Ovidius, Tristia, Liber II
| 1 | Quid mihi vobiscum est, infelix cura, libelli, |
| 2 | ingenio perii qui miser ipse meo? |
| 3 | Cur modo damnatas repeto, mea crimina, Musas? |
| 4 | An semel est poenam commeruisse parum? |
| 5 | Carmina fecerunt, ut me cognoscere vellet |
| 6 | omine non fausto femina virque meo: |
| 7 | carmina fecerunt, ut me moresque notaret |
| 8 | iam demi iussa Caesar ab Arte meos. |
| 9 | Deme mihi studium, vitae quoque crimina demes; |
| 10 | acceptum refero versibus esse nocens. |
| 11 | Hoc pretium curae vigilatorumque laborum |
| 12 | cepimus: ingenio est poena reperta meo. |
| 13 | Si saperem, doctas odissem iure sorores, |
| 14 | numina cultori perniciosa suo. |
| 15 | At nunc (tanta meo conies est insania morbo) |
| 16 | saxa malum refero rursus ad ista pedem: |
| 17 | scilicet ut victus repetit gladiator harenam, |
| 18 | et redit in tumidas naufraga puppis aquas. |
| 19 | Forsitan ut quondam Teuthrantia regna tenenti, |
| 20 | sic mihi res eadem vulnus opemque feret, |
| 21 | Musaque, quam movit, motam quoque leniet iram: |
| 22 | exorant magnos carmina saepe deos. |
| 23 | Ipse quoque Ausonias Caesar matresque nurusque |
| 24 | carmina turrigerae dicere iussit Opi: |
| 25 | iusserat et Phoebo dici, quo tempore ludos |
| 26 | fecit, quos aetas aspicit una semel. |
| 27 | His precor exemplis tua nunc, mitissime Caesar, |
| 28 | fiat ab ingenio mollior ira meo. |
| 29 | Illa quidem iusta est, nec me meruisse negabo: |
| 30 | non adeo nostro fugit ab ore pudor. |
| 31 | Sed nisi peccassem, quid tu concedere posses? |
| 32 | Materiam veniae sors tibi nostra dedit. |
| 33 | Si, quotiens peccant homines, sua fulmina mittat |
| 34 | Iuppiter, exiguo tempore inermis erit; |
| 35 | nunc ubi detonuit strepituque exterruit orbem, |
| 36 | purum discussis aera reddit aquis. |
| 37 | Iure igitur genitorque deum rectorque vocatur, |
| 38 | iure capax mundus nil Iove maius habet. |
| 39 | Tu quoque, cum patriae rector dicare paterque, |
| 40 | utere more dei nomen habentis idem. |
| 41 | Idque facis, nec te quisquam moderatius umquam |
| 42 | inperii potuit frena tenere sui. |
| 43 | Tu veniam parti superatae saepe dedisti, |
| 44 | non concessurus quam tibi victor erat. |
| 45 | Divitiis etiam multos et honoribus auctos |
| 46 | vidi, qui tulerant in caput arma tuum; |
| 47 | quaeque dies bellum, belli tibi sustulit iram, |
| 48 | parsque simul templis utraque dona tulit; |
| 49 | utque tuus gaudet miles, quod vicerit hostem, |
| 50 | sic victum cur se gaudeat, hostis habet. |
| 51 | Causa mea est melior, qui nec contraria dicor |
| 52 | arma nec hostiles esse secutus opes. |
| 53 | Per mare, per terras, per tertia numina iuro, |
| 54 | per te praesentem conspicuumque deum, |
| 55 | hunc animum favisse tibi, vir maxime, meque, |
| 56 | qua sola potui, mente fuisse tuum. |
| 57 | Optavi, peteres caelestia sidera tarde, |
| 58 | parsque fui turbae parva precantis idem, |
| 59 | et pia tura dedi pro te, cumque omnibus unus |
| 60 | ipse quoque adiuvi publica vota meis. |
| 61 | Quid referam libros, illos quoque, crimina nostra, |
| 62 | mille locis plenos nominis esse tui? |
| 63 | Inspice maius opus, quod adhuc sine fine tenetur, |
| 64 | in non credendos corpora versa modos: |
| 65 | invenies vestri praeconia nominis illic, |
| 66 | invenies animi pignora multa mei. |
| 67 | Non tua carminibus maior fit gloria, nec quo, |
| 68 | ut maior fiat, crescere possit, habet. |
| 69 | Fama Iovi superest: tamen hunc sua facta referri |
| 70 | et se materiam carminis esse iuvat, |
| 71 | cumque Gigantei memorantur proelia belli, |
| 72 | credibile est laetum laudibus esse suis. |
| 73 | Te celebrant alii, quanto decet ore, tuasque |
| 74 | ingenio laudes uberiore canunt: |
| 75 | sed tamen, ut fuso taurorum sanguine centum, |
| 76 | sic capitur minimo turis honore deus. |
| 77 | A, ferus et nobis crudelior omnibus hostis, |
| 78 | delicias legit qui tibi cumque meas, |
| 79 | carmina ne nostris quae te venerantia libris |
| 80 | iudicio possint candidiore legi. |
| 81 | Esse sed irato quis te mihi posset amicus? |
| 82 | Vix tunc ipse mihi non inimicus eram. |
| 83 | Cum coepit quassata domus subsidere, partes |
| 84 | in proclinatas omne recumbit onus, |
| 85 | cunctaque fortuna rimam faciente dehiscunt, |
| 86 | ipsa suoque eadem pondere tracta ruunt. |
| 87 | Ergo hominum quaesitum odium mihi carmine, quosque |
| 88 | debuit, est vultus turba secuta tuos. |
| 89 | At, memini, vitamque meam moresque probabas |
| 90 | illo, quem dederas, praetereuntis equo: |
| 91 | quod si non prodest et honesti gloria nulla |
| 92 | redditur, at nullum crimen adeptus eram. |
| 93 | Nec male commissa est nobis fortuna reorum |
| 94 | lisque decem deciens inspicienda viris. |
| 95 | Res quoque privatas statui sine crimine iudex, |
| 96 | deque mea fassa est pars quoque victa fide. |
| 97 | Me miserum! Potui, si non extrema nocerent, |
| 98 | iudicio tutus non semel esse tuo. |
| 99 | ultima me perdunt, imoque sub aequore mergit |
| 100 | incolumem totiens una procella ratem. |
| 101 | Nec mihi pars nocuit de gurgite parva, sed omnes |
| 102 | pressere hoc fluctus oceanusque caput. |
| 103 | Cur aliquid vidi? Cur noxia lumina feci? |
| 104 | Cur imprudenti cognita culpa mihi? |
| 105 | Inscius Actaeon vidit sine veste Dianam: |
| 106 | praeda fuit canibus non minus ille suis. |
| 107 | Scilicet in superis etiam fortuna luenda est, |
| 108 | nec veniam laeso numine casus habet. |
| 109 | Illa nostra die, qua me malus abstulit error, |
| 110 | parva quidem periit, sed sine labe domus: |
| 111 | sic quoque parva tamen, patrio dicatur ut aevo |
| 112 | clara nec ullius nobilitate minor, |
| 113 | et neque divitiis nec paupertate notanda, |
| 114 | unde sit in neutrum conspiciendus eques. |
| 115 | Sit quoque nostra domus vel censu parva vel ortu, |
| 116 | ingenio certe non latet illa meo: |
| 117 | quo videar quamvis nimium iuvenaliter usus, |
| 118 | grande tamen toto nomen ab orbe fero; |
| 119 | turbaque doctorum Nasonem novit, et audet |
| 120 | non fastiditis adnumerare viris. |
| 121 | Corruit haec igitur Musis accepta, sub uno |
| 122 | sed non exiguo crimine lapsa domus: |
| 123 | atque ea sic lapsa est, ut surgere, si modo laesi |
| 124 | ematuruerit Caesaris ira, queat. |
| 125 | Cuius in eventu poenae clementia tanta est, |
| 126 | venerit ut nostro lenior illa metu. |
| 127 | Vita data est, citraque necem tua constitit ira, |
| 128 | o princeps parce viribus use tuis! |
| 129 | Insuper accedunt, te non adimente, paternae, |
| 130 | tamquam vita parum muneris esset, opes. |
| 131 | Nec mea decreto damnasti facta senatus, |
| 132 | nec mea selecto iudice iussa fuga est. |
| 133 | Tristibus invectus verbis (ita principe dignum) |
| 134 | ultus es offensas, ut decet, ipse tuas. |
| 135 | Adde quod edictum, quamvis immite minaxque, |
| 136 | attamen in poenae nomine lene fuit: |
| 137 | quippe relegatus, non exul, dicor in illo, |
| 138 | privaque fortunae sunt ibi verba meae. |
| 139 | Nulla quidem sano gravior mentisque potenti |
| 140 | poena est, quam tanto displicuisse viro: |
| 141 | sed solet interdum fieri placabile numen: |
| 142 | nube solet pulsa candidus ire dies. |
| 143 | Vidi ego pampineis oneratam vitibus ulmum, |
| 144 | quae fuerat saevi fulmine tacta Iovis. |
| 145 | Ipse licet sperare vetes, sperabimus usque; |
| 146 | hoc unum fieri te prohibente potest. |
| 147 | Spes mihi magna subit, cum te, mitissime princeps, |
| 148 | spes mihi, respicio cum mea facta, cadit. |
| 149 | Ac veluti ventis agitantibus aera non est |
| 150 | aequalis rabies continuusque furor, |
| 151 | sed modo subsidunt intermissique silescunt, |
| 152 | uimque putes illos deposuisse suam: |
| 153 | sic abeunt redeuntque mei variantque timores, |
| 154 | et spem placandi dantque negantque tui. |
| 155 | Per superos igitur, qui dant tibi longa dabuntque |
| 156 | tempora, Romanum si modo nomen amant; |
| 157 | per patriam, quae te tuta et secura parente est, |
| 158 | cuius, ut in populo, pars ego nuper eram; |
| 159 | sic tibi, quem semper factis animoque mereris, |
| 160 | reddatur gratae debitus urbis amor; |
| 161 | Livia sic tecum sociales compleat annos, |
| 162 | quae, nisi te, nullo coniuge digna fuit, |
| 163 | quae si non esset, caelebs te vita deceret, |
| 164 | nullaque, cui posses esse maritus, erat; |
| 165 | sospite sit tecum natus quoque sospes, et olim |
| 166 | inperium regat hoc cum seniore senex; |
| 167 | ut faciuntque tui, sidus iuvenale, nepotes, |
| 168 | per tua perque sui facta parentis, eant; |
| 169 | sic adsueta tuis semper Victoria castris |
| 170 | nunc quoque se praestet notaque signa petat, |
| 171 | Ausoniumque ducem solitis circumvolet alis, |
| 172 | ponat et in nitida laurea serta coma, |
| 173 | per quem bella geris, cuius nunc corpore pugnas, |
| 174 | auspicium cui das grande deosque tuos, |
| 175 | dimidioque tui praesens es et aspicis urbem, |
| 176 | dimidio procul es saevaque bella geris; |
| 177 | hic tibi sic redeat superato victor ab hoste, |
| 178 | inque coronatis fulgeat altus equis: |
| 179 | parce, precor, fulmenque tuum, fera tela, reconde, |
| 180 | heu nimium misero cognita tela mihi! |
| 181 | Parce, pater patriae, nec nominis inmemor huius |
| 182 | olim placandi spem mihi tolle tui. |
| 183 | Non precor ut redeam, quamvis maiora petitis |
| 184 | credibile est magnos saepe dedisse deos: |
| 185 | mitius exilium si das propiusque roganti, |
| 186 | pars erit ex poena magna levata mea. |
| 187 | ultima perpetior medios eiectus in hostes, |
| 188 | nec quisquam patria longius exul abest. |
| 189 | Solus ad egressus missus septemplicis Histri |
| 190 | Parrhasiae gelido virginis axe premor. |
| 191 | Iazyges et Colchi Tereteaque turba Getaeque |
| 192 | Danuvii mediis vix prohibentur aquis; |
| 193 | cumque alii causa tibi sint graviore fugati, |
| 194 | ulterior nulli, quam mihi, terra data est. |
| 195 | Longius hac nihil est, nisi tantum frigus et hostes, |
| 196 | et maris adstricto quae coit unda gelu. |
| 197 | Hactenus Euxini pars est Romana Sinistri: |
| 198 | proxima Bastarnae Sauromataeque tenent. |
| 199 | Haec est Ausonio sub iure novissima, vixque |
| 200 | haeret in inperii margine terra tui. |
| 201 | unde precor supplex ut nos in tuta releges, |
| 202 | ne sit cum patria pax quoque adempta mihi, |
| 203 | ne timeam gentes, quas non bene summovet Hister, |
| 204 | neve tuus possim civis ab hoste capi. |
| 205 | Fas prohibet Latio quemquam de sanguine natum |
| 206 | Caesaribus salvis barbara vincla pati. |
| 207 | Perdiderint cum me duo crimina, carmen et error, |
| 208 | alterius facti culpa silenda mihi: |
| 209 | nam non sum tanti, renovem ut tua vulnera, Caesar, |
| 210 | quem nimio plus est indoluisse semel. |
| 211 | Altera pars superest, qua turpi carmine factus |
| 212 | arguor obsceni doctor adulterii. |
| 213 | Fas ergo est aliqua caelestia pectora falli, |
| 214 | et sunt notitia multa minora tua; |
| 215 | utque deos caelumque simul sublime tuenti |
| 216 | non vacat exiguis rebus adesse Iovi, |
| 217 | de te pendentem sic dum circumspicis orbem, |
| 218 | effugiunt curas inferiora tuas. |
| 219 | Scilicet inperii princeps statione relicta |
| 220 | inparibus legeres carmina facta modis? |
| 221 | Non ea te moles Romani nominis urget, |
| 222 | inque tuis umeris tam leve fertur onus, |
| 223 | lusibus ut possis advertere numen ineptis, |
| 224 | excutiasque oculis otia nostra tuis. |
| 225 | Nunc tibi Pannonia est, nunc Illyris ora domanda, |
| 226 | Raetica nunc praebent Thraciaque arma metum, |
| 227 | nunc petit Armenius pacem, nunc porrigit arcus |
| 228 | Parthus eques timida captaque signa manu, |
| 229 | nunc te prole tua iuvenem Germania sentit, |
| 230 | bellaque pro magno Caesare Caesar obit. |
| 231 | Denique, ut in tanto, quantum non extitit umquam, |
| 232 | corpore pars nulla est, quae labet, inperii, |
| 233 | urbs quoque te et legum lassat tutela tuarum |
| 234 | et morum, similes quos cupis esse tuis. |
| 235 | Non tibi contingunt, quae gentibus otia praestas, |
| 236 | bellaque cum multis inrequieta geris. |
| 237 | Mirer in hoc igitur tantarum pondere rerum |
| 238 | te numquam nostros evoluisse iocos? |
| 239 | At si, quod mallem, vacuum tibi forte fuisset, |
| 240 | nullum legisses crimen in Arte mea. |
| 241 | Illa quidem fateor frontis non esse severae |
| 242 | scripta, nec a tanto principe digna legi: |
| 243 | non tamen idcirco legum contraria iussis |
| 244 | sunt ea Romanas erudiuntque nurus. |
| 245 | Neve, quibus scribam, possis dubitare, libellos, |
| 246 | quattuor hos versus e tribus unus habet: |
| 247 | 'este procul, vittae tenues, insigne pudoris, |
| 248 | quaeque tegis medios instita longa pedes! |
| 249 | Nil nisi legitimum concessaque furta canemus, |
| 250 | inque meo nullum carmine crimen erit.' |
| 251 | Ecquid ab hac omnes rigide summovimus Arte, |
| 252 | quas stola contingi vittaque sumpta vetat? |
| 253 | 'At matrona potest alienis artibus uti, |
| 254 | quoque trahat, quamvis non doceatur, habet.' |
| 255 | Nil igitur matrona legat, quia carmine ab omni |
| 256 | ad delinquendum doctior esse potest. |
| 257 | Quodcumque attigerit siqua est studiosa sinistri, |
| 258 | ad vitium mores instruet inde suos. |
| 259 | Sumpserit Annales (nihil est hirsutius illis) |
| 260 | facta sit unde parens Ilia, nempe leget. |
| 261 | Sumpserit 'Aeneadum genetrix' ubi prima, requiret, |
| 262 | Aeneadum genetrix unde sit alma Venus. |
| 263 | Persequar inferius, modo si licet ordine ferri, |
| 264 | posse nocere animis carminis omne genus. |
| 265 | Non tamen idcirco crimen liber omnis habebit: |
| 266 | nil prodest, quod non laedere possit idem. |
| 267 | Igne quid utilius? Siquis tamen urere tecta |
| 268 | comparat, audaces instruit igne manus. |
| 269 | Eripit interdum, modo dat medicina salutem, |
| 270 | quaeque iuvet, monstrat, quaeque sit herba nocens. |
| 271 | Et latro et cautus praecingitur ense viator |
| 272 | ille sed insidias, hic sibi portat opem. |
| 273 | Discitur innocuas ut agat facundia causas: |
| 274 | protegit haec sontes, inmeritosque premit. |
| 275 | Sic igitur carmen, recta si mente legatur, |
| 276 | constabit nulli posse nocere meum. |
| 277 | 'At quasdam vitio.' Quicumque hoc concipit, errat, |
| 278 | et nimium scriptis arrogat ille meis. |
| 279 | ut tamen hoc fatear, ludi quoque semina praebent |
| 280 | nequitiae: tolli tota theatra iube: |
| 281 | peccandi causam multis quam saepe dederunt, |
| 282 | Martia cum durum sternit harena solum. |
| 283 | Tollatur Circus; non tuta licentia Circi est: |
| 284 | hic sedet ignoto iuncta puella viro. |
| 285 | Cum quaedam spatientur in hoc, ut amator eodem |
| 286 | conveniat, quare porticus ulla patet? |
| 287 | Quis locus est templis augustior? Haec quoque vitet, |
| 288 | in culpam siqua est ingeniosa suam. |
| 289 | Cum steterit Iovis aede, Iovis succurret in aede |
| 290 | quam multas matres fecerit ille deus. |
| 291 | Proxima adoranti Iunonis templa subibit, |
| 292 | paelicibus multis hanc doluisse deam. |
| 293 | Pallade conspecta, natum de crimine virgo |
| 294 | sustulerit quare, quaeret, Erichthonium. |
| 295 | Venerit in magni templum, tua munera, Martis, |
| 296 | stat Venus Ultori iuncta, vir ante fores. |
| 297 | Isidis aede sedens, cur hanc Saturnia, quaeret, |
| 298 | egerit Ionio Bosphorioque mari? |
| 299 | In Venerem Anchises, in Lunam Latmius heros, |
| 300 | in Cererem Iasion, qui referatur, erit. |
| 301 | Omnia perversas possunt corrumpere mentes |
| 302 | stant tamen illa suis omnia tuta locis. |
| 303 | Et procul a scripta solis meretricibus Arte |
| 304 | summovet ingenuas pagina prima manus. |
| 305 | Quaecumque erupit, qua non sinit ire sacerdos, |
| 306 | protinus huic dempti criminis ipsa rea est. |
| 307 | Nec tamen est facinus versus evoluere mollis, |
| 308 | multa licet castae non facienda legant. |
| 309 | Saepe supercilii nudas matrona severi |
| 310 | et Veneris stantis ad genus omne videt. |
| 311 | Corpora Vestales oculi meretricia cernunt, |
| 312 | nec domino poenae res ea causa fuit. |
| 313 | at cur in nostra nimia est lascivia Musa, |
| 314 | curve meus cuiquam suadet amare liber? |
| 315 | Nil nisi peccatum manifestaque culpa fatenda est: |
| 316 | paenitet ingenii iudiciique mei. |
| 317 | Cur non Argolicis potius quae concidit armis |
| 318 | vexata est iterum carmine Troia meo? |
| 319 | Cur tacui Thebas et vulnera mutua fratrum, |
| 320 | et septem portas, sub duce quamque suo? |
| 321 | Nec mihi materiam bellatrix Roma negabat, |
| 322 | et pius est patriae facta referre labor. |
| 323 | Denique cum meritis inpleveris omnia, Caesar, |
| 324 | pars mihi de multis una canenda fuit, |
| 325 | utque trahunt oculos radiantia lumina solis, |
| 326 | traxissent animum sic tua facta meum. |
| 327 | Arguor immerito. Tenuis mihi campus aratur: |
| 328 | illud erat magnae fertilitatis opus. |
| 329 | Non ideo debet pelago se credere, siqua |
| 330 | audet in exiguo ludere cumba lacu. |
| 331 | Forsan (et hoc dubitem) numeris levioribus aptus |
| 332 | sim satis, in parvos sufficiamque modos: |
| 333 | at si me iubeas domitos Iovis igne Gigantas |
| 334 | dicere, conantem debilitabit onus. |
| 335 | Divitis ingenii est inmania Caesaris acta |
| 336 | condere, materia ne superetur opus. |
| 337 | Et tamen ausus eram. Sed detractare videbar, |
| 338 | quodque nefas, damno viribus esse tuis. |
| 339 | Ad leve rursus opus, iuvenalia carmina, veni, |
| 340 | et falso movi pectus amore meum. |
| 341 | Non equidem vellem: sed me mea fata trahebant, |
| 342 | inque meas poenas ingeniosus eram. |
| 343 | Et mihi, quod didici! Cur me docuere parentes, |
| 344 | litteraque est oculos ulla morata meos? |
| 345 | Haec tibi me invisum lascivia fecit, ob Artes, |
| 346 | quis ratus es vetitos sollicitare toros. |
| 347 | Sed neque me nuptae didicerunt furta magistro, |
| 348 | quodque parum novit, nemo docere potest. |
| 349 | Sic ego delicias et mollia carmina feci, |
| 350 | strinxerit ut nomen fabula nulla meum. |
| 351 | Nec quisquam est adeo media de plebe maritus, |
| 352 | ut dubius vitio sit pater ille meo. |
| 353 | Crede mihi, distant mores a carmine nostro |
| 354 | (vita verecunda est, Musa iocosa mea) |
| 355 | magnaque pars mendax operum est et ficta meorum: |
| 356 | plus sibi permisit compositore suo. |
| 357 | Nec liber indicium est animi, sed honesta voluntas: |
| 358 | plurima mulcendis auribus apta feres. |
| 359 | Accius esset atrox, conviva Terentius esset, |
| 360 | essent pugnaces qui fera bella canunt. |
| 361 | Denique composui teneros non solus amores: |
| 362 | composito poenas solus amore dedi. |
| 363 | Quid, nisi cum multo Venerem confundere vino, |
| 364 | praecepit lyrici Teia Musa senis? |
| 365 | Lesbia quid docuit Sappho, nisi amare, puellas? |
| 366 | Tuta tamen Sappho, tutus et ille fuit. |
| 367 | Nec tibi, Battiade, nocuit, quod saepe legenti |
| 368 | delicias versu fassus es ipse tuas. |
| 369 | Fabula iucundi nulla est sine amore Menandri, |
| 370 | et solet hic pueris virginibusque legi. |
| 371 | Ilias ipsa quid est aliud, nisi adultera, de qua |
| 372 | inter amatorem pugna virunique fuit? |
| 373 | Quid prius est illi flamma Briseidos, utque |
| 374 | fecerit iratos rapta puella duces? |
| 375 | Aut quid Odyssea est, nisi femina propter amorem, |
| 376 | dum vir abest, multis una petita procis? |
| 377 | Quis, nisi Maeonides, Venerem Martemque ligatos |
| 378 | narrat in obsceno corpora prensa toro? |
| 379 | unde nisi indicio magni sciremus Homeri |
| 380 | hospitis igne duas incaluisse deas? |
| 381 | Omne genus scripti gravitate tragoedia vincit: |
| 382 | haec quoque materiam semper amoris habet. |
| 383 | Numquid in Hippolyto, nisi caecae flamma novercae? |
| 384 | Nobilis est Canace fratris amore sui. |
| 385 | Quid? Non Tantalides agitante Cupidine currus |
| 386 | Pisaeam Phrygiis vexit eburnus equis? |
| 387 | Tingeret ut ferrum natorum sanguine mater, |
| 388 | concitus a laeso fecit amore dolor. |
| 389 | Fecit amor subitas volucres cum paelice regem, |
| 390 | quaeque suum luget nunc quoque mater Ityn. |
| 391 | Si non Aeropen frater sceleratus amasset, |
| 392 | aversos Solis non legeremus equos. |
| 393 | Inpia nec tragicos tetigisset Scylla coturnos, |
| 394 | ni patrium crinem desecuisset amor. |
| 395 | Qui legis Electran et egentem mentis Oresten, |
| 396 | Aegisthi crimen Tyndaridosque legis. |
| 397 | Nam quid de tetrico referam domitore Chimaerae, |
| 398 | quem leto fallax hospita paene dedit? |
| 399 | Quid loquar Hermionen, quid te, Schoeneia virgo, |
| 400 | teque, Mycenaeo Phoebas amata duci? |
| 401 | Quid Danaen Danaesque nurum matremque Lyaei |
| 402 | Haemonaque et noctes cui coiere duae? |
| 403 | Quid Peliae generum, quid Thesea, qvive Pelasgum |
| 404 | Iliacam tetigit de rate primus humum? |
| 405 | Huc Iole Pyrrhique parens, huc Herculis uxor, |
| 406 | huc accedat Hylas Iliacusque puer. |
| 407 | Tempore deficiar, tragicos si persequar ignes, |
| 408 | vixque meus capiet nomina nuda liber. |
| 409 | Est et in obscenos commixta tragoedia risus, |
| 410 | multaque praeteriti verba pudoris habet. |
| 411 | Nec nocet auctori, mollem qui fecit Achillem, |
| 412 | infregisse suis fortia facta modis. |
| 413 | Iunxit Aristides Milesia crimina secum, |
| 414 | pulsus Aristides nec tamen urbe sua est. |
| 415 | Nec qui descripsit corrumpi semina matrum, |
| 416 | Eubius, inpurae conditor historiae, |
| 417 | nec qui composuit nuper Sybaritica, fugit, |
| 418 | nec qui concubitus non tacuere suos. |
| 419 | Suntque ea doctorum monumentis mixta virorum, |
| 420 | muneribusque ducum publica facta patent. |
| 421 | Neve peregrinis tantum defendar ab armis, |
| 422 | et Romanus habet multa iocosa liber. |
| 423 | utque suo Martem cecinit gravis Ennius ore, |
| 424 | Ennius ingenio maximus, arte rudis: |
| 425 | explicat ut causas rapidi Lucretius ignis, |
| 426 | casurumque triplex vaticinatur opus: |
| 427 | sic sua lascivo cantata est saepe Catullo |
| 428 | femina, cui falsum Lesbia nomen erat; |
| 429 | nec contentus ea, multos vulgavit amores, |
| 430 | in quibus ipse suum fassus adulterium est. |
| 431 | Par fuit exigui similisque licentia Calvi, |
| 432 | detexit variis qui sua furta modis. |
| 433 | Cinna quoque his comes est, Cinnaque procacior Anser, |
| 434 | et leve Cornifici parque Catonis opus. |
| 435 | Quid referam Ticidae, quid Memmi carmen, apud quos |
| 436 | rebus adest nomen nominibusque pudor, |
| 437 | et quorum libris modo dissimulata Perilla est, |
| 438 | nomine nunc legitur dicta, Metelle, tuo? |
| 439 | Is quoque, Phasiacas Argon qui duxit in undas, |
| 440 | non potuit Veneris furta tacere suae. |
| 441 | Nec minus Hortensi, nec sunt minus improba Servi |
| 442 | carmina. Quis dubitet nomina tanta sequi? |
| 443 | Vertit Aristiden Sisenna, nec obfuit illi, |
| 444 | historiae turpis inseruisse iocos. |
| 445 | Non fuit opprobrio celebrasse Lycorida Gallo, |
| 446 | sed linguam nimio non tenuisse mero. |
| 447 | Credere iuranti durum putat esse Tibullus, |
| 448 | sic etiam de se quod neget illa viro: |
| 449 | fallere custodes idem docuisse fatetur, |
| 450 | seque sua miserum nunc ait arte premi. |
| 451 | Saepe, velut gemmam dominae signumve probaret, |
| 452 | per causam meminit se tetigisse manum, |
| 453 | utque refert, digitis saepe est nutuque locutus, |
| 454 | et tacitam mensae duxit in orbe notam |
| 455 | et quibus e sucis abeat de corpore livor, |
| 456 | inpresso fieri qui solet ore, docet: |
| 457 | denique ab incauto nimium petit ille marito, |
| 458 | se quoque uti servet, peccet ut illa minus. |
| 459 | Scit, cui latretur, cum solus obambulet, ipsas |
| 460 | cui totiens clausas exscreet ante fores, |
| 461 | multaque dat furti talis praecepta docetque |
| 462 | qua nuptae possint fallere ab arte viros. |
| 463 | Non fuit hoc illi fraudi, legiturque Tibullus |
| 464 | et placet, et iam te principe notus erat. |
| 465 | Invenies eadem blandi praecepta Properti: |
| 466 | destrictus minima nec tamen ille nota est. |
| 467 | His ego successi, quoniam praestantia candor |
| 468 | nomina vivorum dissimulare iubet. |
| 469 | Non timui, fateor, ne, qua tot iere carinae, |
| 470 | naufraga servatis omnibus una foret. |
| 471 | Sunt aliis scriptae, quibus alea luditur, artes |
| 472 | (hoc est ad nostros non leve crimen avos) |
| 473 | quid valeant tali, quo possis plurima iactu |
| 474 | figere, damnosos effugiasve canes, |
| 475 | tessera quos habeat numeros, distante vocato |
| 476 | mittere quo deceat, quo dare missa modo, |
| 477 | discolor ut recto grassetur limite miles, |
| 478 | cum medius gemino calculus hoste perit, |
| 479 | ut bellare sequens sciat et revocare priorem, |
| 480 | nec tuto fugiens incomitatus eat; |
| 481 | parva sit ut ternis instructa tabella lapillis, |
| 482 | in qua vicisse est continuasse suos; |
| 483 | quique alli lusus (neque enim nunc persequar omnes) |
| 484 | perdere, rem caram, tempora nostra solent. |
| 485 | Ecce canit formas alius iactusque pilarum, |
| 486 | hic artem nandi praecipit, ille trochi, |
| 487 | composita est aliis fucandi cura coloris; |
| 488 | hic epulis leges hospitioque dedit |
| 489 | alter humum, de qua fingantur pocula, monstrat, |
| 490 | quaeque, docet, liquido testa sit apta mero. |
| 491 | Talia luduntur fumoso mense Decembri, |
| 492 | quae damno nulli composuisse fuit. |
| 493 | His ego deceptus non tristia carmina feci, |
| 494 | sed tristis nostros poena secuta iocos. |
| 495 | Denique nec video tot de scribentibus unum, |
| 496 | quem sua perdiderit Musa, repertus ego. |
| 497 | Quid, si scripsissem mimos obscena iocantes, |
| 498 | qui semper vetiti crimen amoris habent: |
| 499 | in quibus assidue cultus procedit adulter, |
| 500 | verbaque dat stulto callida nupta viro? |
| 501 | Nubilis hos virgo matronaque virque puerque |
| 502 | spectat, et ex magna parte senatus adest. |
| 503 | Nec satis incestis temerari vocibus aures; |
| 504 | adsuescunt oculi multa pudenda pati: |
| 505 | cumque fefellit amans aliqua novitate maritum |
| 506 | plauditur et magno palma favore datur; |
| 507 | quoque minus prodest, scaena est lucrosa poetae, |
| 508 | tantaque non parvo crimina praetor emit. |
| 509 | Inspice ludorum sumptus, Auguste, tuorum: |
| 510 | empta tibi magno talia multa leges. |
| 511 | Haec tu spectasti spectandaque saepe dedisti |
| 512 | (maiestas adeo conlis ubique tua est) |
| 513 | luminibusque tuis, totus quibus utitur orbis, |
| 514 | scaenica vidisti lentus adulteria. |
| 515 | Scribere si fas est imitantes turpia mimos, |
| 516 | materiae minor est debita poena meae. |
| 517 | An genus hoc scripti faciunt sua pulpita tutum, |
| 518 | quodque licet, mimis scaena licere dedit? |
| 519 | Et mea sunt populo saltata poemata saepe, |
| 520 | saepe oculos etiam detinuere tuos. |
| 521 | Scilicet in domibus nostris ut prisca virorum |
| 522 | artificis fulgent corpora picta manu, |
| 523 | sic quae concubitus varios Venerisque figuras |
| 524 | exprimat, est aliquo parva tabella loco: |
| 525 | utque sedet vultu fassus Telamonius iram, |
| 526 | inque oculis facinus barbara mater habet, |
| 527 | sic madidos siccat digitis Venus uda capillos, |
| 528 | et modo maternis tecta videtur aquis. |
| 529 | Bella sonant alii telis instructa cruentis, |
| 530 | parsque tui generis, pars tua facta canunt. |
| 531 | Invida me spatio natura coercuit arto, |
| 532 | ingenio vires exiguasque dedit |
| 533 | et tamen ille tuae felix Aeneidos auctor |
| 534 | contulit in Tyrios arma virumque toros, |
| 535 | nec legitur pars ulla magis de corpore toto, |
| 536 | quam non legitimo foedere iunctus amor. |
| 537 | Phyllidis hic idem teneraeque Amaryllidis ignes |
| 538 | bucolicis iuvenis luserat ante modis. |
| 539 | Nos quoque iam pridem scripto peccavimus isto: |
| 540 | supplicium patitur non nova culpa novum; |
| 541 | carminaque edideram, cum te delicta notantem |
| 542 | praeteriit totiens inreprehensus eques. |
| 543 | Ergo quae iuvenis mihi non nocitura putavi |
| 544 | scripta parum prudens, nunc nocuere seni. |
| 545 | Sera redundavit veteris vindicta libelli, |
| 546 | distat et a meriti tempore poena sui. |
| 547 | Ne tamen omne meum credas opus esse remissum, |
| 548 | saepe dedi nostrae grandia vela rati. |
| 549 | Sex ego Fastorum scripsi totidemque libellos, |
| 550 | cumque suo finem mense volumen habet, |
| 551 | idque tuo nuper scriptum sub nomine, Caesar, |
| 552 | et tibi sacratum sors mea rupit opus; |
| 553 | et dedimus tragicis scriptum regale coturnis, |
| 554 | quaeque gravis debet verba coturnus habet; |
| 555 | dictaque sunt nobis, quamvis manus ultima coeptis |
| 556 | defuit, in facies corpora versa novas. |
| 557 | Atque utinam revoces animum paulisper ab ira, |
| 558 | et vacuo iubeas hinc tibi pauca legi, |
| 559 | pauca, quibus prima surgens ab origine mundi |
| 560 | in tua deduxi tempora, Caesar, opus: |
| 561 | aspicies, quantum dederis mihi pectoris ipse, |
| 562 | quoque favore animi teque tuosque canam. |
| 563 | Non ego mordaci destrinxi carmine quemquam, |
| 564 | nec meus ullius crimina versus habet. |
| 565 | Candidus a salibus suffusis felle refugi: |
| 566 | nulla venenato littera mixta ioco est. |
| 567 | Inter tot populi, tot scriptis, milia nostri, |
| 568 | quem mea Calliope laeserit, unus ero. |
| 569 | Non igitur nostris ullum gaudere Quiritem |
| 570 | auguror, at multos indoluisse malis; |
| 571 | nec mihi credibile est, quemquam insultasse iacenti, |
| 572 | gratia candori si qua relata meo est |
| 573 | his, precor, atque aliis possint tua numina flecti, |
| 574 | o pater, o patriae cura salusque tuae! |
| 575 | Non ut in Ausoniam redeam, nisi forsitan olim, |
| 576 | cum longo poenae tempore victus eris, |
| 577 | tutius exilium pauloque quietius oro, |
| 578 | ut par delicto sit mea poena suo. |