Petrus Venerabilis, Epistulae, 1, EPISTULA XXIX. [Venerabili et intimo mihi domino] BERNARDO [abbati Clarevallensi, frater] PETRUS, [humilis Cluniacensium abbas, sincerae charitatis affectum.]
| 1 | Revertenti mihi nuper de Pictaviensi pago, Lingonenses canonici occurrerunt, et nil tale suspicanti, unum ex fratribus nostris, cum universo clero et populo Ecclesiae suae, se in episcopum concorditer et canonice elegisse, Lugdunensi metropolitano id consulente et confirmante, dixerunt. |
| 2 | Institerunt toto nisu, tam precibus suis quam mandatis et litteris domini Lugdunensis, ut, quia monachus noster erat, quod de eo fecerant et ipse confirmarem. Haesi aliquandiu, nolens carere utilitate personae, concessi ad ultimum, cedens importunitati rogantium. Sic a me quod petierant impetrantes, praeterito beatae Dei Genitricis festo, apud Anicium regalem curiam, cui ipse necessitate, non voluntate interfui, adierunt; et a domino rege Francorum, electum suum, quantum in ipso erat, confirmari rogaverunt et obtinuerunt. |
| 3 | Nam audita rex electione, et visa quae forte tunc ad me venerat persona, quod de ea Lingonensis Ecclesia fecerat, collaudavit, et de regalibus, sicut solet fieri, manu propria solemniter investivit. Cumque ita cleri, populi, metropolitani, ipsius quoque, ut dixi, principis in hanc unam sententiam, in hunc unum electum vota convenerint, quosdam Lugdunenses voluntatem vestram a communi omnium proposito, nescio quibus rumoribus avertisse, et contra id quod factum fuerat irritasse, ante paucos dies accepi. |
| 4 | Quod ut comperi, maluissem super his praesens cum praesente conferre quam litteris cogitata mandare. Hoc quia et remotio vestra, et mea non interpolata negotia impediunt, facio quod possum, quia quod volo non possum. Non sane miror, nec mirandum est, si bono viro mala audita displicuerunt; sed advertendum fuit, quia sicut vera, sic et falsa esse potuerunt. Unde priusquam id cognosceretur, non erant vel tribunalibus iudicum, vel cathedris pontificum inferenda. Cogitandum fuit (quod tamen apud unanimis amici aures familiari querela depono) hunc de quo sermo est, vestrae Cluniacensis Ecclesiae monachum et dilecti vobis abbatis esse filium. Attendendum fuit personas illas, a quibus hoc quod vos movit, dilectio vestra accepit, iurata adversus Cluniacum bella, tanta animositate ex aliquanto tempore suscepisse, ut nec linguas ab iniuriis, nec manus a sacrilegiis continere potuerint. Videndum fuit si fidem prudentiae vestrae illorum maledicorum verba facere debuerunt, quorum os locutum est vanitatem [Psal. CLIII], impudenter mentiendo, et dextera eorum dextera iniquitatis, irreverenter innocentes monachos verberando. |
| 6 | Quapropter tantis tamque manifestis inimicis credere, tantis tamque manifestis hostibus fidem dare, nec vestrum, nec aliquorum bonorum est. Credite magis domesticis quam extraneis, notis quam ignotis, amicis veridicis quam inimicis maledicis. Credite mihi, qui et domestici, et noti et amici apud vos nomine glorior; qui etsi a communi mendacio, quo omnis homo mendax est, immanis esse non possum, absit tamen ut ibi non caveam mendacium, ubi cavere possum! |
| 7 | Conveni ipse hominem, audito quem supradixi rumore, et quae dicebantur proponens, ne veritatem diffiteretur paterne rogavi, admonui, adiuravi. Dixi me non ut perfidum mysterii rectorem, sed ut fidum commissorum custodem ad conscientiam eius velle accedere, nolle me patefactis animarum vulneribus illudere, sed mederi. Adieci quidquid ad eliciendam veritatem utile occurrere potuit, nec dissimulavi intima parietis, acutae interrogationis fossorio perscrutari. |
| 8 | Post quae omnia id responsi accepi, nunquam se amictu mendacii cor suum mihi velasse, nunquam velare proposuisse; certum se esse quod, si mentiretur mihi, mentiretur et Deo; de fide commissorum nil se dubitare; eorum quae dicebantur ita se esse immunem, ut, si velim, iniecta omnia securissime sacramento expurget. |
| 9 | Novi ipse a quibus, et quare et qualiter verba illa, quae scandalum vobis pepererunt, exorta, aucta, disseminata fuerunt. Quae si vobis per me ipsum libere colloqui licuisset, ad unguem exposuissem; et quam tenebrosa abysso, perspicuam mentis vestrae faciem, caligosa [caliginosa] mendacii nubes offendere conata sit, ad liquidum indicassem. Quod, cum potero, faciam. |
| 10 | Interim amplectendam mihi semper dilectionem vestram rogo, et per eam, quae nos in domo Dei unanimes fecit, obsecro, ne naevo mendacii Cluniacensis congregationis corpus deformare, non dico velitis, sed nec patiamini, quoniam non hoc illi uni ascribere, sed nobis, et singulis, et omnibus imputare, pudor ipse obiectae infamiae compelleret. |
| 11 | Quia cum dolet unum membrum, condolent omnia membra, et cum patitur unum membrum, compatiuntur omnia membra [I Cor. XII]. Nec aestimet sanctitas vestra, me ad defendendum monacho nostro episcopandi gradum hoc dicere, quoniam episcopari monachos nostros, nec novum, nec admirabile nobis est, cum tot, ut ipse nostis, de Ecclesia illa, famosa Ecclesiarum fulserint et fulgeant sidera, sed quia malum nomen diffamari super filia Israel, nec verus Israelita facere, nec verus Israelita potest sufferre. |
| 12 | Quod si Lingonensi Ecclesiae multi saeculares clerici, quorum nec multa religio, nec multa scientia eminebat, episcopali nomine non tantum patiente, sed etiam laudante Ecclesia olim principati sunt, quid indecens, si religiosae Ecclesiae religiosus, sapiens, litteratus monachus, inde in pontificem Lingonensem electus est, unde episcopales, archiepiscopales, patriarchales, et ipsa omnium vertex Ecclesiarum apostolica et Romana sedes, Patres sibi assumere consuerunt? |
| 13 | Quod si forte, ut totum quod sentio exhauriam, monachi monachos, religiosi religiosos, Cistercienses Cluniacenses verentur, et minus de illis, de quibus magna confidere deberent, confidunt, purgetur ista suspicio, et omne animal consimile sibi diligere, eique magis adhaerere, natura ipsa docente, discat. Unde si in animalibus tantum natura praevalet, in hominibus, et hoc monachis, non tantumdem auctor naturae valebit? |
| 14 | Diliget ergo, si monachus fuerit, Lingonensis episcopus Cistercienses et caeteros monachos, quia diligendo maius sibi lucrum, non diligendo maius sentiet detrimentum. Nec noster monachus aliud audebit quam nos facere diligendo videbit. |