Seneca, Hercules Oetaeus, Scaena II. Nutrix Deianira
| 1 | Nutrix.O quam cruentus feminas stimulat furor, |
| 2 | cum patuit una paelici et nuptae domus! |
| 3 | Scylla et Charybdis Sicula contorquens freta |
| 4 | minus est timenda, nulla non melior fera est. |
| 5 | Namque ut reluxit paelicis captae decus |
| 6 | et fulsit Iole qualis innubis dies |
| 7 | purisve clarum noctibus sidus micat, |
| 8 | stetit furenti similis ac torvum intuens |
| 9 | Herculea coniunx; feta ut Armenia iacens |
| 10 | sub rupe tigris hoste conspecto exilit |
| 11 | aut iussa thyrsum quatere conceptum ferens |
| 12 | Maenas Lyaeum dubia quo gressus agat |
| 13 | haesit parumper; tum per Herculeos lares |
| 14 | lymphata rapitur, tota vix satis est domus: |
| 15 | incurrit, errat, sistit, in vultus dolor |
| 16 | processit omnis, pectori paene intimo |
| 17 | nihil est relictum; fletus insequitur minas. |
| 18 | nec unus habitus durat aut uno furit |
| 19 | contenta vultu: nunc inardescunt genae, |
| 20 | pallor ruborem pellit et formas dolor |
| 21 | errat per omnes; queritur implorat gemit. |
| 22 | Sonuere postes ecce praecipiti gradu, |
| 23 | secreta mentis ore confuso exerit. |
| 24 | Deianira. Quamcumque partem sedis aetheriae premis, |
| 25 | coniunx Tonantis, mitte in Alciden feram |
| 26 | quae mihi satis sit. si qua fecundum caput |
| 27 | palude tota vastior serpens movet, |
| 28 | ignara vinci, si quid excessit feras |
| 29 | immane dirum horribile, quo viso Hercules |
| 30 | avertat oculos, hoc specu immenso exeat. |
| 31 | Vel si ferae negantur, hanc animam, precor, |
| 32 | converte in aliquod -- quodlibet possum malum |
| 33 | hac mente fieri. commoda effigiem mihi |
| 34 | parem dolori: non capit pectus minas. |
| 35 | quid excutis telluris extremae sinus |
| 36 | orbemque versas? quid rogas Ditem mala? |
| 37 | omnes in isto pectore invenies feras |
| 38 | quas timuit; odiis accipe hoc telum tuis: |
| 39 | ego sum, noverca, perdere Alciden potens: |
| 40 | perfer manus quocumque; quid cessas, dea? |
| 41 | utere furente! quod iubes fieri nefas? |
| 42 | reperi, quid haeres? ipsa iam cesses licet, |
| 43 | haec ira satis est. Nut. Pectoris sani parum, |
| 44 | alumna, questus comprime et flammas doma; |
| 45 | frena dolorem. coniugem ostende Herculis. |
| 46 | Deianira. Iole meis captiva germanos dabit |
| 47 | natis Iovisque fiet ex famula nurus? |
| 48 | num flamma cursus pariter et torrens feret |
| 49 | et ursa pontum sicca caeruleum bibet? |
| 50 | non ibo inulta: gesseris caelum licet |
| 51 | totusque pacem debeat mundus tibi, |
| 52 | est aliquid hydra peius: iratae dolor |
| 53 | nuptae. quis ignis tantus in caelum furit |
| 54 | ardentis Aetnae? quidquid est victum tibi |
| 55 | hic vincet animus -- capta praeripiet toros? |
| 56 | adhuc timebam monstra, iam nullum est malum: |
| 57 | cessere pestes, in locum venit ferae |
| 58 | invisa paelex. summe pro rector deum |
| 59 | et clare Titan, Herculis tantum fui |
| 60 | coniunx timentis; vota quae superis tuli |
| 61 | cessere captae, paelici felix fui, |
| 62 | illi meas audistis, o superi, preces, |
| 63 | incolumis illi remeat -- o nulla dolor |
| 64 | contente poena, quaere supplicia horrida, |
| 65 | incogitata, infanda, Iunonem doce |
| 66 | quid odia valeant: nescit irasci satis. |
| 67 | Pro me gerebas bella, propter me vagas |
| 68 | Achelous undas sanguine infecit suo, |
| 69 | cum lenta serpens fieret, in taurum trucem |
| 70 | nunc flecteret serpente deposita minas, |
| 71 | et mille in hoste vinceres uno feras. |
| 72 | iam displicemus, capta praelata est mihi-- |
| 73 | non praeferetur: qui dies thalami ultimus |
| 74 | nostri est futurus, hic erit vitae tuae. |
| 75 | Quid hoc? recedit animus et ponit minas; |
| 76 | iam cessat ira -- quid miser langues dolor? |
| 77 | perdis furorem, coniugis sanctae fidem |
| 78 | mihi reddis iterum. quid vetas flammas ali? |
| 79 | quid frangis ignes? hunc mihi serva impetum, |
| 80 | pares eamus -- non erit votis opus: |
| 81 | aderit noverca quae manus nostras regat |
| 82 | nec invocata. Nut. Quod paras demens scelus? |
| 83 | perimes maritum, cuius extremus dies |
| 84 | primusque laudes novit et caelo tenus |
| 85 | erecta terras fama suppositas habet? |
| 86 | iam tota in istos terra consurget lares |
| 87 | domusque soceri prima et Aetolum genus |
| 88 | sternetur omne, saxa iam dudum ac faces |
| 89 | in te ferentur, vindicem tellus suum |
| 90 | defendet omnis: una quot poenas dabis! |
| 91 | Effugere terras crede et humanum genus |
| 92 | te posse -- fulmen genitor Alcidae gerit: |
| 93 | iam iam minaces ire per caelum faces |
| 94 | specta et tonantem fulmine excusso diem. |
| 95 | mortem quoque ipsam, quam putes tutam, time: |
| 96 | dominatur illic patruus Alcidae tui. |
| 97 | quocumque perges, misera, cognatos deos |
| 98 | illi videbis. De. Maximum fieri scelus |
| 99 | et ipsa fateor, sed dolor fieri iubet. |
| 100 | Nut. Moriere. De. Moriar Herculis nempe incluti |
| 101 | coniunx nec ullus nocte discussa dies |
| 102 | viduam notabit nec meos paelex toros |
| 103 | captiva capiet. ante ab occasu dies |
| 104 | nascetur, Indos ante glacialis polus |
| 105 | Scythasve tepida Phoebus inficiet rota, |
| 106 | quam me relictam Thessalae inspiciant nurus. |
| 107 | meo iugales sanguine extinguam faces. |
| 108 | aut pereat aut me perimat; elisis feris |
| 109 | et coniugem addat, inter Herculeos licet |
| 110 | me quoque labores numeret: Alcidae toros |
| 111 | moritura certe corpore amplectar meo. |
| 112 | Ire, ire ad umbras Herculis nuptam libet, |
| 113 | sed non inultam: si quid ex nostro Hercule |
| 114 | concepit Iole, manibus evellam meis |
| 115 | ante et per ipsas paelicem invadam faces. |
| 116 | me nuptiali victimam feriat die |
| 117 | infestus, Iolen dum supra exanimem ruam: |
| 118 | felix iacet quicumque quos odit premit. |
| 119 | Nut. Quid ipsa flammas pascis et vastum foves |
| 120 | ultro dolorem? misera, quid cassum times? |
| 121 | dilexit Iolen: nempe cum staret parens |
| 122 | regisque natam peteret -- in famulae locum |
| 123 | regina cecidit: perdidit vires amor |
| 124 | multumque ab illa traxit infelix status. |
| 125 | illicita amantur, excidit quidquid licet. |
| 126 | De. Fortuna amorem peior inflammat magis: |
| 127 | amat vel ipsum quod caret patrio lare, |
| 128 | quod nudus auro crinis et gemma iacet, |
| 129 | ipsas misericors forsan aerumnas amat; |
| 130 | hoc usitatum est Herculi: captas amat. |
| 131 | Nut. Dilecta Priami nempe Dardanii soror |
| 132 | concessa famula est; adice quot nuptas prius, |
| 133 | quot virgines dilexit: erravit vagus. |
| 134 | Arcadia nempe virgo, Palladios choros |
| 135 | dum nectit, Auge, vim stupri passa excidit, |
| 136 | nullamque amoris Hercules retinet notam. |
| 137 | referam quid alias? nempe Thespiades vacant |
| 138 | brevique in illis arsit Alcides face. |
| 139 | hospes Timoli Lydiam fovit nurum |
| 140 | et amore captus ad leves sedit colos, |
| 141 | tenerum feroci stamen intorquens manu. |
| 142 | nempe illa cervix spolia deposuit ferae |
| 143 | crinemque mitra pressit et famulus stetit, |
| 144 | hirtam Sabaea marcidus myrrha comam: |
| 145 | ubique caluit, sed levi caluit face. |
| 146 | De. Haerere amantes post vagos ignes solent. |
| 147 | Nut. Famulamne et hostis praeferet gnatam tibi? |
| 148 | De. Ut laeta silvas forma vernantes habet, |
| 149 | quas nemore nudo primus investit tepor, |
| 150 | at cum solutos expulit Boreas Notos |
| 151 | et saeva totas bruma decussit comas, |
| 152 | deforme solis aspicis truncis nemus: |
| 153 | sic nostra longum forma percurrens iter |
| 154 | deperdit aliquid semper et fulget minus, |
| 155 | nec illa venus est: quidquid in nobis fuit |
| 156 | olim petitum cecidit et periit labans, |
| 157 | materque multum rapuit ex illo mihi. |
| 158 | aetas citato senior eripuit gradu |
| 159 | Vides ut altum famula non perdat decus? |
| 160 | cessere cultus penitus et paedor sedet; |
| 161 | tamen per ipsas fulget aerumnas decor |
| 162 | nihilque ab illa casus et fatum grave |
| 163 | nisi regna traxit. hic meum pectus timor, |
| 164 | altrix, lacessit, hic rapit somnos pavor. |
| 165 | Praeclara totis gentibus coniunx eram |
| 166 | thalamosque nostros invido voto nurus |
| 167 | optabat omnis, quae nimis quicquam deos |
| 168 | orabat ullos: nuribus Argolicis fui |
| 169 | mensura voti. quem Iovi socerum parem, |
| 170 | altrix, habebo? quis sub hoc mundo mihi |
| 171 | dabitur maritus? ipse qui Alcidae imperat, |
| 172 | facibus suis me iungat Eurystheus licet, |
| 173 | minus est. toris caruisse regnantis leve est: |
| 174 | alte illa cecidit quae viro caret Hercule. |
| 175 | Nut. Conciliat animos coniugum partus fere. |
| 176 | De. Hic ipse forsan dividet partus toros. |
| 177 | Nut. Famula illa trahitur interim donum tibi. |
| 178 | De. Hic quem per urbes ire praeclarum vides |
| 179 | et viva tergo spolia gestantem ferae, |
| 180 | qui regna miseris donat et celsis rapit |
| 181 | vasta gravatus horridam clava manum, |
| 182 | cuius triumphos ultimi Seres canunt |
| 183 | et quisquis alius orbe consaepto iacet, |
| 184 | levis est nec illum gloriae stimulat decor. |
| 185 | errat per orbem, non ut aequetur Iovi |
| 186 | nec ut per urbes magnus Argolicas eat: |
| 187 | quod amet requirit, virginum thalamos petit. |
| 188 | si qua est negata, rapitur; in populos furit, |
| 189 | nuptas ruinis quaerit et vitium impotens |
| 190 | virtus vocatur. cecidit Oechalia inclita |
| 191 | unusque Titan vidit atque unus dies |
| 192 | stantem et cadentem; causa bellandi est amor. |
| 193 | totiens timebit Herculi natam parens |
| 194 | quotiens negabit, hostis est quotiens socer |
| 195 | fieri recusat: si gener non est, ferit. |
| 196 | Post haec quid istas innocens servo manus, |
| 197 | donec furentem simulet ac saeva manu |
| 198 | intendat arcus meque natumque opprimat? |
| 199 | sic coniuges expellit Alcides suas, |
| 200 | haec sunt repudia; nec potest fieri nocens: |
| 201 | terris videri sceleribus causam suis |
| 202 | fecit novercam. quid stupes segnis, furor? |
| 203 | scelus occupandum est: perage, dum fervet manus. |
| 204 | Nut. Perimes maritum? De. Paelicis certe meae. |
| 205 | Nut. At Iove creatum. De. Nempe et Alcmena satum. |
| 206 | Nut. Ferrone? De. Ferro. Nut. Si nequis? De. Perimam dolo. |
| 207 | Nut. Quis iste furor est? De. Quem meus coniunx docet. |
| 208 | Nut. Quem nec noverca potuit, hunc perimes virum? |
| 209 | De. Caelestis ira quos premit, miseros facit: |
| 210 | humana nullos. Nut. Parce, miseranda, et time. |
| 211 | De. Contempsit omnes ille qui mortem prius; |
| 212 | libet ire in enses. Nut. Maior admisso tuus, |
| 213 | alumna, dolor est; culpa par odium exigat. |
| 214 | cur saeva modicis statuis? ut laesa es, dole. |
| 215 | De.Leve esse credis paelicem nuptae malum? |
| 216 | quidquid dolorem pascit, hoc nimium puta. |
| 217 | Nut.Amorne clari fugit Alcidae tibi? |
| 218 | De. Non fugit, altrix, remanet et penitus sedet |
| 219 | fixus medullis, crede; sed magnus dolor |
| 220 | iratus amor est. Nut. Artibus magicis fere |
| 221 | coniugia nuptae precibus admixtis ligant. |
| 222 | vernare iussi frigore in medio nemus |
| 223 | missumque fulmen stare; concussi fretum |
| 224 | cessante vento, turbidum explicui mare |
| 225 | et sicca tellus fontibus patuit novis. |
| 226 | habuere motum saxa, discussi fores |
| 227 | umbrasque Ditis, et mea iussi prece |
| 228 | manes locuntur, siluit infernus canis; |
| 229 | mare terra caelum et Tartarus servit mihi |
| 230 | nox media solem vidit et noctem dies: |
| 231 | nihilque leges ad meos cantus tenet: |
| 232 | flectemus illum, carmina invenient iter. |
| 233 | De. Quas Pontus herbas generat aut quas Thessala |
| 234 | sub rupe Pindus aluit inveniam malum |
| 235 | cui cedat ille? carmine in terras mago |
| 236 | descendat astris Luna desertis licet |
| 237 | et bruma messes videat et cantu fugax |
| 238 | stet deprehensum fulmen et versa vice |
| 239 | medius coactis ferveat stellis dies: |
| 240 | non flectet illum. Nut. Vicit et superos Amor. |
| 241 | De. Vincetur uni forsan et spolium dabit |
| 242 | Amorque summus fiet Alcidae labor. |
| 243 | Sed te per omne caelitum numen precor, |
| 244 | per hunc timorem: quidquid arcani apparo |
| 245 | penitus recondas et fide tacita premas. |
| 246 | Nut. Quid istud est quod esse secretum petis? |
| 247 | De.Non tela sunt, non arma, non ignis minax. |
| 248 | Nut. Praestare fateor posse me tacitam fidem, |
| 249 | si scelere careat: interim scelus est fides. |
| 250 | De. Circumspice agedum, ne quis arcana occupet, |
| 251 | partemque in omnem vultus inquirens eat. |
| 252 | Nut. En locus ab omni tutus arbitrio vacat. |
| 253 | De. Est in remoto regiae sedis loco |
| 254 | arcana tacitus nostra defendens specus. |
| 255 | non ille primos accipit soles locus, |
| 256 | non ille seros, cum ferens Titan diem |
| 257 | lassam rubenti mergit Oceano rotam. |
| 258 | illic amoris pignus Herculei latet. |
| 259 | altrix, fatebor: auctor est Nessus mali |
| 260 | quem gravida Nephele Thessalo genuit duci, |
| 261 | qua gelidus astris inserit Pindus caput |
| 262 | ultraque nubes Othrys eductus riget. |
| 263 | Namque ut subactus Herculis clava horridi |
| 264 | Achelous omnis facilis in species dari |
| 265 | tandem peractis omnibus patuit feris |
| 266 | unoque turpe subdidit cornu caput, |
| 267 | me coniugem dum victor Alcides habet, |
| 268 | repetebat Argos. forte per campos vagus |
| 269 | Evenos altum gurgitem in pontum ferens |
| 270 | iam paene summis turbidus ripis erat. |
| 271 | transire Nessus verticem solitus vadis |
| 272 | pretium poposcit; meque iam dorso ferens |
| 273 | qua iungit hominem spina deficiens equo, |
| 274 | frangebat ipsas fluminis tumidi minas. |
| 275 | Iam totus undis Nessus exierat ferox |
| 276 | medioque adhuc errabat Alcides vado, |
| 277 | vasto rapacem verticem scindens gradu; |
| 278 | at ille, ut esse vidit Alciden procul: |
| 279 | 'tu praeda nobis' inquit 'et coniunx eris; |
| 280 | prohibetur undis', meque complexu ferens |
| 281 | gressum citabat. non tenent undae Herculem: |
| 282 | 'infide vector' inquit, 'immixti licet |
| 283 | Ganges et Hister vallibus iunctis eant, |
| 284 | vincemus ambos, consequar telo fugam.' |
| 285 | praecessit arcus verba; tum longum ferens |
| 286 | harundo vulnus tenuit haerentem fugam |
| 287 | mortemque fixit. ille, iam quaerens diem, |
| 288 | tabem fluentis vulneris dextra excipit |
| 289 | traditque nobis ungulae insertam suae, |
| 290 | quam forte saeva sciderat avolsam manu. |
| 291 | tunc verba moriens addit: 'hoc' inquit 'magae |
| 292 | dixere amorem posse defigi malo; |
| 293 | hoc docta Mycale Thessalas docuit nurus, |
| 294 | unam inter omnis Luna quam sequitur magas |
| 295 | astris relictis. inlitas vestes dabis |
| 296 | hac' inquit 'ipsa tabe, si paelex tuos |
| 297 | invisa thalamos tulerit et coniunx levis |
| 298 | aliam parenti dederit altisono nurum. |
| 299 | hoc nulla lux conspiciat, hoc tenebrae tegant |
| 300 | tantum remotae: sic potens vires suas |
| 301 | sanguis tenebit.' verba deprendit quies |
| 302 | mortemque lassis intulit membris sopor. |
| 303 | Tu, quam meis admittit arcanis fides, |
| 304 | perge ut nitentem virus in vestem datum |
| 305 | mentem per artus adeat et tacitum intumas |
| 306 | intret medullas. Nut. Ocius iussa exsequar, |
| 307 | alumna, precibus tu deum invictum advoca, |
| 308 | qui certa tenera tela dimittit manu. |
| 309 | De. Te te precor, quem mundus et superi timent |
| 310 | et aequor et qui fulmen Aetnaeum quatit, |
| 311 | timende matri teliger saevae puer: |
| 312 | intende certa spiculum velox manu, |
| 313 | non ex sagittis levibus: e numero, precor, |
| 314 | graviore prome quod tuae nondum manus |
| 315 | misere in aliquem; non levi telo est opus, |
| 316 | ut amare possit Hercules. rigidas manus |
| 317 | intende et arcum cornibus iunctis para. |
| 318 | nunc, nunc sagittam prome qua quondam horridus |
| 319 | Iovem petisti, fulmine abiecto deus |
| 320 | cum fronte subita tumuit et rabidum mare |
| 321 | taurus puellae vector Assyriae scidit; |
| 322 | immitte amorem, vincat exempla omnia: |
| 323 | amare discat coniuges. si quas decor |
| 324 | Ioles inussit pectori Herculeo faces, |
| 325 | extingue totas, perbibat formam mei. |
| 326 | tu fulminantem saepe domuisti Iovem, |
| 327 | tu furva nigri sceptra gestantem poli, |
| 328 | turbae ducem maioris et dominum Stygis, |
| 329 | tuque, o noverca gravior irata deus, |
| 330 | cape hunc triumphum: solus evince Herculem. |
| 331 | Nut. Prolata vis est quaeque Palladia colu |
| 332 | lassavit omnem texta famularem manum. |
| 333 | nunc ingeratur virus et vestis bibat |
| 334 | Herculea pestem; precibus augebo malum. |
| 335 | In tempore ipso navus occurrit Lichas: |
| 336 | celanda vis est dira, ne pateant doli. |
| 337 | De. O quod superbae non habent umquam domus, |
| 338 | fidele semper regibus nomen Licha, |
| 339 | cape hos amictus, nostra quos nevit manus, |
| 340 | dum vagus in orbe fertur et victus mero |
| 341 | tenet feroci Lydiam gremio nurum, |
| 342 | dum poscit Iolen. sed iecur fors horridum |
| 343 | flectam merendo: merita vicerunt malos. |
| 344 | non ante coniunx induat vestes iube |
| 345 | quam ture flammas pascat et placet deos, |
| 346 | cana rigentem populo cinctus comam. |
| 347 | ipsa ad penates regios gressus feram |
| 348 | precibusque Amoris horridi matrem colam. |
| 349 | Vos, quas paternis extuli comites focis, |
| 350 | Calydoniae, lugete deflendam vicem. |