Plautus, Bacchides, 3, Scaena III. Lydus Philoxenus Mnesilochus
| 1 | LYD. Nunc experiar, sitne aceto tibi cor acre in pectore. |
| 2 | sequere. PHIL. Quo sequar? quo ducis nunc me? LYD. Ad illam quae tuom |
| 3 | perdidit, pessum dedit tibi filium unice unicum. |
| 4 | PHIL. Heia, Lyde, leniter qui saeviunt sapiunt magis. |
| 5 | minus mirandumst, illaec aetas si quid illorum facit, |
| 6 | quam si non faciat. feci ego istaec itidem in adulescentia. |
| 7 | LYD. Ei mihi, ei mihi, istaec illum perdidit assentatio. |
| 8 | nam absque te esset, ego illum haberem rectum ad ingenium bonum: |
| 9 | nunc propter te tuamque pravos factus est fiduciam |
| 10 | Pistoclerus. MNES. Di immortales, meum sodalem hic nominat. |
| 11 | quid hoc negoti est, Pistoclerum Lydus quod erum tam ciet? |
| 12 | PHIL. Paulisper, Lyde, est libido homini suo animo obsequi; |
| 13 | iam aderit tempus, cum sese etiam ipse oderit. morem geras; |
| 14 | dum caveatur, praeter aequom ne quid delinquat, sine. |
| 15 | LYD. Non sino, neque equidem illum me vivo corrumpi sinam. |
| 16 | sed tu, qui pro tam corrupto dicis causam filio, |
| 17 | eademne erat haec disciplina tibi, cum tu adulescens eras? |
| 18 | nego tibi hoc annis viginti fuisse primis copiae, |
| 19 | digitum longe a paedagogo pedem ut efferres aedibus. |
| 20 | ante solem exorientem nisi in palaestram veneras, |
| 21 | gymnasi praefecto haud mediocris poenas penderes. |
| 22 | id quom optigerat, hoc etiam ad malum accersebatur malum: |
| 23 | et discipulus et magister perhibebantur improbi. |
| 24 | ibi cursu luctando hasta disco pugilatu pila |
| 25 | saliendo sese exercebant magis quam scorto aut saviis: |
| 26 | ibi suam aetatem extendebant, non in latebrosis locis. |
| 27 | inde de hippodromo et palaestra ubi revenisses domum, |
| 28 | cincticulo praecinctus in sella apud magistrum adsideres |
| 29 | cum libro: cum legeres, si unam peccavisses syllabam, |
| 30 | fieret corium tam maculosum quam est nutricis pallium. |
| 31 | MNES. Propter me haec nunc meo sodali dici discrucior miser; |
| 32 | innocens suspicionem hanc sustinet causa mea. |
| 33 | PHIL. Alii, Lyde, nunc sunt mores. LYD. Id equidem ego certo scio. |
| 34 | nam olim populi prius honorem capiebat suffragio, |
| 35 | quam magistro desinebat esse dicto oboediens; |
| 36 | at nunc, prius quam septuennis est, si attingas eum manu, |
| 37 | extemplo puer paedagogo tabula disrumpit caput. |
| 38 | cum patrem adeas postulatum, puero sic dicit pater: |
| 39 | 'noster esto, dum te poteris defensare iniuria.' |
| 40 | provocatur paedagogus: 'eho senex minimi preti, |
| 41 | ne attigas puerum istac causa, quando fecit strenue.' |
| 42 | [it magister quasi lucerna uncto expretus linteo.] |
| 43 | itur illinc iure dicto. hocine hic pacto potest |
| 44 | inhibere imperium magister, si ipsus primus vapulet? |
| 45 | MNES. Acris postulatio haec est. cum huius dicta intellego, |
| 46 | mira sunt ni Pistoclerus Lydum pugnis contudit. |
| 47 | LYD. Sed quis hic est, quem astantem video ante ostium? o Philoxene, |
| 48 | deos propitios me videre quam illum <haud> mavellem mihi. |
| 49 | PHIL. Quis illic est? LYD. Mnesilochus, gnati tui sodalis [Pistocleri]. |
| 50 | haud consimili ingenio atque ille est qui in lupanari accubat. |
| 51 | fortunatum Nicobulum, qui illum produxit sibi. |
| 52 | PHIL. Salvos sis, Mnesiloche, salvom te advenire gaudeo. |
| 53 | MNES. Di te ament, Philoxene. LYD. Hic enim rite productust patri: |
| 54 | in mare it, rem familiarem curat, custodit domum, |
| 55 | obsequens oboediensque est mori atque imperiis patris. |
| 56 | hic sodalis Pistoclero iam puer puero fuit; |
| 57 | triduom non interest aetatis uter maior siet: |
| 58 | verum ingenium plus triginta annis maiust quam alteri. |
| 59 | PHIL. Cave malo et compesce in illum dicere iniuste. LYD. Tace, |
| 60 | stultus es qui illi male aegre patere dici qui facit. |
| 61 | [nam illum meum malum promptare malim quam peculium. |
| 62 | PHIL. Quidum? LYD. Quia, malum si promptet, in dies faciat minus.] |
| 63 | MNES. Quid sodalem meum castigas, Lyde, discipulum tuom? |
| 64 | LYD. Periit tibi sodalis. MNES. Ne di sirint. LYD. Sic est ut loquor. |
| 65 | quin ego cum peribat vidi, non ex audito arguo. |
| 66 | MNES. Quid factum est? LYD. Meretricem indigne deperit. MNES. Non tu taces? |
| 67 | LYD. Atque acerrume aestuosam: absorbet ubi quemque attigit. |
| 68 | MNES. Ubi ea mulier habitat? LYD. Hic. MNES. Unde eam esse aiunt? LYD. Ex Samo. |
| 69 | MNES. Quae vocatur? LYD. Bacchis. MNES. Erras, Lyde: ego omnem rem scio |
| 70 | quem ad modumst. tu Pistoclerum falso atque insontem arguis. |
| 71 | nam ille amico et benevolenti suo sodali sedulo |
| 72 | rem mandatam exsequitur. ipsus neque amat nec tu creduas. |
| 73 | LYD. Itane oportet rem mandatam gerere amici sedulo, |
| 74 | ut ipsus in gremio osculantem mulierem teneat sedens? |
| 75 | nullon pacto res mandata potest agi, nisi identidem |
| 76 | manus ferat <ei> ad papillas, labra ab labris nusquam auferat? |
| 77 | nam alia memorare quae illum facere vidi dispudet: |
| 78 | cum manum sub vestimenta ad corpus tetulit Bacchidi |
| 79 | me praesente, neque pudere quicquam. quid verbis opust? |
| 80 | mihi discipulus, tibi sodalis periit, huic filius; |
| 81 | nam ego illum periisse dico quoi quidem periit pudor. |
| 82 | [quid opust verbis? si opperiri vellem paulisper modo, |
| 83 | ut opinor illius inspectandi mi esset maior copia, |
| 84 | plus viderem quam deceret, quam me atque illo aequom foret.] |
| 85 | MNES. Perdidisti me, sodalis. egone ut illam mulierem |
| 86 | capitis non perdam? perire me malis malim modis. |
| 87 | satin ut quem tu habeas fidelem tibi aut cui credas nescias? |
| 88 | LYD. Viden ut aegre patitur gnatum esse corruptum tuom, |
| 89 | suom sodalem, ut ipsus sese cruciat aegritudine? |
| 90 | PHIL. Mnesiloche, hoc tecum oro, ut illius animum atque ingenium regas; |
| 91 | serva tibi sodalem et mihi filium. MNES. Factum volo. |
| 92 | LYD. Melius esset, me quoque una si cum illo relinqueres. |
| 93 | PHIL. Adfatim est. LYD. Mnesiloche, cura, ei, concastiga hominem probe, |
| 94 | qui dedecorat te, me amicosque alios flagitiis suis. |
| 95 | PHIL. In te ego hoc onus omne impono. Lyde, sequere hac me. LYD. Sequor. - |