monumenta.ch > Freculphus Lexoviensis > 19 > 1 > 18 > 15 > LIBER DVODECIMVS > LIBER DECIMVS SEXTVS > 6 > LIBER VNDECIMVS > LIBER PRIMVS > 18 > 1 > LIBER DECIMVS QVINTVS > > LIBER NONVS
Paulus Diaconus, Historia Romana, LIBER OCTAVVS <<< >>> LIBER DECIMVS
Paulus Diaconus, Historia Romana, LIBER NONVS
1 Post hunc Maximinus ex corpore militari primus ad imperium accessit sola militum voluntate, cum nulla senatus intercessisset auctoritas neque ipse senator esset.2 is bello adversus Germanos feliciter gesto cum a militibus imperator esset appellatus, a Puppieno Aquileia occisus est deserentibus eum militibus suis cum filio adhuc puero, cum quo imperaverat triennio et paucis diebus.3 Postea tres simul Augusti fuerunt, Puppienus Balbinus Gordianus, duo superiores obscurissimo genere, Gordianus nobilis, quippe cuius pater senior Gordianus consensu militum, cum proconsulatum Africae gereret, Maximiano imperante princeps fuisset electus.4 itaque cum Romam venissent, Balbinus et Puppienus in palatio interfecti sunt, soli Gordiano imperium reservatum.5 Gordianus admodum puer cum Tranquillinam Romae duxisset uxorem, Ianum geminum aperuit et ad Orientem profectus Parthis bellum intulit, qui iam moliebantur erumpere.6 quod quidem mox feliciter gessit proeliisque ingentibus Persas adflixit.7 rediens haud longe Romanis finibus interfectus est fraude Philippi, qui post eum imperavit.8 miles ei tumulum vicesimo miliario a Circesso, quod castrum nunc Romanorum est Eufrate inminens, aedificavit, exsequias Romam revexit, ipsum diuum appelavit.9 Philippi duo filius ac pater Gordiano occiso imperium invaserunt atque exercitu incolumi reducto ad Italiam ex Syria profecti sunt.10 his imperantibus millesimus annus Romae urbis ingenti ludorum apparatus spectaculorumque celebratus est.11 ambo deinde ab exercitu interfecti sunt, senior Philippus Veronae, Romae iunior.12 annis quinque imperaverunt.13 inter divos tamen relati sunt.14 ex quibus iunior Philippus adeo severi animi fuit, ut nullo cuiusquam commento ad ridendum solui potuerit patremque ludis saecularibus petulantius cachinnantem vultu aversato notaverit. 15 Post hos Decius e Pannonia inferiore Bubaliae natus imperium sumpsit.16 bellum civile, quod in Gallia motum fuerat, oppressit.17 filium suum Caesarem fecit.18 Romae lavacrum aedificavit.19 cum biennio imperassent ipse et filius, uterque in barbarico interfecti sunt.20 e quibus senior gurgite paludis submersus est ita ut nec cadaver eius potuerit inveniri; digno damnatus iudicio, qui persecutionem in Christianos movens inter ceteros beatissimum levitam et martyrem Laurentium extinxit.21 Mox imperatores creati sunt Gallus Hostilianus et Galli filius Volusianus.22 sub his Aemilianus in Moesia res novas molitus est; ad quem opprimendum cum ambo profecti essent, Interamnae interfecti sunt non completo biennio.23 nihil omnino clarum gesserunt.24 sola pestilentia et morbis atque aegritudinibus notus eorum principatus fuit.25 Aemilianus obscurissime natus obscurius imperavit, siquidem Maurus fuerat ac tertio mense extinctus est.26 Hinc Licinius Valerianus in Retia et Norico agens ab exercitu imperator et mox Augustus est factus.27 Gallienus quoque Romae a senatu Caesar est appellatus.28 horum imperium Romano nomini perniciosum et paene exitiabile fuit, ut vel infelicitate principum vel ignavia Germani Ravennam usque venirent.29 Valerianus in Mesopotamiam bellum gerens a Sapore Persarum rege superatus est, mox etiam captus apud Parthos ignobili aervitute consenuit.30 nam quamdiu vixit, rex eiusdem provinciae incurvato eo pedem cervicibus eius inponens solitus erat equum conscendere. 31 Gallienus cum adolescens factus esset Augustus, imperium primum feliciter mox commode ad ultimum perniciose gessit.32 nam iuvenis in Gallia et in Illyrico multa strenue fecit occiso apud Mursam Ingenuo, qui purpuram sumpserat, et Trebelliano.33 diu placidus et quietus mox in omnem lasciviam dissolutus tenendae rei publicae habenas probrosa ignavia et desperatione laxavit: Alamanni vastatis Gallis in Italiam penetraverunt, Dacia quae a Traiano ultra Danuvium fuerat adiecta tum amissa est, Graecia Macedonia Pontus Asia vastata per Gothos, Pannonia a Sarmatis Quadisque populata est, Germani usque ad Hispanias penetraverunt, Parthi Mesopotamia occupata Syriam sibi coeperant vindicare.34 Tam desperatis rebus et deleto paene imperio Romano Postumius in Gallia obscurissime natus purpuram sumpsit et per annos decem ita imperavit, ut consumptas paene provincias ingenti virtute moderatione reparaverit.35 qui seditione militum interfectus est, quod Magontiacum, qui adversus eum rebellaverat Lolliano res novas moliente, diripiendam militibus tradere noluisset.36 post eum Marius vilissimus opifex purpuram accepit et secundo die interfectus est.37 Victorinus postea Galliarum accepit imperium, vir strenuissimus, sed cum nimiae libidinis esset et matrimonia aliena corrumperet, Agrippinae occisus est actuario quodam dolum machinante imperii sui anno secundo.38 Huic successit Tetricus senator, qui Aquitaniam honore praesidis administrans absens a militibus imperator electus est et apud Burdigalam purpuram sumpsit.39 seditiones multas militum pertulit.40 sed dum haec in Gallia geruntur, in Oriente per Odenachum Persae victi sunt.41 defensa Syria recepta Mesopotamia usque ad Tesiphontem Odenachus penetravit.42 Ita Gallieno rem publicam deserente Romanum imperium in Occidente per Postumum, per Odenachum in Oriente servatum est.43 Gallienus interea Mediolani fraude Aureoli ducis sui cum Valeriano fratre occisus est imperii anno nono, Claudiusque ei successit a militibus electus a senatu appellatus Augustus.44 hic Gothos Illyricum Macedoniamque vastantes ingenti proelio vicit.45 parcus vir ac modestus et iusti tenax ac rei publicae gerendae idoneus, adversus trecenta milia Alamannorum haut procul a lacu Benaco in silva, quae Ligana dicitur, dimicans tantam multitudinem fudit, ut aegre pars dimidia superfuerit.46 qui tamen intra imperii biennium morbo interiit.47 divus appellatus est.48 senatus eum ingenti honore decoravit, scilicet ut in curia clipeus ipsi aureus item in Capitolio statua aurea poneretur.49 Quintillius post eum Claudii frater consensu militum imperator electus est, unicae moderationis vir et civilitatis, aequandus fratri vel praeferendus; consensu senatus appellatus Augustus.50 septimo decimo imperii die occisus est.51 Post eum Aurelianus suscepit imperium, Dacia Ripensi oriundus, vir in bello potens, animi tamen inmodici et ad crudelitatem propensioris quique Gothos strenuissime vicit. 52 haut dissimilis fuit Magno Alexandro seu Caesari dictatori; nam Romanum orbem triennio ab invasoribus receptavit, cum Alexander annis tredecim per victorias ingentes ad Indiam pervenerit et Gaius Caesar decennio subegerit Gallos adversum cives quadriennio congressus; iste in Italia tribus proeliis victor fuit apud Placentiam iuxta amnem Metaurum ac Fanum Fortunae, postremum Ticinensibus campis.53 huius tempore apud Dalmatas Septiminus imperator effectus mox a suis obtruncatur.54 iste primus apud Romanos diadema capiti innexuit gemmisque et aurata omni veste, quod adhuc fere incognitum Romanis moribus visebatur, usus est.55 hic muris validioribus urbem saepsit.56 templum Soli aedificavit, in quo infinitum auri gemmarumque constituit.57 porcinae carnis usum populo instituit. 58 superavit in Gallia Tetricum apud Catalaunos ipso Tetrico prodente exercitum suum, cuius adsiduas seditiones ferre non poterat.59 quin etiam per litteras occultas Aurelianum ita fuerat deprecatus, ut inter alia uersu Vergiliano uteretur: eripe me his invicte malis.60 quem Claudius correctorem Lucaniae provexit aspergens hominem eleganti ioco, sublimius habendum regere aliquam Italiae partem quam trans Alpes regnare. 61 Zenobiam quoque occiso Odenatho marito, qui Orientent tenebat, haud longe ab Antiochia sine gravi proelio cepit ingressusque Romam nobilem triumphum quasi receptor Orientis Occidentisque egit praecedentibus currum Tetrico et Zenobia.62 hoc imperante etiam in Urbe monetarii rebellaverunt vitiatis pecuniis et Felicissimo rationali interfecto, quos Aurelianus victos ultima crudelitate compescuit.63 plurimos nobiles capite damnavit.64 saevus et sanguinarius ac necessarius magis in quibusdam quam in nullo amabilis imperator.65 trux omni tempore, etiam filii sororis interfector, disciplinae tamen militaris et morum dissolutorum magna ex parte corrector.66 Provinciam Daciam, quam Traianus ultra Danuvium fecerat, intermisit vastata omni Illyrico et Moesia desperans eam posse retineri abductosque Romanos ex urbibus et agris Daciae in media Moesia collocavit appelavitque eam Daciam, quae nunc duas Moesias dividit et est dextera Danuvio in mare fluenti, cum antea fuerit in laeva.67 occiditur servi sui fraude, qui ad quosdam militares viros amicos ipsius nomina pertulit adnotata falso manum eius imitatus, tamquam Aurelianus ipsos pararet occidere; itaque ut praeveniretur, ab isdem interfectus est in itineris medio, quod inter Constantinopolim et Heracliam est stratae veteris; locus Caenophrurium appellatur.68 mors tamen eius inulta non fuit.69 meruit quoque inter divos referri.70 imperavit annos quinque menses sex. 71 Tacitus post hunc suscepit imperium, vir egregie moratus et rei publicae gerendae idoneus.72 nihil tamen potuit ostendere intra sextum mensem imperii morte praeventus.73 Florianus, qui Tacito successerat, duobus mensibus et diebus XX in imperio fuit neque quicquam dignum memoria egit.74 Post hunc Probus, vir inlustris gloria militari, ad administrationem rei publicae accessit.75 Gallias a barbaris occupatas ingenti proeliorum felicitate restituit, quosdam imperium usurpare conatos, scilicet Saturninum in Oriente, Proculum et Bonosum Agrippinae, certaminibus oppressit.76 vineas Gallos et Pannonios habere permisit, opere militari Almam montem apud Sirmium et Aureum apud Moesiam superiorem vineis conservit et provincialibus colendos dedit.77 hic cum bella innumera gessisset, pace parata dixit brevi milites necessarios non futuros.78 vir acer strenuus iustus et qui Aurelianum aequaret gloria militari, morum autem civilitate superaret.79 interfectus tamen est Sirmio tumultu militari in turri ferrata.80 imperavit annos sex menses quattuor. 81 Post hunc Carus est factus Augustus, Narbone natus in Gallia.82 is confestim Carinum et Numerianum filios Caesares fecit, cum quibus regnavit annis duobus sed dum bellum adversus Sarmatas gerit, nuntiato Persarum tumultu ad Orientem profectus res contra Persas nobiles gessit; ipsos proelio fudit, Sohenen et Tesifontem urbes notissimas cepit.83 et cum castra super Tigridem haberet, vi divini fulminis periit.84 Numerianus quoque filius eius, quem secum Caesarem ad Persas duxerat, adolescens egregiae indolis, cum oculorum dolore correptus in lecticula veheretur, inpulsore Apro, qui socer eius erat, per insidias occisus est.85 et cum dolo occultaretur ipsius mors, quousque Aper invadere possit imperium, foetore cadaveris prodita est; milites enim, qui eum sequebantur, putore commoti deductis lecticulae palleis post aliquot dies mortem eius notam habere potuerunt.86 interea Carinus, quem Caesarem ad Parthos proficiscens Carus in Illyrico Gallia Italia reliquerat, omnibus se sceleribus inquinavit: plurimos innoxios fictis criminibus occidit, matrimonia nobilia corrupit, condiscipulis quoque qui eum in auditorio verbi fatigatione taxaverunt perniciosus fuit; atque omnibus honoribus invisus non multo post poenas dedit.87 nam de Perside victor exercitus rediens cum Carum Augustum fulmine, Numerianum Caesarem insidiis perdidisset, Dioclitianum imperatorem creavit Dalmatia oriundum, virum obscurissime natum, adeo ut a plerisque scribae filius, a nunnullis Anuli senatoris libertinus fuisse credatur.88 Is primum militi in contione iuravit Numerianum nullo suo dolo interfectum, et cum iuxta eum Aper, qui Numeriano insidias fecerat, constitisset, in conspectu exercitus manu Diocletiani percussus est gladio.89 postea Carinum omnium odio et decertatione viventem apud Margum ingenti proelio vicit, proditum a se exercitu suo, quem fortiorem habebat, certe desertum, inter Viminacium atque Aureum montem.90 ita rerum Romanorum potitus, cum tumultum rusticani in Gallia concitassent et factioni suae Bacaudarum nomen inponerent, duces autem haberent Amandum et Aelianum, ad subigendos eos Maximianum Herculium Caesarem misit, qui levibus proeliis agrestes domuit et partem Galliae reformavit.91 per haec tempora etiam Carausius, qui vilissime natus serenae militiae ordinem famam egregiam fuerat consecutus, cum apud Bononiam per tractum Bellicae et Armorici pacandum mare accepisset, quod Franci et Saxones infestabant, multis barbaris saepe captis nec praeda integra aut provincialibus reddita aut imperatoribus missa cum suspicio esse coepisset consultu ab eo admitti barbaros, ut transeuntes cum praeda exciperet atque hac se occasione ditaret, a Maximiano iussus occidi purpuram sumpsit et Brittanias occupavit.92 Ita cum per omnem orbem terrarum res turbatae essent, Carausius in Brittaniis rebellaret, Achilleus in Aegypto, Africam Quinquegentiani infestarent, Narseus Orienti bellum inferret, Dioclitianus Maximianum Herculium ex Caesare fecit Augustum, Constantium et Maximianum Caesares, quorum Constantius per filiam nepos Claudii traditur, Maximianum Galerium etiam adfinitate coniungeret, Constantius privignam Herculi Theodoram accepit, ex qua postea sex liberos Constantini fratres habuit, Galerius filiam Dioclitiani Valeriam, ambo uxores habuerant repudiare conpulsi.93 cum Carausio tamen, cum bella frustra temptata essent contra virum rei militaris peritissimum, ad postremum pax convenit.94 eum post septennium Adlectus socius eius occidit, atque ipse post eum Brittanias triennio tenuit.95 qui ductu Asclepiodoti praefecti praetorio oppressus est.96 ita Brittaniae decimo anno receptae.97 per idem tempus a Constantio Caesare in Gallia bene pugnatum est.98 circa Lingonas die una adversam et secundam fortunam expertus est.99 nam cum repente barbaris ingruentibus intra civitatem esset coactus tam praecipiti necessitate, ut clausis portis in murum funibus tolleretur, vix quinque horis mediis adventante exercitu sexaginta fere milia Alamannorum cecidit.100 Maximianus quoque Augustus bellum in Africa profligavit domitis Quinquegentianis et ad pacem redactis.101 Dioclitianus obsessum Alexandriae Achilleum octavo fere mense superavit eumque interfecit.102 victoria acerbe usus est; totam Aegyptum gravibus proscriptionibus cedibusque foedavit.103 ea tamen occasione ordinavit provide multa et disposuit, quae ad nostram aetatem manent.104 Galerius Maximianus primum adversus Narseum proelium insecundum habuit inter Callinicum Carrasque congressus, cum inconsulte magis quam ignave dimicasset; admodum enim parva manu cum copiosissimo hoste commisit.105 pulsus igitur et ad Dioclitianum profectus cum ei in itinere occurrisset, tanta insolentia a Dioclitiano fertur exceptus, ut per aliquot passuum milia purpuratus tradatur ad vehiculum cucurrisse.106 mox tamen per Illyricum Moesiamque contractis copiis rursus cum Narseo Hormisde et Saporis avo in Armenia maiore pugnavit successu ingenti nec minore consilio, simul fortitudine, quippe qui etiam speculatoris munus cum altero aut tertio equite susceperit.107 pulso Narseo castra eius diripuit, uxores sorores liberos cepit infinitam extrinsecus Persarum nobilitatem gazam Persicam copiosissimam.108 ipsum in ultimi regni solitudines egit.109 quare ad Dioclitianum in Mesopotamiam cum praesidiis tamen morantem ovans regressus ingenti honore susceptus est.110 varia deinceps et simul et viritim bella gesserunt Carpis et Basternis subactis, Sarmatis victis, quorum nationum ingentes captivorum copias in Romanis finibus locaverunt.111 Dioclitianus moratus callide fuit, sagax praeterea et admodum subtilis ingenio et qui severitatem suam aliena invidia vellet explere.112 diligentissimus tamen et sollertissimus princeps, etsi imperio Romano primus regiae consuetudinis formam magis quam Romanae libertatis invexerat, adorarique se iussit, cum ante eum cuncti salutarentur.113 ornamenta gemmarum vestibus calciamentisque indidit.114 nam prius imperii insigne in clamide purpurea tantum erat, reliqua communia.115 Herculius autem propalam ferus et incivilis ingenii, asperitatem suam etiam vultus horrore significans.116 hic naturae suae indulgens Dioclitiano in omnibus et saevioribus consiliis obsecutus.117 cum tamen ingravescente aevo parum se idoneum Dioclitianus moderando imperio esse sentiret, auctor Herculio fuit, ut in vitam privatam concederent et stationem tuendae rei publicae viridioribus iunioribusque mandarent; cui aegre collega obtemperavit.118 tamen uterque uno die privato habitu imperii insigne mutavit, Nicomediae Dioclitianus, Herculius Mediolani, post triumphum inclitum, quem Romae ex numerosis gentibus pompa ferculorum illustri, qua Narsei coniuges sororesque et liberi ante currum ducti sunt.119 concesserunt tamen Salonam unus, alter in Licaonia.120 Dioclitianus privatus in villa, quae haud procul a Salonis est, praeclaro otio senuit. 121 qui dum ab Herculio atque Galerio ad recipiendum imperium rogaretur, tamquam pestem aliquam detestans in hunc modum respondit: ‘utinam Salonae possetis visere olera nostrismanibus instituta, profecto numquam istud temptandum iudicaretis’.122 vixit annos sexaginta octo, ex quis communi habitu prope novem egit.123 morte consumptus est, ut satis patuit, per formidinem voluntariam; cum a Constantino atque Licinio vocatus ad festa nuptiarum per senectam, quominus interesse valeret, excusavisset, rescriptis minacibus acceptis, quibus increpabatur Maxentio favisse ac Maximino favere, suspectans necem dedecorosam venenum dicitur hausisse.124 inusitata virtute usus, ut solus omnium post conditum Romanum imperium ex tanto fastigio sponte ad privatae vitae statum civilitatemque remearet; contigit igitur ei, quod nulli post natos hommes, ut, cum privatus obisset, inter divos tamen referretur.
Paulus Diaconus HOME
bnf5796.104 bnf5797.35 bsb47185.118 med6535.67 tbl2729.55v
Paulus Diaconus, Historia Romana, LIBER OCTAVVS <<< >>> LIBER DECIMVS
monumenta.ch > Freculphus Lexoviensis > 19 > 1 > 18 > 15 > LIBER DVODECIMVS > LIBER DECIMVS SEXTVS > 6 > LIBER VNDECIMVS > LIBER PRIMVS > 18 > 1 > LIBER DECIMVS QVINTVS > > LIBER NONVS
© 2006 - 2026 Monumenta Informatik