem, |
| 23 | miseranda, maeres. De. Quam prope a leto tamen |
| 24 | ede, ede quaeso iaceat Alcides meus. |
| 25 | Hy. Mors refugit illum victa quae in regno suo |
| 26 | semel est nec audent fata tam vastum nefas |
| 27 | admittere. ipsa forsitan trepida colus |
| 28 | Clotho manu proiecit et fata Herculis |
| 29 | timet peragere. pro diem, infandum diem! |
| 30 | hocne ille summo magnus Alcides erit? |
| 31 | De. Ad fata et umbras atque peiorem polum |
| 32 | praecedere illum dicis? an possum prior |
| 33 | mortem occupare? fare, si nondum occidit. |
| 34 | Hy. Euboica tellus vertice immenso tumens |
| 35 | pulsatur omni latere: Phrixeum mare |
| 36 | scindit Caphereus, servit hoc Austro latus; |
| 37 | at qua nivosi patitur Aquilonis minas, |
| 38 | Euripus undas flectit instabilis vagas |
| 39 | septemque cursus volvit et totidem refert, |
| 40 | dum lassa Titan mergit Oceano iuga. |
| 41 | hic rupe celsa, nulla quam nubes ferit, |
| 42 | annosa fulgent templa Cenaei Iovis. |
| 43 | Ut stetit ad aras omne votivum pecus |
| 44 | totumque tauris gemuit auratis nemus, |
| 45 | spolium leonis sordidum tabo exuit |
| 46 | posuitque clavae pondus et pharetra gravis |
| 47 | laxavit umeros. veste tunc fulgens tua, |
| 48 | cana revinctus populo horrentem comam, |
| 49 | succendit aras: 'accipe has' inquit 'focis |
| 50 | non false messis genitor et largo sacer |
| 51 | splendescat ignis ture, quod Phoebum colens |
| 52 | dives Sabaeis colligit truncis Arabs. |
| 53 | pacata tellus' inquit 'et caelum et freta, |
| 54 | feris subactis omnibus victor redi: |
| 55 | depone fulmen' -- gemitus in medias preces |
| 56 | stupente et ipso cecidit; hinc caelum horrido |
| 57 | clamore complet: qualis impressa fugax |
| 58 | taurus bipenni volnus et telum ferens |
| 59 | delubra vasto trepida mugitu replet, |
| 60 | aut quale mundo fulmen emissum tonat, |
| 61 | sic ille gemitu sidera et pontum ferit, |
| 62 | et vasta Chalcis sonuit et voces Cyclas |
| 63 | excepit omnis; hinc petrae Capherides, |
| 64 | hinc omne voces reddit Herculeas nemus. |
| 65 | flentem videmus. vulgus antiquam putat |
| 66 | rabiem redisse; tunc fugam famuli petunt. |
| 67 | At ille voltus ignea torquens face |
| 68 | unum inter omnes sequitur et quaerit Lichan. |
| 69 | complexus aras ille tremibunda manu |
| 70 | mortem metu consumpsit et parvum sui |
| 71 | poenae reliquit. dumque tremibundum manu |
| 72 | tenuit cadaver: 'hac manu, hac' inquit 'ferar, |
| 73 | o fata, victus? Herculem vicit Lichas? |
| 74 | ecce alia clades: Hercules perimit Lichan. |
| 75 | facta inquinentur: fiat hic summus labor.' |
| 76 | in astra missus fertur et nubes vago |
| 77 | spargit cruore; talis in caelum exilit |
| 78 | harundo Getica iussa dimitti manu |
| 79 | aut quam Cydon excussit: inferius tamen |
| 80 | et tela fugient. truncus in pontum cadit, |
| 81 | in saxa cervix: unus ambobus iacet. |
| 82 | 'Resistite' inquit, 'non furor mentem abstulit, |
| 83 | furore gravius istud atque ira malum est: |
| 84 | in me iuvat saevire.' vix pestem indicat |
| 85 | et saevit: artus ipse dilacerat suos |
| 86 | et membra vasta carpit avellens manu. |
| 87 | exuere amictus quaerit: hoc solum Herculem |
| 88 | non posse vidi; trahere conatus tamen |
| 89 | et membra traxit: corporis palla horridi |
| 90 | pars est et ipsa -- vestis immiscet cutem. |
| 91 | nec causa dirae cladis in medio patet, |
| 92 | sed causa tamen est; vixque sufficiens malo |
| 93 | nunc ore terram languidus prono premit, |
| 94 | nunc poscit undas -- unda non vincit malum; |
| 95 | fluctisona quaerit litora et pontum occupat: |
| 96 | famularis illum retinet errantem manus-- |
| 97 | o sortem acerbam! fuimus Alcidae pares. |
| 98 | Nunc puppis illum litore Euboico refert |
| 99 | Austerque lenis pondus Herculeum rapit; |
| 100 | destituit animus membra, nox oculos premit. |
| 101 | De. Quid, anime, cessas? quid stupes? factum est scelus: |
| 102 | natum reposcit Iuppiter, Iuno aemulum; |
| 103 | reddendus orbi est -- quod potest reddi, exhibe: |
| 104 | eat per artus ensis exactus meos. |
| 105 | sic, sic agendum est -- tam levis poenas manus |
| 106 | tantas reposcit? perde fulminibus, socer, |
| 107 | nurum scelestam. nec levi telo manus |
| 108 | armetur: illud fulmen exiliat polo, |
| 109 | quo, nisi fuisset genitus Alcides tibi, |
| 110 | hydram cremasses: pestem ut insolitam feri |
| 111 | et ut noverca peius irata malum. |
| 112 | emitte telum quale in errantem prius |
| 113 | Phaethonta missum est: perdidi in solo Hercule |
| 114 | et ipsa populos. -- quid rogas telum deos? |
| 115 | iam parce socero: coniugem Alcidae necem |
| 116 | optare pudeat: haec erit voto manus, |
| 117 | a me petatur; occupa ferrum ocius -- |
| 118 | cur deinde ferrum? quidquid ad mortem trahit |
| 119 | telum est abunde: rupe ab aetheria ferar. |
| 120 | haec, haec renatum prima quae noscit diem |
| 121 | Oeta eligatur; corpus hinc mitti placet.-- |
| 122 | abrupta cautes scindat et partem mei |
| 123 | ferat omne saxum, pendeant lacerae manus |
| 124 | levis una mors est -- levis, at extendi potest: |
| 125 | totumque rubeat asperi montis latus.-- |
| 126 | eligere nescis, anime, cui telo incubes! |
| 127 | utinam esset, utinam fixus in thalamis meis |
| 128 | Herculeus ensis: huic decet ferro inmori.-- |
| 129 | una perire dextera nobis sat est? |
| 130 | coite, gentes, saxa et immensas faces |
| 131 | iaculetur orbis, nulla nunc cesset manus, |
| 132 | corripite tela, vindicem vestrum abstuli: |
| 133 | impune saevi sceptra iam reges gerent, |
| 134 | impune iam nascetur indomitum malum; |
| 135 | reddentur arae cernere assuetae hostiam |
| 136 | similem colenti: sceleribus feci viam; |
| 137 | ego vos tyrannis regibus monstris feris |
| 138 | saevisque rapto vindice opposui deis.-- |
| 139 | cessas, Tonantis socia? non spargis facem |
| 140 | imitata fratrem et mittis ereptam Iovi |
| 141 | meque ipsa perdis? laus tibi erepta incluta est, |
| 142 | ingens triumphus: aemuli, Iuno, tui |
| 143 | mortem occupavi. Nutrix Quid domum impulsam trahis? |
| 144 | erroris istic omne quodcumque est nefas. |
| 145 | haut est nocens quicumque non sponte est nocens. |
| 146 | De. Quicumque fato ignoscit et parcit sibi, |
| 147 | errare meruit: morte damnari placet. |
| 148 | Nut. Nocens videri, qui mori quaerit, cupit. |
| 149 | De. Mors innocentes sola deceptos facit. |
| 150 | Nut. Titana fugies? De. Ipse me Titan fugit. |
| 151 | Nut. Vitam relinques? De. Miseram, ut Alciden sequar. |
| 152 | Nut. Superest et auras ille caelestes trahit. |
| 153 | De. Vinci Hercules cum potuit, hinc coepit mori. |
| 154 | Nut. Natum relinques fataque abrumpes tua? |
| 155 | De. Quamcumque natus sepelit haec vixit diu. |
| 156 | Nut.Virum sequeris. De. Praegredi castae solent. |
| 157 | Nut. Si te ipsa damnas, scelere te misera arguis. |
| 158 | De.Nemo nocens sibi ipse poenas inrogat. |
| 159 | Nut. Multis remissa est vita quorum error nocens, |
| 160 | non dextra fuerat. fata quis damnat sua? |
| 161 | De. Quicumque fata iniqua sortitus fuit. |
| 162 | Nut. Hic ipse Megaram nempe confixam suis |
| 163 | stravit sagittis atque natorum indolem |
| 164 | Lernaea figens tela furibunda manu; |
| 165 | ter parricida factus ignovit tamen |
| 166 | sibi, nam furoris fonte Cinyphio scelus |
| 167 | sub axe Libyco tersit et dextram abluit. |
| 168 | quo, misera, pergis? cur tuas damnas manus? |
| 169 | De. Damnat meas devictus Alcides manus: |
| 170 | placet scelus punire. Nut. Si novi Herculem, |
| 171 | aderit cruenti forsitan victor mali |
| 172 | dolorque fractus cedet Alcidae tuo. |
| 173 | De. Exedit artus virus, ut fama est, hydrae; |
| 174 | immensa pestis coniugis membra abstulit. |
| 175 | Nut. Serpentis illi virus enectae autumas |
| 176 | haut posse vinci, qui malum vivum tulit? |
| 177 | elisit hydram, dente cum fixo stetit |
| 178 | media palude victor effuso obrutus |
| 179 | artus veneno. sanguis hunc Nessi opprimet, |
| 180 | qui vicit ipsas horridi Nessi manus? |
| 181 | De. Frustra tenetur ille qui statuit mori: |
| 182 | proinde lucem fugere decretum est mihi. |
| 183 | vixit satis quicumque cum Alcide occidit. |
| 184 | Nut. Per has aniles ecce te supplex comas |
| 185 | atque ubera ista paene materna obsecro: |
| 186 | depone tumidas pectoris laesi minas |
| 187 | mortisque dirae expelle decretum horridum. |
| 188 | De. Quicumque misero forte dissuadet mori, |
| 189 | crudelis ille est: interim poena est mori, |
| 190 | sed saepe donum; pluribus venia obfuit. |
| 191 | Nut. Defende saltem dexteram, infelix, tuam |
| 192 | fraudisque facinus esse, non nuptae, sciat. |
| 193 | De.Defendar illic: inferi absolvent ream, |
| 194 | a me ipsa damnor; purget has Pluton manus. |
| 195 | stabo ante ripas, immemor Lethe, tuas |
| 196 | et umbra tristis coniugem excipiam meum. |
| 197 | Sed tu, nigrantis regna qui torques poli, |
| 198 | para laborem (scelera quae quisque ausus est, |
| 199 | hic vincit error: Iuno non ausa Herculem est |
| 200 | eripere terris), horridam poenam para. |
| 201 | Sisyphia cervix cesset et nostros lapis |
| 202 | impellat umeros; me vagus fugiat latex |
| 203 | meamque fallax unda deludat sitim; |
| 204 | merui manus praebere turbinibus tuis, |
| 205 | quaecumque regem Thessalum torques rota; |
| 206 | effodiat avidus hinc et hinc vultur fibras; |
| 207 | vacat una Danais: has ego explebo vices. |
| 208 | Laxate, manes; recipe me comitem tibi, |
| 209 | Phasiaca coniunx: peior haec, peior tuo |
| 210 | utroque dextra est scelere, seu mater nocens |
| 211 | seu dira soror es; adde me comitem tuis, |
| 212 | Threicia coniunx, sceleribus; natam tuam, |
| 213 | Althaea mater, recipe, nunc veram tui |
| 214 | agnosce prolem -- quid tamen tantum manus |
| 215 | vestrae abstulerunt? claudite Elysium mihi, |
| 216 | quaecumque fidae coniuges nemoris sacri |
| 217 | lucos tenetis; si qua respersit manus |
| 218 | viri cruore nec memor castae facis |
| 219 | stricto cruenta Belias ferro stetit, |
| 220 | in me suas agnoscat et laudet manus: |
| 221 | in hanc abire coniugum turbam libet-- |
| 222 | sed et illa fugiet turba tam diras manus. |
| 223 | Invicte coniunx, innocens animus mihi, |
| 224 | scelesta manus est. pro nimis mens credula, |
| 225 | pro Nesse fallax atque semiferi doli! |
| 226 | auferre cupiens paelici eripui mihi. |
| 227 | recede, Titan, tuque quae blanda tenes |
| 228 | in luce miseros vita: cariturae Hercule |
| 229 | lux vilis ista est. exigat poenas sibi |
| 230 | reddamque vitam -- fata an extendo mea |
| 231 | mortemque, coniunx, ad tuas servo manus? |
| 232 | virtusne superest aliqua et armatae manus |
| 233 | intendere arcum tela missurum valent? |
| 234 | an arma cessant teque languenti manu |
| 235 | non audit arcus? si potes letum dare, |
| 236 | animosa coniunx dexteram expecto tuam. |
| 237 | mors differatur: frange ut insontem Lichan, |
| 238 | alias in urbes sparge et ignotum tibi |
| 239 | inmitte in orbem; perde ut Arcadiae nefas |
| 240 | et quidquid aliud cessit -- at ab illis tamen, |
| 241 | coniunx, redisti. Hyllus Parce iam, mater, precor, |
| 242 | ignosce fatis; error a culpa vacat. |
| 243 | De. Si vera pietas, Hylle, quaerenda est tibi, |
| 244 | iam perime matrem -- pavida quid tremuit manus? |
| 245 | quid ora flectis? haec erit pietas scelus. |
| 246 | ignave dubitas? Herculem eripui tibi: |
| 247 | haec, haec peremit dextra, cui debes patri |
| 248 | avum Tonantem. maius eripui decus, |
| 249 | quam luce tribui. si tibi ignotum est nefas, |
| 250 | a matre disce. seu tibi iugulo placet |
| 251 | mersisse ferrum sive maternum libet |
| 252 | invadere uterum, mater intrepidum tibi |
| 253 | praebebit animum. non erit tantum scelus |
| 254 | a te peractum: dextera sternar tua, |
| 255 | sed mente nostra. natus Alcidae times? |
| 256 | ita nulla peragas iussa, nec frangens mala |
| 257 | erres per orbem, si qua nascetur fera |
| 258 | referas parentem: dexteram intrepidam para. |
| 259 | patet ecce plenum pectus aerumnis: feri.-- |
| 260 | scelus remitto, dexterae parcent tuae |
| 261 | Eumenides ipsae: verberum crepuit sonus. |
| 262 | quaenam ista torquens angue vibrato comam |
| 263 | temporibus atras squalidis pinnas quatit? |
| 264 | quid me flagranti, dira, persequeris face, |
| 265 | Megaera? poenas poscis Alcidae? dabo. |
| 266 | iamne inferorum, diva, sedere arbitri? |
| 267 | Sed ecce laxas carceris video fores. |
| 268 | quis iste saxum immane detritis gerit |
| 269 | iam senior umeris? ecce iam victus lapis |
| 270 | quaerit relabi. membra quis praebet rotae? |
| 271 | hic ecce pallens dira Tisiphone stetit, |
| 272 | causam reposcit; parce verberibus, precor, |
| 273 | Megaera, parce, sustine Stygias faces: |
| 274 | scelus est amoris. Sed quid hoc? tellus labat |
| 275 | et aula tectis crepuit excussis -- minax |
| 276 | unde iste coetus? totus in vultus meos |
| 277 | decurrit orbis, hinc et hinc populi fremunt |
| 278 | totusque poscit vindicem mundus suum. |
| 279 | iam parcite, urbes. quo fugam praeceps agam? |
| 280 | mors sola portus dabitur aerumnis meis. |
| 281 | testor nitentis flammeam Phoebi rotam |
| 282 | superosque testor: Herculem in terris adhuc |
| 283 | moritura linquo. Hy. Fugit attonita, ei mihi. |
| 284 | peracta iam pars matris est: statuit mori; |
| 285 | nunc nostra superest, mortis auferre impetum. |
| 286 | o misera pietas: si mori matrem vetas, |
| 287 | patri es scelestus; si mori pateris, tamen |
| 288 | in matre peccas -- urget hinc illinc scelus. |
| 289 | inhibenda tamen est: pergam et eripiam neci. |