monumenta.ch > Seneca > 72 > 79 > 80 > 44 > 77 > 4 > 9 > 34 > 5 > 43 > 22 > 52 > 7 > 37 > 30 > 40 > 8 > 36 > 28 > 48 > 24 > 7 > 71
Seneca, Ad Lucilium Epistulae Morales, 8, [70] Seneca Lucilio suo salutem <<<     >>> [72] Seneca Lucilio suo salutem

Seneca, Ad Lucilium Epistulae Morales, 8, [71] Seneca Lucilio suo salutem

1 Subinde me de rebus singulis consulis oblitus vasto nos mari dividi.2 Cum magna pars consilii sit in tempore, necesse est evenire, ut de quibusdam rebus tunc ad te perferatur sententia mea, cum iam contraria potior est.3 Consilia enim rebus aptantur.4 Res nostrae feruntur, immo volvuntur.5 Ergo consilium nasci sub diem debet; et hoc quoque nimis tardum est; sub manu, quod aiunt, nascatur.6 Quemadmodum autem inveniatur, ostendam. 7 Quotiens, quid fugiendum sit aut quid petendum, voles scire, ad summum bonum, propositum totius vitae tuae, respice.8 Illi enim consentire debet, quicquid agimus; non disponet singula, nisi cui iam vitae suae summa proposita est.9 Nemo, quamvis paratos habeat colores, similitudinem reddet, nisi iam constat, quid velit pingere.10 Ideo peccamus, quia de partibus vitae omnes deliberamus, de tota nemo deliberat.11 Scire debet quid petat ille, qui sagittam vult mittere, et tunc derigere ac moderari manu telum.12 Errant consilia nostra, quia non habent, quo derigantur.13 Ignorant, quem portum petat, nullus suus ventus est.14 Necesse est multum in vita nostra casus possit, quia vivimus casu.15 Quibusdam autem evenit, ut quaedam scire se nesciant.16 Quemadmodum quaerimus saepe eos, cum quibus stamus, ita plerumque finem summi boni ignoramus adpositum.17 Nec multis verbis nec circumitu longo, quod sit summum bonum, colliges ; digito, ut ita dicam, demonstrandum est nec in multa spargendum.18 Quid enim ad rem pertinet in particulas illud diducere, cum possis dicere: summum bonum est, quod honestum est? Et quod magis admireris: unum bonum est, quod honestum est, cetera falsa et adulterina bona sunt.19 Hoc si persuaseris tibi et virtutem adamaveris, amare enim parum est, quicquid illa contigerit, id tibi, qualecumque aliis videbitur, faustum felixque erit.20 Et torqueri, si modo iacueris ipso torquente securior, et aegrotare, si non male dixeris fortunae, si non cesseris morbo, omnia denique, quae ceteris videntur mala, et mansuescent et in bonum abibunt, si super illa eminueris.21 Hoc liqueat, nihil esse bonum nisi honestum, et omnia incommoda suo iure bona vocabuntur, quae modo virtus honestaverit.22 Multis videmur maiora promittere quam recipit humana condicio; non inmerito.23 Ad corpus enim respiciunt.24 Revertantur ad animum; iam hominem deo metientur.25 Erige te, Lucili virorum optime, et relinque istum ludum literarium philosophorum, qui rem magnificentissimam ad syllabas vocant, qui animum minuta docendo demittunt et conterunt; fies similis illis, qui invenerunt ista, non qui docent et id agunt, ut philosophia potius difficilis quam magna videatur. 26 Socrates qui totam philosophiam revocavit ad mores et hanc summam dixit esse sapientiam, bona malaque distinguere, "sequere," inquit, "illos, si quid apud te habeo auctoritatis, ut sis beatus, et te alicui stultum videri sine.27 Quisquis volet, tibi contumeliam faciat et iniuriam, tu tamen nihil patieris, si modo tecum erit virtus.28 Si vis," inquit, " beatus esse, si fide bona vir bonus, sine contemnat te aliquis".29 Hoc nemo praestabit, nisi qui omnia bona exaequaverit, quia nec bonum sine honesto est et honestum in omnibus par est.30 " Quid ergo? Nihil interest inter praeturam Catonis et repulsam? Nihil interest, utrum Pharsalica acie Cato vincatur an vincat? Hoc eius bonum, quo victis partibus non potest vinci, par erat illi bono, quo victor rediret in patriam et conponeret pacem?" Quidni par sit? Eadem enim virtute et mala fortuna vincitur et ordinatur bona.31 Virtus autem non potest maior aut minor fieri; unius staturae est.32 " Sed Cn. Pompeius amittet exercitum, sed illud pulcherrimum rei publicae praetextum, optimates, et prima acies Pompeianarum partium, senatus ferens arma, uno proelio profligabuntur et tam magni ruina imperii in totum dissiliet orbem; aliqua pars eius in Aegypto, aliqua in Africa, aliqua in Hispania cadet.33 Ne hoc quidem miserae rei publicae continget, semel ruere". 34 Omnia licet fiant; Iubam in regno suo non locorum notitia adiuvet, non popularium pro rege suo virtus obstinatissima, Vticensium quoque fides malis fracta deficiat et Scipionem in Africa nominis sui fortuna destituat.35 Olim provisum est, ne quid Cato detrimenti caperet. 36 "Victus est tamen".37 Et hoc numera inter repulsas Catonis; tam magno animo feret aliquid sibi ad victoriam quam ad praeturam obstitisse.38 Quo die repulsus est, lusit, qua nocte periturus fuit, legit.39 Eodem loco habuit praetura et vita excidere; omnia, quae acciderent, ferenda esse persuaserat sibi. 40 Quidni ille mutationem rei publicae forti et aequo pateretur animo? Quid enim mutationis periculo exceptum? Non terra, non caelum, non totus hic rerum omnium contextus, quamvis deo agente ducatur.41 Non semper tenebit hunc ordinem, sed illum ex hoc cursu aliquis dies deiciet.42 Certis eunt cuncta temporibus; nasci debent, crescere, extingui.43 Quaecumque supra nos vides currere, et haec, quibus inmixti atque inpositi sumus veluti solidissimis carpentur ac desinent.44 Nulli non senectus sua est; inaequalibus ista spatiis eodem natura dimittit.45 Quicquid est, non erit, nec peribit, sed resolvetur. 46 Nobis solvi perire est, proxima enim intuemur; ad ulteriora non prospicit mens hebes et quae se corpori addixerit; alioqui fortius finem sui suorumque pateretur, si speraret, ut omnia illa, sic vitam mortemque per vices ire et composita dissolvi, dissoluta componi, in hoc opere aeternam artem cuncta temperantis dei verti.47 Itaque ut M. Cato, cum aevum animo percucurrerit, dicet: " omne humanum genus, quodque est quodque erit, morte damnatum est.48 Omnes, quae usquam rerum potiuntur urbes quaeque alienorum imperiorum magna sunt decora, ubi fuerint, aliquando quaeretur et vario exitii genere tollentur; alias destruent bella, alias desidia paxque ad inertiam versa consumet et magnis opibus exitiosa res, luxus.49 Omnes hos fertiles campos repentina maris inundatio abscondet aut in subitam cavernam considentis soli lapsus abducet.50 Quid est ergo quare indigner aut doleam, exiguo momento publica fata praecedo? " Magnus animus deo pareat et quicquid lex universi iubet, sine cunctatione patiatur; aut in meliorem emittitur vitam lucidius tranquilliusque inter divina mansurus aut certe sine ullo futurus incommodo sui naturae remiscebitur et revertetur in totum.51 Non est ergo M. Catonis maius bonum honesta vita quam mors honesta, quoniam non intenditur virtus.52 Idem esse dicebat Socrates veritatem et virtutem.53 Quomodo illa non crescit, sic ne virtus quidem; habet numeros suos, plena est.54 Non est itaque quod mireris paria esse bona, et quae ex proposito sumenda sunt et quae si ita res tulit.55 Nam si hanc inaequalitatem receperis, ut fortiter torqueri in minoribus bonis mulieres, numerabis etiam in malis, et infelicem Socraten dices in carcere, infelicem Catonem vulnera sua animosius quam although, as Seneca here maintains, circumstances may bring one or another of them into fuller play.56 fecerat retractantem, calamitosissimum omnium Regulum fidei poenas etiam hostibus servatae pendentem.57 Atqui nemo hoc dicere, ne ex mollissimis quidem, ausus est.58 Negant enim illum esse beatum, sed tamen negant miserum.59 Academici veteres beatum quidem esse etiam inter hos cruciatus fatentur, sed non ad perfectum nec ad plenum.60 Quod nullo modo potest recipi; nisi beatus est, in summo bono non est.61 Quod summum bonum est, supra se gradum non habet, si modo illi virtus inest, si illam adversa non minuunt, si manet etiam comminuto corpore incolumis; manet autem.62 Virtutem enim intellego animosam et excelsam, quam incitat quicquid infestat.63 Hunc animum, quem saepe induunt generosae indolis iuvenes, quos alicuius honestae rei pulchritudo percussit, ut omnia fortuita contemnant, profecto sapientia nobis infundet et tradet.64 Persuadebit unum bonum esse, quod honestum; hoc nec remitti nec intendi posse, non magis quam regulam, qua rectum probari solet, flectes.65 Quicquid ex illa mutaveris, iniuria est recti. 66 Idem ergo de virtute dicemus: et haec recta est, flexuram non recipit.67 Rigida re quid amplius intendi potest? Haec de omnibus rebus iudicat, de hac nulla.68 Si rectior ipsa non potest fieri, ne quae ab illa fiunt quidem alia aliis rectiora sunt.69 Huic enim necesse est respondeant; ita paria sunt. 70 "Quid ergo?" inquis, "iacere in convivio et torqueri paria sunt?" Hoc mirum videtur tibi? Illud licet magis admireris; iacere in convivio malum, in eculeo bonum est, si illud turpiter, hoc honeste fit.71 Bona ista aut mala non efficit materia, sed virtus.72 Haec ubicumque apparuit, omnia eiusdem mensurae ac pretii sunt.73 In oculos nunc mihi manus intentat ille, qui omnium animum aestimat ex suo, quod dicam paria bona esse honeste iudicantes et honeste pericli tantis, quod dicam paria bona esse eius, qui triumphat, et eius, qui ante currum vehitur invictus animo.74 Non putant enim fieri, quicquid facere non possunt; ex infirmitate sua de virtute ferunt sententiam.75 Quid miraris, si uri, vulnerari, occidi, alligari iuvat, aliquando etiam libet? Luxurioso frugalitas poena est, pigro supplicii loco labor est, delicatus miseretur industrii, desidioso studere torqueri est.76 Eodem modo haec, ad quae omnes inbecilli sumus, dura atque intoleranda credimus, obliti, quam multis tormentum sit vino carere aut prima luce excitari.77 Non ista difficilia sunt natura, sed nos fluvidi et enerves.78 Magno, animo de rebus magnis iudicandum est; alioqui videbitur illarum vitium esse, quod nostrum est.79 Sic quaedam rectissime, cum in aquam demissa sunt, speciem curvi praefractique visentibus reddunt.80 Non tantum quid videas, sed quemadmodum, refert; animus noster ad vera perspicienda caligat.81 Da mihi adulescentem incorruptum et ingenio vegetum; dicet fortunatiorem sibi videri, qui omnia rerum adversarum onera rigida cervice sustollat, qui supra fortunam existat.82 Non mirum est in tranquillitate non concuti; illud mirare, ibi extolli aliquem ubi omnes deprimuntur, ibi stare ubi omnes iacent. 83 Quid est in tormentis, quid est in aliis, quae adversa appellamus, mali? Hoc, ut opinor, succidere mentem et incurvari et succumbere.84 Quorum nihil sapienti viro potest evenire; stat rectus sub quolibet pondere.85 Nulla illum res minorem facit; nihil illi eorum, quae ferenda sunt, displicet.86 Nam quicquid cadere in hominem potest, in se cecidisse non queritur.87 Vires suas novit.88 Scit se esse oneri ferendo.89 Non educo sapientem ex hominum numero nec dolores ab illo sicut ab aliqua rupe nullum sensum admittente summoveo.90 Memini ex duabus illum partibus esse compositum; altera est inrationalis, haec mordetur, uritur, dolet; altera rationalis, haec inconcussas opiniones habet, in trepida est et indomita.91 In hac positum est summum illud hominis bonum.92 Antequam impleatur, incerta mentis volutatio est; cum vero perfectum est, inmota illa stabilitas est. 93 Itaque inchoatus et ad summa procedens cultorque virtutis, etiam si adpropinquat perfecto bono, sed ei nondum summam manum inposuit, ibit interim cessim et remittet aliquid ex intentione mentis.94 Nondum enim incerta transgressus est, etiamnunc versatur in lubrico.95 Beatus vero et virtutis exactae tunc se maxime amat, cum fortissime expertus est, et metuenda ceteris, si alicuius honesti officii pretia sunt, non tantum fert, sed amplexatur multoque audire mavult " tanto melior" quam "tanto felicior". 96 Venio nunc illo, quo me vocat expectatio tua.97 Ne extra rerum naturam vagari virtus nostra videatur, et tremet sapiens et dolebit et expallescet.98 Hi enim omnes corporis sensus sunt Ubi ergo calamitas, ubi illud malum verum est? Illic scilicet, si ista animum detrahunt, si ad confessionem servitutis adducunt, si illi paenitentiam sui faciunt.99 Sapiens quidem vincit virtute fortunam, at multi professi sapientiam levissimis nonnumquam minis exterriti sunt.100 Hoc loco nostrum vitium est, qui idem a sapiente exigimus et a proficiente.101 Suadeo adhuc mihi ista, quae laudo, nondum persuadeo.102 Etiam si persuasissem, nondum tam parata haberem aut tam exercitata, ut ad omnes casus procurrerent.103 Quemadmodum lana quosdam colores semel ducit, quosdam nisi saepius macerata et recocta non perbibit; sic alias disciplinas ingenia, cum accepere, protinus praestant, haec, nisi alte descendit et diu sedit et animum non coloravit, sed infecit, nihil ex his, quae promiserat, praestat.104 Cito hoc potest tradi et paucissimis verbis: unum bonum esse virtutem, nullum certe sine virtute, et ipsam virtutem in parte nostri meliore, id est rationali, positam.105 Quid erit haec virtus? Iudicium verum et inmotum.106 Ab hoc enim impetus venient mentis, ab hoc omnis species, quae impetum movet, redigetur ad liquidum.107 Huic iudicio consentaneum erit omnia, quae virtute contacta sunt, et bona iudicare et inter se paria.108 Corporum autem bona corporibus quidem bona sunt, sed in totum non sunt bona.109 His pretium quidem erit aliquod, ceterum dignitas non erit; magnis inter se intervallis distabunt; alia minora, alia maiora erunt.110 Iit in ipsis sapientiam sectantibus magna discrimina esse fateamur necesse est.111 Alius iam in tantum profecit, ut contra fortunam audeat adtollere oculos, sed non pertinaciter, cadunt enim nimio splendore praestricti; alius in tantum, ut possit cum illa conferre vultum, nisi iam pervenit ad summum et fiduciae plenus est.112 Inperfecta necesse est labent et modo prodeant, modo sublabantur aut succidant.113 Sublabentur autem, nisi ire et niti perseveraverint; si quicquam ex studio et fideli intentione laxaverint, retro eundum est.114 Nemo profectum ibi invenit, ubi reliquerat.115 Instemus itaque et perseveremus.116 Plus, quam profligavimus, restat, sed magna pars est profectus velle proficere.117 Huius rei conscius mihi sum; volo et mente tota volo.118 Te quoque instinctum esse et magno ad pulcherrima properare impetu video, Properemus; ita demum vita beneficium erit.119 Alioqui mora est, et quidem turpis inter foeda versantibus.120 Id agamus, ut nostrum omne tempus sit.121 Non erit autem, nisi prius nos nostri esse coeperimus.122 Quando continget contemnere utramque fortunam, quando continget omnibus oppressis adfectibus et sub arbitrium suum adductis hanc vocem emittere "vici"? Quem vicerim quaeris? Non Persas nec extrema Medorum nec si quid ultra Dahas bellicosum iacet, sed avaritiam, sed ambitionem, sed metum mortis, qui victores gentium vicit.123 VALE. Seneca HOME
bnf1086.166 bnf8539.67

Seneca, Ad Lucilium Epistulae Morales, 8, [70] Seneca Lucilio suo salutem <<<     >>> [72] Seneca Lucilio suo salutem
monumenta.ch > Seneca > 72 > 79 > 80 > 44 > 77 > 4 > 9 > 34 > 5 > 43 > 22 > 52 > 7 > 37 > 30 > 40 > 8 > 36 > 28 > 48 > 24 > 7 > 71

© 2006 - 2026 Monumenta Informatik