Prudentius, Peristephanon, XIII. Passio Cypriani
| 1 | Punica terra tulit, quo splendeat omne, quidquid usquam est, |
| 2 | inde domo Cyprianum, sed decus orbis et magistrum. |
| 3 | Est proprius patriae martyr, sed amore et ore noster, |
| 4 | incubat in Libya sanguis, sed ubique lingua pollet, |
| 5 | sola superstes agit de corpore, sola obire nescit, |
| 6 | dum genus esse hominum Christus sinet et vigere mundum. |
| 7 | Dum liber ullus erit, dum scrinia sacra litterarum, |
| 8 | te leget omnis amans Christum, tua, Cypriane, discet. |
| 9 | Spiritus ille dei, qui fluxerat auctor in profetas, |
| 10 | fontibus eloquii te caelitus actus inrigavit. |
| 11 | O nive candidius linguae genus, o novum saporem! |
| 12 | ut liquor ambrosius cor mitigat, inbuit palatum, |
| 13 | sedem animae penetrat, mentem fovet et pererrat artus, |
| 14 | sic deus interius sentitur et inditur medullis. |
| 15 | Unde bonum subitum terris dederis, pater, revela! |
| 16 | Derat apostolicis sriptis opulentus executor, |
| 17 | eligitur locuples facundia, quae doceret orbem |
| 18 | quaeque voluminibus Pauli famulata disputaret, |
| 19 | quo mage cruda hominum praecordia perpolita nossent |
| 20 | sive timoris opus seu mystica vel profunda Christi. |
| 21 | Unus erat iuvenum doctissimus artibus sinistris: |
| 22 | fraude pudicitiam perfringere, nil sacrum putare, |
| 23 | saepe etiam magicum cantamen inire per sepulcra, |
| 24 | quo geniale tori ius solveret aestuante nupta. |
| 25 | Luxuriae rabiem tantae cohibet repente Christus, |
| 26 | discutit et tenebras de pectore, pellit et furorem, |
| 27 | inplet amore sui, dat credere, dat pudere facti. |
| 28 | Iamque figura alia est, quam quae fuit, oris et nitoris: |
| 29 | exuitur tenui vultus cute, transit in severam, |
| 30 | deflua caesaries conpescitur ad breves capillos. |
| 31 | ipse modesta 1oqui, spem quaerere, regulam tenere, |
| 32 | vivere iustitia Christi, penetrare dogma nostrum. |
| 33 | His igitur meritis dignissimus usque episcopale |
| 34 | provehitur solium doctor, capit et sedile summum. |
| 35 | Valerianus opum princeps erat atque Gallienus: |
| 36 | constituere simul poenam capitis deum fatenti. |
| 37 | Milia terrigenum spurcissima iusserant sacrari; |
| 38 | contra animos populi doctor Cyprianus incitabat, |
| 39 | ne quis ab egregiae virtutis honore discreparet |
| 40 | neu fidei pretium quis sumere degener timeret. |
| 41 | Esse levem cruciatum, si modo conferas futura, |
| 42 | quae deus ipse viris intermina fortibus spopondit, |
| 43 | merce doloris emi spem luminis et diem perennem, |
| 44 | omne malum volucri cum tempore transvolare cursim, |
| 45 | nil grave, quod peragi finis facit et quiete donat. |
| 46 | Se fore principium pulchrae necis et ducem cruoris |
| 47 | seque caput gladio submittere, sanguinem dicare; |
| 48 | qui sociare animam Christo velit, ut comes sequatur. |
| 49 | His ubi corda virum Christo calefacta praeparavit, |
| 50 | ducitur ante alios proconsule perfurente vinctus. |
| 51 | Antra latent Tyriae Carthaginis abditis reposta, |
| 52 | conscia tartareae caliginis, abdicata soli. |
| 53 | Clausus in his specubus sanctus Cyprianus et catena |
| 54 | nexus utramque manum nomen patris invocat supremi: |
| 55 | 'omnipotens genitor Christi deus et creator orbis, |
| 56 | Christe, parens hominis, quem diligis et vetas perire! |
| 57 | Ille ego, vipereis quem tu bonus oblitum venenis, |
| 58 | criminibus variis tinctum miseratus abluisti |
| 59 | iamque tuum fieri mandas, fio Cyprianus alter |
| 60 | et novus ex veteri nec iam reus aut nocens, ut ante. |
| 61 | Si luteum facili charismate pectus expiasti, |
| 62 | vise libens tenebris ergastula caeca dissipatis, |
| 63 | eripe corporeo de carcere vinculisque mundi |
| 64 | hanc animam, liceat fuso tibi sanguine inmolari, |
| 65 | ne qua ferum reprimat clementia iudicem, tyranni |
| 66 | neu sciat invidia mitescere, gloriam negare. |
| 67 | Da quoque, ne quis iners sit de grege, quem tuum regebam, |
| 68 | ne cadat inpatiens poenae titubetve quis tuorum, |
| 69 | incolumem ut numerum reddam tibi debitumque solvam' |
| 70 | Vocibus his dominum permoverat, influebat inde |
| 71 | spiritus in populum Carthaginis, auctor acrioris |
| 72 | ingenii stimulis ut pectora subditis calerent |
| 73 | ad decus egregium discrimine sanguinis petendum, |
| 74 | non trepidare docens nec cedere nec dolore vinci, |
| 75 | laudis amore rapi, Christum sapere et fidem tueri. |
| 76 | Fama refert foveam campi in medio patere iussam, |
| 77 | calce vaporifera summos prope margines refertam; |
| 78 | saxa recocta vomunt ignem niveusque pulvis ardet, |
| 79 | urere tacta potens et mortifer ex odore flatus. |
| 80 | Adpositam memorant aram fovea stetisse summa |
| 81 | lege sub hac: salis aut micam iecur aut suis litarent |
| 82 | christicolae aut mediae sponte inruerent in ima fossae. |
| 83 | Prosiluere alacres cursu rapido simul trecenti, |
| 84 | gurgite pulvereo mersos liquor aridus voravit |
| 85 | praecipitemque globum fundo tenus inplicavit imo. |
| 86 | Corpora candor habet, candor vehit ad superna mentes, |
| 87 | 'candida massa' dehinc dici meruit per omne saeclum. |
| 88 | Laetior interea iam Thascius ob diem suorum |
| 89 | sistitur indomiti proconsulis eminus furori. |
| 90 | Edere iussus erat, quid viveret: 'unicultor', inquit, |
| 91 | 'trado salutiferi mysteria consecrata Christi.' |
| 92 | Ille sub haec: 'satis est iam criminis, ipse confitetur |
| 93 | Thascius, ipse Iovis fulmen negat, expedite ferrum, |
| 94 | carnifices, gladio poenam luat hostis idolorum.' |
| 95 | Ille deo meritas grates agit et canit triumfans. |
| 96 | Flevit abire virum maesta Africa, quo docente facta est |
| 97 | cultior, eloquio cuius sibi docta gloriatur: |
| 98 | mox tumulum lacrimans struxit cineresque consecravit. |
| 99 | Desine flere bonum tantum, tenet ille regna caeli |
| 100 | nec minus involitat terris nec ab hoc recedit orbe: |
| 101 | disserit, eloquitur, tractat, docet, instruit, profetat. |
| 102 | Nec Libyae populos tantum regit, exit usque in ortum |
| 103 | solis et usque obitum, Gallos fovet, inbuit Britannos, |
| 104 | praesidet Hesperiae, Christum serit ultimis Hiberis, |
| 105 | denique doctor humi est, idem quoque martyr in supernis, |
| 106 | instruit hic homines, illinc pia dona dat patronus. |