Ovidius, Heroides, XVI. Paris Helenae
| 1 | Hanc tibi Priamides mitto, Ledaea, salutem, |
| 2 | quae tribui sola te mihi dante potest. |
| 3 | eloquar, an flammae non est opus indice notae, |
| 4 | et plus quam vellem, iam meus extat amor? |
| 5 | ille quidem lateat malim, dum tempora dentur |
| 6 | laetitiae mixtos non habitura metus. |
| 7 | sed male dissimulo; quis enim celaverit ignem, |
| 8 | lumine qui semper proditur ipse suo? |
| 9 | si tamen expectas, vocem quoque rebus ut addam: |
| 10 | uror - habes animi nuntia verba mei. |
| 11 | parce, precor, fasso, nec vultu cetera duro |
| 12 | perlege, sed formae conveniente tuae. |
| 13 | iamdudum gratum est, quod epistula nostra recepta |
| 14 | spem facit, hoc recipi me quoque posse modo. |
| 15 | quae rata sit; nec te frustra promiserit, opto, |
| 16 | hoc mihi quae suasit, mater Amoris, iter. |
| 17 | namque ego divino monitu - ne nescia pecces - |
| 18 | advehor et coepto non leve numen adest. |
| 19 | praemia magna quidem, sed non indebita posco: |
| 20 | pollicita est thalamo te Cytherea meo. |
| 21 | hac duce Sigeo dubias a litore feci |
| 22 | longa Phereclea per freta puppe vias. |
| 23 | illa dedit faciles auras ventosque secundos - |
| 24 | in mare nimirum ius habet orta mari. |
| 25 | perstet et ut pelagi, sic pectoris adiuvet aestum, |
| 26 | deferat in portus et mea vota suos. |
| 27 | attulimus flammas, non hic invenimus, illas. |
| 28 | hae mihi tam longae causa fuere viae. |
| 29 | nam neque tristis hiems neque nos huc appulit error; |
| 30 | Taenaris est classi terra petita meae. |
| 31 | nec me crede fretum merces portante carina |
| 32 | findere - quas habeo, di tueantur opes. |
| 33 | nec venio Graias veluti spectator ad urbes; |
| 34 | oppida sunt regni divitiora mei. |
| 35 | te peto, quam pepigit lecto Venus aurea nostro; |
| 36 | te prius optavi quam mihi nota fores. |
| 37 | ante tuos animo vidi quam lumine vultus; |
| 38 | prima tulit vulnus nuntia fama tui. |
| 39 | nec tamen est mirum, si sicut oportuit arcu, |
| 40 | missilibus telis eminus ictus amo. |
| 41 | sic placuit fatis; quae ne convellere temptes, |
| 42 | accipe cum vera dicta relata fide. |
| 43 | matris adhuc utero partu remorante tenebar; |
| 44 | iam gravidus iusto pondere venter erat. |
| 45 | illa sibi ingentem visa est sub imagine somni |
| 46 | flammiferam pleno reddere ventre facem. |
| 47 | territa consurgit metuendaque noctis opacae |
| 48 | visa seni Priamo, vatibus ille refert. |
| 49 | arsurum Paridis vates canit Ilion igni - |
| 50 | pectoris, ut nunc est, fax fuit illa mei. |
| 51 | forma vigorque animi, quamvis de plebe videbar, |
| 52 | indicium tectae nobilitatis erat. |
| 53 | est locus in mediis nemorosae vallibus Idae |
| 54 | devius et piceis ilicibusque frequens, |
| 55 | qui nec ovis placidae nec amantis saxa capellae |
| 56 | nec patulo tardae carpitur ore bovis; |
| 57 | hinc ego Dardaniae muros excelsaque tecta |
| 58 | et freta prospiciens arbore nixus eram - |
| 59 | ecce, pedum pulsu visa est mihi terra moveri - |
| 60 | vera loquar veri vix habitura fidem - |
| 61 | constitit ante oculos actus velocibus alis |
| 62 | Atlantis magni Pleionesque nepos - |
| 63 | fas vidisse fuit, fas sit mihi visa referre - |
| 64 | inque dei digitis aurea virga fuit. |
| 65 | tresque simul divae, Venus et cum Pallade Iuno, |
| 66 | graminibus teneros inposuere pedes. |
| 67 | obstupui, gelidusque comas erexerat horror, |
| 68 | cum mihi 'pone metum!' nuntius ales ait: |
| 69 | 'arbiter es formae; certamina siste dearum, |
| 70 | vincere quae forma digna sit una duas.' |
| 71 | neve recusarem, verbis Iovis imperat et se |
| 72 | protinus aetheria tollit in astra via. |
| 73 | mens mea convaluit, subitoque audacia venit |
| 74 | nec timui vultu quamque notare meo. |
| 75 | vincere erant omnes dignae iudexque querebar |
| 76 | non omnes causam vincere posse suam. |
| 77 | sed tamen ex illis iam tunc magis una placebat, |
| 78 | hanc esse ut scires, unde movetur amor. |
| 79 | tantaque vincendi cura est; ingentibus ardent |
| 80 | iudicium donis sollicitare meum. |
| 81 | regna Iovis coniunx, virtutem filia iactat; |
| 82 | ipse potens dubito fortis an esse velim. |
| 83 | dulce Venus risit; 'nec te, Pari, munera tangant |
| 84 | utraque suspensi plena timoris,' ait; |
| 85 | 'nos dabimus, quod ames, et pulchrae filia Ledae |
| 86 | ibit in amplexus pulchrior illa tuos.' |
| 87 | dixit, et ex aequo donis formaque probata |
| 88 | victorem caelo rettulit illa pedem. |
| 89 | interea, credo, versis ad prospera fatis |
| 90 | regius agnoscor per rata signa puer. |
| 91 | laeta domus nato per tempora longa recepto, |
| 92 | addit et ad festos hunc quoque Troia diem. |
| 93 | utque ego te cupio, sic me cupiere puellae; |
| 94 | multarum votum sola tenere potes. |
| 95 | nec tantum regum natae petiere ducumque, |
| 96 | sed nymphis etiam curaque amorque fui. |
| 97 | quas super Oenonen facies mutarer in orbem |
| 98 | nec Priamo est a te dignior ulla nurus. |
| 99 | sed mihi cunctarum subeunt fastidia, postquam |
| 100 | coniugii spes est, Tyndari, facta tui. |
| 101 | te vigilans oculis, animo te nocte videbam, |
| 102 | lumina cum placido victa sopore iacent. |
| 103 | quid facies praesens, quae nondum visa placebas? |
| 104 | ardebam, quamvis hic procul ignis erat. |
| 105 | nec potui debere mihi spem longius istam, |
| 106 | caerulea peterem quin mea vota via. |
| 107 | Troia caeduntur Phrygia pineta securi |
| 108 | quaeque erat aequoreis utilis arbor aquis; |
| 109 | ardua proceris spoliantur Gargara silvis, |
| 110 | innumerasque mihi longa dat Ida trabes. |
| 111 | fundatura citas flectuntur robora naves |
| 112 | texitur et costis panda carina suis. |
| 113 | addimus antennas et vela sequentia malo |
| 114 | accipit et pictos puppis adunca deos; |
| 115 | qua tamen ipse vehor, comitata Cupidine parvo |
| 116 | sponsor coniugii stat dea picta sui. |
| 117 | imposita est factae postquam manus ultima classi, |
| 118 | protinus Aegaeis ire lubebat aquis. |
| 119 | at pater et genetrix inhibent mea vota rogando |
| 120 | propositumque pia voce morantur iter; |
| 121 | et soror effusis ut erat Cassandra capillis, |
| 122 | cum vellent nostrae iam dare vela rates, |
| 123 | 'quo ruis?' exclamat, 'referes incendia tecum! |
| 124 | quanta per has nescis flamma petatur aquas!' |
| 125 | vera fuit vates; dictos invenimus ignes |
| 126 | et ferus in molli pectore flagrat amor. |
| 127 | portubus egredior ventisque ferentibus usus |
| 128 | applicor in terras, Oebali nympha, tuas. |
| 129 | excipit hospitio vir me tuus: hoc quoque factum |
| 130 | non sine consilio numinibusque deum. |
| 131 | ille quidem ostendit, quidquid Lacedaemone tota |
| 132 | ostendi dignum conspicuumque fuit; |
| 133 | sed mihi laudatam cupienti cernere formam |
| 134 | lumina nil aliud quo caperentur erat. |
| 135 | ut vidi, obstipui praecordiaque intima sensi |
| 136 | attonitus curis intumuisse novis. |
| 137 | his similes vultus, quantum reminiscor, habebat, |
| 138 | venit in arbitrium cum Cytherea meum. |
| 139 | si tu venisses pariter certamen in illud, |
| 140 | in dubium Veneris palma futura fuit. |
| 141 | magna quidem de te rumor praeconia fecit, |
| 142 | nullaque de facie nescia terra tua est; |
| 143 | nec tibi par usquam Phrygia nec solis ab ortu |
| 144 | inter formosas altera nomen habet! |
| 145 | credis et hoc nobis? - minor est tua gloria vero |
| 146 | famaque de forma paene maligna tua est. |
| 147 | plus hic invenio, quam quod promiserat illa, |
| 148 | et tua materia gloria victa sua est. |
| 149 | ergo arsit merito, qui noverat omnia, Theseus, |
| 150 | et visa es tanto digna rapina viro, |
| 151 | more tuae gentis nitida dum nuda palaestra |
| 152 | ludis et es nudis femina mixta viris. |
| 153 | quod rapuit, laudo; miror quod reddidit umquam. |
| 154 | tam bona constanter praeda tenenda fuit. |
| 155 | ante recessisset caput hoc cervice cruenta, |
| 156 | quam tu de thalamis abstraherere meis. |
| 157 | tene manus umquam nostrae dimittere vellent? |
| 158 | tene meo paterer vivus abire sinu? |
| 159 | si reddenda fores, aliquid tamen ante tulissem |
| 160 | nec Venus ex toto nostra fuisset iners. |
| 161 | vel mihi virginitas esset libata vel illud |
| 162 | quod poterat salva virginitate rapi. |
| 163 | da modo te, quae sit Paridis constantia nosces: |
| 164 | flamma rogi flammas finiet una meas. |
| 165 | praeposui regnis ego te, quae maxima quondam |
| 166 | pollicita est nobis nupta sororque Iovis, |
| 167 | dumque tuo possem circumdare bracchia collo, |
| 168 | contempta est virtus Pallade dante mihi. |
| 169 | nec piget aut umquam stulte legisse videbor; |
| 170 | permanet in voto mens mea firma suo. |
| 171 | spem modo ne nostram fieri patiare caducam, |
| 172 | deprecor, o tanto digna labore peti! |
| 173 | non ego coniugium generosae degener opto, |
| 174 | nec mea, crede mihi, turpiter uxor eris. |
| 175 | Pliada, si quaeres, in nostra gente Iovemque |
| 176 | invenies, medios ut taceamus avos. |
| 177 | sceptra parens Asiae, qua nulla beatior ora est, |
| 178 | finibus inmensis vix obeunda, tenet. |
| 179 | innumeras urbes atque aurea tecta videbis |
| 180 | quaeque suos dicas templa decere deos. |
| 181 | Ilion adspicies firmataque turribus altis |
| 182 | moenia, Phoebeae structa canore lyrae. |
| 183 | quid tibi de turba narrem numeroque virorum? |
| 184 | vix populum tellus sustinet illa suum. |
| 185 | occurrent denso tibi Troades agmine matres |
| 186 | nec capient Phrygias atria nostra nurus. |
| 187 | o quotiens dices: 'quam pauper Achaia nostra est!' |
| 188 | una domus quaevis urbis habebit opes. |
| 189 | nec mihi fas fuerit Sparten contemnere vestram: |
| 190 | in qua tu nata es, terra beata mihi est. |
| 191 | parca sed est Sparte, tu cultu divite digna; |
| 192 | ad talem formam non facit iste locus. |
| 193 | hanc faciem largis sine fine paratibus uti |
| 194 | deliciisque decet luxuriare novis. |
| 195 | cum videas cultus nostra de gente virorum, |
| 196 | qualem Dardanias credis habere nurus? |
| 197 | da modo te facilem nec dedignare maritum, |
| 198 | rure Therapnaeo nata puella, Phrygem. |
| 199 | Phryx erat et nostro genitus de sanguine, qui nunc |
| 200 | cum dis potando nectare miscet aquas. |
| 201 | Phryx erat Aurorae coniunx, tamen abstulit illum |
| 202 | extremum noctis quae dea finit iter. |
| 203 | Phryx etiam Anchises, volucrum cui mater Amorum |
| 204 | gaudet in Idaeis concubuisse iugis. |
| 205 | nec, puto, conlatis forma Menelaus et annis |
| 206 | iudice te nobis anteferendus erit. |
| 207 | non dabimus certe socerum tibi clara fugantem |
| 208 | lumina, qui trepidos a dape vertat equos; |
| 209 | nec Priamo pater est soceri de caede cruentus |
| 210 | et qui Myrtoas crimine signat aquas; |
| 211 | nec proavo Stygia nostro captantur in unda |
| 212 | poma, nec in mediis quaeritur umor aquis. |
| 213 | quid tamen hoc refert, si te tenet ortus ab illis? |
| 214 | cogitur huic domui Iuppiter esse socer. |
| 215 | heu facinus! totis indignus noctibus ille |
| 216 | te tenet amplexu perfruiturque tuo; |
| 217 | at mihi conspiceris posita vix denique mensa |
| 218 | multaque quae laedant hoc quoque tempus habet. |
| 219 | hostibus eveniant convivia talia nostris, |
| 220 | experior posito qualia saepe mero. |
| 221 | paenitet hospitii, cum me spectante lacertos |
| 222 | imponit collo rusticus iste tuo. |
| 223 | rumpor et invideo - quid ni tamen omnia narrem? - |
| 224 | membra superiecta cum tua veste fovet. |
| 225 | oscula cum vero coram non dura daretis, |
| 226 | ante oculos posui pocula sumpta meos; |
| 227 | lumina demitto cum te tenet artius ille, |
| 228 | crescit et invito lentus in ore cibus. |
| 229 | saepe dedi gemitus; et te, lasciva, notavi |
| 230 | in gemitu risum non tenuisse meo. |
| 231 | saepe mero volui flammam compescere, at illa |
| 232 | crevit, et ebrietas ignis in igne fuit. |
| 233 | multaque ne videam, versa cervice recumbo; |
| 234 | sed revocas oculos protinus ipsa meos. |
| 235 | quid faciam, dubito; dolor est meus illa videre, |
| 236 | sed dolor a facie maior abesse tua. |
| 237 | qua licet et possum, luctor celare furorem, |
| 238 | sed tamen apparet dissimulatus amor. |
| 239 | nec tibi verba damus; sentis mea vulnera, sentis; |
| 240 | atque utinam soli sint ea nota tibi. |
| 241 | a, quotiens lacrimis venientibus ora reflexi, |
| 242 | ne causam fletus quaereret ille mei. |
| 243 | a, quotiens aliquem narravi potus amorem, |
| 244 | ad vulnus referens singula verba tuos, |
| 245 | indiciumque mei ficto sub nomine feci; |
| 246 | ille ego, si nescis, verus amator eram. |
| 247 | quin etiam ut possem verbis petulantius uti, |
| 248 | non semel ebrietas est simulata mihi. |
| 249 | Prodita sunt, memini, tunica tua pectora laxa |
| 250 | atque oculis aditum nuda dedere meis |
| 251 | pectora vel puris nivibus vel lacte tuamve |
| 252 | complexo matrem candidiora Iove. |
| 253 | dum stupeo visis - nam pocula forte tenebam - |
| 254 | tortilis a digitis excidit ansa meis. |
| 255 | oscula si natae dederas, ego protinus illa |
| 256 | Hermiones tenero laetus ab ore tuli. |
| 257 | et modo cantabam veteres resupinus amores |
| 258 | et modo per nutum signa tegenda dabam. |
| 259 | et comitum primas Clymenen Aethramque, tuarum |
| 260 | ausus sum blandis nuper adire sonis; |
| 261 | quae mihi non aliud, quam formidare locutae |
| 262 | orantis medias deseruere preces. |
| 263 | di facerent, pretium magni certaminis esses, |
| 264 | teque suo posset victor habere toro, |
| 265 | ut tulit Hippomenes Schoeneida praemia cursus, |
| 266 | venit ut in Phrygios Hippodamia sinus, |
| 267 | ut ferus Alcides Acheloia cornua fregit, |
| 268 | dum petit amplexus, Deianira, tuos. |
| 269 | nostra per has leges audacia fortiter isset |
| 270 | teque mei scires esse laboris opus. |
| 271 | nunc mihi nil superest nisi te, formosa, precari |
| 272 | amplectique tuos, si patiare, pedes. |
| 273 | o decus, o praesens geminorum gloria fratrum, |
| 274 | o Iove digna viro, ni Iove nata fores, |
| 275 | aut ego Sigeos repetam te coniuge portus |
| 276 | aut hic Taenaria contegar exul humo! |
| 277 | non mea sunt summa leviter destricta sagitta |
| 278 | pectora; descendit vulnus ad ossa meum! |
| 279 | hoc mihi, nam repeto, fore ut a caeleste sagitta |
| 280 | figar, erat verax vaticinata soror. |
| 281 | parce datum fatis, Helene, contemnere amorem - |
| 282 | sic habeas faciles in tua vota deos. |
| 283 | multa quidem subeunt; sed coram ut plura loquamur, |
| 284 | excipe me lecto nocte silente tuo. |
| 285 | an pudet et metuis Venerem temerare maritam |
| 286 | castaque legitimi fallere iura tori? |
| 287 | a, nimium simplex Helene, ne rustica dicam, |
| 288 | hanc faciem culpa posse carere putas? |
| 289 | aut faciem mutes aut sis non dura, necesse est; |
| 290 | lis est cum forma magna pudicitiae. |
| 291 | Iuppiter his gaudet, gaudet Venus aurea furtis; |
| 292 | haec tibi nempe patrem furta dedere Iovem. |
| 293 | vix fieri, si sunt vires in semine amorum, |
| 294 | et Iovis et Ledae filia casta potes. |
| 295 | casta tamen tum sis, cum te mea Troia tenebit, |
| 296 | et tua sim quaeso crimina solus ego. |
| 297 | nunc ea peccemus quae corriget hora iugalis, |
| 298 | si modo promisit non mihi vana Venus. |
| 299 | sed tibi et hoc suadet rebus, non voce, maritus, |
| 300 | neve sui furtis hospitis obstet, abest. |
| 301 | non habuit tempus, quo Cresia regna videret |
| 302 | aptius - o mira calliditate virum! |
| 303 | 'res, et ut Idaei mando tibi,' dixit iturus, |
| 304 | 'curam pro nobis hospitis, uxor, agas.' |
| 305 | neglegis absentis, testor, mandata mariti; |
| 306 | cura tibi non est hospitis ulla tui. |
| 307 | huncine tu speras hominem sine pectore dotes |
| 308 | posse satis formae, Tyndari, nosse tuae? |
| 309 | falleris: ignorat, nec, si bona magna putaret, |
| 310 | quae tenet, externo crederet illa viro. |
| 311 | ut te nec mea vox nec te meus incitet ardor, |
| 312 | cogimur ipsius commoditate frui: |
| 313 | aut erimus stulti, sic ut superemus et ipsum, |
| 314 | si tam securum tempus abibit iners. |
| 315 | paene suis ad te manibus deducit amantem; |
| 316 | utere mandantis simplicitate viri! |
| 317 | sola iaces viduo tam longa nocte cubili; |
| 318 | in viduo iaceo solus et ipse toro. |
| 319 | te mihi meque tibi communia gaudia iungant; |
| 320 | candidior medio nox erit illa die. |
| 321 | tunc ego iurabo quaevis tibi numina meque |
| 322 | adstringam verbis in sacra vestra meis; |
| 323 | tunc ego, si non est fallax fiducia nostri, |
| 324 | efficiam praesens, ut mea regna petas. |
| 325 | si pudet et metuis ne me videare secuta, |
| 326 | ipse reus sine te criminis huius ero. |
| 327 | nam sequar Aegidae factum fratrumque tuorum; |
| 328 | exemplo tangi non propiore potes. |
| 329 | te rapuit Theseus, geminas Leucippidas illi; |
| 330 | quartus in exemplis adnumerabor ego. |
| 331 | Troia classis adest armis instructa virisque; |
| 332 | iam facient celeres remus et aura vias. |
| 333 | ibis Dardanias ingens regina per urbes, |
| 334 | teque novam credet vulgus adesse deam, |
| 335 | quaque feres gressus, adolebunt cinnama flammae, |
| 336 | caesaque sanguineam victima planget humum. |
| 337 | dona pater fratresque et cum genetrice sorores |
| 338 | Iliadesque omnes totaque Troia dabit. |
| 339 | ei mihi! pars a me vix dicitur ulla futuri. |
| 340 | plura feres quam quae littera nostra refert. |
| 341 | nec tu rapta time, ne nos fera bella sequantur, |
| 342 | concitet et vires Graecia magna suas. |
| 343 | tot prius abductis ecqua est repetita per arma? |
| 344 | crede mihi, vanos res habet ista metus. |
| 345 | nomine ceperunt Aquilonis Erechthida Thraces |
| 346 | et tuta a bello Bistonis ora fuit. |
| 347 | Phasida puppe nova vexit Pagasaeus Iason, |
| 348 | laesa neque est Colcha Thessala terra manu. |
| 349 | te quoque qui rapuit, rapuit Minoida Theseus; |
| 350 | nulla tamen Minos Cretas ad arma vocat. |
| 351 | terror in his ipso maior solet esse periclo; |
| 352 | quaeque timere libet, pertimuisse pudet. |
| 353 | finge tamen, si vis, ingens consurgere bellum: |
| 354 | et mihi sunt vires, et mea tela nocent. |
| 355 | nec minor est Asiae quam vestrae copia terrae: |
| 356 | illa viris dives, dives abundat equis. |
| 357 | nec plus Atrides animi Menelaus habebit |
| 358 | quam Paris aut armis anteferendus erit. |
| 359 | paene puer caesis abducta armenta recepi |
| 360 | hostibus et causam nominis inde tuli. |
| 361 | paene puer iuvenes vario certamine vici, |
| 362 | in quibus Ilioneus Deiphobusque fuit. |
| 363 | neve putes, non me nisi comminus esse timendum, |
| 364 | figitur in iusso nostra sagitta loco. |
| 365 | num potes haec illi primae dare facta iuventae, |
| 366 | instruere Atriden num potes arte mea? |
| 367 | omnia si dederis, numquid dabis Hectora fratrem? |
| 368 | unus is innumeri militis instar erit. |
| 369 | quid valeam nescis et te mea robora fallunt; |
| 370 | ignoras cui sis nupta futura viro. |
| 371 | aut igitur nullo belli repetere tumultu, |
| 372 | aut cedent Marti Dorica castra meo. |
| 373 | nec tamen indigner pro tanta sumere ferrum |
| 374 | coniuge; certamen praemia magna movent. |
| 375 | tu quoque, si de te totus contenderit orbis, |
| 376 | nomen ab aeterna posteritate feres |
| 377 | spe modo non timida dis hinc egressa secundis |
| 378 | exige cum plena munera pacta fide. |