Prudentius, Peristephanon, X. Sancti Romani Martyris Contra Gentiles Dicta
| 1 | Romane, Christi fortis adsertor dei, |
| 2 | elinguis oris organum fautor move, |
| 3 | largire comptum carmen infantissimo, |
| 4 | fac ut tuarum mira laudum concinam! |
| 5 | nam scis et ipse posse mutos eloqui. |
| 6 | Plectrum palati et faucium saevus tibi |
| 7 | tortor revulsit nec tamen silentium |
| 8 | indixit ori, quo fatebaris deum. |
| 9 | vox veritatis testis extingui nequit, |
| 10 | nec si recisis palpitet meatibus. |
| 11 | Sic noster haerens sermo lingua debili |
| 12 | balbutit et modis laborat absonis, |
| 13 | sed si superno rore respergas iecur |
| 14 | et spiritali lacte pectus inriges, |
| 15 | vox inpeditos rauca laxabit sonos. |
| 16 | Evangelista scripsit ipsum talia |
| 17 | praecepta Messian dedisse apostolis: |
| 18 | 'nolite verba, cum sacramentum meum |
| 19 | erit canendum, providenter quaerere, |
| 20 | ego inparatis quae loquantur suggeram'. |
| 21 | Sum mutus ipse, sed potens facundiae |
| 22 | mea lingua Christus luculente disseret. |
| 23 | ipse explicabit, quos supremo spiritu |
| 24 | daemon tumultus, dum domatur, moverit, |
| 25 | furore pestis peior in novissimo. |
| 26 | Sic vulneratus anguis ictu spiculi |
| 27 | ferrum remordet et dolore saevior |
| 28 | quassando pressis inmoratur dentibus, |
| 29 | hastile fixum sed manet profundius |
| 30 | nec cassa sentit morsuum pericula. |
| 31 | Galerius orbis forte Romani stature |
| 32 | ductor regebat, ut refert antiquitas, |
| 33 | inmitis, atrox, asper, inplacabilis. |
| 34 | edicta late mundum in omnem miserat: |
| 35 | Christum negaret, quisque mallet vivere. |
| 36 | Haec ille serpens ore dictat regio, |
| 37 | qui mortuorum de sepulcris exiens |
| 38 | clamat: 'quid ante tempus adventu cito |
| 39 | mea regna solvis? parce, fili altissimi, |
| 40 | vel possidere corda porcorum iube?' |
| 41 | Praefectus istis inminens negotiis |
| 42 | Aselepiades ire mandat milites |
| 43 | ecclesiasten usque de sacrariis |
| 44 | raptare plebem mancipandam vinculis, |
| 45 | ni disciplinam Nazarenam respuat. |
| 46 | Mox ipse templum cogitans inrumpere |
| 47 | et dissipare sancta sanctorum studens |
| 48 | armis profanus praeparabat inpiis |
| 49 | altaris aram funditus pessum dare |
| 50 | foresque et ipsas in ruinam solvere. |
| 51 | Praecurrit index his repente cognitis |
| 52 | Romanus acris heros excellentiae, |
| 53 | venire in armis perduelles nuntiat |
| 54 | animos paventum praestruens hortatibus, |
| 55 | stent ut parati neve cedant turbini. |
| 56 | Conspirat uno foederatus spiritu |
| 57 | grex christianus, agmen inperterritum |
| 58 | matrum, virorum, parvulorum, virginum; |
| 59 | fixa et statuta est omnibus sententia |
| 60 | fidem tueri vel libenter emori. |
| 61 | Refert repulsus miles ad subsellia |
| 62 | plebis rebellis esse Romanum ducem: |
| 63 | flagrare cunctos pervicaci audacia, |
| 64 | iugulos retectos obstinate opponere, |
| 65 | quo gloriosa morte fortes oppetant. |
| 66 | Praeceps iubetur inde Romanus rapi |
| 67 | solusque ut incitator et fax omnium |
| 68 | pro contumaci plebe causam dicere. |
| 69 | it non resistens seque vinciri petit |
| 70 | flexas et ultro torquet in tergum manus. |
| 71 | Amor coronae paene praevenit trucem |
| 72 | lictoris artem sponte nudas offerens |
| 73 | costas bisulcis exsecandas ungulis. |
| 74 | inrumpit altum limen et praeconibus |
| 75 | stupore mutis ipse tortorem trahit. |
| 76 | Adstanti ob ora sic tyrannus incipit: |
| 77 | 'infame monstrum, vilis, intestabilis |
| 78 | tu ventilator urbis et vulgi levis |
| 79 | procella mentes inquietas mobiles, |
| 80 | ne se inperita turba dedat legibus. |
| 81 | Populate quiddam sub colore gloriae |
| 82 | inlitterata credidit frequentia, |
| 83 | ut se per aevum consecrandos autument, |
| 84 | si bella divis ceu gigantes inferant |
| 85 | victique flammis obruantur montium. |
| 86 | Hoc tu parasti, perdite, spectaculum |
| 87 | cladis cruentae denecandis civibus, |
| 88 | quos ut profanos inpiati et saeculi |
| 89 | reos necesse est te magistro interfici, |
| 90 | tu causa mortis, tu malorum signifer. |
| 91 | Ni fallor, aequum est, ut, quod auctor inprobus |
| 92 | tolerare multos conpulisti ut carnifex, |
| 93 | in te recurrat proque tantis caedibus, |
| 94 | quae mox futurae, primus exitium luas |
| 95 | feras et ipse, quod ferendum suaseras.' |
| 96 | His ille contra reddit ore libero: |
| 97 | 'amplector, o praefecte, nec me subtraho, |
| 98 | ut pro fideli plebe solus inmoler |
| 99 | dignus subire cuncta, si me consulis, |
| 100 | quaecumque vestra iusserit crudelitas. |
| 101 | Intrare servis idolorum ac daemonum |
| 102 | sanetam salutis non licet nostrae domum, |
| 103 | ne polluatur purus orandi locus; |
| 104 | confido sancto in spiritu numquam tibi |
| 105 | dandum, ut beatum limen attingas pede, |
| 106 | nisi forte noster factus in nostrum gregem |
| 107 | mereare sumi, quod pater faxit deus.' |
| 108 | incensus his Asclepiades iusserat |
| 109 | eviscerandum corpus eculeo eminus |
| 110 | pendere et uncis vinculisque crescere. |
| 111 | Apparitores sed furenti suggerunt |
| 112 | illum vetusta nobilem prosapia |
| 113 | meritisque multis esse primum civium. |
| 114 | iubet amoveri noxialem stipitem, |
| 115 | plebeia clarum poena ne damnet virum. |
| 116 | 'Tundatur', inquit, 'terga crebris ictibus |
| 117 | plumboque cervix verberata extuberet. |
| 118 | persona quaeque conpetenter plectitur |
| 119 | magnique refert, vilis an sit nobilis; |
| 120 | gradu reorum forma tormentis datur.' |
| 121 | Pulsatus ergo martyr illa grandine |
| 122 | postquam inter ictus dixit hymnum plumbeos, |
| 123 | erectus infit: 'absit, ut me nobilem |
| 124 | sanguis parentum praestet aut lex curiae; |
| 125 | generosa Christi secta nobilitat viros. |
| 126 | Si, prima nostris quae sit incunabulis |
| 127 | origo, textu stemmatis recenseas, |
| 128 | dei parentis esse ab ore coepimus. |
| 129 | cui quisque servit, ille vere est nobilis, |
| 130 | patri rebellis invenitur degener. |
| 131 | Honos deinde stemmati accedit novus |
| 132 | et splendor ingens ut magistratus venit, |
| 133 | si confitendi nominis testem probum |
| 134 | signent inusta ferri et ignis vulnera |
| 135 | et vim dolorum mors sequatur inclyta. |
| 136 | Cave, benignus esse perverse velis, |
| 137 | nec mi remissus leniter peperceris; |
| 138 | incumbe membris, tortor, ut sim nobilis! |
| 139 | his ampliatus si fruar successibus, |
| 140 | genus patris matrisque flocci fecero. |
| 141 | Haec ipsa vestra dignitatum culmina |
| 142 | quid esse censes? nonne cursim transeunt |
| 143 | fasces, secures, sella, praetextae togae, |
| 144 | lictor, tribunal et trecenta insignia, |
| 145 | quibus tumetis moxque detumescitis? |
| 146 | Cum consulatum initis, ut vernae solent -- |
| 147 | pudet fateri -- farre pullos pascitis; |
| 148 | aquila ex eburn sumit adrogantiam |
| 149 | gestator eius ac superbit belvae |
| 150 | inflatus osse, cui figura est alitis. |
| 151 | Iam si sub aris ad sigillorum pedes |
| 152 | iaceatis infra sectilem quercum siti, |
| 153 | quid esse vobis aestimem proiectius? |
| 154 | nudare plantas ante carpentum scio |
| 155 | proceres togatos matris Ideae sacris. |
| 156 | Lapis nigellus evehendus essedo |
| 157 | muliebris oris clausus argento sedet, |
| 158 | quem dum ad lavacrum praeeundo ducitis |
| 159 | pedes remotis atterentes calceis, |
| 160 | Almonis usque pervenitis rivulum. |
| 161 | Quid illa turpis pompa? nempe ignobiles |
| 162 | nos esse monstrat, cum luperci curritis. |
| 163 | quem servulorum non rear vilissimum, |
| 164 | nudus plateas si per omnes cursitans |
| 165 | pulset puellas verbere ictas ludicro? |
| 166 | Miseret tuorum me sacrorum et principum |
| 167 | morumque, Roma, saeculi summum caput. |
| 168 | age, explicemus, si placet, mysteria, |
| 169 | praefecte, vestra: iam necesse est audias, |
| 170 | nolis velisne, quid colatis sordium. |
| 171 | Nec terret ista, qua tumes, vaesania, |
| 172 | quod vultuosus, quod supinus, quod rigens |
| 173 | tormenta leti comminaris asperi; |
| 174 | si me movere rebus ullis niteris, |
| 175 | ratione mecum, non furore, dimica! |
| 176 | Iubes, relictis patris et Christi sacris |
| 177 | ut tecum adorem feminas mille ac mares, |
| 178 | deas deosque deque sexu duplici |
| 179 | natos, nepotes, abnepotes, editos |
| 180 | et tot stuprorum sordidam prosapiam. |
| 181 | Nubunt puellae, saepe luduntur dolis, |
| 182 | amasionum conprimuntur fraudibus, |
| 183 | incesta fervent, furta moechorum calent, |
| 184 | fallit maritus, odit uxor paelicem, |
| 185 | deos catenae conligant adulteros. |
| 186 | Ostende, quaeso, quas ad aras praecipis |
| 187 | vervece caeso fumet ut caespes meus? |
| 188 | Delfosne pergam? sed vetat palestrici |
| 189 | corrupta ephybi fama, quem vester deus |
| 190 | effeminavit gymnadis licentia. |
| 191 | Mox flevit inpuratus occisum gravi |
| 192 | disco et dicavit florulentum subcubam; |
| 193 | conductus idem pavit alienum pecus, |
| 194 | furem deinde perditi passus gregis |
| 195 | segnis bubulcus tela et ipsa perdidit. |
| 196 | An ad Cybebes ibo lucum pineum? |
| 197 | puer sed obstat gallus ob libidinem |
| 198 | per triste vulnus perque sectum dedecus |
| 199 | ab inpudicae tutus amplexu deae, |
| 200 | per multa Matri sacra plorandus spado. |
| 201 | Sed, credo, magni limen amplectar Iovis, |
| 202 | qui si citetur legibus vestris reus, |
| 203 | laqueis minacis implicatus Iuliae |
| 204 | luat severam victus et Scantiniam |
| 205 | te cognitore dignus ire in carcerem. |
| 206 | Quid, aureorum conditorem temporum |
| 207 | censes colendum? quem fugacem non negas |
| 208 | latuisse furtim, dum reformidat malum, |
| 209 | quem si beate vivere audit Iuppiter, |
| 210 | plectat necesse est occulendi conscios. |
| 211 | Quid, inter aras dissidentum numinum |
| 212 | putas agendum? Martis indignabitur |
| 213 | offensa virtus, si colatur Lemnius, |
| 214 | Iunonis iram sentiet, quisque ut deum |
| 215 | signo aut sacello consecrarit Herculem. |
| 216 | Dicis licenter haec poetas tingere, |
| 217 | sed sunt et ipsi talibus mysteriis |
| 218 | tecum dicati, quodque describunt, colunt. |
| 219 | tu cur piaclum tam libenter lectitas, |
| 220 | cur in theatris te vidente id plauditur? |
| 221 | Cygnus stuprator peccat inter pulpita, |
| 222 | saltat Tonantem tauricornem ludius, |
| 223 | spectator horum pontifex summus sedes |
| 224 | ridesque et ipse nec negando diluis, |
| 225 | cum fama tanti polluatur numinis. |
| 226 | Cur tu, sacrate, per cachinnos solveris, |
| 227 | cum se maritum fingit Alcmenae deus? |
| 228 | meretrix Adonero vulneratum scaenica |
| 229 | libidinoso plangit adfectu palam, |
| 230 | nec te lupanar Cypridis sanctae movet? |
| 231 | Quid, quod sub ipsis veritas signis patet, |
| 232 | formata in aere criminum vestigiis? |
| 233 | quid vult sigillum semper adfixum Iovi |
| 234 | avis ministrae? nempe velox armiger |
| 235 | leno, exoletum qui tyranno pertulit. |
| 236 | Facem recincta veste praetendit Ceres: |
| 237 | cur, si deorum nemo rapuit virginem, |
| 238 | quam nocte quaerens mater errat pervigil? |
| 239 | fusos rotantem cernimus Tirintium: |
| 240 | cur, si Neaerae non fuit ludibrio? |
| 241 | Quid, rusticorum monstra detester deum, |
| 242 | Faunos, Priapos, fistularum praesides, |
| 243 | nymfas natantes incolasque aquatiles, |
| 244 | sitas sub alto more ranarum lacu, |
| 245 | divinitatis ius in algis vilibus? |
| 246 | Ad haec colenda me vocas, censor bone? |
| 247 | potesne quidquam tale, si sanum sapis, |
| 248 | sanctum putare? nonve pulmonem movet |
| 249 | derisus istas intuens ineptias, |
| 250 | quas vinolentae somniis fingunt anus? |
| 251 | Aut si, quod usquam est vanitatis mysticae, |
| 252 | nobis colendum est, ipse primus incipe. |
| 253 | promisce adora, quidquid in terris sacri est, |
| 254 | deos Latinos et deos Aegyptios, |
| 255 | quis Roma libat, quis Canopus supplicat. |
| 256 | Venerem precaris, conprecare et simiam; |
| 257 | placet sacratus aspis Aesculapii: |
| 258 | crocodillus, ibis et canis cur displicent? |
| 259 | adpone porris religiosas arulas, |
| 260 | venerare acerbum caepe, mordax allium. |
| 261 | Fuliginosi ture placantur lares |
| 262 | et respuuntur consecrata holuscula? |
| 263 | aut unde maior esse maiestas focis |
| 264 | quam nata in hortis sarculatis creditur, |
| 265 | si numen ollis, numen et porris inest? |
| 266 | Sed pulchra res est forma in aere sculptilis: |
| 267 | quid inprecabor officinis Graeciae, |
| 268 | quae condiderunt gentibus stultis deos? |
| 269 | forceps Mironis, malleus Polycliti |
| 270 | natura vestrum est atque origo caelitum. |
| 271 | Ars seminandis efficax erroribus |
| 272 | barbam rigentem dum Iovis circumplicat, |
| 273 | dum defluentem leniter flectens comam |
| 274 | limat capillos et corimbos Liberi |
| 275 | et, dum Minervae pectus hydris asperat, |
| 276 | iniecit atram territis formidinem, |
| 277 | ut fulmen aeris ceu Tonantis horreant, |
| 278 | tremant venenum sibilantis Gorgonae, |
| 279 | putent ephybum post triumphos Indicos |
| 280 | ferire thyrso posse, cum sit ebrius. |
| 281 | Tum quod Dianam molle succinctam vident, |
| 282 | venantis arcum pertimescunt virginis; |
| 283 | si forte vultum tristioris Herculis |
| 284 | liquore crispo massa finxit fusilis, |
| 285 | clavam minari, ni colatur, creditur. |
| 286 | Iam quis paventum corda terror occultat, |
| 287 | Iunonis iram si polite expresserit? |
| 288 | velut retortis intuens obtutibus |
| 289 | avertat ora de litantis hostia, |
| 290 | lapis severa fronte mentitur minas. |
| 291 | Miror, quod ipsum non sacrastis Mentorem |
| 292 | nec templum et aras ipse Fidias habet, |
| 293 | fabri deorum vel parentes numinum, |
| 294 | qui si caminis institissent segnius, |
| 295 | non esset ullus Iuppiter conflatilis. |
| 296 | Non erubescis, stulte, pago dedite, |
| 297 | te tanta semper perdidisse obsonia, |
| 298 | quae dis ineptus obtulisti talibus, |
| 299 | quos trulla, pelvis, cantharus, sartagines, |
| 300 | fracta et liquata contulerunt vascula? |
| 301 | Ignosco fatuis haec tamen vulgaribus, |
| 302 | quos lana terret discolora in stipite, |
| 303 | quos saepe falsus circulator decipit, |
| 304 | quibus omne sanctum est, quod pavendum rancidae |
| 305 | edentularum cantilenae suaserint; |
| 306 | vos eruditos miror et doctos viros, |
| 307 | perpensa vitae quos gubernat regula, |
| 308 | nescire vel divina vel mortalia |
| 309 | quo iure constent, quanta maiestas regat, |
| 310 | quidquid creatum est, quae creavit omnia. |
| 311 | Deus perennis, res inaestimabilis, |
| 312 | non cogitando, non videndo clauditur, |
| 313 | excedit omnem mentis humanae modum |
| 314 | nec conprehendi visibus nostris valet |
| 315 | extraque et intus inplet ac superfluit. |
| 316 | Intemporalis, antequam primus dies, |
| 317 | esse et fuisse semper unus obtinet; |
| 318 | lux ipse vera veri et auctor luminis, |
| 319 | cum lumen esset, lumen effudit suum, |
| 320 | ex luce fulgor natus hic est filius. |
| 321 | Vis una patris, vis et una est filii |
| 322 | unusque ab uno lumine splendor satus |
| 323 | pleno refulsit claritatis numine; |
| 324 | natura simplex pollet unius dei |
| 325 | et, quidquid usquam est, una virtus condidit: |
| 326 | caelum solumque, vim marini gurgitis, |
| 327 | globos dierum noctiumque praesides, |
| 328 | ventos, procellas, fulgura, imbres, nubila, |
| 329 | septem triones, hesperos, aestus, nives, |
| 330 | fontes, pruinas et metalla et flumina; |
| 331 | praerupta, plana, montium convallia, |
| 332 | feras, volucres, reptiles, natatiles, |
| 333 | iumenta, pecua, subiugales, belvas, |
| 334 | flores, frutecta, germina, herbas, arbores, |
| 335 | quae sunt odori quaeque vernant esui. |
| 336 | Haec non labore et arte molitus deus |
| 337 | sed iussione, quam potestas protulit, |
| 338 | mandavit esse; facta sunt, quae non erant, |
| 339 | verbo creavit omniformem machinam, |
| 340 | virtus paterna semper in verbo fuit. |
| 341 | Cognostis ipsum, nunc colendi agnoscite |
| 342 | ritum modumque, quale sit templi genus, |
| 343 | quae dedicari sanxerit donaria, |
| 344 | quae vota poscat, quos sacerdotes velit, |
| 345 | quod mandet illic nectar inmolarier. |
| 346 | Aedem sibi ipse mente in hominis condidit |
| 347 | vivam, serenam, sensualem, flabilem, |
| 348 | solvi incapacem posse nec distructilem, |
| 349 | pulchram, venustam, praeminentem culmine, |
| 350 | discriminatis inlitam coloribus. |
| 351 | Illic sacerdos stat sacrato in limine |
| 352 | foresque primas virgo custodit Fides, |
| 353 | inncxa crines vinculis regalibus |
| 354 | poscit litari victimas Christo et patri, |
| 355 | quas scit placere candidatas, simplices: |
| 356 | frontis pudorem, cordis inocentiam, |
| 357 | pacis quietem, castitatem corporis, |
| 358 | dei timorem, regulam scientiae, |
| 359 | ieiuniorum parcitatem sobriam, |
| 360 | spem non iacentem, semper et largam manum. |
| 361 | Ex his amoenus hostiis surgit vapor |
| 362 | vincens odorem balsami, turis, croci, |
| 363 | auras madentes Persicorum aromatum, |
| 364 | sublatus inde caelum adusque tollitur |
| 365 | et prosperatum dulce delectat deum. |
| 366 | Hanc disciplinam quisquis infensus vetat, |
| 367 | vetat probatum vivere et sanctum sequi, |
| 368 | vetat vigorem mentis alte intendere |
| 369 | nostrique acumen ignis ad terram vocat |
| 370 | nec excitari vim sinit prudentiae. |
| 371 | O mersa limo caecitas gentilium, |
| 372 | o carnulenta nationum pectora, |
| 373 | o spissus error, o tenebrosum genus |
| 374 | terris amicum, deditum cadaveri, |
| 375 | subiecta semper intuens, numquam supra! |
| 376 | Furorne summus ultima et dementia est |
| 377 | deos putare, qui creantur nuptiis, |
| 378 | rem spiritalem terrulente quaerere, |
| 379 | elementa mundi consecrare altaribus, |
| 380 | id, quod creatum est, conditorem credere, |
| 381 | deasceato supplicate stipiti, |
| 382 | verris cruore scripta saxa spargere, |
| 383 | aras ofellis obsecrare bubulis, |
| 384 | homines fuisse cum scias, quos consecras, |
| 385 | urnas reorum morticinas lambere? |
| 386 | Desiste, iudex saeculi, tantum nefas |
| 387 | viris iubere fortibusque et liberis! |
| 388 | nil est amore veritatis celsius; |
| 389 | dei perennis nomen adserentibus |
| 390 | nihil pavori est, mors et ipsa subiacet. |
| 391 | Dudum coquebat disserente martyre |
| 392 | Asclepiades intus iram subdolam |
| 393 | stomachatus alto felle, dum longum silet |
| 394 | bilemque tectis concipit praecordiis, |
| 395 | tandem latentis vim furoris evomit: |
| 396 | 'Pro Iuppiter! quid est, quod ex hoc audio? |
| 397 | stat inter aras et deorum imagines |
| 398 | et, quod fateri cogor, in medio foro |
| 399 | tacente memet ac perorat perditus, |
| 400 | quidquid sacrorum est ore foedans inpio. |
| 401 | O fas priorum, moris o prisci status! |
| 402 | inventa regum pro salute publica |
| 403 | Pompiliorum nostra carpunt saecula. |
| 404 | quis hos sofistas error invexit novus, |
| 405 | qui non colendos esse divos disputent? |
| 406 | Nunc dogma nobis christianum nascitur |
| 407 | post evolutos mille demum consules |
| 408 | ab urbe Roma, ne retexam Nestoras. |
| 409 | quidquid novellum surgit, olim non fuit. |
| 410 | vis summa rerum nosse? Pyrram consule! |
| 411 | Ubi iste vester tunc erat summus deus, |
| 412 | divum favore cum puer Mavortius |
| 413 | fundaret arcem septicollem Romulus? |
| 414 | quod Roma pollet auspicato condita, |
| 415 | Iovi Statori debet et dis ceteris. |
| 416 | Hoe sanctum ab aevo est, hoc ab atavis traditum: |
| 417 | placanda nobis pro triumphis principis |
| 418 | delubra, faustus ut secundet gloriam |
| 419 | procinctus utque subiugatis hostibus |
| 420 | ductor quietum frenet orbem legibus. |
| 421 | Accingere ergo, quisquis es, nequissime, |
| 422 | pro principali rite nobiscum deos |
| 423 | orare vita vel, quod hostem publicum |
| 424 | pati necesse est, solve poenam sanguine: |
| 425 | sprevisse templa respuisse est principem.' |
| 426 | Tunc ille: 'Numquam pro salute et maximis |
| 427 | fortissimisque principis cohortibus |
| 428 | aliter precabor, quam fidele ut militent |
| 429 | Christique lymfis ut renascantur patri, |
| 430 | capiant et ipsum caelitus paraclitum, |
| 431 | ut idolorum respuant caliginem, |
| 432 | cernant ut illud lumen aeternae spei |
| 433 | non suculentis influens obtutibus |
| 434 | nec corporales per fenestras emicans, |
| 435 | puris sed intus quod relucet mentibus. |
| 436 | Pupilla carnis crassa crassum perspicit |
| 437 | et res caduca, quod resolvendum est, videt, |
| 438 | liquidis videndis aptus est animae liquor, |
| 439 | natura fervens sola ferventissimae |
| 440 | divinitatis vim coruscantem capit. |
| 441 | Hoc, opto, lumen imperator noverit |
| 442 | tuus meusque, si velit fieri meus; |
| 443 | nam si resistit christiano nomini, |
| 444 | meus ille talis imperator non erit, |
| 445 | scelus iubenti, crede, numquam serviam.' |
| 446 | 'Statis, ministri?' clamitans iudex ait, |
| 447 | 'statis manusque continetis vindices? |
| 448 | non rupta sulcis dissecatis viscera, |
| 449 | animam nec intus abditam rimamini, |
| 450 | erumpit unde vox profana in principem?' |
| 451 | Scindunt utrumque milites teterrimi |
| 452 | mucrone hiulco pensilis latus viri, |
| 453 | sulcant per artus longa tractim vulnera, |
| 454 | obliqua rectis, recta transversis secant |
| 455 | et iam retectis pectus albet ossibus. |
| 456 | Nitendo anhelant, diffluunt sudoribus, |
| 457 | cum sit quietus heros, in quem saeviunt. |
| 458 | haec inter addit sponte Romanus loqui: |
| 459 | 'si quaeris, o praefecte, verum noscere, |
| 460 | hoc omne, quidquid lancinamur, non dolet. |
| 461 | Dolet, quod error pectori insedit tuo, |
| 462 | populos quod istos perditos tecum trahis. |
| 463 | currunt frequentes undique ad spectaculum, |
| 464 | gentile vulgus, heu, gemenda corpora, |
| 465 | crudumque nostrae sortis exemplum tremunt. |
| 466 | Audite cuncti, clamo longe ac praedico, |
| 467 | emitto vocem de catasta celsior: |
| 468 | Christus paternae gloriae splendor, deus, |
| 469 | rerum creator, noster idem particeps |
| 470 | spondet salutem perpetem credentibus, |
| 471 | animae salutem, sola quae non occidit, |
| 472 | sed iuge durans dispares casus subit: |
| 473 | aut luce fulget aut tenebris mergitur, |
| 474 | Christum secuta patris intrat gloriam, |
| 475 | disiuncta Christo mancipatur tartaro. |
| 476 | Curanda mercis qualitas, quaenam mihi |
| 477 | contingat olim perpetis substantiae; |
| 478 | nam membra parvi pendo, quo pacto cadant, |
| 479 | casura certe lege naturae suae. |
| 480 | instat ruina; quod resolvendum est, ruat. |
| 481 | Nec distat, ignis et fidiculae saeviant, |
| 482 | an corpus aegrum languor asper torqueat, |
| 483 | cum saepe morbos maior armet saevitia. |
| 484 | non ungularum tanta vis latus fodit, |
| 485 | mucrone quanto dira pulsat pleurisis, |
| 486 | nec sic inusta lamminis ardet cutis, |
| 487 | ut febris atro felle venas exedit |
| 488 | vel summa pellis ignis obductus coquit |
| 489 | papulasque fervor aestuosus excitat: |
| 490 | credas cremari stridulis cauteribus. |
| 491 | Miserum putatis, quod retortis pendeo |
| 492 | extentus ulnis, quod revelluntur pedes, |
| 493 | conpago nervis quod sonat crepantibus: |
| 494 | sic heiulantes ossa clamant dividi, |
| 495 | nodosa torquet quos podagra et artrisis. |
| 496 | Horretis omnes hasce carnificum manus: |
| 497 | num mitiores sunt manus medentium, |
| 498 | laniena quando saevit Hippocratica? |
| 499 | vivum secatur viscus et recens cruor |
| 500 | scalpella tinguit, dum putredo abraditur. |
| 501 | Putate ferrum triste chirurgos meis |
| 502 | inferre costis, quod secat salubriter; |
| 503 | non est amarum, quo reformatur salus: |
| 504 | videntur isti carpere artus tabidos, |
| 505 | sed dant medellam rebus intus vividis. |
| 506 | Quis nescit autem, quanta corruptela sit |
| 507 | contaminatae carnis ac solubilis? |
| 508 | sordet, tumescit, liquitur, faetet, dolet, |
| 509 | inflatur ira, solvitur libidine, |
| 510 | plerumque felle tincta livores trahit. |
| 511 | Aurum regestum nonne carni adquiritur? |
| 512 | inlusa vestis, gemma, bombyx, purpura |
| 513 | in carnis usum mille quaeruntur dolis, |
| 514 | luxus vorandi carnis arvinam fovet, |
| 515 | carnis voluptas omne per nefas ruit. |
| 516 | Medere, quaeso, carnifex, tantis malis, |
| 517 | concide, carpe fomitem peccaminum, |
| 518 | fac, ut resecto debilis carnis situ |
| 519 | dolore ab omni mens supersit libera |
| 520 | nec gestet ultra, quod tyrannus amputet. |
| 521 | Nec terrearis turba circumstantium: |
| 522 | hoc perdo solum, quod peribit omnibus, |
| 523 | regi, clienti pauperique et diviti. |
| 524 | sic vernularum, sic senatorum caro |
| 525 | tabescit, imo cum sepulcro condita est. |
| 526 | Iactura vilis mordet et damnum leve, |
| 527 | si, quo carendum est, perdere extimescimus. |
| 528 | cur, quod necesse est, non voluntas occupat, |
| 529 | natura cur non vertit in rem gloriae? |
| 530 | legale damnum deputemus praemiis. |
| 531 | Sed praemiorum forma quae sit fortibus, |
| 532 | videamus, illa nempe, quae numquam petit. |
| 533 | caelo refusus subvolabit spiritus, |
| 534 | dei parentis perfruetur lumine |
| 535 | regnante Christo stans in arce regia. |
| 536 | Quandoque caelum ceu liber plicabitur, |
| 537 | cadet rotati solis in terram globus, |
| 538 | sferam ruina menstrualem distruet, |
| 539 | deus superstes solus et iusti simul |
| 540 | cum sempiternis permanebunt angelis. |
| 541 | Contemne praesens utile, o prudens homo, |
| 542 | quod terminandum, quod relinquendum est tibi, |
| 543 | omitte corpus, rem sepulcri et funeris, |
| 544 | tende ad futuram gloriam, perge ad deum, |
| 545 | agnosce, qui sis, vince mundum et saeculum!' |
| 546 | Vixdum elocutus martyr hanc peregerat |
| 547 | orationem, cum furens interserit |
| 548 | Asclepiades: 'uertat ictum carnifex |
| 549 | in os loquentis inque maxillas manum |
| 550 | sulcosque acutos et fidiculas transferat. |
| 551 | Verbositatis ipse rumpatur locus, |
| 552 | scaturrientes perdat ut loquacitas |
| 553 | sermonis auras perforatis follibus, |
| 554 | quibus sonandi nulla lex ponit modum; |
| 555 | ipsa et loquentis verba torqueri volo.' |
| 556 | Inplet iubentis dicta lictor inpius; |
| 557 | charaxat ambas ungulis scribentibus |
| 558 | genas cruentis et secat faciem notis, |
| 559 | hirsuta barbis solvitur carptim cutis |
| 560 | et mentum adusque vultus omnis scinditur. |
| 561 | Martyr fluentem fatur inter sanguinem: |
| 562 | 'grates tibi, o praefecte, magnas debeo, |
| 563 | quod multa pandens ora iam Christum loquor: |
| 564 | artabat ampli nominis praeconium |
| 565 | meatus unus, inpar ad laudes dei. |
| 566 | Rimas patentes invenit vox edita |
| 567 | multisque fusa rictibus reddit sonos |
| 568 | hinc inde plures et profatur undique |
| 569 | Christi patrisque sempiternam gloriam: |
| 570 | tot ecce laudant ora, quot sunt vulnera.' |
| 571 | Tali repressus cognitor constantia |
| 572 | cessare poenam praecipit, tunc sic ait: |
| 573 | 'per Solis ignes iuro, qui nostros dies |
| 574 | reciprocatis administrat circulis, |
| 575 | cuius recursu lux et annus ducitur, |
| 576 | ignes parandos iam tibi tristis rogi, |
| 577 | qui fine digno corpus istud devorent, |
| 578 | quod perseverans tam resistit nequiter |
| 579 | sacris vetustis nec dolorum spiculis |
| 580 | victum fatiscit fitque poenis fortius. |
| 581 | Quis hunc rigorem pectori iniecit stupor? |
| 582 | mens obstinata est, corpus omne obcalluit, |
| 583 | tantus novelli dogmatis regnat furor: |
| 584 | hic nempe vester Christus haud olim fuit, |
| 585 | quem tu fateris ipse suffixum cruci.' |
| 586 | 'Haec illa crux est omnium nostrum salus', |
| 587 | Romanus inquit, 'hominis haec redemptio est. |
| 588 | scio incapacem te sacramenti, inpie, |
| 589 | non posse caecis sensibus mysterium |
| 590 | haurire nostrum: nil diurnum nox capit. |
| 591 | Tamen in tenebris proferam claram facem, |
| 592 | sanus videbit, lippus oculos obteget. |
| 593 | removete lumen, dicet insanabilis, |
| 594 | iniuriosa est nil videnti claritas. |
| 595 | audi, profane, quod gravatus oderis! |
| 596 | Regem perennem rex perennis protulit |
| 597 | in se manentem nec minorem tempore, |
| 598 | quia tempus illum non tenet; nam fons retro |
| 599 | exordiorum est et dierum et temporum, |
| 600 | ex patre Christus: hoc pater quod filius. |
| 601 | Hic se videndum praestitit mortalibus, |
| 602 | mortale corpus sumpsit inmortalitas, |
| 603 | ut, dum caducum portat aeternus dens, |
| 604 | transire nostrum posset ad caelestia: |
| 605 | homo est peremptus et resurrexit deus. |
| 606 | Congressa mors est membra gestanti deo; |
| 607 | dum nostra temptat, cessit inmortalibus. |
| 608 | stultum putatis hoc, sofistae saeculi, |
| 609 | sed stulta mundi summus elegit pater, |
| 610 | ut stultus esset saeculi prudens dei. |
| 611 | Antiquitatem Romuli et Mavortiam. |
| 612 | lupam renarras primum et omen vulturum. |
| 613 | si res novellas respuis, nil tam recens: |
| 614 | vix mille fastis inplet hanc aetatulam |
| 615 | cursus dierum conditore ab augure. |
| 616 | Sescenta possum regna pridem condita |
| 617 | proferre toto in orbe, si sit otium, |
| 618 | multo ante clara, quam capellam Gnosiam |
| 619 | suxisse fertur Iuppiter, Martis pater. |
| 620 | sed illa non sunt, haec et olim non erunt. |
| 621 | Crux ista Christi, quam novellam dicitis, |
| 622 | nascente mundo factus ut primum est homo, |
| 623 | expressa signis, expedita est litteris, |
| 624 | adventus eius mille per miracula |
| 625 | praenuntiatus ore vatum consono. |
| 626 | Reges, profetae iudicesque et principes |
| 627 | virtute, bellis, cultibus sacris, stilo |
| 628 | non destiterunt pingere formam crucis, |
| 629 | crux praenotata, crux adumbrata est prius, |
| 630 | crucem vetusta conbiberunt saecula. |
| 631 | Tandem retectis vocibusque profeticis |
| 632 | aetate nostra conprobata antiquitas |
| 633 | coram refulsit ore conspicabili, |
| 634 | ne fluctuaret veritas dubia fide, |
| 635 | si non pateret teste visu comminus. |
| 636 | Hinc nos et ipsum non perire credimus |
| 637 | corpus, sepulcro quod vorandum traditur, |
| 638 | quia Christus in se mortuum corpus cruci |
| 639 | secure excitatum vexit ad solium patris |
| 640 | viamque cunctis ad resurgendum dedit. |
| 641 | Crux illa nostra est, nos patibulum ascendimus, |
| 642 | nobis peremptus Christus et nobis deus |
| 643 | Christus reversus, ipse qui moriens homo est, |
| 644 | natura duplex: moritur et mortem domat, |
| 645 | reditque in illud, quod perire nesciat. |
| 646 | Dixisse pauca sit satis de mysticis |
| 647 | nostrae salutis deque processu spei; |
| 648 | iam iam silebo: margaritas spargere |
| 649 | Christi vetamur inter inmundos sues, |
| 650 | lutulenta sanctum ne terant animalia. |
| 651 | Sed quia profunda non licet luctarier |
| 652 | ratione tecum, consulamus proxima: |
| 653 | interrogetur ipsa naturalium |
| 654 | simplex sine arte sensuum sententia, |
| 655 | fuci inperitus fac ut adsit arbiter. |
| 656 | Da septuennem circiter puerum ant minus, |
| 657 | qui sit favoris liber et non oderit |
| 658 | quemquam nec ullum mentis in vitium cadat; |
| 659 | periclitemur, quid recens infantia |
| 660 | dicat sequendum, quid novus sapiat vigor.' |
| 661 | Hanc ille sancti martyris vocem libens |
| 662 | amplexus unum de caterva infantium |
| 663 | parvum nec olim lacte depulsum capi |
| 664 | captumque adesse praecipit: 'quidvis roga', |
| 665 | inquit, 'sequamur, quod probarit pusio.' |
| 666 | Romanus ardens experiri innoxiam |
| 667 | lactantis oris indolem: 'filiole', ait, |
| 668 | 'dic, quid videtur esse verum et congruens, |
| 669 | unumne Christum colere et in Christo patrem, |
| 670 | an conprecari mille formarum deos?' |
| 671 | Adrisit infans nec moratus rettulit: |
| 672 | 'est quidquid illud, quod ferunt homines deum, |
| 673 | unum esse oportet, et, quod uni, est unicum. |
| 674 | cum Christus hoc sit, Christus est verus deus, |
| 675 | genera deorum multa nec pueri putant.' |
| 676 | Stupuit tyrannus sub pudore fluctuans |
| 677 | nec vim decebat innocenti aetatulae |
| 678 | inferre leges nec loquenti talia |
| 679 | furor sinebat efferatus parcere: |
| 680 | 'quis auctor', inquit, 'uocis est huius tibi?' |
| 681 | Respondit ille: 'mater et matri deus: |
| 682 | illa ex parente spiritu docta inbibit, |
| 683 | quo me inter ipsa pasceret cunabula, |
| 684 | ego ut gemellis uberum de fontibus |
| 685 | lac parvus hausi, Christum et hausi credere.' |
| 686 | 'Ergo ipsa mater adsit', exclamat, 'cedo', |
| 687 | Asclepiades, 'disciplinae et exitum |
| 688 | tristem suae magistra spectet inpia, |
| 689 | male eruditi torqueatur funere |
| 690 | infantis orba, quemque corrupit, fleat. |
| 691 | Absit, ministros vilis ut muliercula |
| 692 | nostros fatiget: quantulus autem dolor |
| 693 | vexabit artus mortis auxilio brevis! |
| 694 | oculi parentis punientur acrius, |
| 695 | quam si cruentae membra carpant ungulate.' |
| 696 | Vix haec profatus pusionem praecipit |
| 697 | sublime tollant et manu pulsent nates, |
| 698 | mox et remota veste virgis verberent |
| 699 | tenerumque duris ictibus tergum secent, |
| 700 | plus unde laetis quam cruoris defluat. |
| 701 | Quae cautis illud perpeti spectaculum, |
| 702 | quis ferre possit aeris aut ferri rigor? |
| 703 | inpacta quotiens corpus attigerat salix, |
| 704 | tenui rubebant sanguine uda vimina, |
| 705 | quem plaga fierat roscidis livoribus. |
| 706 | Ferunt minaces verberantium genas |
| 707 | inlacrimasse sponte dimanantibus |
| 708 | guttis per ora barbarum frementia, |
| 709 | scribas et ipsos et coronam plebium |
| 710 | proceresque siccis non stetisse visibus. |
| 711 | At sola mater hisce lamentis caret, |
| 712 | soli sereno frons renidet gaudio: |
| 713 | stat in piorum corde pietas fortior |
| 714 | amore Christi contumax doloribus |
| 715 | firmatque sensum mollis indulgentiae. |
| 716 | Sitire sese parvus exclamaverat -- |
| 717 | animae aestuantis ardor in cruciatibus |
| 718 | hoc exigebat, lymfae ut haustum posceret --, |
| 719 | quem torva mater eminus triste intuens |
| 720 | vultu et severis vocibus sic increpat: |
| 721 | 'Puto, inbecillo, nate, turbaris metu |
| 722 | et te doloris horror adflictum domat. |
| 723 | non hanc meorum viscerum stirpem fore |
| 724 | deo spopondi, non in hanc spem gloriae |
| 725 | te procreavi, cedere ut leto scias. |
| 726 | Aquam bibendam postulas, cum sit tibi |
| 727 | fons ille vivus praesto, qui semper fluit |
| 728 | et cuncta solus inrigat viventia, |
| 729 | intus forisque spiritum et corpus simul, |
| 730 | aeternitatem largiens potantibus. |
| 731 | Venies ad illud mox fluentum, si modo |
| 732 | animo ac medullis solus ardor aestuet |
| 733 | videre Christum, quod semel potum adfatim |
| 734 | sic sedat omnem pectoris flagrantiam, |
| 735 | vita ut beata iam sitire nesciat. |
| 736 | Hic, hic bibendus, nate, nunc tibi est calix, |
| 737 | mille in Bethleem quem biberunt parvuli: |
| 738 | oblita lactis et papillarum inmemor |
| 739 | aetas amaris, mox deinde dulcibus |
| 740 | refecta poclis mella sumpsit sanguinis. |
| 741 | Exemplum ad istud nitere, o fortis puer, |
| 742 | generosa prolis matris et potentia! |
| 743 | omnes capaces esse virtutum pater |
| 744 | mandavit annos, neminem excepit diem |
| 745 | ipsis triumphos adnuens vagitibus. |
| 746 | Scis, saepe dixi, cum docenti adluderes |
| 747 | et garrulorum signa verborum dares, |
| 748 | Isaac fuisse parvulum patri unicum, |
| 749 | qui, cum inmolandus aram et ensem cerneret, |
| 750 | ultro sacranti colla praebuerit seni. |
| 751 | Narravi et illud nobile ac memorabile |
| 752 | certamen, una matre quod septem editi |
| 753 | gessere pueri, sed tamen factis viri, |
| 754 | hortante eadem matre in ancipiti exitu, |
| 755 | poenae et coronae sanguini ut ne parcerent. |
| 756 | Videbat ipsos apparatus funerum |
| 757 | praesens suorum nec movebatur parens |
| 758 | laetata, quotiens aut olivo stridula |
| 759 | sartago frixum torruisset puberem |
| 760 | dira aut cremasset lamminarum inpressio. |
| 761 | Comam cutemque verticis revulserat |
| 762 | a fronte tortor, nuda testa ut tegmine |
| 763 | cervicem adusque dehonestaret caput; |
| 764 | clamabat illa: 'patere, gemmis vestiet |
| 765 | apicem hunc corona regio ex diademate.' |
| 766 | Linguam tyrannus amputari iusserat |
| 767 | uni ex ephybis; mater aiebat: 'satis |
| 768 | iam parta nobis gloria est, pars optima |
| 769 | deo inmolatur ecce nostri corporis, |
| 770 | digna est fidelis lingua, quae sit hostia. |
| 771 | Interpres animi, enuntiatrix sensuum, |
| 772 | cordis ministra, praeco operti pectoris, |
| 773 | prima offeratur in sacramentum necis |
| 774 | et sit redemptrix prima membrorum omnium, |
| 775 | ducem dicatam mox sequentur cetera. |
| 776 | His Maccabeos incitans stimulis parens |
| 777 | hostem subegit subiugatum septies, |
| 778 | quot feta natis, tot triumphis inclyta; |
| 779 | me partus unus ut feracem gloriae, |
| 780 | mea vita, praestet, in tua est situm manu. |
| 781 | Per huius alvi fida conceptacula, |
| 782 | per hospitalem mense bis quino larem, |
| 783 | si dulce nostri pectoris nectar tibi, |
| 784 | si molle gremium, grata si crepundia, |
| 785 | persiste et horum munerum auctorem adsere! |
| 786 | Quanam arte nobis vivere intus coeperis, |
| 787 | nihilumque et illud, unde corpus, nescio, |
| 788 | novit animator solus et factor tui; |
| 789 | inpendere ipsi, cuius ortus munere es, |
| 790 | bene in datorem, quod dedit, refuderis'. |
| 791 | Talia canente matre iam laetus puer |
| 792 | virgas strepentes et dolorem verberum |
| 793 | ridebat. hic tum cognitor pronuntiat: |
| 794 | 'claudatur infans carcere et tanti mali |
| 795 | Romanus auctor torqueatur acrius'. |
| 796 | Illum recentes per cicatricum vias |
| 797 | denuo exarabant, quaque acutum traxerant |
| 798 | paulo ante ferrum, mox recrudescentibus |
| 799 | plagis apertas persequebantur notas, |
| 800 | quos iam superbus victor ignavos vocat. |
| 801 | 'O non virile robur, o molles manus, |
| 802 | unam labantis dissipare tam diu |
| 803 | vos non potesse fabricam corpusculi! |
| 804 | vix iam cohaeret nec tamen penitus cadit |
| 805 | vincens lacertos dexterarum inertium. |
| 806 | Citius cadaver dentibus carpunt canes |
| 807 | longeque morsus vulturum efficacior |
| 808 | ad devorandas carnis offas mortuae; |
| 809 | languetis inbelli fame ac fatiscitis, |
| 810 | gula est ferina sed socors edacitas'. |
| 811 | Exarsit istis turbida ira iudicis |
| 812 | seque in supremam concitat sententiam: |
| 813 | 'si te morarum paenitet, finem citum |
| 814 | subeas, licebit: ignibus vorabere |
| 815 | damnatus et favilla iam tenuis fies.' |
| 816 | Abiens at ille, cum foro abriperent virum |
| 817 | truces ministri, pone respectans ait: |
| 818 | 'appello ab ista, perfide, ad Christum meum |
| 819 | crudelitate, non metu mortis tremens, |
| 820 | sed ut probetur esse nil, quod iudicas'. |
| 821 | 'Quid differo', inquit ille, 'utrosque perdere, |
| 822 | puerum ac magistrum, conplices sectae inpiae? |
| 823 | gladius recidat vile vix hominis caput |
| 824 | infantis, istum flamma vindex concremet, |
| 825 | sit his sub uno fine dispar exitus.' |
| 826 | Perventum ad ipsum caedis inplendae locum. |
| 827 | natum gerebat mater amplexu et sinu, |
| 828 | ut primitivum crederes fetum geri |
| 829 | deo offerendum sancti Abelis ferculo, |
| 830 | lectum ex ovili, puriorem ceteris. |
| 831 | Puerum poposcit carnifex, mater dedit, |
| 832 | nec inmorata est fletibus, tantum osculum |
| 833 | inpressit unum: 'vale', ait, 'dulcissime, |
| 834 | et, cum beatus regna Christi intraveris, |
| 835 | memento matris, iam patrone ex filio!' |
| 836 | Dixit. deinde, dum ferit cerviculam |
| 837 | percussor ense, docta mulier psallere |
| 838 | hymnum canebat carminis Davitici: |
| 839 | 'pretiosa sancti mors sub aspectu dei, |
| 840 | tuus ille servus, prolis ancillae tuae'. |
| 841 | Talia retexens explicabat pallium |
| 842 | manusque tendebat sub ictu et sanguine, |
| 843 | venarum ut undam profluam manantium |
| 844 | et palpitantis oris exciperet globum: |
| 845 | excepit et caro adplicavit pectori. |
| 846 | At parte campi ex altera inmanem pyram |
| 847 | texebat ustor fumidus pinu arida, |
| 848 | sarmenta mixtim subdita et faeni struem |
| 849 | spargens liquato rote ferventis picis, |
| 850 | quo flamma pastu cresceret ferocius. |
| 851 | Et iam retortis bracchiis furca eminus |
| 852 | Romanus actus ingerebatur rogo: |
| 853 | 'scio', inquit ille, 'non futurum, ut concremer, |
| 854 | nec passionis hoc genus datum est mihi, |
| 855 | et restat ingens quod fiat miraculum.' |
| 856 | Haec eius orsa sequitur inmensus fragor |
| 857 | nubis ruentis, nimbus undatim nigro |
| 858 | praeceps aquarum flumine ignes obruit. |
| 859 | alunt olivo semiconbustas faces, |
| 860 | sed vincit imber iam madentem fomitem. |
| 861 | Trepidare teter carnifex rebus novis |
| 862 | turbatus et, qua posset arte, insistere, |
| 863 | versare torres cum favillis umidis, |
| 864 | prunas maniplis confovere stuppeis |
| 865 | et semen ignis inter undas quaerere. |
| 866 | Quod cum tumenti nuntiatum iudici, |
| 867 | commovit iram fellis inplacabilis: |
| 868 | 'quousque tandem summus hic nobis magus |
| 869 | inludet', inquit, 'Thessalorum carmine |
| 870 | poenam peritus vertere in ludibrium? |
| 871 | Fortasse cervix, si secandam iussero, |
| 872 | flecti sub ensem non patebit vulneri, |
| 873 | vel amputatum plaga collum dividens |
| 874 | rursus coibit ac reglutinabitur |
| 875 | umerisque vertex eminebit additus. |
| 876 | Temptemus igitur ante partem quampiam |
| 877 | truncare ferro corporis superstitis, |
| 878 | ne morte simpla criminosus multiplex |
| 879 | cadat vel una perfidus caede oppetat: |
| 880 | quot membra gestat, tot modis pereat volo. |
| 881 | Libet experiri, Lerna, sicut traditur, |
| 882 | utrum renatis pullulascat artubus |
| 883 | ac se inminuti corporis damnis novum |
| 884 | instauret: ipse praesto erit tunc Hercules |
| 885 | hydrina suetus ustuire vulnera. |
| 886 | Iam nunc secandi doctus adsit artifex, |
| 887 | qui cuncta norit viscerum confinia |
| 888 | vel nexa nervis disparare vincula: |
| 889 | date hunc, revulsis qui medetur ossibus |
| 890 | aut fracta nodis sarciens conpaginat. |
| 891 | Linguam priorem detrahat radicitus, |
| 892 | quae corpore omni sola vivit nequior; |
| 893 | illa et procaci pessima in nostros deos |
| 894 | invecta motu fas profanavit vetus |
| 895 | audax et ipsi non pepercit principi.' |
| 896 | Aristo quidam medicus accitus venit, |
| 897 | proferre linguam praecipit. profert statim |
| 898 | martyr retectam, pandit ima et faucium |
| 899 | ille et palatum tractat et digito exitum |
| 900 | vocis pererrans vulneri explorat locum. |
| 901 | Linguam deinde longe ab ore protrahens |
| 902 | scalpellum in usque guttur insertans agit. |
| 903 | illo secante fila sensim singula |
| 904 | numquam momordit martyr aut os dentibus |
| 905 | conpressit artis nec cruorem sorbuit. |
| 906 | Inmotus et patente rictu constitit, |
| 907 | dum sanguis extra defluit scaturriens, |
| 908 | perfusa pulcher menta russo stemmate |
| 909 | fert et cruenti pectoris spectat decus |
| 910 | fruiturque et ostro vestis ut iam regiae. |
| 911 | Praefectus ergo ratus elinguem virum |
| 912 | cogi ad sacrandum posse, cum verbis carens |
| 913 | nil in deorum blateraret dedecus, |
| 914 | iubet reduci iam tacentem ac debilem |
| 915 | multo loquentis turbine olim territus. |
| 916 | Reponit aras ad tribunal denuo |
| 917 | et tus et ignem vividum in carbonibus |
| 918 | taurina et exta vel suilla abdomina; |
| 919 | ingressus ille, ut hos paratus perspicit, |
| 920 | insufflat, ipsos ceu videret daemonas. |
| 921 | Inridet hoc Asclepiades laetior, |
| 922 | addit deinde: 'numquid inclementius, |
| 923 | sicut solebas, es paratus dicere? |
| 924 | effare quidvis ac perora et dissere; |
| 925 | permitto, vocem libere ut exerceas.' |
| 926 | Romanus alto corde suspirans diu |
| 927 | gemitu querellam traxit et sic orsus est: |
| 928 | 'Christum loquenti lingua numquam defuit, |
| 929 | nec verba quaeras quo regantur organo, |
| 930 | cum praedicatur ipse verborum dator. |
| 931 | Qui fecit, ut vis vocis expressa intimo |
| 932 | pulmone et oris torta sub testudine |
| 933 | nunc ex palato det repercussos sonos, |
| 934 | nunc temperetur dentium de pectine |
| 935 | sitque his agendis lingua plectrum mobile, |
| 936 | si mandet idem faucium sic fistulas |
| 937 | spirare flatu concinentes consono, |
| 938 | ut verba in ipsis explicent meatibus |
| 939 | vel exitu oris, cymbalis profarier |
| 940 | nunc pressa parce labra, nunc hiantia, |
| 941 | dubitasne verti posse naturae statum, |
| 942 | cui facta forma est, qualis esset primitus? |
| 943 | hanc nempe factor vertere, ut libet, potest |
| 944 | positasque leges texere ac retexere, |
| 945 | linguam loquella ne ministram postulet. |
| 946 | Vis scire nostri numinis potentiam? |
| 947 | fluctus liquentis aequoris pressit pede, |
| 948 | natura fluxa ac tenuis in solidum coit: |
| 949 | quam dispar illis legibus, quis condita est! |
| 950 | solet natatus ferre, fert vestigia. |
| 951 | Habet usitatum munus hoc divinitas, |
| 952 | quae vera nobis colitur in Christo et patre, |
| 953 | mutis loquellam, percitum claudis gradum, |
| 954 | surdis fruendam reddere audientiam, |
| 955 | donare caecis lucis insuetae diem. |
| 956 | Haec si quis amens fabulosa existimat, |
| 957 | vel ipse tute si parum fidelia |
| 958 | rebare pridem, vera cognoscas licet: |
| 959 | habes loquentem, cuius amputaveras |
| 960 | linguam: probatis cede iam miraculis.' |
| 961 | Horror stupentem persecutorem subit |
| 962 | timorque et ira pectus in caliginem |
| 963 | vertere: nescit, vigilet anne somniet, |
| 964 | miratur haerens, quod sit ostenti genus: |
| 965 | formido frangit, armat indignatio. |
| 966 | Nec vim domare mentis effrenae potest |
| 967 | nec, quo furoris tela vertat, invenit. |
| 968 | postremo medicum saevus insontem iubet |
| 969 | reum citari, nundinatum hunc arguit, |
| 970 | mercede certa pactus ut conluderet, |
| 971 | aut ferrum in ore nil agens et irritum |
| 972 | versasse frustra seu retunsis tactibus |
| 973 | aut arte quadam vulnus inlatum breve, |
| 974 | quod sauciata parte linguam laederet |
| 975 | nervos nec omnes usque quaque abscideret. |
| 976 | Manere salvam vocis harmoniam probe |
| 977 | non posse, inani concavo verba exprimi, |
| 978 | quae concrepare ligula moderatrix facit. |
| 979 | esto, ut resultet spiritus vacuo specu, |
| 980 | echo sed extat inde, non oratio. |
| 981 | Veris refutat medicus hanc calumniam: |
| 982 | 'scrutare vel tu nunc latebras faucium |
| 983 | intraque dentes curiosum pollicem |
| 984 | circumfer haustus vel patentes inspice, |
| 985 | lateatne quidquam, quod regat spiramina. |
| 986 | Quamquam forassem forte si puncto levi |
| 987 | tenuive linguam contigissem vulnere, |
| 988 | titubante plectro fatus esset debilis; |
| 989 | nam cum magistra vocis in vitium cadit, |
| 990 | usus necesse est et loquendi intercidat. |
| 991 | Fiat periclum, si placet, cuiusmodi |
| 992 | edat querellam quadrupes lingua eruta, |
| 993 | elinguis et quem porca grunnitum strepat, |
| 994 | cui vox fragosa, clamor est inconditus, |
| 995 | probabo mutam nil sonare stridulum. |
| 996 | Testor salutem principis me simplici |
| 997 | functum secantis arte, iudex optime, |
| 998 | servisse iussis absque fraude publicis; |
| 999 | sciat hic, quis illi verba suggillet deus, |
| 1000 | ego, unde mutus sit disertus, nescio.' |
| 1001 | His sese Aristo purgat, at contra inpium |
| 1002 | nil haec latronem christianorum movent, |
| 1003 | magis magisque fertur in vesaniam. |
| 1004 | quaerit, alienus sanguis ille asperserit |
| 1005 | virum, suone fluxerit de vulnere. |
| 1006 | Respondit his Romanus: 'eccum, pracsto sum, |
| 1007 | meus iste sanguis verus est, non bubulus. |
| 1008 | agnoscis illum, quem loquor, miserrime |
| 1009 | pagane, vestri sanguinem sacrum bovis, |
| 1010 | cuius litata caede permadescitis? |
| 1011 | Summus sacerdos nempe sub terram scrobe |
| 1012 | acta in profundum consecrandus mergitur, |
| 1013 | mire infulatus festa vittis tempora |
| 1014 | nectens, corona tum repexus aurea, |
| 1015 | cinctu Gabino sericam fultus togam. |
| 1016 | Tabulis superne strata texunt pulpita |
| 1017 | rimosa rari pegmatis conpagibus, |
| 1018 | scindunt subinde vel terebrant aream |
| 1019 | crebroque lignum perforant acumine, |
| 1020 | pateat minutis ut frequens hiatibus. |
| 1021 | Huc taurus ingens fronte torva et hispida |
| 1022 | sertis revinctus aut per armos floreis |
| 1023 | aut inpeditis cornibus deducitur, |
| 1024 | nec non et auro frons coruscat hostiae |
| 1025 | saetasque fulgor brattealis inficit. |
| 1026 | Hic ut statuta est inmolanda belva, |
| 1027 | pectus sacrato dividunt venabulo; |
| 1028 | eructat amplum vulnus undam sanguinis |
| 1029 | ferventis inque texta pontis subditi |
| 1030 | fundit vaporum flumen et late aestuat. |
| 1031 | Tum per frequentes mille rimarum vias |
| 1032 | inlapsus imber tabidum rorem pluit, |
| 1033 | defossus intus quem sacerdos excipit |
| 1034 | guttas ad omnes turpe subiectans caput |
| 1035 | et veste et omni putrefactus corpore. |
| 1036 | Quin os supinat, obvias offert genas, |
| 1037 | supponit aures, labra, nares obicit, |
| 1038 | oculos et ipsos perluit liquoribus, |
| 1039 | nec iam palato parcit et linguam rigat, |
| 1040 | donec cruorem totus atrum conbibat. |
| 1041 | Postquam cadaver sanguine egesto rigens |
| 1042 | conpege ab illa flamines retraxerint, |
| 1043 | procedit inde pontifex visu horridus, |
| 1044 | ostentat udum verticem, barbam gravem, |
| 1045 | vittas madentes atque amictus ebrios. |
| 1046 | Hunc inquinatum talibus contagiis, |
| 1047 | tabo recentis sordidam piaculi, |
| 1048 | omnes salutant atque adorant eminus, |
| 1049 | vilis quod illum sanguis et bos mortuus |
| 1050 | foedis latentem sub cavernis laverint. |
| 1051 | Addamus illam, vis, hecatomben tuam, |
| 1052 | centena ferro cum cadunt animalia |
| 1053 | variaque abundans caede restagnat cruor, |
| 1054 | vix ut cruentis augures natatibus |
| 1055 | possint meare per profundum sanguinis? |
| 1056 | Sed quid macellum pingue pulvinarium, |
| 1057 | quid maximorum lancinatores gregum |
| 1058 | eviscerata carne crudos criminor? |
| 1059 | sunt sacra, quando vosmet ipsi exciditis, |
| 1060 | votivus et cum membra detruncat dolor. |
| 1061 | Cultrum in lacertos exerit fanaticus |
| 1062 | sectisque Matrem bracchiis placat deam, |
| 1063 | furere ac rotari ius putatur mysticum; |
| 1064 | parca ad secandum dextra fertur inpia, |
| 1065 | caelum meretur vulnerum crudelitas. |
| 1066 | Ast hic metenda dedicat genitalia, |
| 1067 | numen reciso mitigans ab inguine |
| 1068 | offert pudendum semivir donum deae, |
| 1069 | illam revulsa masculini germinis |
| 1070 | effluenti pascit auctam sanguine. |
| 1071 | Uterque sexus sanctitati displicet, |
| 1072 | medium retentat inter alternum genus, |
| 1073 | mas esse cessat ille nec fit femina. |
| 1074 | felix deorum mater inberbes sibi |
| 1075 | parat ministros lenibus novaculis. |
| 1076 | Quid, cum sacrandus accipit sfragitidas? |
| 1077 | acus minutas ingerunt fornacibus, |
| 1078 | his membra pergunt urere, ut igniverint; |
| 1079 | quamcumque partem corporis fervens nota |
| 1080 | stigmarit, hanc sic consecratam praedicant. |
| 1081 | Functum deinde cum reliquit spiritus |
| 1082 | et ad sepulcrum pompa fertur funeris, |
| 1083 | partes per ipsas inprimuntur bratteae, |
| 1084 | insignis auri lammina obducit cutem, |
| 1085 | tegitur metallo, quod perustum est ignibus. |
| 1086 | Has ferre poenas cogitur gentilitas, |
| 1087 | hac dii coercent lege cultores suos: |
| 1088 | sic daemon ipse ludit hos, quos ceperit, |
| 1089 | docet execrandas ferre contumelias, |
| 1090 | tormenta inuri mandat infelicibus. |
| 1091 | At noster iste sanguis ex vestra fIvit |
| 1092 | crudelitate, vos tyrannide inpia |
| 1093 | exulceratis innocentum corpora. |
| 1094 | si vos sinatis, incruente vivimus, |
| 1095 | at si cruente puniamur, vincimus. |
| 1096 | Sed iam silebo, finis instat debitus, |
| 1097 | finis malorum, passionis gloria, |
| 1098 | iam non licebit, inprobe, ut licuit modo, |
| 1099 | torquere nostra vel secare viscera, |
| 1100 | cedas necesse est victus et iam desinas.' |
| 1101 | 'Cessabit equidem tortor et sector dehinc', |
| 1102 | iudex minatur, 'sed peremptoris manus |
| 1103 | succedet illis, strangulatrix faucium, |
| 1104 | aliter silere nescit oris garruli |
| 1105 | vox inquieta, quam tubam si fregero.' |
| 1106 | Dixit foroque protrahi iussit virum, |
| 1107 | trudi in tenebras noxialis carceris, |
| 1108 | elidit illic fune collum martyris |
| 1109 | lictor nefandus. sic peracta est passio, |
| 1110 | anima absoluta vinculis caelum petit. |
| 1111 | Gesta intimasse cuncta fertur principi |
| 1112 | praefectus addens ordinem voluminum |
| 1113 | seriemque tantae digerens tragoediae, |
| 1114 | laetatus omne crimen in fasces refert |
| 1115 | suum tyrannus chartulis vivacibus. |
| 1116 | Illas sed aetas conficit diutina, |
| 1117 | fuligo timeat, pulvis obducit situ, |
| 1118 | carpit scnectus aut ruinis obruit; |
| 1119 | inscripta Christo pagina inmortalis est |
| 1120 | nec obsolescit ullus in caelis apex. |
| 1121 | Excepit adstans angelus coram deo |
| 1122 | et quae locutus martyr et quae pertulit, |
| 1123 | nec verba solum disserentis condidit, |
| 1124 | sed ipsa pingens vulnera expressit stilo |
| 1125 | laterum, genarum pectorisque et faucium. |
| 1126 | Omnis notata est sanguinis dimensio, |
| 1127 | ut quamque plagam sulcus exaraverit, |
| 1128 | altam, patentem, proximam, longam, brevem, |
| 1129 | quae vis doloris quive segmenti modus, |
| 1130 | guttam cruoris ille nullam perdidit. |
| 1131 | Hic in regestis est liber caelestibus, |
| 1132 | monumenta servans laudis indelebilis, |
| 1133 | relegendus olim sempiterno iudici, |
| 1134 | libramine aequo qui malorum pondera |
| 1135 | et praemiorum conparabit copias. |
| 1136 | Vellem sinister inter haedorum greges |
| 1137 | ut sum futurus, eminus dinoscerer |
| 1138 | atque hoc precante diceret rex optimus: |
| 1139 | 'Romanus orat, transfer hunc haedum mihi, |
| 1140 | sit dexter, agnus induatur vellere.' |