Ovidius, Tristia, Liber I
| 1 | Parve - nec invideo - sine me, liber, ibis in urbem: |
| 2 | ei mihi, quod domino non licet ire tuo! |
| 3 | vade, sed incultus, qualem decet exulis esse; |
| 4 | infelix habitum temporis huius habe. |
| 5 | nec te purpureo velent vaccinia fuco - |
| 6 | non est conveniens luctibus ille color - |
| 7 | nec titulus minio, nec cedro charta notetur, |
| 8 | candida nec nigra cornua fronte geras. |
| 9 | felices ornent haec instrumenta libellos: |
| 10 | fortunae memorem te decet esse meae. |
| 11 | nec fragili geminae poliantur pumice frontes, |
| 12 | hirsutus sparsis ut videare comis. |
| 13 | neve liturarum pudeat; qui viderit illas, |
| 14 | de lacrimis factas sentiat esse meis. |
| 15 | vade, liber, verbisque meis loca grata saluta: |
| 16 | contingam certe quo licet illa pede. |
| 17 | siquis, ut in populo, nostri non inmemor illi, |
| 18 | siquis, qui, quid agam, forte requirat, erit: |
| 19 | vivere me dices, salvum tamen esse negabis; |
| 20 | id quoque, quod vivam, munus habere dei. |
| 21 | atque ita tu tacitus, (quaerenti plura legendum) |
| 22 | ne, quae non opus est, forte loquare, cave! |
| 23 | protinus admonitus repetet mea crimina lector, |
| 24 | et peragar populi publicus ore reus. |
| 25 | tu cave defendas, quamvis mordebere dictis: |
| 26 | causa patrocinio non bona maior erit. |
| 27 | invenies aliquem, qui me suspiret ademptum, |
| 28 | carmina nec siccis perlegat ista genis, |
| 29 | et tacitus secum, ne quis malus audiat, optet, |
| 30 | sit mea lenito Caesare poena levis. |
| 31 | nos quoque, quisquis erit, ne sit miser ille, precamur, |
| 32 | placatos miseris qui volet esse deos; |
| 33 | quaeque volet, rata sint, ablataque principis ira |
| 34 | sedibus in patriis det mihi posse mori. |
| 35 | ut peragas mandata, liber, culpabere forsan |
| 36 | ingeniique minor laude ferere mei. |
| 37 | iudicis officium est ut res, ita tempora rerum |
| 38 | quaerere; quaesito tempore tutus eris. |
| 39 | carmina proveniunt animo deducta sereno: |
| 40 | nubila sunt subitis pectora nostra malis. |
| 41 | carmina secessum scribentis et otia quaerunt: |
| 42 | me mare, me venti, me fera iactat hiems. |
| 43 | carminibus metus omnis obest: ego perditus ensem |
| 44 | haesurum iugulo iam puto iamque meo. |
| 45 | haec quoque quod facio, iudex mirabitur aequus, |
| 46 | scriptaque cum venia qualiacumque leget. |
| 47 | da mihi Maeoniden et tot circumice casus, |
| 48 | ingenium tantis excidet omne malis. |
| 49 | denique securus famae, liber, ire memento, |
| 50 | nec tibi sit lecto displicuisse pudor. |
| 51 | non ita se praebet nobis Fortuna secundam, |
| 52 | ut tibi sit ratio laudis habenda tuae. |
| 53 | donec eram sospes, tituli tangebar amore, |
| 54 | quaerendique mihi nominis ardor erat; |
| 55 | carmina nunc si non studiumque, quod obfuit, odi, |
| 56 | sit satis; ingenio sic fuga parta meo. |
| 57 | tu tamen i pro me, tu, cui licet, aspice Romam; |
| 58 | di facerent, possem nunc meus esse liber! |
| 59 | nec te, quod venias magnam peregrinus in urbem, |
| 60 | ignotum populo posse venire puta. |
| 61 | ut titulo careas, ipso noscere colore; |
| 62 | dissimulare velis, te liquet esse meum. |
| 63 | clam tamen intrato, ne te mea carmina laedant; |
| 64 | non sunt ut quondam plena favoris erant. |
| 65 | siquis erit, qui te, quia sis meus, esse legendum |
| 66 | non putet, e gremio reiciatque suo, |
| 67 | 'inspice' dic 'titulum: non sum praeceptor amoris; |
| 68 | quas meruit, poenas iam dedit illud opus.' |
| 69 | forsitan expectes, an in alta Palatia missum |
| 70 | scandere te iubeam Caesareamque domum. |
| 71 | ignoscant augusta mihi loca dique locorum. |
| 72 | venit in hoc illa fulmen ab arce caput. |
| 73 | esse quidem memini mitissima sedibus illis |
| 74 | numina, sed timeo qui nocuere deos. |
| 75 | terretur minimo pennae stridore columba, |
| 76 | unguibus, accipiter, saucia facta tuis. |
| 77 | nec procul a stabulis audet discedere, siqua |
| 78 | excussa est avidi dentibus agna lupi. |
| 79 | vitaret caelum Phaethon, si viveret, et quos |
| 80 | optarat stulte, tangere nollet equos. |
| 81 | me quoque, quae sensi, fateor Iovis arma timere: |
| 82 | me reor infesto, cum tonat, igne peti. |
| 83 | quicumque Argolica de classe Capherea fugit, |
| 84 | semper ab Euboicis vela retorquet aquis; |
| 85 | et mea cumba semel vasta percussa procella |
| 86 | illum, quo laesa est, horret adire locum. |
| 87 | ergo cave, liber, et timida circumspice mente, |
| 88 | ut satis a media sit tibi plebe legi. |
| 89 | dum petit infirmis nimium sublimia pennis |
| 90 | Icarus, aequoreis nomina fecit aquis. |
| 91 | difficile est tamen hinc remis utaris an aura, |
| 92 | dicere; consilium resque locusque dabunt. |
| 93 | si poteris vacuo tradi, si cuncta videbis |
| 94 | mitia, si vires fregerit ira suas; |
| 95 | siquis erit, qui te dubitantem et adire timentem |
| 96 | tradat, et ante tamen pauca loquatur, adi. |
| 97 | luce bona dominoque tuo felicior ipse |
| 98 | pervenias illuc et mala nostra leves. |
| 99 | namque ea vel nemo, vel qui mihi vulnera fecit |
| 100 | solus Achilleo tollere more potest. |
| 101 | tantum ne noceas, dum vis prodesse, videto - |
| 102 | nam spes est animi nostra timore minor - |
| 103 | quaeque quiescebat, ne mota resaeviat ira |
| 104 | et poenae tu sis altera causa, cave! |
| 105 | cum tamen in nostrum fueris penetrale receptus, |
| 106 | contigerisque tuam, scrinia curva, domum, |
| 107 | aspicies illic positos ex ordine fratres, |
| 108 | quos studium cunctos evigilavit idem. |
| 109 | cetera turba palam titulos ostendet apertos, |
| 110 | et sua detecta nomina fronte geret; |
| 111 | tres procul obscura latitantes parte videbis: |
| 112 | hi quia, quod nemo nescit, amare docent; |
| 113 | hos tu vel fugias, vel, si satis oris habebis, |
| 114 | Oedipodas facito Telegonosque voces. |
| 115 | deque tribus, moneo, si qua est tibi cura parentis, |
| 116 | ne quemquam, quamvis ipse docebit, ames. |
| 117 | sunt quoque mutatae, ter quinque volumina, formae, |
| 118 | nuper ab exequiis carmina rapta meis. |
| 119 | his mando dicas, inter mutata referri |
| 120 | fortunae vultum corpora posse meae, |
| 121 | namque ea dissimilis subito est effecta priori, |
| 122 | flendaque nunc, aliquo tempore laeta fuit. |
| 123 | plura quidem mandare tibi, si quaeris, habebam, |
| 124 | sed vereor tardae causa fuisse viae; |
| 125 | et si quae subeunt, tecum, liber, omnia ferres, |
| 126 | sarcina laturo magna futurus eras. |
| 127 | longa via est, propera! nobis habitabitur orbis |
| 128 | ultimus, a terra terra remota mea. |
| 129 | Di maris et caeli - quid enim nisi vota supersunt? - |
| 130 | soluere quassatae parcite membra ratis, |
| 131 | neve, precor, magni subscribite Caesaris irae: |
| 132 | saepe premente deo fert deus alter opem. |
| 133 | Mulciber in Troiam, pro Troia stabat Apollo; |
| 134 | aequa Venus Teucris, Pallas iniqua fuit. |
| 135 | oderat Aenean propior Saturnia Turno; |
| 136 | ille tamen Veneris numine tutus erat. |
| 137 | saepe ferox cautum petiit Neptunus Ulixem; |
| 138 | eripuit patruo saepe Minerva suo. |
| 139 | et nobis aliquod, quamvis distamus ab illis, |
| 140 | quis vetat irato numen adesse deo? |
| 141 | verba miser frustra non proficientia perdo. |
| 142 | ipsa graves spargunt ora loquentis aquae, |
| 143 | terribilisque Notus iactat mea dicta, precesque |
| 144 | ad quos mittuntur, non sinit ire deos. |
| 145 | ergo idem venti, ne causa laedar in una, |
| 146 | velaque nescio quo votaque nostra ferunt. |
| 147 | me miserum, quanti montes volvuntur aquarum! |
| 148 | iam iam tacturos sidera summa putes. |
| 149 | quantae diducto subsidunt aequore valles! |
| 150 | iam iam tacturas Tartara nigra putes. |
| 151 | quocumque aspicio, nihil est, nisi pontus et aer, |
| 152 | fluctibus hic tumidus, nubibus ille minax. |
| 153 | inter utrumque fremunt inmani murmure venti. |
| 154 | nescit, cui domino pareat, unda maris. |
| 155 | nam modo purpureo vires capit Eurus ab ortu, |
| 156 | nunc Zephyrus sero vespere missus adest, |
| 157 | nunc sicca gelidus Boreas bacchatur ab Arcto, |
| 158 | nunc Notus adversa proelia fronte gerit. |
| 159 | rector in incerto est nec quid fugiatve petatve |
| 160 | invenit: ambiguis ars stupet ipsa malis. |
| 161 | scilicet occidimus, nec spes est ulla salutis, |
| 162 | dumque loquor, vultus obruit unda meos. |
| 163 | opprimet hanc animam fluctus, frustraque precanti |
| 164 | ore necaturas accipiemus aquas. |
| 165 | at pia nil aliud quam me dolet exule coniunx: |
| 166 | hoc unum nostri scitque gemitque mali. |
| 167 | nescit in inmenso iactari corpora ponto, |
| 168 | nescit agi ventis, nescit adesse necem. |
| 169 | o bene, quod non sum mecum conscendere passus, |
| 170 | ne mihi mors misero bis patienda foret! |
| 171 | at nunc ut peream, quoniam caret illa periclo, |
| 172 | dimidia certe parte superstes ero. |
| 173 | ei mihi, quam celeri micuerunt nubila flamma! |
| 174 | quantus ab aetherio personat axe fragor! |
| 175 | nec levius tabulae laterum feriuntur ab undis, |
| 176 | quam grave ballistae moenia pulsat onus. |
| 177 | qui venit hic fluctus, fluctus supereminet omnes: |
| 178 | posterior nono est undecimoque prior. |
| 179 | nec letum timeo; genus est miserabile leti; |
| 180 | demite naufragium, mors mihi munus erit. |
| 181 | est aliquid, fatove suo ferrove cadentem |
| 182 | in solida moriens ponere corpus humo, |
| 183 | et mandare suis aliqua et sperare sepulcrum |
| 184 | et non aequoreis piscibus esse cibum. |
| 185 | fingite me dignum tali nece, non ego solus |
| 186 | hic vehor. inmeritos cur mea poena trahit? |
| 187 | pro superi viridesque dei, quibus aequora curae, |
| 188 | utraque iam vestras sistite turba minas; |
| 189 | quamque dedit vitam mitissima Caesaris ira, |
| 190 | hanc sinite infelix in loca iussa feram. |
| 191 | si quoque, quam merui poena me pendere vultis, |
| 192 | culpa mea est ipso iudice morte minor. |
| 193 | mittere me Stygias si iam voluisset in undas |
| 194 | Caesar, in hoc vestra non eguisset ope. |
| 195 | est illi nostri non invidiosa cruoris |
| 196 | copia; quodque dedit, cum volet, ipse feret. |
| 197 | vos modo, quos certe nullo, puto, crimine laesi, |
| 198 | contenti nostris iam, precor, este malis. |
| 199 | nec tamen, ut cuncti miserum servare velitis, |
| 200 | quod periit, salvum iam caput esse potest. |
| 201 | ut mare considat ventisque ferentibus utar, |
| 202 | ut mihi parcatis, non minus exul ero. |
| 203 | non ego divitias avidus sine fine parandi |
| 204 | latum mutandis mercibus aequor aro, |
| 205 | nec peto, quas quondam petii studiosus, Athenas, |
| 206 | oppida non Asiae, non loca visa prius; |
| 207 | non ut Alexandri claram delatus in urbem |
| 208 | delicias videam, Nile iocose, tuas. |
| 209 | quod faciles opto ventos (quis credere possit?) |
| 210 | Sarmatis est tellus, quam mea vela petunt. |
| 211 | obligor, ut tangam Laevi fera litora Ponti; |
| 212 | quodque sit a patria tam fuga tarda, queror. |
| 213 | nescioquo videam positos ut in orbe Tomitas, |
| 214 | exilem facio per mea vota viam. |
| 215 | seu me diligitis, tantos conpescite fluctus, |
| 216 | pronaque sint nostrae numina vestra rati; |
| 217 | seu magis odistis, iussae me advertite terrae: |
| 218 | supplicii pars est in regione mei. |
| 219 | ferte - quid hic facio? - rapidi mea carbasa venti! |
| 220 | Ausonios fines cur mea vela volunt? |
| 221 | noluit hoc Caesar: quid, quem fugat ille, tenetis? |
| 222 | aspiciat vultus Pontica terra meos. |
| 223 | et iubet et merui; nec, quae damnaverit ille, |
| 224 | crimina defendi fasque piumque puto. |
| 225 | si tamen acta deos numquam mortalia fallunt, |
| 226 | a culpa facinus scitis abesse mea. |
| 227 | immo ita, si scitis, si me meus abstulit error, |
| 228 | stultaque mens nobis non scelerata fuit, |
| 229 | quod licet et minimis, domui si favimus illi, |
| 230 | si satis Augusti publica iussa mihi, |
| 231 | hoc duce si dixi felicia saecula, proque |
| 232 | Caesare tura pius Caesaribusque dedi, - |
| 233 | si fuit hic animus nobis, ita parcite divi! |
| 234 | si minus, alta cadens obruat unda caput! |
| 235 | fallor, an incipiunt gravidae vanescere nubes, |
| 236 | victaque mutati frangitur ira maris? |
| 237 | non casu, vos sed sub condicione vocati, |
| 238 | fallere quos non est, hanc mihi fertis opem. |
| 239 | Cum subit illius tristissima noctis imago, |
| 240 | quae mihi supremum tempus in urbe fuit, |
| 241 | cum repeto noctem, qua tot mihi cara reliqui, |
| 242 | labitur ex oculis nunc quoque gutta meis. |
| 243 | iam prope lux aderat, qua me discedere Caesar |
| 244 | finibus extremae iusserat Ausoniae. |
| 245 | nec spatium nec mens fuerat satis apta parandi: |
| 246 | torpuerant longa pectora nostra mora. |
| 247 | non mihi servorum, comitis non cura legendi, |
| 248 | non aptae profugo vestis opisve fuit. |
| 249 | non aliter stupui, quam qui Iovis ignibus ictus |
| 250 | vivit et est vitae nescius ipse suae. |
| 251 | ut tamen hanc animi nubem dolor ipse removit, |
| 252 | et tandem sensus convaluere mei, |
| 253 | alloquor extremum maestos abiturus amicos, |
| 254 | qui modo de multis unus et alter erat. |
| 255 | uxor amans flentem flens acrius ipsa tenebat, |
| 256 | imbre per indignas usque cadente genas. |
| 257 | nata procul Libycis aberat diversa sub oris, |
| 258 | nec poterat fati certior esse mei. |
| 259 | quocumque aspiceres, luctus gemitusque sonabant, |
| 260 | formaque non taciti funeris intus erat. |
| 261 | femina virque meo, pueri quoque funere maerent, |
| 262 | inque domo lacrimas angulus omnis habet. |
| 263 | si licet exemplis in parvis grandibus uti, |
| 264 | haec facies Troiae, cum caperetur, erat. |
| 265 | iamque quiescebant voces hominumque canumque |
| 266 | Lunaque nocturnos alta regebat equos. |
| 267 | hanc ego suspiciens et ad hanc Capitolia cernens, |
| 268 | quae nostro frustra iuncta fuere Lari, |
| 269 | 'numina vicinis habitantia sedibus,' inquam, |
| 270 | 'iamque oculis numquam templa videnda meis, |
| 271 | dique relinquendi, quos urbs habet alta Quirini, |
| 272 | este salutati tempus in omne mihi. |
| 273 | et quamquam sero clipeum post vulnera sumo, |
| 274 | attamen hanc odiis exonerate fugam, |
| 275 | caelestique viro, quis me deceperit error, |
| 276 | dicite, pro culpa ne scelus esse putet. |
| 277 | ut quod vos scitis, poenae quoque sentiat auctor: |
| 278 | placato possum non miser esse deo.' |
| 279 | hac prece adoravi superos ego, pluribus uxor, |
| 280 | singultu medios impediente sonos. |
| 281 | illa etiam ante Lares passis adstrata capillis |
| 282 | contigit extinctos ore tremente focos, |
| 283 | multaque in aversos effudit verba Penates |
| 284 | pro deplorato non valitura viro. |
| 285 | iamque morae spatium nox praecipitata negabat, |
| 286 | versaque ab axe suo Parrhasis Arctos erat. |
| 287 | quid facerem? blando patriae retinebar amore, |
| 288 | ultima sed iussae nox erat illa fugae. |
| 289 | a! quotiens aliquo dixi properante 'quid urges? |
| 290 | vel quo festinas ire, vel unde, vide.' |
| 291 | a! quotiens certam me sum mentitus habere |
| 292 | horam, propositae quae foret apta viae. |
| 293 | ter limen tetigi, ter sum revocatus, et ipse |
| 294 | indulgens animo pes mihi tardus erat. |
| 295 | saepe 'vale' dicto rursus sum multa locutus, |
| 296 | et quasi discedens oscula summa dedi. |
| 297 | saepe eadem mandata dedi meque ipse fefelli, |
| 298 | respiciens oculis pignora cara meis. |
| 299 | denique 'quid propero? Scythia est, quo mittimur', inquam, |
| 300 | 'Roma relinquenda est, utraque iusta mora. |
| 301 | uxor in aeternum vivo mihi viva negatur, |
| 302 | et domus et fidae dulcia membra domus, |
| 303 | quosque ego dilexi fraterno more sodales, |
| 304 | o mihi Thesea pectora iuncta fide! |
| 305 | dum licet, amplectar: numquam fortasse licebit |
| 306 | amplius; in lucro est quae datur hora mihi.' |
| 307 | nec mora sermonis verba inperfecta relinquo, |
| 308 | complectens animo proxima quaeque meo. |
| 309 | dum loquor et flemus, caelo nitidissimus alto, |
| 310 | stella gravis nobis, Lucifer ortus erat. |
| 311 | dividor haud aliter, quam si mea membra relinquam, |
| 312 | et pars abrumpi corpore visa suo est. |
| 313 | sic doluit Mettus tum cum in contraria versos |
| 314 | ultores habuit proditionis equos. |
| 315 | tum vero exoritur clamor gemitusque meorum, |
| 316 | et feriunt maestae pectora nuda manus. |
| 317 | tum vero coniunx umeris abeuntis inhaerens |
| 318 | miscuit haec lacrimis tristia verba suis: |
| 319 | 'non potes avelli: simul ah! simul ibimus', inquit, |
| 320 | 'te sequar et coniunx exulis exul ero. |
| 321 | et mihi facta via est, et me capit ultima tellus: |
| 322 | accedam profugae sarcina parva rati. |
| 323 | te iubet e patria discedere Caesaris ira, |
| 324 | me pietas: pietas haec mihi Caesar erit.' |
| 325 | talia temptabat, sicut temptaverat ante, |
| 326 | vixque dedit victas utilitate manus. |
| 327 | egredior (sive illud erat sine funere ferri?) |
| 328 | squalidus inmissis hirta per ora comis. |
| 329 | illa dolore amens tenebris narratur obortis |
| 330 | semianimis media procubuisse domo, |
| 331 | utque resurrexit foedatis pulvere turpi |
| 332 | crinibus et gelida membra levavit humo, |
| 333 | se modo, desertos modo complorasse Penates, |
| 334 | nomen et erepti saepe vocasse viri, |
| 335 | nec gemuisse minus, quam si nataeque meumque |
| 336 | vidisset structos corpus habere rogos, |
| 337 | et voluisse mali moriendo ponere sensum, |
| 338 | respectuque tamen non potuisse mei. |
| 339 | vivat et absentem, quoniam sic fata tulerunt, |
| 340 | vivat ut auxilio sublevet usque suo. |
| 341 | Tingitur oceano custos Erymanthidos ursae, |
| 342 | aequoreasque suo sidere turbat aquas. |
| 343 | nos tamen Ionium non nostra findimus aequor |
| 344 | sponte, sed audaces cogimur esse metu. |
| 345 | me miserum! quantis increscunt aequora ventis, |
| 346 | erutaque ex imis fervet harena fretis! |
| 347 | monte nec inferior prorae puppique recurvae |
| 348 | insilit et pictos verberat unda deos. |
| 349 | pinea texta sonant pulsu, stridore rudentes, |
| 350 | ingemit et nostris ipsa carina malis. |
| 351 | navita confessus gelidum pallore timorem, |
| 352 | iam sequitur victus, non regit arte ratem. |
| 353 | utque parum validus non proficientia rector |
| 354 | cervicis rigidae frena remittit equo, |
| 355 | sic non quo voluit, sed quo rapit impetus undae, |
| 356 | aurigam video vela dedisse rati. |
| 357 | quod nisi mutatas emiserit Aeolus auras, |
| 358 | in loca iam nobis non adeunda ferar. |
| 359 | nam procul Illyriis laeva de parte relictis |
| 360 | interdicta mihi cernitur Italia. |
| 361 | desinat in vetitas quaeso contendere terras, |
| 362 | et mecum magno pareat aura deo. |
| 363 | dum loquor et timeo pariter cupioque repelli, |
| 364 | increpuit quantis viribus unda latus! |
| 365 | parcite caerulei vos parcite numina ponti, |
| 366 | infestumque mihi sit satis esse Iovem. |
| 367 | vos animam saevae fessam subducite morti, |
| 368 | si modo, qui periit, non periisse potest. |
| 369 | O mihi post nullos umquam memorande sodales, |
| 370 | et cui praecipue sors mea visa sua est; |
| 371 | attonitum qui me, memini, carissime, primus |
| 372 | ausus es alloquio sustinuisse tuo, |
| 373 | qui mihi consilium vivendi mite dedisti, |
| 374 | cum foret in misero pectore mortis amor. |
| 375 | scis bene, cui dicam, positis pro nomine signis, |
| 376 | officium nec te fallit, amice, tuum. |
| 377 | haec mihi semper erunt imis infixa medullis, |
| 378 | perpetuusque animae debitor huius ero: |
| 379 | spiritus in vacuas prius hic tenuandus in auras |
| 380 | ibit, et in tepido deseret ossa rogo, |
| 381 | quam subeant animo meritorum oblivia nostro, |
| 382 | et longa pietas excidat ista die. |
| 383 | di tibi sint faciles, et opis nullius egentem |
| 384 | fortunam praestent dissimilemque meae. |
| 385 | si tamen haec navis vento ferretur amico, |
| 386 | ignoraretur forsitan ista fides. |
| 387 | Thesea Pirithous non tam sensisset amicum, |
| 388 | si non infernas vivus adisset aquas. |
| 389 | ut foret exemplum veri Phoceus amoris, |
| 390 | fecerunt furiae, tristis Oresta, tuae. |
| 391 | si non Euryalus Rutulos cecidisset in hostes, |
| 392 | Hyrtacidae Nisi gloria nulla foret. |
| 393 | scilicet ut flavum spectatur in ignibus aurum, |
| 394 | tempore sic duro est inspicienda fides. |
| 395 | dum iuvat et vultu ridet Fortuna sereno, |
| 396 | indelibatas cuncta sequuntur opes: |
| 397 | at simul intonuit, fugiunt, nec noscitur ulli, |
| 398 | agminibus comitum qui modo cinctus erat. |
| 399 | atque haec, exemplis quondam collecta priorum, |
| 400 | nunc mihi sunt propriis cognita vera malis. |
| 401 | vix duo tresve mihi de tot superestis amici: |
| 402 | cetera Fortunae, non mea turba fuit. |
| 403 | quo magis, o pauci, rebus succurrite laesis, |
| 404 | et date naufragio litora tuta meo, |
| 405 | neve metu falso nimium trepidate, timentes |
| 406 | hac offendatur ne pietate deus. |
| 407 | saepe fidem adversis etiam laudavit in armis, |
| 408 | inque suis amat hanc Caesar, in hoste probat. |
| 409 | causa mea est melior, qui non contraria fovi |
| 410 | arma, sed hanc merui simplicitate fugam. |
| 411 | invigiles igitur nostris pro casibus, oro, |
| 412 | deminui siqua numinis ira potest. |
| 413 | scire meos casus siquis desiderat omnes, |
| 414 | plus, quam quod fieri res sinit, ille petit. |
| 415 | tot mala sum passus, quot in aethere sidera lucent |
| 416 | parvaque quot siccus corpora pulvis habet; |
| 417 | multaque credibili tulimus maiora ratamque, |
| 418 | quamvis acciderint, non habitura fidem. |
| 419 | pars etiam quaedam mecum moriatur oportet, |
| 420 | meque velim possit dissimulante tegi. |
| 421 | si vox infragilis, pectus mihi firmius aere, |
| 422 | pluraque cum linguis pluribus ora forent, |
| 423 | non tamen idcirco complecterer omnia verbis, |
| 424 | materia vires exsuperante meas. |
| 425 | pro duce Neritio docti mala nostra poetae |
| 426 | scribite: Neritio nam mala plura tuli. |
| 427 | ille brevi spatio multis erravit in annis |
| 428 | inter Dulichias Iliacasque domos: |
| 429 | nos freta sideribus totis distantia mensos |
| 430 | sors tulit in Geticos Sarmaticosque sinus. |
| 431 | ille habuit fidamque manum sociosque fideles: |
| 432 | me profugum comites deseruere mei. |
| 433 | ille suam laetus patriam victorque petebat: |
| 434 | a patria fugi victus et exul ego. |
| 435 | nec mihi Dulichium domus est Ithaceve Samosve, |
| 436 | poena quibus non est grandis abesse locis, |
| 437 | sed quae de septem totum circumspicit orbem |
| 438 | montibus, imperii Roma deumque locus. |
| 439 | illi corpus erat durum patiensque laborum: |
| 440 | invalidae vires ingenuaeque mihi. |
| 441 | ille erat assidue saevis agitatus in armis: |
| 442 | adsuetus studiis mollibus ipse fui. |
| 443 | me deus oppressit, nullo mala nostra levante: |
| 444 | bellatrix illi diva ferebat opem. |
| 445 | cumque minor Iove sit tumidis qui regnat in undis, |
| 446 | illum Neptuni, me Iovis ira premit. |
| 447 | adde, quod illius pars maxima ficta laborum, |
| 448 | ponitur in nostris fabula nulla malis. |
| 449 | denique quaesitos tetigit tamen ille Penates, |
| 450 | quaeque diu petiit, contigit arva tamen: |
| 451 | at mihi perpetuo patria tellure carendum est, |
| 452 | ni fuerit laesi mollior ira dei. |
| 453 | Nec tantum Clario est Lyde dilecta poetae, |
| 454 | nec tantum Coo Bittis amata suo est, |
| 455 | pectoribus quantum tu nostris, uxor, inhaeres, |
| 456 | digna minus misero, non meliore viro. |
| 457 | te mea supposita veluti trabe fulta ruina est: |
| 458 | siquid adhuc ego sum, muneris omne tui est. |
| 459 | tu facis, ut spolium non sim, nec nuder ab illis, |
| 460 | naufragii tabulas qui petiere mei. |
| 461 | utque rapax stimulante fame cupidusque cruoris |
| 462 | incustoditum captat ovile lupus, |
| 463 | aut ut edax vultur corpus circumspicit ecquod |
| 464 | sub nulla positum cernere possit humo, |
| 465 | sic mea nescioquis, rebus male fidus acerbis |
| 466 | in bona venturus, si paterere, fuit. |
| 467 | hunc tua per fortis virtus summovit amicos, |
| 468 | nulla quibus reddi gratia digna potest. |
| 469 | ergo quam misero, tam vero teste probaris, |
| 470 | hic aliquod pondus si modo testis habet. |
| 471 | nec probitate tua prior est aut Hectoris uxor, |
| 472 | aut comes extincto Laodamia viro. |
| 473 | tu si Maeonium vatem sortita fuisses, |
| 474 | Penelopes esset fama secunda tuae: |
| 475 | sive tibi hoc debes, nullo pia facta magistro, |
| 476 | cumque nova mores sunt tibi luce dati, |
| 477 | femina seu princeps omnes tibi culta per annos |
| 478 | te docet exemplum coniugis esse bonae, |
| 479 | adsimilemque sui longa adsuetudine fecit, |
| 480 | grandia si parvis adsimilare licet. |
| 481 | ei mihi, non magnas quod habent mea carmina vires, |
| 482 | nostraque sunt meritis ora minora tuis, |
| 483 | siquid et in nobis vivi fuit ante vigoris, |
| 484 | exstinctum longis occidit omne malis! |
| 485 | prima locum sanctas heroidas inter haberes, |
| 486 | prima bonis animi conspicerere tui. |
| 487 | quantumcumque tamen praeconia nostra valebunt, |
| 488 | carminibus vives tempus in omne meis. |
| 489 | Si quis habes nostri similes in imagine vultus, |
| 490 | deme meis hederas, Bacchica serta, comis. |
| 491 | ista decent laetos felicia signa poetas: |
| 492 | temporibus non est apta corona meis. |
| 493 | hoc tibi dissimula, senti tamen, optime, dici, |
| 494 | in digito qui me fersque refersque tuo, |
| 495 | effigiemque meam fulvo complexus in auro |
| 496 | cara relegati, quae potes, ora vides. |
| 497 | quae quotiens spectas, subeat tibi dicere forsan |
| 498 | 'quam procul a nobis Naso sodalis abest!' |
| 499 | grata tua est pietas, sed carmina maior imago |
| 500 | sunt mea, quae mando qualiacumque legas, |
| 501 | carmina mutatas hominum dicentia formas, |
| 502 | infelix domini quod fuga rupit opus. |
| 503 | haec ego discedens, sicut bene multa meorum, |
| 504 | ipse mea posui maestus in igne manu. |
| 505 | utque cremasse suum fertur sub stipite natum |
| 506 | Thestias et melior matre fuisse soror, |
| 507 | sic ego non meritos mecum peritura libellos |
| 508 | imposui rapidis viscera nostra rogis: |
| 509 | vel quod eram Musas, ut crimina nostra, perosus, |
| 510 | vel quod adhuc crescens et rude carmen erat. |
| 511 | quae quoniam non sunt penitus sublata, sed extant |
| 512 | (pluribus exemplis scripta fuisse reor), |
| 513 | nunc precor ut vivant et non ignava legentem |
| 514 | otia delectent admoneantque mei. |
| 515 | nec tamen illa legi poterunt patienter ab ullo, |
| 516 | nesciet his summam siquis abesse manum. |
| 517 | ablatum mediis opus est incudibus illud, |
| 518 | defuit et coeptis ultima lima meis. |
| 519 | et veniam pro laude peto, laudatus abunde, |
| 520 | non fastiditus si tibi, lector, ero. |
| 521 | hos quoque sex versus, in prima fronte libelli |
| 522 | si praeponendos esse putabis, habe: |
| 523 | 'orba parente suo quicumque volumina tangis, |
| 524 | his saltem vestra detur in urbe locus. |
| 525 | quoque magis faveas, non haec sunt edita ab ipso, |
| 526 | sed quasi de domini funere rapta sui. |
| 527 | quicquid in his igitur vitii rude carmen habebit, |
| 528 | emendaturus, si licuisset, eram.' |
| 529 | In caput alta suum labentur ab aequore retro |
| 530 | flumina, conversis Solque recurret equis: |
| 531 | terra feret stellas, caelum findetur aratro, |
| 532 | unda dabit flammas, et dabit ignis aquas, |
| 533 | omnia naturae praepostera legibus ibunt, |
| 534 | parsque suum mundi nulla tenebit iter, |
| 535 | omnia iam fient, fieri quae posse negabam, |
| 536 | et nihil est, de quo non sit habenda fides. |
| 537 | haec ego vaticinor, quia sum deceptus ab illo, |
| 538 | laturum misero quem mihi rebar opem. |
| 539 | tantane te, fallax, cepere oblivia nostri, |
| 540 | adflictumque fuit tantus adire timor, |
| 541 | ut neque respiceres nec solarere iacentem, |
| 542 | dure, neque exequias prosequerere meas? |
| 543 | illud amicitiae sanctum et venerabile nomen |
| 544 | re tibi pro vili sub pedibusque iacet? |
| 545 | quid fuit, ingenti prostratum mole sodalem |
| 546 | visere et alloquio parte levare tuo, |
| 547 | inque meos si non lacrimam demittere casus, |
| 548 | pauca tamen ficto verba dolore pati, |
| 549 | idque, quod ignoti faciunt vel dicere saltem, |
| 550 | et vocem populi publicaque ora sequi? |
| 551 | denique lugubres vultus numquamque videndos |
| 552 | cernere supremo dum licuitque die, |
| 553 | dicendumque semel toto non amplius aevo |
| 554 | accipere et parili reddere voce 'vale'? |
| 555 | at fecere alii nullo mihi foedere iuncti, |
| 556 | et lacrimas animi signa dedere sui. |
| 557 | quid, nisi convictu causisque valentibus essem |
| 558 | temporis et longi vinctus amore tibi? |
| 559 | quid, nisi tot lusus et tot mea seria nosses, |
| 560 | tot nossem lusus seriaque ipse tua? |
| 561 | quid, si dumtaxat Romae mihi cognitus esses, |
| 562 | adscitus totiens in genus omne loci? |
| 563 | cunctane in aequoreos abierunt irrita ventos? |
| 564 | cunctane Lethaeis mersa feruntur aquis? |
| 565 | non ego te genitum placida reor urbe Quirini, |
| 566 | urbe, meo quae iam non adeunda pede est, |
| 567 | sed scopulis, Ponti quos haec habet ora sinistri, |
| 568 | inque feris Scythiae Sarmaticisque iugis: |
| 569 | et tua sunt silicis circum praecordia venae, |
| 570 | et rigidum ferri semina pectus habet, |
| 571 | quaeque tibi quondam tenero ducenda palato |
| 572 | plena dedit nutrix ubera, tigris erat: |
| 573 | aut mala nostra minus quam nunc aliena putares, |
| 574 | duritiaeque mihi non agerere reus. |
| 575 | sed quoniam accedit fatalibus hoc quoque damnis, |
| 576 | ut careant numeris tempora prima suis, |
| 577 | effice, peccati ne sim memor huius, et illo |
| 578 | officium laudem, quo queror, ore tuum. |
| 579 | Detur inoffenso vitae tibi tangere metam, |
| 580 | qui legis hoc nobis non inimicus opus. |
| 581 | atque utinam pro te possint mea vota valere, |
| 582 | quae pro me duros non tetigere deos! |
| 583 | donec eris sospes, multos numerabis amicos: |
| 584 | tempora si fuerint nubila, solus eris. |
| 585 | aspicis, ut veniant ad candida tecta columbae, |
| 586 | accipiat nullas sordida turris aves. |
| 587 | horrea formicae tendunt ad inania numquam: |
| 588 | nullus ad amissas ibit amicus opes. |
| 589 | utque comes radios per solis euntibus umbra est, |
| 590 | cum latet hic pressus nubibus, illa fugit, |
| 591 | mobile sic sequitur Fortunae lumina vulgus: |
| 592 | quae simul inducta nocte teguntur, abit. |
| 593 | haec precor ut semper possint tibi falsa videri: |
| 594 | sunt tamen eventu vera fatenda meo. |
| 595 | dum stetimus, turbae quantum satis esset, habebat |
| 596 | nota quidem, sed non ambitiosa domus. |
| 597 | at simul impulsa est, omnes timuere ruinam, |
| 598 | cautaque communi terga dedere fugae. |
| 599 | saeva neque admiror metuunt si fulmina, quorum |
| 600 | ignibus adflari proxima quaeque solent. |
| 601 | sed tamen in duris remanentem rebus amicum |
| 602 | quamlibet inviso Caesar in hoste probat, |
| 603 | nec solet irasci - neque enim moderatior alter - |
| 604 | cum quis in adversis, siquid amavit, amat. |
| 605 | de comite Argolici postquam cognovit Orestae, |
| 606 | narratur Pyladen ipse probasse Thoas. |
| 607 | quae fuit Actoridae cum magno semper Achille, |
| 608 | laudari solita est Hectoris ore fides. |
| 609 | quod pius ad Manes Theseus comes iret amico, |
| 610 | Tartareum dicunt indoluisse deum. |
| 611 | Euryali Nisique fide tibi, Turne, relata |
| 612 | credibile est lacrimis inmaduisse genas. |
| 613 | est etiam in miseris pietas, et in hoste probatur. |
| 614 | ei mihi, quam paucos haec mea dicta movent! |
| 615 | is status, haec rerum nunc est fortuna mearum, |
| 616 | debeat ut lacrimis nullus adesse modus; |
| 617 | at mea sunt, proprio quamvis maestissima casu, |
| 618 | pectora processu facta serena tuo. |
| 619 | hoc ego venturum iam tum, carissime, vidi, |
| 620 | ferret adhuc istam cum minor aura ratem. |
| 621 | sive aliquod morum seu vitae labe carentis |
| 622 | est pretium, nemo pluris emendus erat: |
| 623 | sive per ingenuas aliquis caput extulit artes, |
| 624 | quaelibet eloquio fit bona causa tuo. |
| 625 | his ego commotus dixi tibi protinus ipsi |
| 626 | 'scaena manet dotes grandis, amice, tuas.' |
| 627 | haec mihi non ovium fibrae tonitrusve sinistri, |
| 628 | linguave servatae pennave dixit avis: |
| 629 | augurium ratio est et coniectura futuri: |
| 630 | hac divinavi notitiamque tuli. |
| 631 | quae quoniam vera est, tota tibi mente mihique |
| 632 | gratulor, ingenium non latuisse tuum. |
| 633 | at nostrum tenebris utinam latuisset in imis! |
| 634 | expediit studio lumen abesse meo. |
| 635 | utque tibi prosunt artes, facunde, severae, |
| 636 | dissimiles illis sic nocuere mihi. |
| 637 | vita tamen tibi nota mea est; scis artibus illis |
| 638 | auctoris mores abstinuisse sui; |
| 639 | scis vetus hoc iuveni lusum mihi carmen, et istos, |
| 640 | ut non laudandos, sic tamen esse iocos. |
| 641 | ergo ut defendi nullo mea posse colore, |
| 642 | sic excusari crimina posse puto. |
| 643 | qua potes, excusa, nec amici desere causam: |
| 644 | qua bene coepisti, sic bene semper eas. |
| 645 | Est mihi sitque, precor, flavae tutela Minervae, |
| 646 | navis et a picta casside nomen habet. |
| 647 | sive opus est velis, minimam bene currit ad auram |
| 648 | sive opus est remo, remige carpit iter. |
| 649 | nec comites volucri contenta est vincere cursu, |
| 650 | occupat egressas quamlibet ante rates, |
| 651 | et pariter fluctus ferit atque silentia longe |
| 652 | aequora, nec saevis victa madescit aquis. |
| 653 | illa, Corinthiacis primum mihi cognita Cenchreis, |
| 654 | fida manet trepidae duxque comesque fugae, |
| 655 | perque tot eventus et iniquis concita ventis |
| 656 | aequora Palladio numine tuta fuit. |
| 657 | nunc quoque tuta, precor, vasti secet ostia Ponti, |
| 658 | quasque petit, Getici litoris intret aquas. |
| 659 | quae simul Aeoliae mare me deduxit in Helles, |
| 660 | et longum tenui limite fecit iter, |
| 661 | fleximus in laevum cursus, et ab Hectoris urbe |
| 662 | venimus ad portus, Imbria terra, tuos. |
| 663 | inde, levi vento Zerynthia litora nacta, |
| 664 | Threiciam tetigit fessa carina Samon. |
| 665 | saltus ab hac contra brevis est Tempyra petenti: |
| 666 | hac dominum tenus est illa secuta suum. |
| 667 | nam mihi Bistonios placuit pede carpere campos: |
| 668 | Hellespontiacas illa relegit aquas, |
| 669 | Dardaniamque petit, auctoris nomen habentem, |
| 670 | et te ruricola, Lampsace, tuta deo, |
| 671 | quodque per angustas vectae male virginis undas |
| 672 | Seston Abydena separat urbe fretum, |
| 673 | inque Propontiacis haerentem Cyzicon oris, |
| 674 | Cyzicon, Haemoniae nobile gentis opus, |
| 675 | quaeque tenent Ponti Byzantia litora fauces: |
| 676 | hic locus est gemini ianua vasta maris. |
| 677 | haec, precor, evincat, propulsaque fortibus Austris |
| 678 | transeat instabilis strenua Cyaneas |
| 679 | Thyniacosque sinus, et ab his per Apollinis urbem |
| 680 | arta sub Anchiali moenia tendat iter. |
| 681 | inde Mesembriacos portus et Odeson et arces |
| 682 | praetereat dictas nomine, Bacche, tuo, |
| 683 | et quos Alcathoi memorant e moenibus ortos |
| 684 | sedibus his profugos constituisse Larem. |
| 685 | a quibus adveniat Miletida sospes ad urbem, |
| 686 | offensi quo me detulit ira dei. |
| 687 | haec si contigerint, meritae cadet agna Minervae: |
| 688 | non facit ad nostras hostia maior opes. |
| 689 | vos quoque, Tyndaridae, quos haec colit insula, fratres, |
| 690 | mite, precor, duplici numen adesse viae! |
| 691 | altera namque parat Symplegadas ire per artas, |
| 692 | scindere Bistonias altera puppis aquas. |
| 693 | vos facite ut ventos, loca cum diversa petamus, |
| 694 | illa suos habeat, nec minus illa suos. |
| 695 | Littera quaecumque est toto tibi lecta libello, |
| 696 | est mihi sollicito tempore facta viae. |
| 697 | aut haec me, gelido tremerem cum mense Decembri, |
| 698 | scribentem mediis Hadria vidit aquis; |
| 699 | aut, postquam bimarem cursu superavimus Isthmon, |
| 700 | alteraque est nostrae sumpta carina fugae, |
| 701 | quod facerem versus inter fera murmura ponti, |
| 702 | Cycladas Aegaeas obstipuisse puto. |
| 703 | ipse ego nunc miror tantis animique marisque |
| 704 | fluctibus ingenium non cecidisse meum. |
| 705 | seu stupor huic studio sive est insania nomen, |
| 706 | omnis ab hac cura cura levata mea est. |
| 707 | saepe ego nimbosis dubius iactabar ab Haedis, |
| 708 | saepe minax Steropes sidere pontus erat, |
| 709 | fuscabatque diem custos Atlantidos Ursae, |
| 710 | aut Hyadas seris hauserat Auster aquis, |
| 711 | saepe maris pars intus erat; tamen ipse trementi |
| 712 | carmina ducebam qualiacumque manu. |
| 713 | nunc quoque contenti stridunt Aquilone rudentes, |
| 714 | inque modum cumuli concava surgit aqua. |
| 715 | ipse gubernator tollens ad sidera palmas |
| 716 | exposcit votis, inmemor artis, opem. |
| 717 | quocumque aspexi, nihil est nisi mortis imago, |
| 718 | quam dubia timeo mente timensque precor. |
| 719 | attigero portum, portu terrebor ab ipso: |
| 720 | plus habet infesta terra timoris aqua; |
| 721 | nam simul insidiis hominum pelagique laboro, |
| 722 | et faciunt geminos ensis et unda metus. |
| 723 | ille meo vereor ne speret sanguine praedam, |
| 724 | haec titulum nostrae mortis habere velit. |
| 725 | barbara pars laeva est avidaeque adsueta rapinae, |
| 726 | quam cruor et caedes bellaque semper habent, |
| 727 | cumque sit hibernis agitatum fluctibus aequor, |
| 728 | pectora sunt ipso turbidiora mari. |
| 729 | quo magis his debes ignoscere, candide lector, |
| 730 | si spe sunt, ut sunt, inferiora tua. |
| 731 | non haec in nostris, ut quondam, scripsimus hortis, |
| 732 | nec, consuete, meum, lectule, corpus habes. |
| 733 | iactor in indomito brumali luce profundo |
| 734 | ipsaque caeruleis charta feritur aquis. |
| 735 | improba pugnat hiems indignaturque quod ausim |
| 736 | scribere se rigidas incutiente minas. |
| 737 | vincat hiems hominem! sed eodem tempore, quaeso, |
| 738 | ipse modum statuam carminis, illa sui. |