monumenta.ch > Iustinus > 43 > 28 > 3 > 3 > 3 > 2 > 4 > 5 > 3 > 24 > 4 > 34 > 36 > 3 > 22 > 37 > 4 > 16 > 4 > 29 > 3 > 3 > 44 > 40 > 2 > 3 > 3 > 2 > 33 > 41 > 2 > 2 > 2 > 2 > 11 > 2 > 15 > 2 > 2 > 2 > 2 > 2 > 2 > 2 > 2 > 2 > 2 > 2 > 13 > 10 > 2 > 35 > 2 > 2 > 2 > 2 > 2 > 32 > 2 > 2 > 2 > 2 > 2 > 2 > 1 > 2 > 14 > 20 > 14 > 20 > 14 > 21 > 4 > 20 > 21 > 14 > 11 > 3 > 15 > 11 > 19 > 15 > 18 > 13 > 17 > 11 > 10 > 19 > 13 > 15 > 16 > 18 > 10 > 23 > 17 > 16 > 11 > 13
Macrobius, Saturnalia, 5, [cap. 12] <<<     >>> [cap. 14]

Macrobius, Saturnalia, 5, [cap. 13]

1 Et quia non est erubescendum Vergilio si minorem se Homero vel ipse fateatur, dicam in quibus mihi visus sit gracilior auctore. 2 Tunc caput orantis nequiquam et multa parantis
dicere deturbat terrae truncumque reliquit.3
Hi duo versus de illo translati sunt: φθέγγομένου δ᾽ ἄρα τοῦδε κάρη κονίῃσιν ἐμίχθη.4
Vide nimiam celeritatem salvo pondere, ad quam non potuit conatus Maronis accedere.5 In curuli certamine Homerus alterum currum paululum antecedentem et alterum paene coniunctum sequendo qua luce signavit! Πνοιῇ δ᾽ Εὐμήλοιο μετάφρενον ἠδὲ καὶ ὤμους
θέρμετ᾽• ἐπ᾽ αὐτῷ γὰρ κεφαλὰς καταθέντε πετέσθην.6
At iste: umescunt spumis flatuque sequentum.7
Mirabilior est celeritas consequentis priorem in cursu pedum apud eundem vatem: ἴχνια ποσσὶν ἔτυπτε πάρος κόνιν ἀμφιχυθῆναι.8
Est autem huius versus hic sensus: si per solum pulvereum forte curratur, ubi pes fuerit de terra a currente sublatus, vestigium sine dubio signatum videtur, et tamen celerius cogitatione pulvis qui ictu pedis fuerat excussus vestigio superfunditur.9 Ait ergo divinus poeta ita proximum fuisse qui sequebatur ut occuparet antecedentis vestigium antequam pulvis ei superfunderetur.10 At hic vester idem significare cupiens quid ait? calcemque terit iam calce Diores.11
Vide et in hoc Homeri cultum: κεῖτ᾽ ἀποδοχμώσας πλατὺν αὐχένα.12
Iste ait: cervicem inflexam posuit ...
Hos quoque versus si videtur comparemus: ἅρματα δ᾽ ἄλλοτε μὲν χθονὶ πίλνατο πουλυβοτείρῃ,
ἄλλοτε δ᾽ ἀΐξασκε μετήορα ...
Iamque humiles iamque elati sublime videntur
aera per tenerum ferri ...
Πασάων δ᾽ ὑπὲρ ἥ γε κάρη ἔχει ἠδὲ μέτωπα
Ingrediensque deas supereminet omnes.13
Ὑμεῖς γὰρ θεαί ἐστε, πάρεστέ τε ἴστέ τε πάντα.14
Et meministis enim, divae, et memorare potestis.15
Clamores simul horrendos ad sidera tollit,
qualis mugitus, fugit cum saucius aram
taurus et incertam excussit cervice securim.16
Αὐτὰρ ὃ θυμὸν ἄϊσθε καὶ ἤρυγεν, ὡς ὅτε ταῦρος
ἤρυγεν ἑλκόμενος Ἑλικώνιον ἀμφὶ ἄνακτα
κούρων ἑλκόντων• γάνυται δέ τε τοῖς Ἐνοσίχθων.17
Inspecto hic utriusque filo quantam distantiam deprehendes? Sed nec hoc minus eleganter quod de tauro ad sacrificium tracto loquens meminit et Apollinis: Ἑλικώνιον ἀμφὶ ἄνακτα.18 Sed et Neptuni meminit: γάνυται δέ τε τοῖς Ἐνοσίχθων.19 His autem duobus praecipue rem divinam fieri tauro testis est ipse Vergilius: taurum Neptuno, taurum tibi, pulcher Apollo.20
In segetem veluti cum flamma furentibus Austris
incidit aut rapidus montano flumine torrens
sternit agros, sternit sata laeta boumque labores
praecipitesque trahit silvas: stupet inscius alto
accipiens sonitum saxi de vertice pastor.21
Ὡς δ᾽ ὅτε πῦρ ἀΐδηλον ἐν ἀξύλῳ ἐμπέσῃ ὕλῃ,
πάντῃ τ᾽ εἰλυφόων ἄνεμος φέρει, οἵ δέ τε θάμνοι
πρόρριζοι πίπτουσιν ἐπειγόμενοι πυρὸς ὁρμῇ.22
Θῦνε γὰρ ἂμ πεδίον ποταμῷ πλήθοντι ἐοικὼς
χειμάρρῳ, ὅς τ᾽ ὦκα ῥέων ἐκέδασσε γεφύρας•
τὸν δ᾽ οὔτ᾽ ἄρ τε γέφυραι ἐεργμέναι ἰσχανόωσιν,
οὔτ᾽ ἄρα ἕρκεα ἴσχει ἀλωάων ἐριθηλέων
ἐλθόντ᾽ ἐξαπίνης ὅτ᾽ ἐπιβρίσῃ Διὸς ὄμβρος•
πολλὰ δ᾽ ὑπ᾽ αὐτοῦ ἔργα κατήριπε κάλ᾽ αἰζηῶν•
ὣς ὑπὸ Τυδεΐδῃ πυκιναὶ κλονέοντο φάλαγγες.23
Et duas parabolas temeravit ut unam faceret, trahens hinc ignem, inde torrentem, et dignitatem neutrius implevit. 24 Adversi rupto ceu quondam turbine venti
confligunt, Zephyrusque Notusque et laetus Eois
Eurus equis: stridunt silvae saevitque tridenti
spumeus atque imo Nereus ciet aequora fundo.25
Ὡς δ᾽ ἄνεμοι δύο πόντον ὀρίνετον ἰχθυόεντα
Βορέης καὶ Ζέφυρος, τώ τε Θρῄκηθεν ἄητον,
ἐλθόντ᾽ ἐξαπίνης• ἄμυδις δέ τε κῦμα κελαινὸν
κορθύεται, πολλὸν δὲ παρὲξ ἅλα φῦκος ἔχευεν.26
Et alibi: ὡς δ᾽ Εὖρός τε Νότος τ᾽ ἐριδαίνετον ἀλλήλοιιν
ἐν βήσσῃς, βαθέην πελεμιζέμεν ὕλην
φηγόν τε μελίην τε τανύφλοιόν τε κράνειαν,
αἵ τε πρὸς ἀλλήλας ἔβαλον τανυήκεας ὄζους
ἠχῇ θεσπεσίῃ, πάταγος δέ τε ἀγνυμενάων,
ὣς Τρῶες καὶ Ἀχαιοὶ ἐπ᾽ ἀλλήλοισι θορόντες
δῄουν, οὐδ᾽ ἕτεροι μνώοντ᾽ ὀλοοῖο φόβοιο.27
Idem et hic vitium quod superius incurrit, de duabus Graecis parabolis unam dilucidius construendo. 28 Prosequitur surgens a puppi ventus euntis.29
Ἡμῖν δ᾽ αὖ κατόπισθε νεὸς κυανοπρῴροιο
ἴκμενον οὖρον ἵει πλησίστιον, ἐσθλὸν ἑταῖρον.30
Quod noster dixit κατόπισθε νεός, vester ait "surgens a puppi" satis decore: sed excellunt epitheta quae tot et sic apta vento noster imposuit. 31 Visceribus miserorum et sanguine vescitur atro.32
Vidi egomet, duo de numero cum corpora nostro
prensa manu magna medio resupinus in antro
frangeret ad saxum ...
Ἀλλ᾽ ὅ γ᾽ ἀναΐξας ἑτάροις ἐπὶ χεῖρας ἴαλλεν
σύν τε δύω μάρψας ὥς τε σκύλακας ποτὶ γαίῃ
κόπτ᾽• ἐκ δ᾽ ἐγκέφαλος χαμάδις ῥέε, δεῦε δὲ γαῖαν.33
Τοὺς δὲ διὰ μελεϊστὶ ταμὼν ὡπλίσσατο δόρπον•
ἤσθιε δ᾽ ὥς τε λέων ὀρεσίτροφος, οὐδ᾽ ἀπέλειπεν,
ἔγκατά τε σάρκας τε καὶ ὀστέα μυελόεντα.34
Ἡμεῖς δὲ κλαίοντες ἀνεσχέθομεν Διὶ χεῖρας.35
Narrationem facti nudam et brevem Maro posuit, contra Homerus πάθος miscuit et dolore narrandi invidiam crudelitatis aequavit. 36 Hic et Aloidas geminos immania vidi
corpora, qui manibus magnum rescindere caelum
adgressi superisque Iovem detrudere regnis.37
Ὦτόν τ᾽ ἀντίθεον τηλεκλειτόν τ᾽ Ἐπιάλτην,
τοὺς δὴ μηκίστους θρέψε ζείδωρος ἄρουρα
καὶ πολὺ καλλίστους μετά γε κλυτὸν Ὠρίωνα•
ἐννέωροι γὰρ τοί γε καὶ ἐννεαπήχεες ἦσαν
εὖρος, ἀτὰρ μῆκός γε γενέσθην ἐννεόργυιοι.38
Οἵ ῥα καὶ ἀθανάτοισιν ἀπειλήτην ἐν Ὀλύμπῳ
φυλόπιδα στήσειν πολυάϊκος πολέμοιο.39
Ὄσσαν ἐπ᾽ Οὐλύμπῳ μέμασαν θέμεν, αὐτὰρ ἐπ᾽ Ὄσσῃ
Πήλιον εἰνοσίφυλλον, ἵν᾽ οὐρανὸς ἀμβατὸς εἴη.40
Homerus magnitudinem corporum alto latoque dimensus est et verborum ambitu membra depinxit, vester ait "immania corpora" nihilque ulterius adiecit, mensurarum nomina non ausus attingere.41 Ille de construendis montibus conatum insanae molitionis expressit, hic "adgressos rescindere caelum" dixisse contentus est.42 Postremo locum loco si compares, pudendam invenies differentiam. 43 Fluctus uti primo coepit cum albescere ponto,
paulatim sese tollit mare et altius undas
erigit, inde imo consurgit ad aethera fundo.44
Ὡς δ᾽ ὅτ᾽ ἐν αἰγιαλῷ πολυηχέϊ κῦμα θαλάσσης
ὄρνυτ᾽ ἐπασσύτερον Ζεφύρου ὕπο κινήσαντος•
πόντῳ μὲν τε πρῶτα κορύσσεται, αὐτὰρ ἔπειτα
χέρσῳ ῥηγνύμενον μεγάλα βρέμει, ἀμφὶ δέ τ᾽ ἄκρας
κυρτὸν ἐὸν κορυφοῦται, ἀποπτύει δ᾽ ἁλὸς ἄχνην.45
Ille cum marino motu et litoreos fluctus ab initio describit, hoc iste praetervolat.46 Deinde quod ait ille, πόντῳ μέν τε πρῶτα κορύσσεται, Maro ad hoc vertit "paulatim sese tollit mare".47 Ille fluctus in incremento suo ait in sublime curvatos litoribus inlidi et asperginem collectae sordis exspuere quod nulla expressius pictura signaret, vester mare a fundo ad aethera usque perducit. 48 Dixerat idque ratum Stygii per flumina fratris
per pice torrentis atraque voragine ripas
adnuit et totum nutu tremefecit Olympum.49
Ἦ καὶ κυανέῃσιν ἐπ᾽ ὀφρύσι νεῦσε Κρονίων•
ἀμβρόσιαι δ᾽ ἄρα χαῖται ἐπερρώσαντο ἄνακτος
κρατὸς ἀπ᾽ ἀθανάτοιο• μέγαν δ᾽ ἐλέλιξεν Ὄλυμπον.50
Et alibi: καὶ τὸ κατειβόμενον Στυγὸς ὕδωρ, ὅς τε μέγιστος
ὅρκος δεινότατός τε πέλει μακάρεσσι θεοῖσιν.51
Phidias cum Iovem Olympium fingeret, interrogatus de quo exemplo divinam mutuaretur effigiem, respondit archetypum Iovis in his se tribus Homeri versibus invenisse: ἦ καὶ κυανέῃσιν ἐπ᾽ ὀφρύσι νεῦσε Κρονίων•
ἀμβρόσιαι δ᾽ ἄρα χαῖται ἐπερρώσαντο ἄνακτος
κρατὸς ἀπ᾽ ἀθανάτοιο• μέγαν δ᾽ ἐλέλιξεν Ὄλυμπον.52
Nam de superciliis et crinibus totum se Iovis vultum collegisse.53 Quod utrumque videtis a Vergilio praetermissum.54 Sane concussum Olympum nutus maiestate non tacuit, ius iurandum vero ex alio Homeri loco sumpsit, ut translationis sterilitas hac adiectione compensaretur. 55 Ora puer prima signans intonsa iuventa.56
Πρῶτον ὑπηνήτῃ, τοῦ περ χαριεστάτη ἥβη.57
Praetermissa gratia incipientis pubertatis - τοῦ περ χαριεστάτη ἥβη - minus gratiam fecit Latinam descriptionem. 58 Vt fera, quae densa venantum saepta corona
contra tela furit seseque haud nescia morti
iniicit et saltu supra venabula fertur.59
Πηλεΐδης δ᾽ ἑτέρωθεν ἐναντίος ὦρτο λέων ὣς
σίντης, ὅν τε καὶ ἄνδρες ἀποκτάμεναι μεμάασιν
ἀγρόμενοι, πᾶς δῆμος •ὃ δὲ πρῶτον μὲν ἀτίζων
ἔρχεται, ἀλλ᾽ ὅτε κέν τις ἀρηϊθόων αἰζηῶν
δουρὶ βάλῃ, ἐάλη τε χανών, περί τ᾽ ἀφρὸς ὀδόντας
γίνεται, ἐν δέ τέ οἱ κραδίῃ στένει ἄλκιμον ἦτορ,
οὐρῇ δὲ πλευράς τε καὶ ἰσχία ἀμφοτέρωθεν
μαστίεται, ἑὲ δ᾽ αὐτὸν ἐποτρύνει μαχέσασθαι,
γλαυκιόων δ᾽ ἰθὺς φέρεται μένει, ἤν τινα πέφνῃ
ἀνδρῶν, ἦ αὐτὸς φθίεται πρώτῳ ἐν ὁμίλῳ•
ὣς Ἀχιλῆ᾽ ὤτρυνε μένος καὶ θυμὸς ἀγήνωρ
ἀντίον ἐλθέμεναι μεγαλήτορος Αἰνείαο.60
Videtis in angustum Latinam parabolam sic esse contractam ut nihil possit esse ieiunius, Graecam contra et verborum et rerum copia pompam verae venationis implesse.61 In tanta ergo differentia paene erubescendum est comparare. 62 Haud aliter Troianae acies aciesque Latinae
concurrunt: haeret pede pes densusque viro vir.63
Ὣς ἄραρον κόρυθές τε καὶ ἀσπίδες ὀμφαλόεσσαι.64
Ἀσπὶς ἄρ᾽ ἀσπίδ᾽ ἔρειδε, κόρυς κόρυν, ἀνέρα δ᾽ ἀνήρ.65
Quanta sit differentia utriusque loci lectori aestimandum relinquo. 66 Vtque volans alte raptum cum fulva draconem
fert aquila implicuitque pedes atque unguibus haesit:
saucius at serpens sinuosa volumina versat,
arrectisque horret squamis et sibilat ore
arduus insurgens, illa haud minus urguet obunco
luctantem rostro, simul aethera verberat alis.67
Ὄρνις γάρ σφιν ἐπῆλθε περησέμεναι μεμαῶσιν
αἰετὸς ὑψιπέτης, ἐπ᾽ ἀριστερὰ λαὸν ἐέργων
φοινήεντα δράκοντα φέρων ὀνύχεσσι πέλωρον
ζωὸν ἔτ᾽, ἀσπαίροντα, καὶ οὔ πω λήθετο χάρμης,
κόψε γὰρ αὖ τὸν ἔχοντα κατὰ στῆθος παρὰ δειρὴν
ἰδνωθεὶς ὀπίσω• ὃ δ᾽ ἀπὸ ἕθεν ἧκε χαμᾶζε
ἀλγήσας ὀδύνῃσι, μέσῳ δ᾽ ἐνὶ κάββαλ᾽ ὁμίλῳ,
αὐτὸς δὲ κλάγξας πέτετο πνοιῇς ἀνέμοιο.68
Vergilius solam aquilae praedam refert, nec Homericae aquilae nomen advertit, quae et sinistra veniens vincentium prohibebat accessum et accepto a captivo serpente morsu praedam dolore deiecit, factoque tripudio solistimo cum clamore dolorem testante praetervolat: quibus omnibus victoriae praevaricatio significabatur.69 His praetermissis, quae animam parabolae dabant, velut exanimum in Latinis versibus corpus remansit. 70 Parva metu primo, mox sese attollit in auras,
ingrediturque solo et caput inter nubila condit.71
Ἥ τ᾽ ὀλίγον μὲν πρῶτα κορύσσεται, αὐτὰρ ἔπειτα
οὐρανῷ ἐστήριξε κάρη καὶ ἐπὶ χθονὶ βαίνει.72
Homerus Ἔριν hoc est contentionem a parvo dixit incipere et postea in incrementum ad caelum usque succrescere.73 Hoc idem Maro de Fama dixit, sed incongrue.74 Neque enim aequa sunt augmenta contentionis et famae, quia contentio etsi usque ad mutuas vastationes ac bella processerit, adhuc contentio est, et manet ipsa quae crevit; fama vero cum in immensum prodit, fama esse iam desinit et fit notio rei iam cognitae.75 Quis enim iam famam vocet cum res aliqua a terra in caelum nota sit? Deinde nec ipsam hyperbolen potuit aequare.76 Ille caelum dixit, hic auras et nubila.77 Haec autem ratio fuit non aequandi omnia quae ab auctore transcripsit, quod in omni operis sui parte alicuius Homerici loci imitationem volebat inserere, nec tamen humanis viribus illam divinitatem ubique poterat aequare, ut in illo loco quem volo omnium nostrum iudicio in commune pensari. 78 Minerva Diomedi suo pugnanti dumtaxat flammarum addit ardorem, et inter hostium caedes fulgor capitis vel armorum pro milite minatur: δαῖέ οἱ ἐκ κόρυθός τε καὶ ἀσπίδος ἀκάματον πῦρ.79
Hoc miratus supra modum Vergilius immodice est usus.80 Modo enim ita de Turno dicit: tremunt sub vertice cristae
sanguineae clipeoque micantia fulmina mittunt;
modo idem ponit de Aenea: ardet apex capiti cristisque ac vertice flamma
funditur, et vastos umbo vomit aereus ignis;
quod quam importune sit positum hinc apparet, quod necdum pugnabat Aeneas sed tantum in navi veniens apparebat.81 Alio loco: cui triplici crinita iuba galea alta Chimaeram
sustinet Aetnaeos afflantem faucibus ignis.82
Quid quod Aeneas recens allatis armis a Vulcano et in terra positis miratur terribilem cristis galeam flammasque vomentem?
Vultis aliam fruendi aviditatem videre? Loci cuius supra meminimus fulgore correptus - ἦ καὶ κυανέῃσιν ἐπ᾽ ὀφρύσι νεῦσε Κρονίων,
ἀμβρόσιαι δ᾽ ἄρα χαῖται ἐπέρρώσαντο ἄνακτος
κρατὸς ἀπ᾽ ἀθανάτοιο• μέγαν δ᾽ ἐλέλιξεν Ὄλυμπον -
sero voluit loquenti Iovi adsignare parem reverentiam.83 Nam cum et in primo volumine et in quarto et in nono loquatur quaedam Iuppiter sine tumultu,denique post Iunonis et Veneris iurgium, infit (eo dicente deum domus alta silescit
et tremefacta solo tellus, silet arduus aether,
tum Zephyri posuere, premit placida aequora pontus).84
Tamquam non idem sit qui locutus sit paulo ante sine ullo mundi totius obsequio.85 Similis importunitas est in eiusdem Iovis lance quam ex illo loco sumpsit - καὶ τότε δὴ χρύσεια πατὴρ ἐτίτηνε τάλαντα -
nam cum iam de Turno praedixisset Iuno, nunc iuvenem imparibus videre video concurrere fatis,
Parcarumque dies et lux inimica propinquat,
manifestumque esset Turnum utique periturum, sero tamen Iuppiter ipse duas aequato examine lances
sustinet et fata imponit diversa duorum.86
Sed haec et talia ignoscenda Vergilio, qui studii circa Homerum nimietate excedit modum.87 Et re vera non poterat non in aliquibus minor videri, qui per omnem poesin suam hoc uno est praecipue usus archetypo.88 Acriter enim in Homerum oculos intendit ut aemularetur eius non modo magnitudinem sed et simplicitatem et praesentiam orationis et tacitam maiestatem.89 Hinc diversarum inter heroas suos personarum varia magnificatio, hic deorum interpositio, hic auctoritas fabulosorum, hinc adfectuum naturalis expressio, hinc monumentorum persecutio, hinc parabolarum exaggeratio, hinc torrentis orationis sonitus, hinc rerum singularum cum splendore fastigium. Macrobius HOME
bav1575.221 bnf6371.133 bus14.176

Macrobius, Saturnalia, 5, [cap. 12] <<<     >>> [cap. 14]
monumenta.ch > Iustinus > 43 > 28 > 3 > 3 > 3 > 2 > 4 > 5 > 3 > 24 > 4 > 34 > 36 > 3 > 22 > 37 > 4 > 16 > 4 > 29 > 3 > 3 > 44 > 40 > 2 > 3 > 3 > 2 > 33 > 41 > 2 > 2 > 2 > 2 > 11 > 2 > 15 > 2 > 2 > 2 > 2 > 2 > 2 > 2 > 2 > 2 > 2 > 2 > 13 > 10 > 2 > 35 > 2 > 2 > 2 > 2 > 2 > 32 > 2 > 2 > 2 > 2 > 2 > 2 > 1 > 2 > 14 > 20 > 14 > 20 > 14 > 21 > 4 > 20 > 21 > 14 > 11 > 3 > 15 > 11 > 19 > 15 > 18 > 13 > 17 > 11 > 10 > 19 > 13 > 15 > 16 > 18 > 10 > 23 > 17 > 16 > 11 > 13

© 2006 - 2026 Monumenta Informatik