Ovidius, Tristia, Liber V
| 1 | Hunc quoque de Getico, nostri studiose, libellum |
| 2 | litore praemissis quattuor adde meis. |
| 3 | Hic quoque talis erit, qualis fortuna poetae: |
| 4 | invenies toto carmine dulce nihil. |
| 5 | Flebilis ut noster status est, ita flebile carmen, |
| 6 | materiae scripto conveniente suae. |
| 7 | Integer et laetus laeta et iuvenalia lusi: |
| 8 | illa tamen nunc me composuisse piget. |
| 9 | ut cecidi, subiti perago praeconia casus, |
| 10 | sumque argumenti conditor ipse mei. |
| 11 | utque iacens ripa deflere Caystrius ales |
| 12 | dicitur ore suam deficiente necem, |
| 13 | sic ego, Sarmaticas longe proiectus in oras, |
| 14 | efficio tacitum ne mihi funus eat. |
| 15 | Delicias siquis lascivaque carmina quaerit, |
| 16 | praemoneo, non est scripta quod ista legat. |
| 17 | Aptior huic Gallus blandique Propertius oris, |
| 18 | aptior, ingenium come, Tibullus erit. |
| 19 | Atque utinam numero non nos essemus in isto! |
| 20 | ei mihi, cur umquam Musa iocata mea est? |
| 21 | Sed dedimus poenas, Scythicique in finibus Histri |
| 22 | ille pharetrati lusor Amoris abest. |
| 23 | Quod superest, animos ad publica carmina flexi, |
| 24 | et memores iussi nominis esse mei. |
| 25 | Si tamen ex vobis aliquis tam multa requiret, |
| 26 | unde dolenda canam, multa dolenda tuli. |
| 27 | Non haec ingenio, non haec componimus arte: |
| 28 | materia est propriis ingeniosa malis. |
| 29 | Et quota fortunae pars est in carmine nostrae? |
| 30 | Felix, qui patitur quae numerare potest! |
| 31 | Quot frutices silvae, quot flavas Thybris harenas, |
| 32 | mollia quot Martis gramina campus habet, |
| 33 | tot mala pertulimus, quorum medicina quiesque |
| 34 | nulla nisi in studio est Pieridumque mora. |
| 35 | 'Quis tibi, Naso, modus lacrimosi carminis?' inquis: |
| 36 | idem, fortunae qui modus huius erit. |
| 37 | Quod querar, illa mihi pleno de fonte ministrat, |
| 38 | nec mea sunt, fati verba sed ista mei. |
| 39 | At mihi si cara patriam cum coniuge reddas, |
| 40 | sint vultus hilares, simque quod ante fui. |
| 41 | Lenior invicti si sit mihi Caesaris ira, |
| 42 | carmina laetitiae iam tibi plena dabo. |
| 43 | Nec tamen ut lusit, rursus mea littera ludet: |
| 44 | sit semel illa ioco luxuriata meo. |
| 45 | Quod probet ipse, canam. Poenae modo parte levata |
| 46 | barbariam rigidos effugiamque Getas. |
| 47 | Interea nostri quid agant, nisi triste, libelli? |
| 48 | Tibia funeribus convenit ista meis. |
| 49 | 'At poteras' inquis 'melius mala ferre silendo, |
| 50 | et tacitus casus dissimulare tuos.' |
| 51 | Exigis ut nulli gemitus tormenta sequantur, |
| 52 | acceptoque gravi vulnere flere vetas? |
| 53 | Ipse Perilleo Phalaris permisit in aere |
| 54 | edere mugitus et bovis ore queri. |
| 55 | Cum Priami lacrimis offensus non sit Achilles, |
| 56 | tu fletus inhibes, durior hoste, meos? |
| 57 | Cum faceret Nioben orbam Latonia proles, |
| 58 | non tamen et siccas iussit habere genas. |
| 59 | Est aliquid, fatale malum per verba levare: |
| 60 | hoc querulam Procnen Halcyonenque facit. |
| 61 | Hoc erat, in gelido quare Poeantius antro |
| 62 | voce fatigaret Lemnia saxa sua. |
| 63 | Strangulat inclusus dolor atque exaestuat intus, |
| 64 | cogitur et vires multiplicare suas. |
| 65 | Da veniam potius, vel totos tolle libellos, |
| 66 | sic mihi quod prodest si tibi, lector, obest. |
| 67 | Sed neque obesse potest, ulli nee scripta fuerunt |
| 68 | nostra nisi auctori perniciosa suo. |
| 69 | 'At mala sunt.' Fateor. Quis te mala sumere cogit? |
| 70 | Aut quis deceptum ponere sumpta vetat? |
| 71 | Ipse nec emendo, sed ut hic deducta legantur; |
| 72 | non sunt illa suo barbariora loco. |
| 73 | Nec me Roma suis debet conferre poetis: |
| 74 | inter Sauromatas ingeniosus eram. |
| 75 | Denique nulla mihi captatur gloria, quaeque |
| 76 | ingeniis stimulos subdere fama solet. |
| 77 | Nolumus assiduis animum tabescere curis, |
| 78 | quae tamen irrumpunt quoque vetantur eunt. |
| 79 | Cur scribam, docui. Cur mittam, quaeritis, isto? |
| 80 | vobiscum cupio quolibet esse modo. |
| 81 | Ecquid ubi e Ponto nova venit epistula, palles, |
| 82 | et tibi sollicita solvitur illa manu? |
| 83 | Pone metum, valeo; corpusque, quod ante laborum |
| 84 | inpatiens nobis invalidumque fuit, |
| 85 | sufficit, atque ipso vexatum induruit usu. |
| 86 | An magis infirmo non vacat esse mihi? |
| 87 | Mens tamen aegra iacet, nec tempore robora sumpsit, |
| 88 | affectusque animi, qui fuit ante, manet. |
| 89 | Quaeque mora spatioque suo coitura putavi |
| 90 | vulnera non aliter quam modo facta dolent. |
| 91 | Scilicet exiguis prodest annosa vetustas; |
| 92 | grandibus accedunt tempore damna malis. |
| 93 | Paene decem totis aluit Poeantius annis |
| 94 | pestiferum tumido vulnus ab angue datum. |
| 95 | Telephus aeterna consumptus tabe perisset, |
| 96 | si non, quae nocuit, dextra tulisset opem. |
| 97 | Et mea, si facinus nullum commisimus, opto, |
| 98 | vulnera qui fecit, facta levare velit, |
| 99 | contentusque mei iam tandem parte doloris |
| 100 | exiguum pleno de mare demat aquae. |
| 101 | Detrahat ut multum, multum restabit acerbi, |
| 102 | parsque meae poenae totius instar erit. |
| 103 | Litora quot conchas, quot amoena rosaria flores, |
| 104 | quotve soporiferum grana papaver habet, |
| 105 | silva feras quot alit, quot piscibus unda natatur, |
| 106 | quot tenerum pennis aera pulsat avis, |
| 107 | tot premor adversis: quae si conprendere coner, |
| 108 | Icariae numerum dicere coner aquae. |
| 109 | utque viae casus, ut amam pericula ponti, |
| 110 | ut taceam strictas in mea fata manus, |
| 111 | barbara me tellus orbisque novissima magni |
| 112 | sustinet et saevo cinctus ab hoste locus. |
| 113 | Hinc ego traicerer (neque enim mea culpa cruenta est) |
| 114 | esset, quae debet, si tibi cura mei. |
| 115 | Ille deus, bene quo Romana potentia nixa est, |
| 116 | saepe suo victor lenis in hoste fuit. |
| 117 | Quid dubitas et tuta times? Accede rogaque: |
| 118 | Caesare nil ingens mitius orbis habet. |
| 119 | Me miserum! Quid agam, si proxima quaeque relinquunt? |
| 120 | Subtrahis effracto tu quoque colla iugo? |
| 121 | Quo ferar? unde petam lassis solacia rebus? |
| 122 | Ancora iam nostram non tenet ulla ratem. |
| 123 | Videris. Ipse sacram, quamvis invisus, ad aram |
| 124 | confugiam: nullas summovet ara manus. |
| 125 | Alloquor en absens absentia numina supplex, |
| 126 | si fas est homini cum Iove posse loqui. |
| 127 | Arbiter inperii, quo certum est sospite cunctos |
| 128 | Ausoniae curam gentis habere deos, |
| 129 | o decus, o patriae per te florentis imago, |
| 130 | o vir non ipso, quem regis, orbe minor |
| 131 | (sic habites terras et te desideret aether, |
| 132 | sic ad pacta tibi sidera tardus eas) |
| 133 | parce, precor, minimamque tuo de fulmine partem |
| 134 | deme: satis poenae, quod superabit, erit. |
| 135 | Ira quidem moderata tua est, vitamque dedisti, |
| 136 | nec mihi ius civis nec mihi nomen abest, |
| 137 | nec mea concessa est aliis fortuna, nec exul |
| 138 | edicti verbis nominor ipse tui. |
| 139 | Omniaque haec timui, quia me meruisse videbam; |
| 140 | sed tua peccato lenior ira meo est. |
| 141 | Arva relegatum iussisti visere Ponti, |
| 142 | et Scythicum profuga scindere puppe fretum. |
| 143 | Iussus ad Euxini deformia litora veni |
| 144 | aequoris (haec gelido terra sub axe iacet) |
| 145 | nec me tam cruciat numquam sine frigore caelum, |
| 146 | glaebaque canenti semper obusta gelu, |
| 147 | nesciaque est vocis quod barbara lingua Latinae, |
| 148 | Graecaque quod Getico victa loquela sono est, |
| 149 | quam quod finitimo cinctus premor undique Marte, |
| 150 | vixque brevis tutum murus ab hoste facit. |
| 151 | Pax tamen interdum est, pacis fiducia numquam. |
| 152 | Sic hic nunc patitur, nunc timet arma locus. |
| 153 | Hinc ego dum muter, vel me Zanclaea Charybdis |
| 154 | devoret atque suis ad Styga mittat aquis, |
| 155 | vel rapidae flammis urar patienter in Aetnae, |
| 156 | vel freta Leucadii mittar in alta dei. |
| 157 | Quod petimus, poena est: neque enim miser esse recuso, |
| 158 | sed precor ut possim tutius esse miser. |
| 159 | Illa dies haec est, qua te celebrare poetae, |
| 160 | si modo non fallunt tempora, Bacche, solent, |
| 161 | festaque odoratis innectunt tempora sertis, |
| 162 | et dicunt laudes ad tua vina tuas. |
| 163 | Inter quos, memini, dum me mea fata sinebant, |
| 164 | non invisa tibi pars ego saepe fui, |
| 165 | quem nunc suppositum stellis Cynosuridos Ursae |
| 166 | iuncta tenet crudis Sarmatis ora Getis. |
| 167 | Quique prius mollem vacuamque laboribus egi |
| 168 | in studiis vitam Pieridumque choro, |
| 169 | nunc procul a patria Geticis circumsonor armis, |
| 170 | multa prius pelago multaque passus humo. |
| 171 | Sive mihi casus sive hoc dedit ira deorum, |
| 172 | nubila nascenti seu mihi Parca fuit, |
| 173 | tu tamen e sacris hederae cultoribus unum |
| 174 | numine debueras sustinuisse tuo. |
| 175 | An dominae fati quicquid cecinere sorores, |
| 176 | omne sub arbitrio desinit esse dei? |
| 177 | Ipse quoque aetherias meritis invectus es arces, |
| 178 | quo non exiguo facta labore via est. |
| 179 | Nec patria est habitata tibi, sed adusque nivosum |
| 180 | Strymona venisti Marticolamque Geten, |
| 181 | Persidaque et lato spatiantem flumine Gangen, |
| 182 | et quascumque bibit decolor Indus aquas. |
| 183 | Scilicet hanc legem nentes fatalia Parcae |
| 184 | stamina bis genito bis cecinere tibi. |
| 185 | Me quoque, si fas est exemplis ire deorum, |
| 186 | ferrea sors vitae difficilisque premit. |
| 187 | Illo nec levius cecidi, quem magna locutum |
| 188 | reppulit a Thebis Iuppiter igne suo. |
| 189 | ut tamen audisti percussum fulmine vatem, |
| 190 | admonitu matris condoluisse potes, |
| 191 | et potes aspiciens circum tua sacra poetas |
| 192 | 'nescioquis nostri' dicere 'cultor abest.' |
| 193 | Fer, bone Liber, opem: sic altera degravet ulmum |
| 194 | vitis et incluso plena sit uva mero, |
| 195 | sic tibi cum Bacchis Satyrorum gnava iuventus |
| 196 | adsit, et attonito non taceare sono, |
| 197 | ossa bipenniferi sic sint male pressa Lycurgi, |
| 198 | impia nec poena Pentheos umbra vacet, |
| 199 | sic micet aeternum vicinaque sidera vincat |
| 200 | coniugis in caelo clara corona tuae: |
| 201 | huc ades et casus releves, pulcherrime, nostros, |
| 202 | unum de numero me memor esse tuo. |
| 203 | Sunt dis inter se commercia. Flectere tempta |
| 204 | Caesareum numen numine, Bacche, tuo. |
| 205 | Vos quoque, consortes studii, pia turba, poetae, |
| 206 | haec eadem sumpto quisque rogate mero. |
| 207 | Atque aliquis vestrum, Nasonis nomine dicto, |
| 208 | opponat lacrimis pocula mixta suis, |
| 209 | admonitusque mei, cum circumspexerit omnes, |
| 210 | dicat 'ubi est nostri pars modo Naso chori?' |
| 211 | Idque ita, si vestrum merui candore favorem, |
| 212 | nullaque iudicio littera laesa meo est, |
| 213 | si, veterum digne veneror cum scripta virorum, |
| 214 | proxima non illis esse minora reor. |
| 215 | Sic igitur dextro faciatis Apolline carmen: |
| 216 | quod licet, inter vos nomen habete meum. |
| 217 | Litore ab Euxino Nasonis epistula veni, |
| 218 | lassaque facta mari lassaque facta via, |
| 219 | qui mihi flens dixit 'tu, cui licet, aspice Romam. |
| 220 | Heu quanto melior sors tua sorte mea est!' |
| 221 | Flens quoque me scripsit: nec qua signabar, ad os est |
| 222 | ante, sed ad madidas gemma relata genas. |
| 223 | Tristitiae causam siquis cognoscere quaerit, |
| 224 | ostendi solem postulat ille sibi, |
| 225 | nec frondem in silvis, nec aperto mollia prato |
| 226 | gramina, nec pleno flumine cernit aquam; |
| 227 | quid Priamus doleat, mirabitur, Hectore rapto, |
| 228 | quidve Philoctetes ictus ab angue gemat. |
| 229 | Di facerent utinam talis status esset in illo, |
| 230 | ut non tristitiae causa dolenda foret! |
| 231 | Fert tamen, ut debet, casus patienter amaros, |
| 232 | more nec indomiti frena recusat equi. |
| 233 | Nec fore perpetuam sperat sibi numinis iram, |
| 234 | conscius in culpa non scelus esse sua. |
| 235 | Saepe refert, sit quanta dei clementia, cuius |
| 236 | se quoque in exemplis adnumerare solet: |
| 237 | nam, quod opes teneat patrias, quod nomina civis, |
| 238 | denique quod vivat, munus habere dei. |
| 239 | Te tamen (o, si quid credis mihi, carior illi |
| 240 | omnibus) in toto pectore semper habet; |
| 241 | teque Menoetiaden, te, qui comitatus Oresten, |
| 242 | te vocat Aegiden Euryalumque suum. |
| 243 | Nec patriam magis ille suam desiderat et quae |
| 244 | plurima cum patria sentit abesse sibi, |
| 245 | quam vultus oculosque tuos, o dulcior illo |
| 246 | melle, quod in ceris Attica ponit apis. |
| 247 | Saepe etiam maerens tempus reminiscitur illud, |
| 248 | quod non praeventum morte fuisse dolet; |
| 249 | cumque alii fugerent subitae contagia cladis, |
| 250 | nec vellent ictae limen adire domus, |
| 251 | te sibi cum paucis meminit mansisse fidelem, |
| 252 | si paucos aliquis tresve duosve vocat. |
| 253 | Quamvis attonitus, sensit tamen omnia, nec te |
| 254 | se minus adversis indoluisse suis. |
| 255 | Verba solet vultumque tuum gemitusque referre, |
| 256 | et te flente suos emaduisse sinus: |
| 257 | quam sibi praestiteris, qua consolatus amicum |
| 258 | sis ope, solandus cum simul ipse fores. |
| 259 | Pro quibus affirmat fore se memoremque piumque, |
| 260 | sive diem videat sive tegatur humo, |
| 261 | per caput ipse suum solitus iurare tuumque, |
| 262 | quod scio non illi vilius esse suo. |
| 263 | Plena tot ac tantis referetur gratia factis, |
| 264 | nec sinet ille tuos litus arare boves. |
| 265 | Fac modo, constanter profugum tueare: quod ille, |
| 266 | qui bene te novit, non rogat, ipsa rogo. |
| 267 | Annuus assuetum dominae natalis honorem |
| 268 | exigit: ite manus ad pia sacra meae. |
| 269 | Sic quondam festum Laertius egerat heros |
| 270 | forsan in extremo coniugis orbe diem. |
| 271 | Lingua favens adsit, nostrorum oblita malorum, |
| 272 | quae, puto, dedidicit iam bona verba loqui: |
| 273 | quaeque semel toto vestis mihi sumitur anno, |
| 274 | sumatur fatis discolor alba meis; |
| 275 | araque gramineo viridis de caespite fiat, |
| 276 | et velet tepidos nexa corona focos. |
| 277 | da mihi tura, puer, pingues facientia flammas, |
| 278 | quodque pio fusum stridat in igne merum. |
| 279 | Optime natalis! Quamvis procul absumus, opto |
| 280 | candidus huc venias dissimilisque meo, |
| 281 | si quod et instabat dominae miserabile vulnus |
| 282 | sit perfuncta meis tempus in omne malis; |
| 283 | quaeque gravi nuper plus quam quassata procella est, |
| 284 | quod superest, tutum per mare navis eat. |
| 285 | Illa domo nataque sua patriaque fruatur |
| 286 | (erepta haec uni sit satis esse mihi) |
| 287 | quatenus et non est in caro coniuge felix |
| 288 | pars vitae tristi cetera nube vacet. |
| 289 | Vivat, ametque virum, quoniam sic cogitur, absens, |
| 290 | consumatque annos, sed diuturna, suos. |
| 291 | Adicerem et nostros, sed ne contagia fati |
| 292 | corrumpant timeo, quos agit ipsa, mei. |
| 293 | Nil homini certum est. Fieri quis posse putaret, |
| 294 | ut facerem in mediis haec ego sacra Getis? |
| 295 | Aspice ut aum tamen fumos e ture coortos |
| 296 | in partes Italas et loca dextra ferat. |
| 297 | Sensus inest igitur nebulis, quas exigit ignis: |
| 298 | consilio fugiunt aethera, Ponte, tuum. |
| 299 | Consilio, commune sacrum cum fiat in ara |
| 300 | fratribus, alterna qui periere manu, |
| 301 | ipsa sibi discors, tamquam mandetur ab illis, |
| 302 | scinditur in partes atra favilla duas. |
| 303 | Hoc, memini, quondam fieri non posse loquebar, |
| 304 | et me Battiades iudice falsus erat: |
| 305 | omnia nunc credo, cum tu non stultus ab Arcto |
| 306 | terga vapor dederis Ausoniamque petas. |
| 307 | Haec ergo lux est, quae si non orta fuisset, |
| 308 | nulla fuit misero festa videnda mihi. |
| 309 | Edidit haec mores illis heroisin aequos, |
| 310 | quis erat Eetion Icariusque pater. |
| 311 | Nata pudicitia est, virtus probitasque, fidesque, |
| 312 | at non sunt ista gaudia nata die, |
| 313 | sed labor et curae fortunaque moribus inpar, |
| 314 | iustaque de viduo paene querela toro. |
| 315 | Scilicet adversis probitas exercita rebus |
| 316 | tristi materiam tempore laudis habet. |
| 317 | Si nihil infesti durus vidisset Ulixes, |
| 318 | Penelope felix sed sine laude foret. |
| 319 | Victor Echionias si vir penetrasset in arces, |
| 320 | forsitan Evadnen vix sua nosset humus. |
| 321 | Cum Pelia genitae tot sint, cur nobilis una est? |
| 322 | Nempe fuit misero nupta quod una viro. |
| 323 | Effice ut Iliacas tangat prior alter harenas, |
| 324 | Laudamia nihil cur referatur erit. |
| 325 | Et tua, quod malles, pietas ignota maneret, |
| 326 | implerent venti si mea vela sui. |
| 327 | Di tamen et Caesar dis accessure, sed olim, |
| 328 | aequarint Pylios cum tua fata dies, |
| 329 | non mihi, qui poenam fateor meruisse, sed illi |
| 330 | parcite, quae nullo digna dolore dolet. |
| 331 | Tu quoque, nostrarum quondam fiducia rerum, |
| 332 | qui mihi confugium, qui mihi portus eras, |
| 333 | tu quoque suscepti curam dimittis amici, |
| 334 | officiique pium tam cito ponis onus? |
| 335 | sarcina sum, fateor, quam si non tempore nostro |
| 336 | depositurus eras, non subeunda fuit. |
| 337 | Fluctibus in mediis navem, Palinure, relinquis? |
| 338 | Ne fuge, neve tua sit minor arte fides. |
| 339 | Numquid Achilleos inter fera proelia fidi |
| 340 | deseruit levitas Automedontis equos? |
| 341 | Quem semel excepit, numquam Podalirius aegro |
| 342 | promissam medicae non tulit artis opem. |
| 343 | Turpius eicitur, quam non admittitur hospes |
| 344 | quae patuit, dextrae firma sit ara meae. |
| 345 | Nil nisi me solum primo tutatus es; at nunc |
| 346 | me pariter serva iudiciumque tuum, |
| 347 | si modo non aliqua est in me nova culpa, tuamque |
| 348 | mutarunt subito crimina nostra fidem. |
| 349 | Spiritus hic, Scythica quem non bene ducimus aura, |
| 350 | quod cupio, membris exeat ante meis, |
| 351 | quam tua delicto stringantur pectora nostro, |
| 352 | et videar merito vilior esse tibi. |
| 353 | Non adeo toti fatis urgemur iniquis, |
| 354 | ut mea sit longis mens quoque mota malis. |
| 355 | Finge tamen motam, quotiens Agamemnone natum |
| 356 | dixisse in Pyladen improba verba putas? |
| 357 | Nec procul a vero est quin et pulsarit amicum: |
| 358 | mansit in officiis non minus ille suis. |
| 359 | Hoc est cum miseris solum commune beatis, |
| 360 | ambobus tribui quod solet obsequium: |
| 361 | ceditur et caecis et quos praetexta verendos |
| 362 | virgaque cum verbis inperiosa facit. |
| 363 | Si mihi non parcis, fortunae parcere debes: |
| 364 | non habet in nobis ullius ira locum. |
| 365 | Elige nostrorum minimum minimumque laborum, |
| 366 | isto, quod reris, grandius illud erit. |
| 367 | Quam multa madidae celantur harundine fossae, |
| 368 | florida quam multas Hybla tuetur apes, |
| 369 | quam multae gracili terrena sub horrea ferre |
| 370 | limite formicae grana reperta solent, |
| 371 | tam me circumstat densorum turba malorum. |
| 372 | Crede mihi, vero est nostra querela minor. |
| 373 | His qui contentus non est, in litus harenas, |
| 374 | in segetem spicas, in mare fundat aquas. |
| 375 | Intempestivos igitur compesce tumores, |
| 376 | vela nec in medio desere nostra mari. |
| 377 | Quam legis, ex illa tibi venit epistula terra, |
| 378 | latus ubi aequoreis additur Hister aquis. |
| 379 | Si tibi contingit cum dulci vita salute, |
| 380 | candida fortunae pars manet uria meae. |
| 381 | Scilicet, ut semper, quid agam, carissime, quaeris, |
| 382 | quamvis hoc vel me scire tacente potes. |
| 383 | Sum miser, haec brevis est nostrorum summa malorum, |
| 384 | quisquis et offenso Caesare vivit, erit. |
| 385 | Turba Tomitanae quae sit regionis et inter |
| 386 | quos habitem mores, discere cura tibi est? |
| 387 | Mixta sit haec quamvis inter Graecosque Getasque, |
| 388 | a male pacatis plus trahit ora Getis. |
| 389 | Sarmaticae maior Geticaeque frequentia gentis |
| 390 | per medias in equis itque reditque vias. |
| 391 | In quibus est nemo, qui non coryton et arcum |
| 392 | telaque vipereo lurida felle gerat. |
| 393 | Vox fera, trux vultus, verissima Martis imago, |
| 394 | non coma, non ulla barba resecta manu, |
| 395 | dextera non segnis fixo dare vulnera cultro, |
| 396 | quem iunctum lateri barbarus omnis habet. |
| 397 | Vivit in his heu nunc, lusorum oblitus amorum, |
| 398 | hos videt, hos vates audit, amice, tuus: |
| 399 | atque utinam vivat non et moriatur in illis, |
| 400 | absit ab invisis et tamen umbra locis. |
| 401 | Carmina quod pleno saltari nostra theatro, |
| 402 | versibus et plaudi scribis, amice, meis, |
| 403 | nil equidem feci (tu scis hoc ipse) theatris, |
| 404 | Musa nec in plausus ambitiosa mea est. |
| 405 | Non tamen ingratum est, quodcumque oblivia nostri |
| 406 | impedit et profugi nomen in ora refert. |
| 407 | Quamvis interdum, quae me laesisse recordor, |
| 408 | carmina devoveo Pieridasque meas, |
| 409 | cum bene devovi, nequeo tamen esse sine illis |
| 410 | vulneribusque meis tela cruenta sequor, |
| 411 | quaeque modo Euboicis lacerata est fluctibus, audet |
| 412 | Graia Capheream currere puppis aquam. |
| 413 | Nec tamen, ut lauder, vigilo curamque futuri |
| 414 | nominis, utilius quod latuisset, ago. |
| 415 | Detineo studiis animum falloque dolores, |
| 416 | experior curis et dare verba meis. |
| 417 | Quid potius faciam desertis solus in oris, |
| 418 | quamve malis aliam quaerere coner opem? |
| 419 | Sive locum specto, locus est inamabilis, et quo |
| 420 | esse nihil toto tristius orbe potest, |
| 421 | sive homines, vix sunt homines hoc nomine digni, |
| 422 | quamque lupi, saevae plus feritatis habent. |
| 423 | Non metuunt leges, sed cedit viribus aequum, |
| 424 | victaque pugnaci iura sub ense iacent. |
| 425 | Pellibus et laxis arcent mala frigora bracis, |
| 426 | oraque sunt longis horrida tecta comis. |
| 427 | In paucis remanent Graecae vestigia linguae, |
| 428 | haec quoque iam Getico barbara facta sono. |
| 429 | unus in hoc nemo est populo, qui forte Latine |
| 430 | quaelibet e medio reddere verba queat. |
| 431 | Ille ego Romanus vates (ignoscite, Musae) |
| 432 | Sarmatico cogor plurima more loqui. |
| 433 | En pudet et fateor, iam desuetudine longa |
| 434 | vix subeunt ipsi verba Latina mihi. |
| 435 | Nec dubito quin sint et in hoc non pauca libello |
| 436 | barbara: non hominis culpa, sed ista loci. |
| 437 | Ne tamen Ausoniae perdam commercia linguae, |
| 438 | et fiat patrio vox mea muta sono, |
| 439 | ipse loquor mecum desuetaque verba retracto, |
| 440 | et studii repeto signa sinistra mei. |
| 441 | Sic animum tempusque traho, sic meque reduco |
| 442 | a contemplatu summoveoque mali. |
| 443 | Carminibus quaero miserarum oblivia rerum: |
| 444 | praemia si studio consequar ista, sat est. |
| 445 | Non adeo cecidi, quamvis abiectus, ut infra |
| 446 | te quoque sim, inferius quo nihil esse potest. |
| 447 | Quae tibi res animos in me facit, improbe? Curue |
| 448 | casibus insultas, quos potes ipse pati? |
| 449 | Nec mala te reddunt mitem placidumque iacenti |
| 450 | nostra, quibus possint inlacrimare ferae; |
| 451 | nec metuis dubio Fortunae stantis in orbe |
| 452 | numen, et exosae verba superba deae. |
| 453 | Exigit a dignis ultrix Rhamnusia poenas: |
| 454 | inposito calcas quid mea fata pede? |
| 455 | Vidi ego naufragium qui risit in aequora mergi, |
| 456 | et 'numquam' dixi 'iustior unda fuit.' |
| 457 | Vilia qui quondam miseris alimenta negarat, |
| 458 | nunc mendicato pascitur ipse cibo. |
| 459 | Passibus ambiguis Fortuna volubilis errat |
| 460 | et manet in nullo certa tenaxque loco, |
| 461 | sed modo laeta venit, vultus modo sumit acerbos, |
| 462 | et tantum constans in levitate sua est. |
| 463 | Nos quoque floruimus, sed flos erat ille caducus, |
| 464 | flammaque de stipula nostra brevisque fuit. |
| 465 | Neve tamen tota capias fera gaudia mente, |
| 466 | non est placandi spes mihi nulla dei, |
| 467 | vel quia peccavi citra scelus, utque pudore |
| 468 | non caret, invidia sic mea culpa caret, |
| 469 | vel quia nil ingens ad finem solis ab ortu |
| 470 | illo, cui paret, mitius orbis habet. |
| 471 | Scilicet ut non est per vim superabilis ulli, |
| 472 | molle cor ad timidas sic habet ille preces, |
| 473 | exemploque deum, quibus accessurus et ipse est, |
| 474 | cum poenae venia plura roganda dabit. |
| 475 | Si numeres anno soles et nubila toto, |
| 476 | invenies nitidum saepius isse diem |
| 477 | ergo ne nimium nostra laetere ruina, |
| 478 | restitui quondam me quoque posse puta: |
| 479 | posse puta fieri lenito principe vultus |
| 480 | ut videas media tristis in urbe meos, |
| 481 | utque ego te videam causa graviore fugatum, |
| 482 | haec sunt a primis proxima vota meis. |
| 483 | O tua si sineres in nostris nomina poni |
| 484 | carminibus, positus quam mihi saepe fores! |
| 485 | Te canerem solum, meriti memor, inque libellis |
| 486 | crevisset sine te pagina nulla meis. |
| 487 | Quid tibi deberem, tota sciretur in urbe, |
| 488 | exul in amissa si tamen urbe legor. |
| 489 | Te praesens mitem nosset, te serior aetas, |
| 490 | scripta vetustatem si modo nostra ferunt, |
| 491 | nec tibi cessaret doctus bene dicere lector: |
| 492 | hic te servato vate maneret honor. |
| 493 | Caesaris est primum munus, quod ducimus auras; |
| 494 | gratia post magnos est tibi habenda deos. |
| 495 | Ille dedit vitam; tu, quam dedit ille, tueris, |
| 496 | et facis accepto munere posse frui. |
| 497 | Cumque perhorruerit casus pars maxima nostros, |
| 498 | pars etiam credi pertimuisse velit, |
| 499 | naufragiumque meum tumulo spectarit ab alto, |
| 500 | nec dederit nanti per freta saeva manum, |
| 501 | seminecem Stygia revocasti solus ab unda. |
| 502 | Hoc quoque, quod memores possumus esse, tuum est. |
| 503 | Di tibi se tribuant cum Caesare semper amicos: |
| 504 | non potuit votum plenius esse meum. |
| 505 | Haec meus argutis, si tu paterere, libellis |
| 506 | poneret in multa luce videnda labor; |
| 507 | nunc quoque se, quamvis est iussa quiescere, quin te |
| 508 | nominet invitum, vix mea Musa tenet. |
| 509 | utque canem pavidae nactum vestigia cervae |
| 510 | latrantem frustra copula dura tenet, |
| 511 | utque fores nondum reserati carceris acer |
| 512 | nunc pede, nunc ipsa fronte lacessit equus, |
| 513 | sic mea lege data vincta atque inclusa Thalia |
| 514 | per titulum vetiti nominis ire cupit. |
| 515 | Ne tamen officio memoris laedaris amici, |
| 516 | parebo iussis (parce timere) tuis. |
| 517 | At non parerem, nisi me meminisse putares. |
| 518 | Hoc quod non prohibet vox tua, gratus ero. |
| 519 | Dumque (quod o breve sit!) lumen vitale videbo, |
| 520 | serviet officio spiritus iste tuo. |
| 521 | Ut sumus in Ponto, ter frigore constitit Hister, |
| 522 | facta est Euxini dura ter unda maris. |
| 523 | At mihi iam videor patria procul esse tot annis, |
| 524 | Dardana quot Graio Troia sub hoste fuit. |
| 525 | Stare putes, adeo procedunt tempora tarde, |
| 526 | et peragit lentis passibus annus iter. |
| 527 | Nec mihi solstitium quicquam de noctibus aufert, |
| 528 | efficit angustos nec mihi bruma dies. |
| 529 | Scilicet in nobis rerum natura novata est, |
| 530 | cumque meis curis omnia longa facit. |
| 531 | An peragunt solitos communia tempora motus, |
| 532 | stantque magis vitae tempora dura meae? |
| 533 | Quem tenet Euxini mendax cognomine litus, |
| 534 | et Scythici vere terra sinistra freti. |
| 535 | Innumerae circa gentes fera bella minantur, |
| 536 | quae sibi non rapto vivere turpe putant. |
| 537 | Nil extra tutum est: tumulus defenditur ipse |
| 538 | moenibus exiguis ingenioque loci. |
| 539 | Cum minime credas, ut aves, densissimus hostis |
| 540 | advolat, et praedam vix bene visus agit. |
| 541 | Saepe intra muros clausis venientia portis |
| 542 | per medias legimus noxia tela vias. |
| 543 | Est igitur rarus, rus qui colere audeat, isque |
| 544 | hac arat infelix, hac tenet arma manu. |
| 545 | Sub galea pastor iunctis pice cantat avenis, |
| 546 | proque lupo pavidae bella verentur oves. |
| 547 | Vix ope castelli defendimur; et tamen intus |
| 548 | mixta facit Graecis barbara turba metum. |
| 549 | Quippe simul nobis habitat discrimine nullo |
| 550 | barbarus et tecti plus quoque parte tenet. |
| 551 | Quorum ut non timeas, possis odisse videndo |
| 552 | pellibus et longa pectora tecta coma. |
| 553 | Hos quoque, qui geniti Graia creduntur ab urbe, |
| 554 | pro patrio cultu Persica braca tegit. |
| 555 | Exercent illi sociae commercia linguae: |
| 556 | per gestum res est significanda mihi. |
| 557 | Barbarus hic ego sum, qui non intellegor ulli, |
| 558 | et rident stolidi verba Latina Getae; |
| 559 | meque palam de me tuto mala saepe loquuntur, |
| 560 | forsitan obiciunt exiliumque mihi. |
| 561 | utque fit, in me aliquid ficti, dicentibus illis |
| 562 | abnuerim quotiens annuerimque, putant. |
| 563 | Adde quod iniustum rigido ius dicitur ense, |
| 564 | dantur et in medio vulnera saepe foro. |
| 565 | O duram Lachesin, quae tam grave sidus habenti |
| 566 | fila dedit vitae non breviora meae! |
| 567 | Quod patriae vultu vestroque caremus, amici, |
| 568 | atque hic in Scythicis gentibus esse queror: |
| 569 | utraque poena gravis. Merui tamen urbe carere, |
| 570 | non merui tali forsitan esse loco. |
| 571 | Quid loquor, a! Demens? Ipsam quoque perdere vitam, |
| 572 | Caesaris offenso numine. Dignus eram. |
| 573 | Quod te nescio quis per iurgia dixerit esse |
| 574 | exulis uxorem, littera questa tua est. |
| 575 | Indolui, non tam mea quod fortuna male audit, |
| 576 | qui iam consuevi fortiter esse miser, |
| 577 | quam quod cui minime vellem, sum causa pudoris, |
| 578 | teque reor nostris erubuisse malis. |
| 579 | Perfer et obdura; multo graviora tulisti, |
| 580 | eripuit cum me principis ira tibi. |
| 581 | Fallitur iste tamen, quo iudice nominor exul: |
| 582 | mollior est culpam poena secuta meam. |
| 583 | Maxima poena mihi est ipsum offendisse, priusque |
| 584 | venisset mallem funeris hora mihi. |
| 585 | Quassa tamen nostra est, non mersa nec obruta navis, |
| 586 | utque caret portu, sic tamen exstat aquis. |
| 587 | Nec vitam nec opes nec ius mihi civis ademit, |
| 588 | qui merui vitio perdere cuncta meo. |
| 589 | Sed quia peccato facinus non affuit illi, |
| 590 | nil nisi me patriis iussit abesse focis. |
| 591 | utque aliis, quorum numerum comprendere non est |
| 592 | Caesareum numen sic mihi mite fuit. |
| 593 | Ipse relegati, non exulis utitur in me |
| 594 | nomine: tuta suo iudice causa mea est. |
| 595 | Iure igitur laudes, Caesar, pro parte virili |
| 596 | carmina nostra tuas qualiacumque canunt: |
| 597 | iure deos, ut adhuc caeli tibi limina claudant, |
| 598 | teque velint sine se, comprecor, esse deum. |
| 599 | Optat idem populus; sed, ut in mare flumina vastum, |
| 600 | sic solet exiguae currere rivus aquae. |
| 601 | At tu fortuna, cuius vocor exul ab ore, |
| 602 | nomine mendaci parce gravate meam. |
| 603 | Scribis, ut oblectem studio lacrimabile tempus, |
| 604 | ne pereant turpi pectora nostra situ. |
| 605 | Difficile est quod, amice, mones, quia carmina laetum |
| 606 | sunt opus, et pacem mentis habere volunt. |
| 607 | Nostra per adversas agitur fortuna procellas, |
| 608 | sorte nec ulla mea tristior esse potest. |
| 609 | Exigis ut Priamus natorum funere plaudat, |
| 610 | et Niobe festos ducat ut orba choros. |
| 611 | Luctibus an studio videor debere teneri, |
| 612 | solus in extremos iussus abire Getas? |
| 613 | Des licet in valido pectus mihi robore fultum, |
| 614 | fama refert Anyti quale fuisse reo, |
| 615 | fracta cadet tantae sapientia mole ruinae: |
| 616 | plus valet humanis viribus ira dei. |
| 617 | Ille senex, dictus sapiens ab Apolline, nullum |
| 618 | scribere in hoc casu sustinuisset opus. |
| 619 | ut veniant patriae, veniant oblivia vestri, |
| 620 | omnis ut amissi sensus abesse queat, |
| 621 | at timor officio fungi vetat ipse quietum: |
| 622 | cinctus ab innumero me tenet hoste locus. |
| 623 | Adde quod ingenium longa rubigine laesum |
| 624 | torpet et est multo, quam fuit ante, minus. |
| 625 | Fertilis, assiduo si non renovetur aratro, |
| 626 | nil nisi cum spinis gramen habebit ager. |
| 627 | Tempore qui longo steterit, male curret et inter |
| 628 | carceribus missos ultimus ibit equus. |
| 629 | Vertitur in teneram cariem rimisque dehiscit, |
| 630 | siqua diu solitis cumba vacavit aquis. |
| 631 | Me quoque despera, fuerim cum parvus et ante, |
| 632 | illi, qui fueram, posse redire parem. |
| 633 | Contudit ingenium patientia longa malorum, |
| 634 | et pars antiqui nulla vigoris adest. |
| 635 | Siqua tamen nobis, ut nunc quoque, sumpta tabella est, |
| 636 | inque suos volui cogere verba pedes, |
| 637 | carmina nulla mihi sunt scripta, aut qualia cernis |
| 638 | digna sui domini tempore, digna loco. |
| 639 | Denique 'non parvas animo dat gloria vires, |
| 640 | et fecunda facit pectora laudis amor.' |
| 641 | Nominis et famae quondam fulgore trahebar, |
| 642 | dum tulit antemnas aura secunda meas. |
| 643 | Non adeo est bene nunc ut sit mihi gloria curae: |
| 644 | si liceat, nulli cognitus esse velim. |
| 645 | An quia cesserunt primo bene carmina, suades |
| 646 | scribere, successus ut sequar ipse meos? |
| 647 | Pace, novem, vestra liceat dixisse, sorores: |
| 648 | vos estis nostrae maxima causa fugae. |
| 649 | utque dedit iustas tauri fabricator aeni, |
| 650 | sic ego do poenas artibus ipse meis. |
| 651 | Nil mihi debebat cum versibus amplius esse, |
| 652 | at, puto, si demens studium fatale retemptem, |
| 653 | hic mihi praebebit carminis arma locus. |
| 654 | Non liber hic ullus, non qui mihi commodet aurem, |
| 655 | verbaque significent quid mea, norit, adest. |
| 656 | Omnia barbariae loca sunt vocisque ferinae, |
| 657 | omniaque hostilis plena timore soni. |
| 658 | Ipse mihi videor iam dedidicisse Latine: |
| 659 | nam didici Getice Sarmaticeque loqui. |
| 660 | Nec tamen, ut verum fatear tibi, nostra teneri |
| 661 | a conponendo carmine Musa potest. |
| 662 | Scribimus et scriptos absumimus igne libellos: |
| 663 | exitus est studii parva favilla mei. |
| 664 | Nec possum et cupio non nullos ducere versus: |
| 665 | ponitur idcirco noster in igne labor, |
| 666 | nec nisi pars casu flammis erepta dolove |
| 667 | ad vos ingenii pervenit ulla mei. |
| 668 | Sic utinam, quae nil metuentem tale magistrum |
| 669 | perdidit, in cineres Ars mea versa foret! |
| 670 | Hanc tuus e Getico mittit tibi Naso salutem, |
| 671 | mittere si quisquam, quo caret ipse, potest. |
| 672 | Aeger enim traxi contagia corpore mentis, |
| 673 | libera tormento pars mihi ne qua vacet. |
| 674 | Perque dies multos lateris cruciatibus utor; |
| 675 | scilicet inmodico frigore laesit hiems. |
| 676 | Si tamen ipse vales, aliqua nos parte valemus: |
| 677 | quippe mea est umeris fulta ruina tuis. |
| 678 | Quid, mihi cum dederis ingentia pignora, cumque |
| 679 | per numeros omnes hoc tueare caput, |
| 680 | quod tua me raro solatur epistula, peccas, |
| 681 | remque piam praestas, sed mihi verba negas? |
| 682 | Hoc, precor, emenda: quod si correxeris unum, |
| 683 | nullus in egregio corpore naevus erit. |
| 684 | Pluribus accusem, fieri nisi possit, ut ad me |
| 685 | littera non veniat, missa sit illa tamen. |
| 686 | Di faciant, ut sit temeraria nostra querela, |
| 687 | teque putem falso non meminisse mei. |
| 688 | Quod precor, esse liquet: neque enim mutabile robur |
| 689 | credere me fas est pectoris esse tui. |
| 690 | Cana prius gelido desint absinthia Ponto, |
| 691 | et careat dulci Trinacris Hybla thymo, |
| 692 | inmemorem quam te quisquam convincat amici. |
| 693 | Non ita sunt fati stamina nigra mei. |
| 694 | Tu tamen, ut possis falsae quoque pellere culpae |
| 695 | crimina, quod non es, ne videare, cave. |
| 696 | utque solebamus consumere longa loquendo |
| 697 | tempora, sermoni deficiente die, |
| 698 | sic ferat ac referat tacitas nunc littera voces, |
| 699 | et peragant linguae charta manusque vices. |
| 700 | Quod fore ne nimium videar diffidere, sitque |
| 701 | versibus hoc paucis admonuisse satis, |
| 702 | accipe quo semper finitur epistula verbo, |
| 703 | (atque meis distent ut tua fata!) 'vale'. |
| 704 | Quanta tibi dederim nostris monumenta libellis, |
| 705 | o mihi me coniunx carior, ipsa vides. |
| 706 | Detrahat auctori multum fortuna licebit, |
| 707 | tu tamen ingenio clara ferere meo; |
| 708 | dumque legar, mecum pariter tua fama legetur, |
| 709 | nec potes in maestos omnis abire rogos; |
| 710 | cumque viri casu possis miseranda videri, |
| 711 | invenies aliquas, quae, quod es, esse velint, |
| 712 | quae te, nostrorum cum sis in parte malorum, |
| 713 | felicem dicant invideantque tibi. |
| 714 | Non ego divitias dando tibi plura dedissem: |
| 715 | nil feret ad Manes divitis umbra suos. |
| 716 | Perpetui fructum donavi nominis idque, |
| 717 | quo dare nil potui munere maius, habes. |
| 718 | Adde quod, ut rerum sola es tutela mearum, |
| 719 | ad te non parvi venit honoris onus, |
| 720 | quod numquam vox est de te mea muta tuique |
| 721 | indiciis debes esse superba viri. |
| 722 | Quae ne quis possit temeraria dicere, persta, |
| 723 | et pariter serva meque piamque fidem. |
| 724 | Nam tua, dum stetimus, turpi sine crimine mansit, |
| 725 | et tantum probitas inreprehensa fuit. |
| 726 | Area de nostra nunc est tibi facta ruina; |
| 727 | conspicuum virtus hic tua ponat opus. |
| 728 | Esse bonam facile est, ubi, quod vetet esse, remotum est, |
| 729 | et nihil officio nupta quod obstet habet. |
| 730 | Cum deus intonuit, non se subducere nimbo, |
| 731 | id demum est pietas, id socialis amor. |
| 732 | Rara quidem virtus, quam non Fortuna gubernet, |
| 733 | quae maneat stabili, cum fugit ilia, pede. |
| 734 | Siqua tamen pretium sibi virtus ipsa petitum, |
| 735 | inque parum lactis ardua rebus adest, |
| 736 | ut tempus numeres, per saecula nulla tacetur, |
| 737 | et loca mirantur qua patet orbis iter. |
| 738 | Aspicis ut longo teneat laudabilis aevo |
| 739 | nomen inextinctum Penelopea fides? |
| 740 | Cernis ut Admeti cantetur et Hectoris uxor |
| 741 | ausaque in accensos Iphias ire rogos? |
| 742 | ut vivat fama coniunx Phylaceia, cuius |
| 743 | Iliacam celeri vir pede pressit humum? |
| 744 | Morte nihil opus est pro me, sed amore fideque: |
| 745 | non ex difficili fama petenda tibi est. |
| 746 | Nec te credideris, quia non facis, ista moneri: |
| 747 | vela damus, quamvis remige puppis eat. |
| 748 | Qui monet ut facias, quod iam facis, ille monendo |
| 749 | laudat et hortatu comprobat acta suo. |