monumenta.ch > Seneca > 58
Seneca, Ad Lucilium Epistulae Morales, 6, [57] Seneca Lucilio suo salutem <<<     >>> [59] Seneca Lucilio suo salutem

Seneca, Ad Lucilium Epistulae Morales, 6, [58] Seneca Lucilio suo salutem

1 Quanta verborum nobis paupertas, immo egestas sit, numquam magis quam hodierno die intellexi.2 Mille res inciderunt, cum forte de Platone loqueremur, quae nomina desiderarent nec haberent, quaedam vero, quae cum habuissent, fastidio nostro perdidissent. 3 Quis autem ferat in egestate fastidium? Hunc quem Graeci oestron vocant pecora peragentem et totis saltibus dissipantem, asilum nostri vocabant.4 Hoc Vergilio licet credas: Est lucum Silari iuxta ilicibusque virentem
Plurimus Alburnum volitans, cui nomen asilo
Romanum est, oestrum Grai vertere vocantes,
Asper, acerba sonans, quo tota exterrita silvis
Diffugiunt armenta.
5 Puto intellegi istud verbum interisse.6 Ne te longe differam, quaedam simplicia in usu erant, sicut " cernere ferro inter se " dicebant.7 Idem Vergilius hoc probabit tibi: Ingentis genitos diversis partibus orbis
Inter se coiisse viros et cernere ferro.8 Quod nunc decernere dicimus.9 Simplicis illius verbi usus amissus est.10 Dicebant antiqui " si iusso," id est iussero.11 Hoc nolo mihi credas, sed eidem Vergilio: Cetera, qua iusso, mecum manus inferat arma.
12 Non id ago nunc hac diligentia, ut ostendam, quantum tempus apud grammaticum perdiderim, sed ut ex hoc intellegas, quantum apud Ennium et Accium verborum situs occupaverit, cum apud hunc quoque, qui cotidie excutitur, aliqua nobis subducta sint. 13 " Quid sibi," inquis, " ista praeparatio vult? Quo spectat? " Non celabo te; cupio, si fieri potest, propitiis auribus tuis " essentiam " dicere; si minus, dicam et iratis.14 Ciceronem auctorem huius verbi habeo, puto locupletem.15 Si recentiorem quaeris, Fabianum, disertum et elegantem, orationis etiam ad nostrum fastidium nitidae.16 Quid enim fiet, mi Lucili? Quomodo dicetur οὐσία res necessaria, natura continens fundamentum omnium? Rogo itaque permittas mihi hoc verbo uti.17 Nihilominus dabo operam, ut ius a te datum parcissime exerceam; fortasse contentus ero mihi licere.18 Quid proderit facilitas tua, cum ecce id nullo modo Latine exprimere possim, propter quod linguae nostrae convicium feci? Magis damnabis angustias Romanas, si scieris unam syllabam esse, quam mutare non possum.19 Quae sit haec, quaeris? τὸ ὄν .20 Duri tibi videor ingenii; in medio positum, posse sic transferri, ut dicam " quod est".21 Sed multum interesse video; cogor verbum pro vocabulo ponere.22 Sed si ita necesse est, ponam "quod est".23 Sex modis hoc a Platone dici amicus noster, homo eruditissimus, hodierno die dicebat.24 Omnes tibi exponam, si ante indicavero esse aliquid genus, esse et speciem.25 Nunc autem primum illud genus quaerimus, ex quo ceterae species suspensae sunt, a quo nascitur omnis divisio, quo universa conprensa sunt.26 Invenietur autem, si coeperimus singula retro legere; sic enim perducemur ad primum.27 Homo species est, ut Aristoteles ait; equus species est; canis species est; ergo commune aliquod quaerendum est his omnibus vinculum, quod illa conplectatur et sub se habeat.28 Hoc quid est? Animal.29 Ergo genus esse coepit horum omnium, quae modo rettuli, hominis, equi, canis, animal.30 Sed quaedam animam habent nec sunt animalia.31 Placet enim satis et arbustis animam inesse.32 Itaque et vivere illa et mori dicimus.33 Ergo animantia superiorem tenebunt locum, quia et animalia in hac forma sunt et sata.34 Sed quaedam anima carent, ut saxa.35 Itaque erit aliquid animantibus antiquius, corpus scilicet.36 Hoc sic dividam, ut dicam corpora omnia aut animantia esse aut inanima. 37 Etiamnunc est aliquid superius quam corpus.38 Dicimus enim quaedam corporalia esse, quaedam incorporalia.39 Quid ergo erit, ex quo haec deducantur? Illud, cui nomen modo parum proprium inposuimus," quod est".40 Sic enim in species secabitur, ut dicamus: " quod est" aut corporale est aut incorporale. 41 Hoc ergo est genus primum et antiquissimum et, ut ita dicam, generale.42 Cetera genera quidem sunt, sed specialia.43 Tamquam homo genus est.44 Habet enim in se nationum species: Graecos, Romanos, Parthos.45 Colorum: albos, nigros, flavos.46 Habet singulos: Catonem, Ciceronem, Lucretium.47 Ita qua multa continet, in genus cadit; qua sub alio est, in speciem.48 Illud genus " quod est " generale, supra se nihil habet; initium rerum est; omnia sub illo sunt. 49 Stoici volunt superponere huic etiamnunc aliud genus magis principale; de quo statim dicam, si prius illud genus, de quo locutus sum, merito primum poni docuero, cum sit rerum omnium capax.50 " Quod est" in has species divido, ut sint corporalia aut incorporalia.51 Nihil tertium est.52 Corpus quomodo divido? Ut dicam: aut animantia sunt aut inanima.53 Rursus animantia quemadmodum divido? Ut dicam: quaedam animum habent, quaedam tantum animam.54 Aut sic: quaedam inpetum habent, incedunt, transeunt, quaedam solo adfixa radicibus aluntur, crescunt.55 Rursus animalia in quas species seco? Aut mortalia sunt aut inmortalia.56 Primum genus Stoicis quibusdam videtur " quid".57 Quare videatur, subiciam: " In rerum," inquiunt, "natura quaedam sunt, quaedam non sunt.58 Et haec autem, quae non sunt, rerum natura conplectitur, quae animo succurrunt, tamquam Centauri, Gigantes et quicquid aliud falsa cogitatione formatum habere aliquam imaginem coepit, quamvis non habeat substantiam". 59 Nunc ad id, quod tibi promisi, revertor, quomodo quaecumque sunt, in sex modos Plato partiatur.60 Primum illud " quod est" nec visu nec tactu nec ullo sensu conprenditur; cogitabile est.61 Quod generaliter est, tamquam homo generalis, sub oculos non venit; sed specialis venit, ut Cicero et Cato.62 Animal non videtur; cogitatur.63 Videtur autem species eius, equus et canis. 64 Secundum ex his, quae sunt, ponit Plato quod eminet et exsuperat omnia.65 Hoc ait per excellentiam esse.66 Poeta communiter dicitur, omnibus enim versus facientibus hoc nomen est, sed iam apud Graecos in unius notam cessit; Homerum intellegas, cum audieris poetam.67 Quid ergo hoc est? Deus scilicet, maior ac potentior cunctis. 68 Tertium genus est eorum, quae proprie sunt; innumerabilia haec sunt, sed extra nostrum posita conspectum.69 Quae sint, interrogas.70 Propria Platonis supellex est; ideas vocat, ex quibus omnia, quaecumque videmus, fiunt et ad quas cuncta formantur. 71 Hae inmortales, inmutabiles, inviolabiles sunt.72 Quid sit idea, id est, quid Platoni esse videatur, audi: " Idea est eorum, quae natura fiunt, exemplar aeternum".73 Adiciam definitioni interpretationem, quo tibi res apertior fiat: volo imaginem tuam facere.74 Exemplar picturae te habeo, ex quo capit aliquem habitum mens nostra, quem operi suo inponat.75 Ita illa, quae me docet et instruit facies, a qua petitur imitatio, idea est.76 Talia ergo exemplaria infinita habet rerum natura, hominum, piscium, arborum, ad quae quodcumque fieri ab illa debet, exprimitur. 77 Quartum locum habebit idos.78 Quid sit hoc idos, attendas oportet et Platoni inputes, non mihi, hanc rerum difficultatem.79 Nulla est autem sine difficultate subtilitas.80 Paulo ante pictoris imagine utebar.81 Ille cum reddere Vergilium coloribus vellet, ipsum intuebatur.82 Idea erat Vergilii facies, futuri operis exemplar.83 Ex hac quod artifex trahit et operi suo inposuit, idos est.84 Quid intersit, quaeris? Alterum exemplar est, alterum forma ab exemplari sumpta et operi inposita.85 Alteram artifex imitatur, alteram facit.86 Habet aliquam faciem statua; haec est idos.87 Habet aliquam faciem exemplar ipsum, quod intuens opifex statuam figuravit; haec idea est.88 Etiamnunc si aliam desideras distinctionem, idos in opere est, idea extra opus nec tantum extra opus est, sed ante opus. 89 Quintum genus est eorum, quae communiter sunt; haec incipiunt ad nos pertinere; hic sunt omnia, homines, pecora, res.90 Sextum genus eorum, quae quasi sunt: tamquam inane, tamquam tempus.91 Quaecumque videmus aut tangimus, Plato in illis non numerat, quae esse proprie putat.92 Fluunt enim et in assidua deminutione atque adiectione sunt.93 Nemo nostrum idem est in senectute, qui fuit iuvenis; nemo nostrum est idem mane, qui fuit pridie.94 Corpora nostra rapiuntur fluminum more.95 Quicquid vides, currit cum tempore.96 Nihil ex iis, quae videmus, manet.97 Ego ipse, dum loquor mutari ista, mutatus sum.98 Hoc est, quod ait Heraclitus: " In idem flumen bis descendimus et non descendimus".99 Manet enim idem fluminis nomen, aqua transmissa est.100 Hoc in amne manifestius est quam in homine.101 Sed nos quoque non minus velox cursus praetervehit, et ideo admiror dementiam nostram, quod tantopere amamus rem fugacissimam, corpus, timemusque, ne quando moriamur, cum omne momentum mors prioris habitus sit.102 Vis tu non timere, ne semel fiat, quod cotidie fit! De homine dixi, fluvida materia et caduca et omnibus obnoxia causis; mundus quoque, aeterna res et invicta, mutatur nec idem manet.103 Quamvis enim omnia in se habeat, quae habuit, aliter habet quam habuit; ordinem mutat.104 "Quid ista," inquis, "mihi subtilitas proderit?" Si me interrogas, nihil.105 Sed quemadmodum ille caelator oculos diu intentos ac fatigatos remittit atque avocat et, ut dici solet, pascit; sic nos animum aliquando debemus relaxare et quibusdam oblectamentis reficere.106 Sed ipsa oblectamenta opera sint.107 Ex his quoque, si observaveris, sumes, quod possit fieri salutare.108 Hoc ego, Lucili, facere soleo: ex omni notione, etiam si a philosophia longissime aversa est, eruere aliquid conor et utile efficere.109 Quid istis, quae modo tractavimus, remotius a reformatione morum? Quomodo meliorem me facere ideae Platonicae possunt? Quid ex istis traham, quod cupiditates meas conprimat? Vel hoc ipsum, quod omnia ista, quae sensibus serviunt, quae nos accendunt et inritant, negat Plato ex his esse, quae vere sint.110 Ergo ista imaginaria sunt et ad tempus aliquam faciem ferunt, nihil horum stabile nec solidum est; et nos tamen cupimus, tamquam aut semper futura aut semper habituri.111 Inbecilli fluvidique inter vana constitimus ; ad illa mittamus animum, quae aeterna sunt.112 Miremur in sublimi volitantes rerum omnium formas deumque inter illa versantem et hoc providentem, quemadmodum quae inmortalia facere non potuit, quia materia prohibebat, defendat a morte ac ratione vitium corporis vincat.113 Manent enim cuncta, non quia aeterna sunt, sed quia defenduntur cura regentis; inmortalia tutore non egerent.114 Haec conservat artifex fragilitatem materiae vi sua vincens.115 Contemnamus omnia, quae adeo pretiosa non sunt, ut an sint omnino, dubium sit.116 Illud simul cogitemus, si mundum ipsum, non minus mortalem quam nos sumus, providentia periculis eximit, posse aliquatenus nostra quoque providentia longiorem prorogari huic corpusculo moram, si voluptates, quibus pars maior perit, potuerimus regere et coercere.117 Plato ipse ad senectutem se diligentia protulit Erat quidem corpus validum ac forte sortitus et illi nomen latitudo pectoris fecerat, sed navigationes ac pericula multum detraxerant viribus; parsimonia tamen et eorum, quae aviditatem evocant, modus et diligens sui tutela perduxit illum ad senectutem multis prohibentibus causis.118 Nam hoc scis, puto, Platoni diligentiae suae beneficio contigisse, quod natali suo decessit et annum unum atque octogensimum inplevit sine ulla deductione.119 Ideo magi, qui forte Athenis erant, inmolaverunt defuncto, amplioris fuisse sortis quam humanae rati, quia consummasset perfectissimum numerum, quem novem novies multiplicata conponunt.120 Non dubito, quin paratus sit et paucos dies ex ista summa et sacrificium remittere. 121 Potest frugalitas producere senectutem, quam ut non puto concupiscendam, ita ne recusandam quidem.122 Iucundum est secum esse quam diutissime, cum quis se dignum, quo frueretur, effecit.123 Itaque de isto feremus sententiam, an oporteat fastidire senectutis extrema et finem non opperiri, sed manu facere.124 Prope est a timente, qui fatum segnis expectat, sicut ille ultra modum deditus vino est, qui amphoram exiccat et faecem quoque exorbet.125 De hoc tamen quaeremus, pars summa vitae utrum faex sit an liquidissimum ac purissimum quiddam, si modo mens sine iniuria est et integri sensus animum iuvant nec defectum et praemortuum corpus est.126 Plurimum enim refert, vitam aliquis extendat an mortem.127 At si inutile ministeriis corpus est, quidni oporteat educere animum laborantem? Et fortasse paulo ante quam debet, faciendum est, ne cum fieri debebit, facere non possis.128 Et cum maius periculum sit male vivendi quam cito moriendi, stultus est, qui non exigua temporis mercede magnae rei aleam redimit.129 Paucos longissima senectus ad mortem sine iniuria pertulit, multis iners vita sine usu sui iacuit; quanto deinde crudelius iudicas aliquid ex vita perdidisse quam ius finiendae? Noli me invitus audire, tamquam ad te iam pertineat ista sententia, et quid dicam aestima: non relinquam senectutem, si me totum mihi reservabit, totum autem ab illa parte meliore; at si coeperit concutere mentem, si partes eius convellere, si mihi non vitam reliquerit, sed animam, prosiliam ex aedificio putri ac ruenti. 130 Morbum morte non fugiam, dumtaxat sanabilem nec officientem animo.131 Non adferam mihi manus propter dolorem; sic mori vinci est.132 Hunc tamen si sciero perpetuo mihi esse patiendum, exibo, non propter ipsum, sed quia inpedimento mihi futurus est ad omne, propter quod vivitur.133 Inbecillus est et ignavus, qui propter dolorem moritur, stultus, qui doloris causa vivit. 134 Sed in longum exeo.135 Est praeterea materia, quae ducere diem possit.136 Et quomodo finem imponere vitae poterit, qui epistulae non potest? Vale ergo.137 Quod libentius quam mortes meras lecturus es.138 VALE. Seneca HOME
bnf1086.126 bnf8539.52

Seneca, Ad Lucilium Epistulae Morales, 6, [57] Seneca Lucilio suo salutem <<<     >>> [59] Seneca Lucilio suo salutem
monumenta.ch > Seneca > 58

© 2006 - 2026 Monumenta Informatik