Prudentius, Peristephanon, IX. Passio Sancti Cassiani Forocorneliensisi
| 1 | Sylla Forum statuit Cornelius; hoc Itali urbem |
| 2 | vocant ab ipso conditoris nomine. |
| 3 | Hic mihi, cum peterem te, rerum maxima Roma, |
| 4 | spes est oborta prosperum Christum fore. |
| 5 | Stratus humi tumulo advolvebar, quem sacer ornat |
| 6 | martyr dicato Cassianus corpore. |
| 7 | Dum lacrimans mecum reputo mea vulnera et omnes |
| 8 | vitae labores ac dolorum acumina, |
| 9 | erexi ad caelum faciem, stetit obvia contra |
| 10 | fucis colorum picta imago martyris |
| 11 | plagas mille gerens, totos lacerata per artus, |
| 12 | ruptam minutis praeferens punctis cutem. |
| 13 | Innumeri circum pueri---miserabile visu--- |
| 14 | confossa parvis membra ligebant stilis, |
| 15 | unde pugillares soliti percurrere ceras |
| 16 | scholare murmur adnotantes scripserant. |
| 17 | Aedituus consultus ait: 'quod prospicis, hospes, |
| 18 | non est inanis aut anilis fabula; |
| 19 | historiam pictura refert, quae tradita libris |
| 20 | veram vetusti temporis monstrat fidem. |
| 21 | Praefuerat studiis puerilibus et grege multo |
| 22 | saeptus magister litterarum sederat, |
| 23 | verba notis brevibus conprendere cuncta peritus |
| 24 | raptimque punctis dicta praepetibus sequi. |
| 25 | Aspera nonnumquam praecepta et tristia visa |
| 26 | inpube vulgus moverant ira et metu; |
| 27 | doctor amarus enim discenti semper efybo |
| 28 | nec dulcis ulli disciplina infantiae est. |
| 29 | Ecce fidem quatiens tempestas saeva premebat |
| 30 | plebem dicatam christianae gloriae. |
| 31 | Extrahitur coetu e medio moderator alumni |
| 32 | gregis, quod aris supplicare spreverat. |
| 33 | Poenarum artifici quaerenti, quod genus artis |
| 34 | vir nosset alto tam rebellis spiritu, |
| 35 | respondent: 'agmen tenerum ac puerile gubernat |
| 36 | fictis notare verba signis inbuens.' |
| 37 | 'Ducite', conclamat, 'captivum ducite, et ultro |
| 38 | donetur ipsis verberator parvulis. |
| 39 | Ut libet, inludant, lacerent inpune manusque |
| 40 | tinguant magistri feriatas sanguine; |
| 41 | ludum discipulis volupe est ut praebeat ipse |
| 42 | doctor severus, quos nimis coercuit.' |
| 43 | Vincitur post terga manus spoliatus amictu, |
| 44 | adest acutis agmen armatum stilis. |
| 45 | Quantum quisque odii tacita conceperat ira, |
| 46 | effundit ardens felle tandem libero. |
| 47 | Coniciunt alii fragiles inque ora tabellas |
| 48 | frangunt, relisa fronte lignum dissilit, |
| 49 | buxa crepant cerata genis inpacta cruentis |
| 50 | rubetquc ab ictu curta et umens pagina. |
| 51 | Inde alii stimulos et acumina ferrea vibrant, |
| 52 | qua parte aratis cera sulcis scribitur, |
| 53 | et qua secti apices abolentur et aequoris hyrti |
| 54 | rursus nitescens innovatur area. |
| 55 | Hinc foditur Christi confessor et inde secatur, |
| 56 | pars viscus intrat molle, pars scindit cutem. |
| 57 | Omnia membra manus pariter fixere ducente |
| 58 | totidemque guttae vulnerum stillant simul. |
| 59 | Major tortor erat, qui summa pupugerat infans, |
| 60 | quam qui profuuda perforarat viscera, |
| 61 | ille levis, quoniam percussor morte negata |
| 62 | saevire solis scit dolorum spiculis, |
| 63 | hic, quanto interius vitalia condita pulsat. |
| 64 | plus dat medellae, dum necem prope applicat. |
| 65 | 'Este, precor, fortes et vincite viribus annos, |
| 66 | quod defit aevo, suppleat crudelitas!' |
| 67 | Sed male conatus tener infirmusque laborat, |
| 68 | tormenta crescunt, dum fatiscit carnifex. |
| 69 | 'Quid gemis?' exclamat quidam, 'tute ipse magister |
| 70 | istud dedisti ferrum et armasti manus. |
| 71 | Reddimus ecce tibi tam milia multa notarum, |
| 72 | quam stando, flendo te docente excepimus. |
| 73 | Non potes irasci, quod scribimus; ipse iubebas, |
| 74 | numquam quietum dextera ut ferret stilum. |
| 75 | Non petimus totiens te praeceptore negatas, |
| 76 | avare doctor, iam scholarum ferias. |
| 77 | Pangere puncta libet sulcisque intexere sulcos, |
| 78 | flexas catenis inpedire virgulas. |
| 79 | Emendes licet inspectos longo ordine versus, |
| 80 | mendosa forte si quid erravit manus, |
| 81 | exerce imperium, ius est tibi plectere culpam, |
| 82 | si quis tuorum te notavit segnius.' |
| 83 | Talia ludebant pueri per membra magistri |
| 84 | nec longa fessum poena solvebat virum. |
| 85 | Tandem luctantis miseratus ab aethere Christus |
| 86 | iubet resolvi pectoris ligamina |
| 87 | difficilesque moras animae ac retinacula vitae |
| 88 | relaxat artas et latebras expedit. |
| 89 | Sanguis ab interno venarum fonte patentes |
| 90 | vias secutus deserit praecordia |
| 91 | totque foraminibus penetrati corporis exit |
| 92 | fibrarum anhelans ille vitalis calor. |
| 93 | 'Haec sunt, quae liquidis expressa coloribus, hospes, |
| 94 | miraris, ista est Cassiani gloria. |
| 95 | Suggere, si quod habes iustum vel amabile votum, |
| 96 | spes si qua tibi est, si quid intus aestuas! |
| 97 | Audit, crede, preces martyr prosperrimus omnes |
| 98 | ratasque reddit, quas videt probabiles.' |
| 99 | Pareo: conplector tumulum, lacrimas quoque fundo, |
| 100 | altar tepescit ore, saxum pectore. |
| 101 | Tunc arcana mei percenseo cuncta laboris, |
| 102 | tunc, quod petebarn, quod timebam, murmuro: |
| 103 | et post terga domum dubia sub sorte relictam |
| 104 | et spem futuri forte nutantem boni. |
| 105 | Audior, 'urbem adeo, dextris successibus utor, |
| 106 | domum revertor, Cassianum praedico. |