Sedulius, Carmen Paschale, Liber IEdition: I. Huemer, Wien, 1885 CSEL X
| 1 | Cum sua gentiles studeant figmenta poetae |
| 2 | Grandisonis pompare modis, tragicoque boatu |
| 3 | Ridiculoque Geta seu qualibet arte canendi |
| 4 | Saeva nefandarum renovent contagia rerum |
| 5 | Et scelerum monumenta canant, rituque magistro |
| 6 | Plurima Niliacis tradant mendacia biblis: |
| 7 | Cur ego, Daviticis adsuetus cantibus odas |
| 8 | Cordarum resonare decem sanctoque verenter |
| 9 | Stare choro et placidis caelestia psallere verbis, |
| 10 | Clara salutiferi taceam miracula Christi? |
| 11 | Cum possim manifesta loqui, Dominumque tonantem |
| 12 | Sensibus et toto delectet corde fateri: |
| 13 | Qui sensus et corda dedit, cui convenit uni |
| 14 | Facturam servire suam, cui iure perenni |
| 15 | Arcibus aetheriis una est cum patre potestas, |
| 16 | Par splendor, communis apex, sociale cacumen, |
| 17 | Aequus honor, virtus eadem, sine tempore regnum, |
| 18 | Semper principium, sceptrum iuge, gloria consors, |
| 19 | Maiestas similis. haec est via namque salutis, |
| 20 | Haec firmos ad dona gradus paschalia ducit. |
| 21 | Haec mihi carmen erit: mentes huc vertite cuncti. |
| 22 | Hanc constanter opem laesis adhibete medullis, |
| 23 | Quos letale malum, quos vanis dedita curis |
| 24 | Attica Cecropii serpit doctrina veneni, |
| 25 | Sectantesque magis vitam spirantis odorem |
| 26 | Legis Athenaei paedorem linquite pagi. |
| 27 | Quid labyrintheo, Thesidae, erratis in antro |
| 28 | Caecaque Daedalei lustratis limina tecti? |
| 29 | Labruscam placidis quid adhuc praeponitis uvis |
| 30 | Neglectisque rosis saliuncam sumitis agri? |
| 31 | Quid lapides atque aera coli, quid fana profana |
| 32 | Proderit et mutis animas damnare metallis? |
| 33 | Parcite pulverei squalentia iugera campi |
| 34 | Et steriles habitare plagas, ubi gignere fructum |
| 35 | Arida nescit humus, nec de tellure cruenta |
| 36 | Livida mortiferis vellatis toxica sucis, |
| 37 | Tartareo damnata cibo: sed amoena virecta |
| 38 | Florentum semper nemorum sedesque beatas |
| 39 | Per latices intrate pios, ubi semina vitae |
| 40 | Divinis animantur aquis et fonte superno |
| 41 | Laetificata seges spinis mundatur ademptis, |
| 42 | Ut messis queat esse Dei mercisque futurae |
| 43 | Maxima centenum cumulare per horrea fructum. |
| 44 | Omnipotens aeterne Deus, spes unica mundi, |
| 45 | Qui caeli fabricator ades, qui conditor orbis, |
| 46 | Qui maris undisonas fluctu surgente procellas |
| 47 | Mergere vicinae prohibes confinia terrae, |
| 48 | Qui solem radiis et lunam cornibus imples |
| 49 | Inque diem ac noctem lumen metiris utrumque, |
| 50 | Qui stellas numeras, quarum tu nomina solus, |
| 51 | Signa, potestates, cursus, loca, tempora nosti, |
| 52 | Qui diversa novam formasti in corpora terram |
| 53 | Torpentique solo viventia membra dedisti, |
| 54 | Qui pereuntem hominem vetiti dulcedine pomi |
| 55 | Instauras meliore cibo potuque sacrati |
| 56 | Sanguinis infusum depellis ab angue venenum, |
| 57 | Qui genus humanum praeter quos clauserat arca |
| 58 | Diluvii rapida spumantis mole sepultum |
| 59 | Una iterum de stirpe creas, ut mystica virtus, |
| 60 | Quod carnis delita necant, hoc praesule ligno |
| 61 | Monstraret liquidas renovari posse per undas, |
| 62 | Totum namque lavans uno baptismate mundum: |
| 63 | Pande salutarem paucos quae ducit in urbem |
| 64 | Angusto mihi calle viam verbique lucernam |
| 65 | Da pedibus lucere meis, ut semita vitae |
| 66 | Ad caulas me ruris agat, qua servat amoenum |
| 67 | Pastor ovile bonus, qua vellere praevius albo |
| 68 | Virginis agnus ovis grexque omnis candidus intrat. |
| 69 | Te duce difficilis non est via; subditur omnis |
| 70 | Imperiis natura tuis, rituque soluto |
| 71 | Transit in adversas iussu dominante figuras. |
| 72 | Si iubeas mediis segetes arere pruinis, |
| 73 | Messorem producit hiems; si currere mustum |
| 74 | Vernali sub sole velis, florentibus arvis |
| 75 | Sordidus inpressas calcabit vinitor uvas: |
| 76 | Cunctaque divinis parebunt tempora dictis. |
| 77 | Indicio est antiqua fides et cana priorum |
| 78 | Testis origo patrum, nullisque abolenda per aevum |
| 79 | Temporibus constant virtutum signa tuarum. |
| 80 | Ex quibus audaci perstringere pauca relatu |
| 81 | Vix animis conmitto meis, silvamque patentem |
| 82 | Ingrediens aliquos nitor contingere ramos. |
| 83 | Nam centum licet ora movens vox ferrea clamet |
| 84 | Centenosque sonos, humanum pectus anhelet, |
| 85 | Cuncta quis expediet, quorum nec lucida caeli |
| 86 | Sidera nec bibulae numeris aequantur harenae? |
| 87 | Primus abusque chao meritis vivacibus Enoch |
| 88 | Multa per innumeros iam saecula contigit annos |
| 89 | Natura perdente modum: quem iure creandi |
| 90 | Terra tulit genitum, sed mors miratur ademptum. |
| 91 | Saucia iam vetulae marcebant viscera Sarrae |
| 92 | Grandaevo consumpta situ, prolemque negabat |
| 93 | Frigidus annoso moriens in corpore sanguis: |
| 94 | Cum seniore viro gelidi praecordia ventris |
| 95 | In partum tumuere novum tremebundaque mater |
| 96 | Algentes onerata sinus, spem gentis opimae |
| 97 | Edidit et serum suspendit ad ubera natum. |
| 98 | Mactandumque Deo pater obtulit, at sacer ipsam |
| 99 | Pro pueri iugulis aries mactatur ad aram. |
| 100 | O iusti mens sancta viri! pietate remota |
| 101 | Plus pietatis habens contempsit vulnera nati |
| 102 | Amplexus praecepta Dei, typicique cruoris |
| 103 | Auxilio ventura docet, quod sanguine Christi |
| 104 | Humana pro gente pius occumberet agnus. |
| 105 | Loth Sodomae fugiente chaos, dum respicit uxor, |
| 106 | In statuam mutata salis stupefacta remansit, |
| 107 | Ad poenam conversa suam: quia nemo retrorsum, |
| 108 | Noxia contempti vitans discrimina mundi, |
| 109 | Aspiciens salvandus erit, nec debet arator |
| 110 | Dignum opus exercens vultum in sua terga referre. |
| 111 | Ignibus innocuis flagrans apparuit olim |
| 112 | Non ardens ardere rubus, nec iuncta calori |
| 113 | Materies alimenta dabat, nec torrida vivens |
| 114 | Sensit damna frutex, sed amici fomitis aestu |
| 115 | Frondea blanditae lambebant robora flammae. |
| 116 | Mitis in inmitem virga est animata draconem, |
| 117 | Per flexos sinuata globos linguisque trisulcis |
| 118 | Squamea colla tumens inimicos ore chelydros |
| 119 | Sorbuit et proprii redit in virgulta rigoris. |
| 120 | Pervia divisi patuerunt caerula ponti |
| 121 | In geminum revoluta latus, nudataque tellus |
| 122 | Cognatis spoliatur aquis, ac turba pedestris |
| 123 | Intrat in absentis pelagi mare, perque profundum |
| 124 | Sicca peregrinas stupuerunt marmora plantas. |
| 125 | Mutavit natura viam, mediumque per aequor |
| 126 | Ingrediens populus rude iam baptisma gerebat, |
| 127 | Cui dux Christus erat, clamat nam lectio: multas |
| 128 | Vox Domini super extat aquas; vox denique verbum est. |
| 129 | Verbum Christus adest, geminae qui consona legis |
| 130 | Testamenta regens veterem patefecit abyssum, |
| 131 | Ut doctrina sequens planis incederet arvis. |
| 132 | Quid referam innumeras caelesti pane catervas |
| 133 | Angelicos sumpsisse cibos. nimbisque superni |
| 134 | Nectaris aeria populum dulcedine pastum |
| 135 | In pluviis habuisse dapes et in imbribus escas? |
| 136 | Rursus in exustis sitiens exercitus arvis, |
| 137 | Qua nimium loca sicca, diu qua terra negatis |
| 138 | Aegra iacebat aquis, qua spes ablata bibendi |
| 139 | Vivendique fuit, subitas arente metallo |
| 140 | Hausit aquas, sterilique latex de rupe manavit, |
| 141 | Et ieiuna novum vomuerunt marmora potum. |
| 142 | His igitur iam sacra tribus dans munera rebus, |
| 143 | Christus erat panis, Christus petra, Christus in undis. |
| 144 | Angelicis tremefacta minis adfatur asella |
| 145 | Sessorem per verba suum, linguaque rudenti |
| 146 | Edidit humanas animal pecuale loquellas. |
| 147 | Sol stetit ad Gabaon mediique cacumine caeli |
| 148 | Fixit anhelantem dilato vespere lucem, |
| 149 | Insolitus frenare diem, nec luna cucurrit |
| 150 | Ordine pigra suo, donec populantibus armis |
| 151 | Fervidus ingentem gladius consumeret hostem |
| 152 | Coniurante polo: iam tunc famulata videbant. |
| 153 | Sidera venturum praemisso nomine Iesum. |
| 154 | Heliam corvi quondam pavere ministri |
| 155 | Praebentes sine more dapes, alesque rapinis |
| 156 | Deditus atque avido saturans cava guttura rostro |
| 157 | Tradidit inlaesam ieiunis morsibus escam. |
| 158 | Nunc bonus Heliae, qui perfidus antea Noe, |
| 159 | Abluit in terris quidquid deliquit in undis. |
| 160 | Plenus at ille Deo postquam miracula terris |
| 161 | Plura dedit meritisque suis succedere dignum |
| 162 | Heredem propriae fecit virtutis amicum, |
| 163 | Aurea flammigeris evectus in astra quadrigis, |
| 164 | Qua levis aerios non exprimit orbita sulcos, |
| 165 | Sidereum penetravit iter curruque corusco |
| 166 | Dexteriora petens spatio maiore triumphum |
| 167 | Duxit et humani metam non contigit aevi. |
| 168 | Quam bene fulminei praelucens semita caeli |
| 169 | Convenit Heliae! meritoque et nomine fulgens |
| 170 | Hac ope dignus erat: nam si sermonis Achivi |
| 171 | Una per accentum mutetur littera, sol est. |
| 172 | Ultima labentis miseratus tempora lucis |
| 173 | Ter quinos quondam regi Deus addidit annos |
| 174 | Usus iure suo, patefactaque limina claudens |
| 175 | Mortis ab occasu vitam convertit in ortum. |
| 176 | Ionas puppe cadens, coeto sorbente voratus |
| 177 | In pelago non sensit aquas, vitale sepulchrum |
| 178 | Ne moreretur habens, tutusque in ventre ferino |
| 179 | Depositum, non praeda fuit, vastumque per aequor |
| 180 | Venit ad ignotas inimico remige terras. |
| 181 | Cum spirante Deo Babylonia sacra negarent |
| 182 | Tres una cum mente viri durumque subirent |
| 183 | Exitium saevi Chaldaea lege tyranni, |
| 184 | Cuius Achaemeniam rabies accenderat iram |
| 185 | Plus fornace sua: medios truduntur in ignes |
| 186 | Nil audente rogo, tantumque ardore calentes |
| 187 | Cordis imagineae vincunt incendia poenae |
| 188 | Igne animi. o quanta est credentum gloria! flammis |
| 189 | Ardentis fidei restincta est flamma camini. |
| 190 | Digna sed inmitem mox perculit ultio regem. |
| 191 | Nam quod ab humana vecors pietate recessit, |
| 192 | Agrestes pecudum consors fuit ille per herbas |
| 193 | Aulica depasto mutans convivia faeno. |
| 194 | Pronus ab amne bibit, septenaque tempora lustrat |
| 195 | Omnibus hirsutus silvis et montibus errans. |
| 196 | Nec minus et Darii furuerunt iussa tyranni, |
| 197 | Ecce etenim sceleri scelus addidit ira furentis |
| 198 | Hebraeumque decus Danihel decernitur insons |
| 199 | Ieiunis cibus esse feris. sed belva iusto |
| 200 | Mitis facta viro, sanctos ne laederet artus, |
| 201 | Coepit amare famem; rabies mollita furorem |
| 202 | Deposuit saevisque in faucibus ira quievit, |
| 203 | Et didicere truces praedam servare leones. |
| 204 | Dic, ubi sunt, natura, tuae post talia leges? |
| 205 | Qui quotiens tibi iura tulit? qui tartara iussit |
| 206 | Translatum nescire virum, sterilemque marito |
| 207 | Fecundavit anum, sacram praecepit ad aram |
| 208 | Sponte venire pecus, muliebres transtulit artus |
| 209 | In simulacra salis, ramos incendia passos |
| 210 | Non ardere dedit, virgultum solvit in anguem, |
| 211 | Per pelagus siccavit iter, mirabile nimbis |
| 212 | Manna pluit, saxo latices produxit ab imo, |
| 213 | Quadrupedem fari plano sermone coegit, |
| 214 | Suspensis rapidas elementis distulit horas, |
| 215 | Per volucres hominem pasci dedit atque coruscis |
| 216 | In caelum transvexit equis, iam morte gravato |
| 217 | Adiecit tria lustra viro, praedonis in ore |
| 218 | Naufragio fundavit opem, flagrante camino |
| 219 | Servavit sub rore pios, per pascua regem |
| 220 | Pavit ut hirsutam pecudem, rictusque leonum |
| 221 | Instimulante fame iussit nescire furorem? |
| 222 | Nempe creatori, cuius quaecumque videntur |
| 223 | Seu quaecumque latent et rerum machina sermo est, |
| 224 | Omne suum famulatur opus sequiturque iubentis |
| 225 | Imperium quacumque trahit sententia nutu. |
| 226 | Heu miseri, qui vana colunt, qui corde sinistro |
| 227 | Religiosa sibi sculpunt simulacra suumque |
| 228 | Factorem fugiunt et quae fecere verentur! |
| 229 | Quis furor est? quae tanta animos dementia ludit, |
| 230 | Ut volucrem turpemque bovem tortumque draconem |
| 231 | Semihominemque canem supplex homo plenus adoret? |
| 232 | Ast alii solem caecatis mentibus acti |
| 233 | Adfirmant rerum esse patrem, quia rite videtur |
| 234 | Clara serenatis infundere lumina terris |
| 235 | Et totum lustrare polum: cum constet ab istis |
| 236 | Motibus instabilem rapidis discursibus ignem |
| 237 | Officium, non esse Deum, quique ordine certo |
| 238 | Nunc oritur, nunc occiduas dimissus in oras |
| 239 | Partitur cum nocte vices nec sempter ubique est. |
| 240 | Nec lumen fuit ille manens in origine mundi |
| 241 | Cum geminum sine sole diem novus orbis haberet. |
| 242 | Sic lunae quoque vota ferunt, quam crescere cernunt |
| 243 | Ac minui, stellisque litant quae luce fugantur. |
| 244 | Hic laticem colit, ille larem, sed iungere sacris |
| 245 | Non audent inimica suis, ne lite propinqua |
| 246 | Aut rogus exiguas desiccet fortior undas, |
| 247 | Aut validis tenues moriantur fontibus ignes. |
| 248 | Arboreis alius ponit radicibus aras |
| 249 | Instituitque dapes et ramos flebilis orat, |
| 250 | Ut natos caramque domum dilectaque rura |
| 251 | Coniugiique fidem, famulos censumque gubernent. |
| 252 | Lignee, ligna rogas, surdis clamare videris, |
| 253 | A mutis responsa petis, quae iura domorum |
| 254 | Hac ratione regunt, si caesa securibus actis |
| 255 | Ardua pendentis sustentent culmina tecti, |
| 256 | Aut subiecta focis dapibus famulentur edendis. |
| 257 | Nonnulli venerantur holus mollesque per hortos |
| 258 | Numina sicca rigant verique hac arte videntur |
| 259 | Transplantatorum cultores esse deorum. |
| 260 | Plura referre pudet, sanctoque in carmine longum |
| 261 | Vel damnare nefas, ne mollia sentibus uram |
| 262 | Lilia, purpurei neu per violaria campi |
| 263 | Carduus et spinis surgat paliurus acutis. |
| 264 | Iam satis humanis erroribus addita monstra |
| 265 | Risimus aut potius tales deflevimum actus. |
| 266 | Nunc coeptam iuvat ire viam montemque per altum |
| 267 | Nitentes firmare gradus; properemus in urbem, |
| 268 | Libertatis opem, radians ubi regia fulvis |
| 269 | Emicat aula tholis, ubi dantur digna petenti, |
| 270 | Quarentem spes certa manet, claustrisque remotis |
| 271 | Pervia pulsanti reserantur limina cordi. |
| 272 | Hic est ille lapis, reprobum quem vertice gestat |
| 273 | Angulus atque oculis praebet miracula nostris: |
| 274 | Cuius onus leve est, cuius iuga ferre suave est. |
| 275 | Per digesta prius veteris miraculi legis |
| 276 | Rettulimus, sancti coniuncto Spiritus actu |
| 277 | Quae Genitor socia Nati virtute peregit. |
| 278 | Per digesta rudis necnon miracula legis |
| 279 | Dicemus, sancti coniuncto Spiritus actu |
| 280 | Quae Natus socia Patris virtute peregit, |
| 281 | Semper ut una manens deitatis forma perennis |
| 282 | Quod simplex triplicet quodque est triplicabile simplet. |
| 283 | Haec est vera fides; hanc sprevit habere salutem |
| 284 | Arrius infelix, qui curva per avia rectum |
| 285 | Flectere nisus iter, foveam dilapsus in atram |
| 286 | Conruit et tetri mersus petit ima profundi: |
| 287 | Tam vacuus sensu, iustae quam tempore poenae |
| 288 | Visceribus fusis vacuus quoque ventre remansit. |
| 289 | Demens, perpetui qui non imitanda parentis |
| 290 | Iura caducorum gradibus simulavit honorum! |
| 291 | Namque homines inter natum genitore minorem |
| 292 | Lex carnalis habet, quoniam pater ipse parentis |
| 293 | Filius ante fuit, mox et qui filius est nunc |
| 294 | Adsolet esse pater: sic per genus omne nepotum |
| 295 | It nova progenies et avi numerantur avorum. |
| 296 | At Dominus, verbum, virtus, sapientia, Christus, |
| 297 | Et totum commune Patris, de lumine lumen, |
| 298 | De solo solus, cui nec minus est Patre quicquam, |
| 299 | Nec quo crescat habet, genitus, non quippe creatus: |
| 300 | Ipse est principium. nam sicut clarus habetur |
| 301 | In genitore manens, genitor quoque clarus in ipso |
| 302 | Permanet, et rerum caput est Deus unus ubique. |
| 303 | Non quia qui summus Pater est, et Filius hic est, |
| 304 | Sed quia quod summus Pater est, et Filius hoc est. |
| 305 | Sic ait ipse docens: 'ego in Patre et Pater in me'. |
| 306 | Rursus: 'ego atque Pater unum sumus'. Arrius 'unum' |
| 307 | Debet scire 'sumus'que Sabellius esse fatendum. |
| 308 | Iste fidem ternam, hic non amplectitur unam. |
| 309 | Ambo errore pares, quamquam diversa sequentes. |
| 310 | Qualiter adsueti varias producere sectas |
| 311 | Inpugnant sua dicta viri, qui brachia nudis |
| 312 | Ostendunt exerta umeris, nil tradere docti. |
| 313 | Sed tantum certare cati, prudentia quorum |
| 314 | Stulta iacet, quia vana Deo est sapientia mundi. |
| 315 | Hic loquitur nimis, ille tacet; hic ambulat, hic stat; |
| 316 | Alter amat fletus, alter crispare cachinnum: |
| 317 | Diversisque modis par est vesania cunctis. |
| 318 | Interea dum rite viam sermone levamus |
| 319 | Spesque fidesque meum comitantur in ardua gressum, |
| 320 | Blandius ad summam tandem pervenimus arcem. |
| 321 | En signo sacrata crucis vexilla coruscant, |
| 322 | En regis pia castra micant, tuba clamat erilis, |
| 323 | Militibus sua porta patet: qui militat intret, |
| 324 | Ianua vos aeterna vocat, quae ianua Christus. |
| 325 | Aurea perpetuae capietis praemia vitae, |
| 326 | Arma quibus Domini tota virtute geruntur |
| 327 | Et fixum est in fronte decus. Decus armaque porto |
| 328 | Militiaeque tuae, bone rex, pars ultima resto. |
| 329 | Hic proprias sedes, huius mihi moenibus urbis |
| 330 | Exiguam concede domum, tuus incola sanctis |
| 331 | Ut merear habitare locis alboque beati |
| 332 | Ordinis extremus conscribi in saecula civis. |
| 333 | Grandia posco quidem, sed tu dare grandia nosti, |
| 334 | Quem magis offendit quisquis sperando tepescit. |
| 335 | Christe, fave votis, qui mundum in morte iacentem |
| 336 | Vivificare volens quondam terrena petisti |
| 337 | Caelitus, humanam dignatus sumere formam, |
| 338 | Sic aliena gerens, ut nec tua linquere posses. |
| 339 | Hoc Matthaeus agens hominem generaliter implet, |
| 340 | Marcus ut alta fremit vox per deserta leonis, |
| 341 | Iura sacerdotii Lucas tenet ore iuvenci, |
| 342 | More volans aquilae verbo petit astra Iohannes. |
| 343 | Quatuor hi proceres una te voce canentes |
| 344 | Tempora ceu totidem latum sparguntur in orbem. |
| 345 | Sic et apostolici semper duodenus honoris |
| 346 | Fulget apex numero, menses imitatus et horas, |
| 347 | Omnibus ut rebus totus tibi militet annus. |
| 348 | Hinc igitur veteris recolens exordia mortis |
| 349 | Ad vitam properabo novam lacrimasque serendo |
| 350 | Gaudia longa metam: nam qui deflemus in Adam |
| 351 | Semina mittentes, mox exultabimus omnes |
| 352 | Portantes nostros Christo veniente maniplos. |