Prudentius, Peristephanon, III. Hymnus in Honorem Passionis Eulaliae, Beatissimae Martyris
| 1 | Germine nobilis Eulalia |
| 2 | mortis et indole nobilior |
| 3 | Emeritam sacra virgo suam, |
| 4 | cuius ab ubere progenita est, |
| 5 | ossibus ornat, amore colit. |
| 6 | Proximus occiduo locus est, |
| 7 | qui tulit hoc decus egregium, |
| 8 | urbe potens, populis locuples, |
| 9 | sed mage sanguine martyrii |
| 10 | virgineoque potens titulo. |
| 11 | Curriculis tribus atque novem |
| 12 | tris hiemes quater adtigerat, |
| 13 | cum crepitante pyra trepidos |
| 14 | terruit aspera carnifices |
| 15 | supplicium sibi dulce rata. |
| 16 | lam dederat prius indiciun, |
| 17 | tendere se patris ad solium |
| 18 | nec sua membra dicata toro: |
| 19 | ipsa crepundia reppulerat |
| 20 | ludere nescia pusiola; |
| 21 | spernere sucina, flere rosas, |
| 22 | fulva monilia respuere, |
| 23 | ore severa, modesta gradu, |
| 24 | moribus et nimium teneris |
| 25 | canitiem meditata senum. |
| 26 | Ast ubi se furiata luis |
| 27 | excitat in famulos domini |
| 28 | christicolasque cruenta iubet |
| 29 | tura cremare, iecur pecudis |
| 30 | mortiferis adolere deis, |
| 31 | infremuit sacer Eulaliae |
| 32 | spiritus ingeniique ferox |
| 33 | turbida frangere bella parat |
| 34 | et rude pectus anhela deo |
| 35 | femina provocat arma virum. |
| 36 | Sed pia cura parentis agit, |
| 37 | virgo animosa domi ut lateat |
| 38 | abdita rure et ab urbe procul, |
| 39 | ne fera sanguinis in pretium |
| 40 | mortis amore puella ruat. |
| 41 | Illa perosa quietis opera |
| 42 | degeneri tolerare mora |
| 43 | nocte fores sine teste movet |
| 44 | saeptaque claustra fugax aperit, |
| 45 | inde per invia carpit iter. |
| 46 | Ingreditur pedibus laceris |
| 47 | per loca senta situ et vepribus |
| 48 | angelico comitata choro |
| 49 | et, licet horrida nox sileat, |
| 50 | lucis habet tamen illa ducem. |
| 51 | Sic habuit generosa patrum |
| 52 | turba columniferum radium, |
| 53 | scindere qui tenebrosa potens |
| 54 | nocte viam face perspicua |
| 55 | praestitit intereunte chao. |
| 56 | Non aliter pia virgo viam |
| 57 | nocte secuta diem meruit |
| 58 | nec tenebris adoperta fuit, |
| 59 | regna Canopica cum fugeret |
| 60 | et supra astra pararet iter. |
| 61 | Illa gradu cita pervigili |
| 62 | milia multa prius peragit, |
| 63 | quam plaga pandat Eoa polum; |
| 64 | mane superba tribunal adit |
| 65 | fascibus adstat et in mediis |
| 66 | vociferans: 'Rogo, quis furor est |
| 67 | perdere praecipites animas |
| 68 | et male prodiga corda sui |
| 69 | sternere rasilibus scopulis |
| 70 | omnipatremque negare deum? |
| 71 | Quaeritis, o miseranda manus, |
| 72 | christicolum genus? en ego sum |
| 73 | daemonicis inimica sacris, |
| 74 | idola protero sub pedibus, |
| 75 | pectore et ore deum fateor. |
| 76 | Isis, Apollo, Venus nihil est, |
| 77 | Maximianus et ipse nihil, |
| 78 | illa nihil, quia facta manu, |
| 79 | hic, manuum quia facta colit, |
| 80 | frivula utraque et utraque nibil. |
| 81 | Maximianus, opum dominus |
| 82 | et tamen ipse cliens lapidum, |
| 83 | prostituat voveatque suis |
| 84 | numinibus caput ipse suum, |
| 85 | pectora cur generosa quatit? |
| 86 | Dux bonus, arbiter egregius, |
| 87 | sanguine pascitur innocuo |
| 88 | corporibusque piis inhians |
| 89 | viscera sobria dilacerat |
| 90 | gaudet et excruciare fidem. |
| 91 | Ergo age, tortor, adure, seca, |
| 92 | divide membra coacta luto! |
| 93 | solvere rem fragilem facile est, |
| 94 | non penetrabitur interior |
| 95 | exagitante dolore animus'. |
| 96 | Talibus excitus in furias |
| 97 | praetor ait: 'rape praecipitem, |
| 98 | lictor, et obrue suppliciis! |
| 99 | sentiat esse deos patrios |
| 100 | nec leve principis imperium. |
| 101 | Quam cuperem tamen ante necem, |
| 102 | si potis est, revocare tuam, |
| 103 | torva puellula, nequitiam! |
| 104 | respice, gaudia quanta metas, |
| 105 | quae tibi fert genialis honor! |
| 106 | Te lacrimis labefacta domus |
| 107 | prosequitur generisque tui |
| 108 | ingemit anxia nobilitas, |
| 109 | sole quod occidis in tenero |
| 110 | proxima dotibus et thalamis. |
| 111 | Non movet aurea pompa Iovi, |
| 112 | non pietas veneranda senum, |
| 113 | quos temeraria debilitas? |
| 114 | ecce parata ministeria |
| 115 | excruciabilis exitii: |
| 116 | aut gladio feriere caput |
| 117 | aut laniabere membra feris |
| 118 | aut facibus data fumificis |
| 119 | flebiliterque ululanda tuis |
| 120 | in cineres resoluta flues. |
| 121 | Haec, rogo, quis labor est fugere? |
| 122 | si modicum salis eminulis |
| 123 | turis et exiguum digitis |
| 124 | tangere, virgo, benigna velis, |
| 125 | poena gravis procul afuerit'. |
| 126 | Martyr ad ista nihil, sed enim |
| 127 | infremit inque tyranni oculos |
| 128 | sputa iacit, simulacra dehinc |
| 129 | dissipat inpositamque molam |
| 130 | turibulis pede prosubigit. |
| 131 | Nec mora, carnifices gemini |
| 132 | iuncta pectora dilacerant |
| 133 | et latus ungula virgineum |
| 134 | pulsat utrimque et ad ossa secat |
| 135 | Eulalia numerante notas. |
| 136 | 'Scriberis ecce mihi, domine, |
| 137 | quam iuvat hos apices legere, |
| 138 | qui tua, Christe, tropea notant, |
| 139 | nomen et ipsa sacrum loquitur |
| 140 | purpura sanguinis eliciti'. |
| 141 | Haec sine fletibus et gemitu |
| 142 | laeta canebat et intrepida, |
| 143 | dirus abest dolor ex animo |
| 144 | membraque picta cruore novo |
| 145 | fonte cutem recalente lavant. |
| 146 | Ultima carnificina dehinc: |
| 147 | non laceratio vulnifica |
| 148 | crate tenus nec arata cutis, |
| 149 | flamma sed undique lampadibus |
| 150 | in latera stomachumque furit. |
| 151 | Crinis odorus ut in iugulos |
| 152 | fluxerat involitans umeris, |
| 153 | quo pudibunda pudicitia |
| 154 | virgineusque lateret honos |
| 155 | tegmine verticis opposito, |
| 156 | flamma crepans volat in faciem |
| 157 | perque comas vegetata caput |
| 158 | occupat exsuperatque apicem, |
| 159 | virgo citum cupiens obitum |
| 160 | adpetit et bibit ore rogum. |
| 161 | Emicat inde columba repens |
| 162 | martyris os nive candidior |
| 163 | visa relinquere et astra sequi; |
| 164 | spiritus hic erat Eulaliae |
| 165 | lacteolus, celer, innocuus. |
| 166 | Colla fluunt abeunte anima |
| 167 | et rogus igneus emoritur, |
| 168 | pax datur artubus exanimis, |
| 169 | flatus in aethere plaudit ovans |
| 170 | templaque celsa petit volucer. |
| 171 | Vidit et ipse satelles avem |
| 172 | feminae ab ore meare palam, |
| 173 | obstupefactus et adtonitus |
| 174 | prosilit et sua gesta fugit, |
| 175 | lictor et ipse fugit pavidus. |
| 176 | Ecce nivem glacialis hiems |
| 177 | ingerit et tegit omne forum, |
| 178 | membra tegit simul Eulaliae |
| 179 | axe iacentia sub gelido |
| 180 | pallioli vice linteoli. |
| 181 | Cedat amor lacrimantum hominum, |
| 182 | qui celebrare suprema solent, |
| 183 | fliebile cedat et officium: |
| 184 | ipsa elementa iubente deo |
| 185 | exequias tibi, virgo, ferunt. |
| 186 | Nunc locus Emerita est tumulo, |
| 187 | clara colonia Vettoniae, |
| 188 | quam memorabilis amnis Ana |
| 189 | praeterit et viridante rapax. |
| 190 | gurgite moenia pulchra lavit. |
| 191 | Hic, ubi marmore perspicuo |
| 192 | atria luminat alma nitor |
| 193 | et peregrinus et indigena, |
| 194 | relliquias cineresque sacros |
| 195 | servat humus veneranda sinu. |
| 196 | Tecta corusca super rutilant |
| 197 | de laquearibus aureolis |
| 198 | saxaque caesa solum variant, |
| 199 | floribus ut rosulenta putes |
| 200 | prata rubescere multimodis. |
| 201 | Carpite purpureas violas |
| 202 | sanguineosque crocos metite! |
| 203 | non caret his genialis hiems, |
| 204 | laxat et arva tepens glacies, |
| 205 | floribus ut cumulet calathos. |
| 206 | Ista comantibus e foliis |
| 207 | munera, virgo puerque, date! |
| 208 | ast ego serta choro in medio |
| 209 | texta feram pede dactylico, |
| 210 | vilia, marcida, festa tamen. |
| 211 | Sic venerarier ossa libet |
| 212 | ossibus altar et inpositum, |
| 213 | illa dei sita sub pedibus |
| 214 | prospicit haec populosque suos |
| 215 | carmine propitiata fovet. |