monumenta.ch > Macrobius > 2
Macrobius, Saturnalia, 6, [cap. 1] <<< >>> [cap. 3]
Macrobius, Saturnalia, 6, [cap. 2]
1 Post versus ab aliis vel ex integro vel ex parte translatos, vel quaedam immutando verba tamquam fuco alio tinctos, nunc locos locis componere sedet animo, ut unde formati sint quasi de speculo cognoscas. 2 Nec sum animi dubius, verbis ea vincere magnum
quam sit et angustis hunc addere rebus honorem.3
Sed me Parnassi deserta per ardua dulcis
raptat amor: iuvat ire iugis, qua nulla priorum
Castaliam molli devertitur orbita clivo.4
Lucretius in primo: nec me animi fallit quam sint obscura, sed acri
percussit thyrso laudis spes magna meum cor
et simul incussit suavem mi in pectus amorem
Musarum, quo nunc instinctus mente vigenti
avia Pieridum peragro loca nullius ante
trita solo.5
Accipite et alterum locum Maronis illi unde traxerat comparandum, ut eundem colorem ac paene similem sonum loci utriusque reperias.6 Vergilius: si non ingentem foribus domus alta superbis
mane salutantum totis vomit aedibus undam,
nec varios inhiant pulchra testudine postes
et mox: at secura quies et nescia fallere vitam,
dives opum variarum, at laetis otia fundis,
speluncae vivique lacus, at frigida tempe
mugitusque boum mollesque sub arbore somni
non absunt, illic saltus ac lustra ferarum
et patiens operum exiguoque adsueta iuventus.7
Lucretius in libro secundo: si non aurea sunt iuvenum simulacra per aedes
lampadas igniferas manibus retinentia dextris,
lumina nocturnis epulis ut suppeditentur,
nec domus argento fulgens auroque renidens
nec citharam reboant laqueata aurataque templa,
cum tamen inter se prostrati in gramine molli
propter aquae rivum sub ramis arboris altae
non magnis opibus iucunde corpora curant,
praesertim cum tempestas arridet et anni
tempora conspergunt viridantes floribus herbas.8
Non umbrae altorum nemorum, non mollia possunt
prata movere animum, non qui per saxa volutus
purior electro campum petit amnis.9
Lucretius in secundo: nec tenerae salices atque herbae rore virentes
fluminaque ulla queunt summis labentia ripis
oblectare animum subitamque avertere curam.10
Ipsius vero pestilentiae, quae est in tertio Georgicorum, color totus et liniamenta paene omnia tracta sunt de descriptione pestilentiae quae est in sexto Lucretii.11 Nam Vergiliana incipit: hic quondam morbo caeli miseranda coorta est
tempestas, totoque autumni incanduit aestu
et genus omne neci pecudum dedit, omne ferarum.12
Lucretii vero sic incipit: haec ratio quondam morborum et mortifer aestus
finibus in Cecropis funestos reddidit agros
vastavitque vias, exhausit civibus urbem.13
Sed quatenus totum locum utriusque ponere satis longum est, excerpam aliqua ex quibus similitudo geminae descriptionis appareat.14 Vergilius ait: tum vero ardentes oculi atque attractus ab alto
spiritus, interdum gemitu gravis, imaque longo
ilia singultu tendunt, it naribus ater
sanguis et oppressas fauces premit aspera lingua.15
Lucretius ait: principio caput incensum fervore gerebant,
et duplices oculos suffusa luce rubentes.16
Sudabant etiam fauces intrinsecus artae
sanguine, et ulceribus vocis via saepta coibat,
atque animi interpres manabat lingua cruore,
debilitata malis, motu gravis, aspera tactu.17
Vergilius ait: haec ante exitium primis dant signa diebus,
et quae darent signa supra retulit, id est: demissae aures, incertus ibidem
sudor et ille quidem morituris frigidus, aret
pellis et attactu tractanti dura resistit.18
Lucretius ait: multaque praeterea mortis tunc signa dabantur:
perturbati animi, mens in maerore metuque,
triste supercilium, furiosus vultus et acer,
sollicitae porro plenaeque sonoribus aures,
creber spiritus aut ingens raroque coortus,
sudorisque madens per collum splendidus umor,
tenuia sputa, minuta, croci contacta colore
salsaque, per fauces raucas vix edita tussis.19
Vergilius ait: profuit inserto latices infundere cornu
Lenaeos: ea visa salus morientibus una.20
Mox erat hoc ipsum exitio.21
Lucretius ait: nec ratio remedi communis certa dabatur:
nam quod alis dederat vitalis aeris auras
volvere in ore licere et caeli templa tueri,
hoc aliis erat exitio letumque parabat.22
Vergilius ait: praeterea nec mutari iam pabula refert
quaesitaeque nocent artes, cessere magistri.23
Lucretius ait: nec requies erat ulla mali: defessa iacebant
corpora, mussabat tacito medicina timore.24
Vergilius ait: ipsis est aer avibus non aequus et illae
praecipites alta vitam sub nube relinquunt.25
Lucretius ait: nec tamen omnino temere illis sedibus ulla
comparebat avis nec tristia saecla ferarum
exsuperant silvis, languebant pleraque morbo
et moriebantur.26
Nonne vobis videntur membra huius descriptionis ex uno fonte manasse? Sed rursus locos alios comparemus:
gaudent perfusi sanguine fratrum,
exilioque domos et dulcia limina mutant.27
Lucretius in tertio: sanguine civili rem conflant divitiasque
conduplicant avidi, caedem caede accumulantes;
crudeles gaudent in tristi funere fratris.28
Multa dies variusque labor mutabilis aevi
rettulit in melius: multos alterna revisens
lusit et in solido rursus fortuna locavit.29
Ennius in octavo: multa dies in bello conficit unus ...
et rursus multae fortunae forte recumbunt.30
Haud quaquam quemquam semper fortuna secuta est.31
O praestans animi iuvenis, quantum ipse feroci
virtute exsuperas, tanto me impensius aequum est
consulere atque omnes metuentem expendere causas.32
Accius in Antigona: quanto magis te istiusmodi esse intellego,
tanto, Antigona, magis me par est tibi consulere et
parcere.33
O lux Dardaniae, spes o fidissima Teucrum
et reliqua.34 Ennius in Alexandro: o lux Troiae, germane Hector,
quid ita cum tuo lacerato corpore, miser?
Aut qui te sic respectantibus tractavere nobis?
Frena Pelethronii Lapithae gyrosque dedere
impositi dorso atque equitem docuere sub armis
insultare solo et gressus glomerare superbos.35
Varius de morte: quem non ille sinit lentae moderator habenae
qua velit ire, sed angusto prius ore coercens
insultare docet campis fingitque morando.36
Talis amor Daphnin, qualis cum fessa iuvencum
per nemora atque altos quaerendo bucula lucos
propter aquae rivum viridi procumbit in ulva
perdita nec serae meminit decedere nocti.37
Varius de morte: ceu canis umbrosam lustrans Gortynia vallem,
si veteris potuit cervae comprendere lustra,
saevit in absentem et circum vestigia lustrans
aethera per nitidum tenues sectatur odores.38
Non amnes illam medii, non ardua tardant
perdita nec serae meminit decedere nocti.39
Nec te tua funera mater
produxi pressive oculos aut vulnera lavi.40
Ennius in Cresphonte: neque terram inicere neque cruenta convestire corpora
mihi licuit neque miserae lavere lacrimae salsum sanguinem.41
Namque canebat uti magnum per inane coacta
semina terrarumque animaeque marisque fuissent,
et liquidi simul ignis, ut his exordia primis
omnia et ipse tener mundi concreverit orbis,
tum durare solum et discludere Nerea ponto
coeperit et rerum paulatim sumere formas,
iamque novum terrae stupeant lucescere solem.42
Lucretius in quinto, ubi de confusione orbis ante hunc statum loquitur: hic neque tum solis rota cerni lumine claro
altivolans poterat, neque magni sidera mundi,
nec mare nec caelum, nec denique terra nec aer
nec similis nostris rebus res ulla videri,
sed nova tempestas quaedam molesque coorta.43
Diffugere inde loci partes coepere paresque
cum paribus iungi res et discludere mundum
membraque dividere et magnas disponere partes.44
Et infra: hoc est, a terris magnum secernere caelum
et seorsum mare, uti secreto umore pateret,
seorsus item puri secretique aetheris ignes.45
Et infra: omnia enim magis haec ex levibus atque rotundis
seminibus.46
Cum fatalis equus saltu super ardua venit
Pergama et armatum peditem gravis attulit alvo.47
Ennius in Alexandro: nam maximo
saltu superabit gravidus armatis equus
qui suo partu ardua perdat Pergama.48
Tum pater omnipotens, rerum cui summa potestas,
infit: eo dicente deum domus alta silescit
et tremefacta solo tellus, silet arduus aether,
tum venti posuere, premit placida aequora pontus.49
Ennius in Scipione: mundus caeli vastus constitit silentio
et Neptunus saevus undis asperis pausam dedit.50
Sol equis iter repressit ungulis volantibus,
constitere amnes perennes, arbores vento vacant.51
Itur in antiquam silvam, stabula alta ferarum.52
Procumbunt piceae, sonat icta securibus ilex
fraxineaeque trabes, cuneis et fissile robur
scinditur, advolvunt ingentes montibus ornos.53
Ennius in sexto: incedunt arbusta per alta, securibus caedunt,
percellunt magnas quercus, exciditur ilex,
fraxinus frangitur atque abies consternitur alta,
pinus proceras pervortunt, omne sonabat
arbustum fremitu silvai frondosai.54
Diversi magno ceu quondam turbine venti
confligunt Zephyrusque Notusque et laetus Eois
Eurus equis.55
Ennius in septimo decimo: concurrunt veluti venti, cum spiritus Austri
imbricitor Aquiloque suo cum flamine contra
indu mari magno fluctus extollere certant.56
Nec tamen, haec cum sint hominumque
boumque labores
versando terram experti, nihil improbus anser
Strymoniaeque grues et amaris intiba fibris
officiunt aut umbra nocet.57
Lucretius in quinto: Sed tamen interdum magno quaesita labore,
cum iam per terras frondent atque omnia florent,
aut nimiis torrens fervoribus aetherius sol
aut subiti perimunt imbres gelidaeque pruinae,
flabraque ventorum violento turbine vexant.58
Sunt alii loci plurimorum versuum quos Maro in opus suum cum paucorum immutatione verborum a veteribus transtulit.59 Et quia longum est numerosos versus ex utroque transcribere, libros veteres notabo, ut qui volet illic legendo aequalitatem locorum conferendo miretur.60 In primo Aeneidos tempestas describitur, et Venus apud Iovem queritur de periculis filii, et Iuppiter eam de futurorum prosperitate solatur.61 Hic locus totus sumptus a Naevio est ex primo libro belli Punici.62 Illic enim aeque Venus, Troianis tempestate laborantibus, cum Iove queritur, et sequuntur verba Iovis filiam consolantis spe futurorum.63 Item de Pandaro et Bitia aperientibus portas locus acceptus est ex libro quinto decimo Ennii, qui induxit Histros duos in obsidione erupisse porta et stragem de obsidente hoste fecisse. 64 Nec Tullio compilando, dummodo undique ornamenta sibi conferret, abstinuit: O fama ingens, ingentior armis,
vir Troiane ...
Nempe hoc ait Aeneam famam suam factis fortibus supergressum, cum plerumque fama sit maior rebus.65 Sensus hic in Catone Ciceronis est his verbis: "contingebat in eo quod plerisque contra solet, ut maiora omnia re quam fama viderentur: id quod non saepe evenit, ut expectatio cognitione, aures ab oculis vincerentur". 66 Item: proximus huic, longo sed proximus intervallo.67
Cicero in Bruto: "duobus igitur summis Crasso et Antonio Philippus proximus accedebat, sed longo intervallo tamen proximus".
Macrobius HOME
bav1575.258 bnf6371.148 bus14.199
Macrobius, Saturnalia, 6, [cap. 1] <<< >>> [cap. 3]
monumenta.ch > Macrobius > 2
© 2006 - 2026 Monumenta Informatik