13. Traxerint, trahent, trahunt, I.

15. Probatae, laudate.---Aemulus, inimicus, invidus, I.

17. Tingit, foedavit, vel polluit, I.

18. Expiandum, ipsum mundum, I.

19. Peremptor, diabolus, I., Rat.

21. Cessit, victa est.---Innoxio, Christo, I.

22. Crimen, Cain.---Crimine, Iudaeorum, in Christo facto vel perpetrato, Iso.

24. Ipsa, mors, I.

25. Fabula, narratio, I.

26. Factoque, opere malo, I.

27. Rusticus, agricola, id est Cain, I.

28. Insulsa, rustica, I.

30. Redacta, laborata, I.

31. Aemulator, inimicus, I.

36. Arui, pinguedinis, id est, haeresis, Rat.

37. Duitas, duplicitas, I., Vat. T. Duplicatos, ut alter esset Deus animae, et alter corporis, Prag.

40. Qui, Marcion.---Monentem, me, I.

42. Fassa, confessa, vel confitens, I.

43. Caduco, malo, I.

16. Notat Browerus, Venantium Fortunatum, ut alibi non raro, sic etiam eleg. 2, lib. IX, Prudentii vestigia pressisse, quod docuerit Abelem sarculo fuisse exstinctum. Alii alio modo occisum tradunt, sive gladio, sive falce, sive ferro, sive lapidibus, sive manibus, sive morsibus. Quae omnia cum coniectura solum probentur, non temere poeta sarculo exstinctum dicit, quo instrumento agricultores ad herbas inutiles evellendas utuntur. Abelem a Caino occisum plures picturae in coemeteriis veterum Christianorum exhibent. Vide cl. Mamachium tom. II Antiq. Christ., pag. 30.

19. Vat. A, minus bene, perempto.

20. Vat. A, Egm., Torr. unus, et Pal. a prima manu, sors; alii mors. Bong., vulneris, male.

21. Scripti et editi libri, cessit. Apud Weitzium M. Berg. legit cessat. Melios est cessit.

24. Bonon., finit et, perperam.

26. Mar., facto primo contra metrum.

31. Bonon., immolator, male: nam Cain non fuit immolator hostiae viventis, sed aemulator. Ait Prudentius, hac narratione de Caino, qui victimae fraternae aemulus, fratrem morte affecit, denotari rem futuram; quam? Marcionis haeresim, qui disciplinam sacrorum perverse divisit, et numen aeternum in duo segregavit. Cur autem, qui Deum in duos dividunt, in hoc toto prologo, et in primo carminis versu Caino comparentur, non satis explicant interpretes. Prudentius aut litterae versionis LXX interpretum adhaesit, quod Cain non recte diviserit, aut solum divisionem et schisma omnium haereticorum proprium Marcionitis obiicit. Lauretus in Silva allegoriarum ex SS. Patribus ostendit Cainum esse figuram peccati, peccatoris, Iudaeorum, populi haereticorum, alios haereticos generantis, pravi dogmatis, et pravi sensus. S. Ambrosius, in lib. I de Cain et Abel, cap. 1, duas sectas considerat, sub duorum fratrum nomine invicem repugnantes et contrarias sibi. Hunc Ambrosii locum imitatum Prudentium puto.

32. Ald., quae. Melius caeteri, quem.

33. Alex., Ald., Gis., Fab., Widm. supra, fratricida. Mar., Urb., Prag., Weitz., Sich., parricida. Heinsiani et Vat. A, fratricida, quod magis placet.

34. Fab., Bong., Gis., dividit. Heinsiani, Alex., Urb. et nostri, alii dividat, ut supra denotet.

36. Ald. et Urb., mendose, Arii pro arui. Marcionem corruptissimis moribus fuisse traditum est. Chamillardus obiicit poetae, quod penultimam in Marcion produxerit: et exemplum adducit ex libris contra Marcionem sub Tertulliani nomine: Haec vobis per Marcionem Cerdone magistro. Verum alii, qui prosodiae indices conficiunt, contra docent tres omnes vocales in Marcion esse producendas. Sane exemplum ex Tertulliano potest ita accipi, ut pes tertius sit spondaeus facta synaeresi ex cio. Sic Prudentius infra vers. 129 ait Marcionita, ubi Marcio est spondaeus. Vide ibi notanda. Quod si auctoritate res haec confici deberet, non Tertullianus commentitius Prudentio, sed Prudentius Tertulliano commentitio esset praeferendus. Ultima vero in Marcion corripitur, ut in daemon. Vide Proleg.

37. Vat. A, Prag., Pal., Egm., dueta; Aldus, Alex., duetas; Mar., Rat. et alii, Duitas. Ita vocat eos qui duos asserebant esse deos. Fortasse melius scribetur sine commate, Docet Duitas discrepare a spiritu. Glossae ineptae sunt.

41. Heinsiani scripti, quieta. Alex., Urb. et alii nostri, quietam, cum Gisel., Ald., Weitz.

42. Prag., fessa. Vat. A, virorum. Corrige fassa et vivorum.

43. Post hunc versum in multis mss. adest alius, in Mar., Rat., Prag., Weitz., Gis. et aliis, scilicet Hic qui caduci rem laboris offerens. Sed in Mar. deest vox hic, in Pragens. prius ponitur Hic, qui caduci, tum Hic se caduco. Abest ab Alex., Urb., Vat. A, Ald., Egm., Palat. et Heinsianis exemplaribus Teolius, qui negat ullum Vaticanorum agnovisse hunc versum, non videtur observasse codicem Marietti.

46. Committit, firmat, I.

48. Cain, Marcion, I.

50. Litamen, oblatio.---Sordet, fetet.---Sapit, saporem terrenum habet, I.

51. Venam, scilicet sapit, I.

57. Ebrio, insano, I.

58. Succulentos, purulentos, vel insanos, I.

59. Lymphatico, furenti, I.

63. Cain, Marcion, I.---Triumphat, malo triumpho, et malo suo mulctatus, Vat. A.---Alitus, nutritus, I., Vat. A.

46. Prag., regna duorum; supra, divorum. Mar., regna divorum; supra, duorum. Rat., Bong., Widm. supra, regna divorum. Ald., Weitz., Palat., Widm. a prima manu, regnum duorum. Gis., regnum deorum. Assentitur Giselino Heinsius: neque id mihi displicet: nam regna et divorum metro repugnant; duorum iam dictum est versu superiori: nisi interpungas hoc modo Malum, bonumque ceu duorum separans Regnum, duorum sceptra committit duo. In Vat. A, Alex. et Urb. exstat utrumque regnum et duorum. Chamillardus et Cellarius Heinsio adhaerent. Sich., regnum divorum contra metrum.

51. Vat. A, male, terra caduci.

54. Cauchius coniicit noxiarum.

56. Caro, soror mentis, ut supra Apoth. vers. 827, cum cordis amici Intravit germana domum, etc.

57. Ald., Mar., Prag. a prima manu, Widm. a prima manu, illecebro. Alii, in cerebro, quod sensus flagitat. Weitz., illicebro.

59. Prag., lymphatici, non ita bene.

60. Bonon., fundit in duos, male.

61. Ald., nomen; rectius, numen. Heinsius et Cham., insecabile? interrogans.

62. Weitz., Widm., Bong., Fabr., Alex., Rat., Mar. a secunda manu, Cain peremptor. Vat. A, Bonon., Prag., Mar. a prima manu Rat., supra, Egm., Put., Rott., tres Torr., cadit perempta, scilicet mens Marcionis. Thuan., cadit peremptor. Aldus, cadet peremptor. Widm. ad oram, mens perempta cadit, contra metrum. Teolius Heinsio inhaeret, Cadit perempta, quamvis astruat, duos codd. Vatt. illi favere, caeteros peremptor praeferre, ut in Vulgatis.

63. Ald., Fabr., Gis., illitus. Thuan., Rot., Cauch., tres Torr., Bonon., oblitus ab oblino, quod amplexus est Heinsius, et cum Heinsio recentiores. Plerique halitus, aut alitus cum glossa ridicula nutritus ut Vat. A, Alex., Urb., Mar., Prag., Rat., Weitz. Metrum non patitur alitus pro nutritus. Ego accipio allitus ab allino, quo verbo usus est Cicero, et Horatius in Arte poetica, incomptis allinet atrum Transverso calamo signum; et sensus est idem ac in oblitus aut illitus, hoc est maculatus. Omitti autem altera e duabus consonantibus facile potuit. Isidorus lib. I Etym., cap. 27, ex Victorino ait, veteres non duplicasse litteras, sed supra sicilicos apposuisse, ut sella. ser'a, as'eres. In antiquis marmoribus saepe desideratur una e duabus consonantibus quae in aliqua voce essent duplicandae. Prudentius Marcionem cum Caino confert: in eodem vero Marcione rursus inter carnem et mentem distinguit; carnem nomine Caini intelligit, quod male triumphaverit de mente, eam praecipitem trahens.