monumenta.ch > Freculphus Lexoviensis > 19 > 1 > 18 > 15 > LIBER DVODECIMVS > LIBER DECIMVS SEXTVS > 6 > LIBER VNDECIMVS
Paulus Diaconus, Historia Romana, LIBER DECIMVS <<< >>> LIBER DVODECIMVS
Paulus Diaconus, Historia Romana, LIBER VNDECIMVS
1 Anno ab urbe condita millesimo centesimo octavo decimo Valentinianus tricesimus octavus, e Pannonia Civalensi editus, cum esset tribunus scutariorum, apud Niceam Augustus appellatus fratrem Valentem Constantinopolim in communionem regni adsumpsit.2 Huius pater Gratianus, mediocri stirpe ortus apud Cibalas, funarius appellatus est eo, quod uenalicium funem portanti quinque milites nequierint extorquere; eo merito adscitus in militiam usque ad praefecturae praetorianae potentiam conscendit; ob cuius apud milites commendationem Valentiniano imperium resistenti inlatum est.3 qui cum sub Iuliano Augusto Christianitatis integram fidem gereret, cum, ut dictum est, scutariorum tribunus esset, iussus ab imperatore sacrilego aut immolare idolis aut militia excedere sponte discessit; nec mora Iuliano interfecto Iovianoque mortuo, qui pro nomine Christi amiserat tribunatum, in locum persecutoris sui accepit imperium.4 qui cum iam anno tertio imperii cum Valente fratre ageret, Gratianum filium necdum bene puberem oratu socrus et uxoris Augustum creavit. 5 Eodem anno apud Atrebatas vera lana de nubibus pluviae mixta defluxit.6 Constantinopolim grande mirae magnitudinis decidens nonnullos hominum extinxit.7 his diebus Procopius apud Constantinopolim tyrannidem invadens apud Frygiam Salutarem extinctus est plurimique eius partis caesi atque proscripti sunt.8 circa haec tempora terrae motu per totum orbem facto mare litus egressum est, ut Siciliae multarumque insularum urbes concussae et subrutae innumerabiles populos ruinis obpresserint.9 Valens interea ab Eodoxio Arrianae haereseos episcopo baptizatus in saevissimam haeresim dilapsus est conatusque catholicos persequi fratris auctoritate conpressus est.10 ea tempestate Athanaricus rex Gothorum Christianos in gente sua crudelissime persecutus ad coronam martyrii sublimavit.11 Valentinianus Saxones gentem in Oceani litoribus et paludibus inviis sitam virtute atque agilitate terribilem Romanis finibus eruptionem meditantem in Francorum finibus oppressit.12 Burgundionum quoque plus quam octoginta milia armatorum ripae Rheni fluminis insederunt, qui tamen non multo post tempore Christiani effecti sunt.13 valentinus inter haec in Brittania antequam tyrannidem invaderet, oppressus est.14 Valentinianus vero anno imperii sui undecimo cum Sarmatae sese per Pannonias diffudissent easque vastarent, bellum in eos parans dum apud Brigitionem oppidum Quadorum legationi responderet, anno aevi quinto et quinquagesimo subita effusione sanguinis, quae Graece apoplexis vocatur, voce amissa sensu integer expiravit.15 quod quidem intemperantia cibi ac securitate, qua artus diffuderat, accedisse plures retulere.16 fuit autem imperator egregius, vultu decens, sollers ingenio, animo gravis, moribus Aureliano similis, sermone cultissimus, quamquam esset ad loquendum parcus, severus, vehemens, infestus vitiis maximeque avaritiae.17 severitatem tamen eius nimiam et parcitatem quidam crudelitatem et avaritiam interpretabantur; acer in his quae memoratus sum, Hadrianoque proximus, pingere venustissime, meminisse, nova arma meditari, fingere cera seu limo simulacra, prudenter uti locis temporibus sermone atque, ut breviter concludam, si ei foedis hominibus, quibus sese quasi fidissimis prudentissimisque dederat, carere aut probatis uti licuisset, perfectus haud dubie princeps enituisset. 18 Anno ab urbe condita millesimo centesimo vicesimo octavo Valens tricesimus nonus imperium Orientis quattuor annis Valentiniano mortuo tenuit, Gratiano Valentiniani filio in Occidentali parte regnante, qui sibi Valentinianum fratrem parvulum admodum socium creavit imperii.19 hic enim Valentinianus de Iustina secunda Valentiniani uxore natus erat; nam Valentinianus senior dudum laudante uxore sua pulchritudinem Iustinae sibi eam sociavit in matrimonio legesque propter illam concessit, ut omnis, qui voluisset, inpune bina matrimonia susciperent; nam ideo populosas fore gentes, quia hoc apud eas sollemne est.20 accepta ergo, ut diximus, Valentinianus Iustina edidit ex ipsa quattuor filios Valentinianum, quem sibi, ut praemisimus, Gratianus sociavit in regno, et Gratam Iustamque et Gallam. 21 Valens igitur impietatem, quam dudum meditatus fuerat, operibus explens lege data, ut monachi militarent, nolentes per tribunos et milites fustibus iussit interfici; quorum innumera multitudo per vastas tunc Aegypti solitudines effusa praecipueque apud Nitriam martyrii consecuta est palmam.22 ac per singulas ubique provincias adversus catholicas ecclesias et rectae fidei populos diversa sunt inlata incommoda.23 Interea in Africae partibus Firmus sese excitatis Maurorum gentibus regem constituens Africam Mauritaniamque vastavit.24 contra quem Theodosius Theodosii, qui post imperio praefuit, pater a Valentiniano missus effusas Maurorum gentes multis proeliis fregit, ipsum Firmum afflictum et oppressum ad mortem coegit; qui postquam experientissima providentia Africam composuisset, stimulante invidia iussus a Valente interfici apud Carthaginem baptizari in remissionem peccatorum praeoptavit ac demum gloriosa morte occumbens percussori iugulum ultro praebuit.25 Ea tempestate gens Hunnorum diu inaccessis seclusa montibus repentina rabie percita exarsit in Gothos eosque conturbatos ab antiquis sedibus expulit, Gothi transito Danuvio fugientes a Valente sine ulla foederis pactione suscepti sunt.26 deinde propter intolerabilem avaritiam Maximi ducis fame conpulsi in arma surgentes victo Valentis exercitu sese per Trachias infudere, omnia caedibus incendiisque vastantes.27 quibus cognitis Valens Antiochia egressus cum adversus Gothos exercitum aptaret, sera peccati paenitentia stimulatus episcopos ceterosque sanctos revocare de exiliis imperavit.28 denique lacrimabili cum Gothis bello commisso ad primum Gothorum impetum perturbatae Romanorum equitum turmae nudatos pedes deservere.29 qui mox eqvitatu hostium septi ac sagittarum nubibus obruti cum amentes metu huc illucque fugitarent, funditus interiere.30 ipse imperator cum sagitta saucius uersusque in fugam ob dolorem nimium saepe equo laberetur atque in vilissimam casulam deportatus esset, supervenientibus Gothis ignique supposito concrematus est. 31 deniquepetentibus Gothis, ut eis episcopos mitteret, a quibus fidei rudimenta susciperent, Valens doctores ad eos Arriani dogmatis misit, sicque universa illa gens Arriana effecta est.32 iusto itaque dei iudicio ab illis igne crematus est, quos ipse perfidiae succenderat igni.33 Gothi vero imperatore occiso iam securi ad urbem properant Constantinopolitanam, ubi tunc Dominica Augusta Valentis uxor multa pecunia plebi largita ab urbis vastatione hostem submovit, regnum cognatis fideliter viriliterqne servavit. 34 Anno ab urbe condita millesimo centesimo tricesimo secundo Gratianus quadragesimus ab Augusto post mortem Valentis sex annis imperium tenuit, quamvis iamdudum antea cum patruo Valente et cum Valentiniano fratre regnaret.35 igitur Gratianus admodum iuvenis cum inaestimabilem multitudinem hostium Romanis infusam finibus cerneret, fretus Christi potentia longe inpari militum numero sese in hostem dedit et continuo apud Argentariam oppidum Galliarum formidolosissimum bellum incredibili felicitate confecit; nam plus quam triginta milia Alamannorum minimo Romanorum detrimento in eo proelio interfecta narrantur.36 hoc denique ei recta fidei cultura contribuit; nam cum usque ad id tempus Italia Arrianae perfidiae morbo langueret, post Auxentii seram mortem cum Ambrosius ex pagano iudice subito apud Mediolanum divino nutu episcopus a cunctis fuisset electus moxque catholico baptismate tinctus praesul esset ordinatus cumque pro fide catholica libros Gratiano imperatori porrexisset ac veneratione, qua debuerat, susceptus esset, universa statim ad rectam fidem Italia repedavit. 37 eo tempore in Galliis apud Turonos multis beatissimus Martinus lampabat virtutibus totoque orbi doctrinis et scientia clarus apud Bethleem civitatem Palaestinae situs radiabat Hieronimus. 38 Porro Gratianus cum animadvertisset Traciam Daciamque tamquam genitales terras possidentibus Gothis Taifalisque atque omni pernicie atrocioribus Hunis et Alanis extremum Romano nomini periculum instare, eadem provisione, qua quondam legerat Nerva Hispanum virum Traianum, per quem res publica reparata est, accitum et ipse nihilominus aeque ab Hispania Theodosium faventibus cunctis apud Syrmium purpuram induit aetatis annum tertium tricesimumque agentem, Orientisque et Traciae simul imperio praefecit. 39 Itaque Theodosius afflictam rem publicam ira dei reparandam credidit misericordia dei; omnem fiduciam sui ad opem Christi conferens maximas illas Scythicas gentes formidatasque cunctis maioribus, Alexandro quoque illi Magno evitatas, at tunc extincto Romano exercitu Romanis equis armisque structissimas, hoc est Alanos Hunos et Gothos, incunctanter adgressus magnis multisque proeliis vicit.40 urbem Constantinopolim victor intravit et ne parvam ipsam Romani exercitus manum assidue bellando deterreret, foedus cum Athanarico rege Gothorum percussit.41 athanaricus Constantinopolim ad Theodosium venit, quem ille mira animi iocunditate et affectione suscepit.42 denique cum urbem Athanaricus intrasset et tam aedificia civitatis quamque exornati quasi ad diem festum populi frequentiam cerneret ac per singula mente inhaereret cumque deinceps imperatoris regiam ingressus obsequia officiaque diversa conspiceret: ‘Sine dubio’, inquit, ‘deus terrenus est imperator, contra quem quicunque manum levare nisus fuerit, ipse sui sanguinis reus existit’.43 nec mora tamen superveniente valitudine rebus excessit humanis; cuius exequias imperator ipse praecedens dignae eum tradidit sepulturae.44 at universae Gothorum gentes rege defuncto aspicientes virtutem benignitatemque Theodosii Romano sese imperio dederunt.45 in hisdem etiam diebus Parthi ceteraeque barbarae nationes Romano prius nomini inimicae ultro Constantinopolim ad Theodosium misere legatos pacemque supplices poposcerunt iunctumque cum eis foedus est.46 Interea cum Theodosius in Oriente subactis barbarorum gentibus Trachias tandem liberas ab hoste reddidisset et Archadium filium suum consortem fecisset imperii, Maximus vir quidem strenuus et probus atque Augusto dignus, nisi contra sacramenti fidem per tyrannidem emersisset, in Brittania invitus ab exercitu imperator creatus in Galliam transiit.47 at vero Gratianus dum exercitum neglegeret et paucos ex Alanis, quos ingenti auro ad se transtulerat, veteri ac Romano militi anteferret adeoque barbarorum comitatu et prope amicitia capi, ut nonnumquam eodem habitu iter faceret, odia contra se militum excitavit.48 Maximus ergo ab infensis Gratiano legionibus exceptus eundem subita incursione perterritum atque in Italiam transire meditantem dolis circumventum interfecit aetatis novem et viginti annos habentem fratremque eius Valentinianum Augustum Italia expulit.49 Valentinianus in Orientem refugiens a Theodosio paterna pietate susceptus mox etiam imperio restitutus est. 50 Fuit autem Gratianus litteris haud mediocriter institutus, carmen facere, ornate loqui, explicare controuersias rhetorum more, nihil aliud die noctuque agere quam spiculis meditari summaeque voluptatis divinaeque artis credere destinata ferire, parcus cibi somnique ac libidinis victor, cunctisque esset plenus bonis, si ad cognoscendam reipublicae gerendae scientiam animum intendisset, a qua prope alienus non modo voluntate sed etiam exercitio fuit.
Paulus Diaconus HOME
bnf5796.124 bnf5797.43 bsb47185.147 med6535.73 tbl2729.55v
Paulus Diaconus, Historia Romana, LIBER DECIMVS <<< >>> LIBER DVODECIMVS
monumenta.ch > Freculphus Lexoviensis > 19 > 1 > 18 > 15 > LIBER DVODECIMVS > LIBER DECIMVS SEXTVS > 6 > LIBER VNDECIMVS
© 2006 - 2026 Monumenta Informatik