Plautus, Mercator, 1, Scaena I. Charinus
| 1 | CHAR. Duas res simul nunc agere decretumst mihi: |
| 2 | et argumentum et meos amores eloquar. |
| 3 | non ego item facio ut alios in comoediis |
| 4 | <vi> vidi amoris facere, qui aut nocti aut die |
| 5 | aut soli aut lunae miserias narrant suas: |
| 6 | quos pol ego credo humanas querimonias |
| 7 | non tanti facere, quid velint quid non velint; |
| 8 | vobis narrabo potius meas nunc miserias. |
| 9 | graece haec vocatur Emporos Philemonis, |
| 10 | eadem Latine Mercator Macci Titi. |
| 11 | pater ad mercatum hinc me meus misit Rhodum; |
| 12 | biennium iam factum est, postquam abii domo. |
| 13 | ibi amare occepi forma eximia mulierem. |
| 14 | sed ea ut sim implicitus dicam, si operaest auribus |
| 15 | atque advortendum ad animum adest benignitas. |
| 16 | et hoc parum hercle more amatorum institi: |
| 17 | per mea per conatus sum uos sumque inde exilico. |
| 18 | nam amorem haec cuncta vitia sectari solent, |
| 19 | cura aegritudo nimiaque elegantia, |
| 20 | [haec non modo illum qui amat, sed quemque attigit |
| 21 | magno atque solido multat infortunio, |
| 22 | nec pol profecto quisquam sine grandi malo |
| 23 | praequam res patitur studuit elegantiae. |
| 24 | sed amori accedunt etiam haec, quae dixi minus: |
| 25 | insomnia, aerumna, error, terror et fuga, |
| 26 | ineptia stultitiaque adeo et temeritas, |
| 27 | incogitantia excors, immodestia, |
| 28 | petulantia et cupiditas, malevolentia, |
| 29 | inertia, aviditas, desidia, iniuria, |
| 30 | inopia, contumelia et dispendium,] |
| 31 | multiloquium: parumloquium hoc ideo fit quia, |
| 32 | quae nihil attingunt ad rem nec sunt usui, |
| 33 | tam amator profert saepe advorso tempore; |
| 34 | hoc pauciloquium rursum idcirco praedico, |
| 35 | quia nullus umquam amator adeost callide |
| 36 | facundus, quae in rem sint suam ut possit loqui. |
| 37 | nunc vos mi irasci ob multiloquium non decet: |
| 38 | eodem quo amorem Venus mi hoc legavit die. |
| 39 | illuc revorti certumst, conata eloquar. |
| 40 | principio <ut ex> ephebis aetate exii |
| 41 | atque animus studio amotus puerilist meus, |
| 42 | amare valide coepi hinc meretricem: ilico |
| 43 | res exulatum ad illam clam abibat patris. |
| 44 | leno importunus, dominus eius mulieris, |
| 45 | vi summa ut quicque poterat rapiebat domum. |
| 46 | obiurigare pater haec noctes et dies, |
| 47 | perfidiam, iniustitiam lenonum expromere; |
| 48 | lacerari valide suam rem, illius augerier. |
| 49 | summo haec clamore; interdum mussans conloqui: |
| 50 | abnuere, negitare adeo me natum suom. |
| 51 | conclamitare tota urbe et praedicere, |
| 52 | omnes tenerent mutuitanti credere. |
| 53 | amorem multos inlexe in dispendium: |
| 54 | intemperantem, non modestum, iniurium |
| 55 | trahere, exhaurire me quod quirem ab se domo; |
| 56 | ratione pessuma a me ea quae ipsus optuma |
| 57 | omnis labores invenisset perferens, |
| 58 | in amoribus diffunditari ac didier. |
| 59 | convicium tot me annos iam se pascere; |
| 60 | quod nisi puderet, ne luberet vivere. |
| 61 | sese extemplo ex ephebis postquam excesserit, |
| 62 | non, ut ego, amori neque desidiae in otio |
| 63 | operam dedisse, neque potestatem sibi |
| 64 | fuisse; adeo arte cohibitum esse <se> a patre: |
| 65 | multo opere immundo rustico se exercitum, |
| 66 | neque nisi quinto anno quoque positum visere |
| 67 | urbem, atque extemplo inde, ut spectavisset peplum, |
| 68 | rus rusum confestim exigi solitum a patre. |
| 69 | ibi multo primum sese familiarium |
| 70 | laboravisse, quom haec pater sibi diceret: |
| 71 | 'tibi aras, tibi occas, tibi seris, tibi idem metis, |
| 72 | tibi denique iste pariet laetitiam labos.' |
| 73 | postquam recesset vita patrio corpore, |
| 74 | agrum se vendidisse atque ea pecunia |
| 75 | navem, metretas quae trecentas tolleret, |
| 76 | parasse atque ea se mercis mercatum undique, |
| 77 | adeo dum, quae tum haberet, peperisset bona; |
| 78 | me idem decere, si ut deceret me forem. |
| 79 | ego me ubi invisum meo |
| 80 | patri esse intellego |
| 81 | atque odio me esse quoi placere aequom fuit, |
| 82 | amens amansque ut animum offirmo meum, |
| 83 | dico esse iturum me mercatum, si velit: |
| 84 | amorem missum facere me, dum illi obsequar. |
| 85 | agit gratias mi atque ingenium adlaudat meum; |
| 86 | sed mea promissa non neglexit persequi. |
| 87 | aedificat navem cercurum et mercis emit, |
| 88 | parata navi imponit, praeterea mihi |
| 89 | talentum argenti ipsus sua adnumerat manu; |
| 90 | servom una mittit, qui olim puero parvolo |
| 91 | mihi paedagogus fuerat, quasi uti mihi foret |
| 92 | custos. his sic confectis navem solvimus. |
| 93 | Rhodum venimus, ubi quas merces vexeram |
| 94 | omnis ut volui vendidi ex sententia. |
| 95 | lucrum ingens facio praeterquam mihi meus pater |
| 96 | dedit aestimatas merces: ita peculium |
| 97 | conficio grande. sed dum in portu illi ambulo, |
| 98 | hospes me quidam adgnovit, ad cenam vocat. |
| 99 | venio, decumbo acceptus hilare atque ampliter. |
| 100 | discubitum noctu ut imus, ecce ad me advenit |
| 101 | mulier, qua mulier alia nullast pulchrior; |
| 102 | ea nocte mecum illa hospitis iussu fuit. |
| 103 | vosmet videte quam mihi valde placuerit: |
| 104 | postridie hospitem adeo, oro ut vendat mihi, |
| 105 | dico eius pro meritis gratum me et munem fore. |
| 106 | quid verbis opus est? emi, atque advexi heri. |
| 107 | eam me advexisse nolo resciscat pater. |
| 108 | modo eam reliqui ad portum in navi et servolum. |
| 109 | sed quid currentem servom a portu conspicor, |
| 110 | quem navi abire vetui? timeo quid siet. |