monumenta.ch > Isidorus > 41 > 6 > 9 > 15 > 1 > 14 > 12 > 6 > 9 > 13 > 10 > 8 > 1
>>> Macrobius, Saturnalia, 5, [cap. 2]
Macrobius, Saturnalia, 5, [cap. 1]
1 POST haec cum paulisper Eusebius quievisset, omnes inter se consono murmure Vergilium non minus oratorem quam poetam habendum pronuntiabant, in quo et tanta orandi disciplina et tam diligens observatio rhetoricae artis ostenderetur.2 Et Avienus: «dicas mihi», inquit, «volo, doctorum optime, si concedimus, sicuti necesse est, oratorem fuisse Vergilium, si quis nunc velit orandi artem consequi, utrum magis ex Vergilio an ex Cicerone proficiat?» «Video quid agas», inquit Eusebius, «quid intendas, quo me trahere coneris, eo scilicet quo minime volo, ad comparationem Maronis et Tullii.3 Verecunde enim interrogasti uter eorum praestantior, quando quidem necessario is plurimum collaturus sit qui ipse plurimum praestat.4 Sed istam mihi necessitatem altam et profundam remittas volo, quia "non nostrum" inter illos "tantas componere lites," nec ausim in utramvis partem talis sententiae auctor videri.5 Hoc solum audebo dixisse, quia facundia Mantuani multiplex et multiformis est et dicendi genus omne complectitur.6 Ecce enim in Cicerone vestro unus eloquentiae tenor est, ille abundans et torrens et copiosus.7 Oratorum autem non simplex nec una natura est, sed hic fluit et redundat, contra ille breviter et circumcise dicere adfectat; tenuis quidam et siccus et sobrius amat quandam dicendi frugalitatem, alius pingui et luculenta et florida oratione lascivit.8 In qua tanta omnium dissimilitudine unus omnino Vergilius invenitur qui eloquentiam ex omni genere conflaverit».9 Respondit Avienus: «apertius vellem me has diversitates sub personarum exemplis doceres». 10 «Quattuor sunt», inquit Eusebius, «genera dicendi: copiosum in quo Cicero dominatur, breve quo Sallustius regnat, siccum quod Frontoni adscribitur, pingue et floridum in quo Plinius Secundus quondam et nunc nullo veterum minor noster Symmachus luxuriatur.11 Sed apud unum Maronem haec quattuor genera reperies.12 Vis audire illum tanta brevitate dicentem, ut artari magis et contrahi brevitas ipsa non possit? Et campos ubi Troia fuit.13
Ecce paucissimis verbis maximam civitatem hausit, absorbsit, non reliquit illi nec ruinam.14 Vis hoc ipsum copiosissime dicat? Venit summa dies et ineluctabile tempus
Dardaniae: fuimus Troes, fuit Ilium et ingens
gloria Teucrorum.15 Ferus omnia Iuppiter Argos
transtulit: incensa Danai dominantur in urbe.16
O patria, o divum domus Ilium, et inclita bello
moenia Dardanidum!
Quis cladem illius noctis, quis funera fando
explicet aut possit lacrimis aequare dolorem?
Vrbs antiqua ruit multos dominata per annos.17
Quis fons, quis torrens, quod mare tot fluctibus quot hic verbis inundavit! Cedo nunc siccum illud genus elocutionis: Turnus, ut ante volans tardum praecesserat agmen,
viginti lectis equitum comitatus et urbi
improvisus adest: maculis quem Thracius albis
portat equus cristaque tegit galea aurea rubra.18
Hoc idem quo cultu, quam florida oratione, cum libuerit, profertur! Forte sacer Cybelae Choreus olimque sacerdos
insignis longe Phrygiis fulgebat in armis,
spumantemque agitabat equum, quem pellis aenis
in plumam squamis auro conserta tegebat.19
Ipse peregrina ferrugine clarus et ostro
spicula torquebat Lycio Gortynia cornu ...
pictus acu tunicas et barbara tegmina crurum.20
Sed haec quidem inter se separata sunt.21 Vis autem videre quem ad modum haec quattuor genera dicendi Vergilius ipse permisceat et faciat unum quoddam ex omni diversitate pulcherrimum temperamentum? Saepe etiam steriles incendere profuit agros
atque levem stipulam crepitantibus urere flammis:
sive inde occultas vires et pabula terrae
pinguia concipiunt, sive illis omne per ignem
excoquitur vitium atque exsudat inutilis umor,
seu plures calor ille vias et caeca relaxat
spiramenta, novas veniat qua sucus in herbas,
seu durat magis et venas adstringit hiantes,
ne tenues pluviae rapidive potentia solis
acrior aut Boreae penetrabile frigus adurat.22
Ecce dicendi genus quod nusquam alibi deprehendes, in quo nec praeceps brevitas nec infrunita copia nec ieiuna siccitas nec laetitia pinguis. 23 Sunt praeterea stili dicendi duo dispari moralitate diversi.24 Vnus est maturus et gravis, qualis Crasso assignatur.25 Hoc Vergilius utitur cum Latinus praecipit Turno: o praestans animi iuvenis, quantum ipse feroci
virtute exsuperas, tanto me impensius aequum est
consulere
et reliqua.26 Alter huic contrarius ardens et erectus et infensus, quali est usus Antonius.27 Nec hunc apud Vergilium frustra desideraveris: haud talia dudum
dicta dabas.28 Morere et fratrem ne desere frater.29
Videsne eloquentiam omni varietate distinctam? Quam quidem mihi videtur Vergilius non sine quodam praesagio, quo se omnium profectibus praeparabat, de industria permiscuisse idque non mortali sed divino ingenio praevidisse: atque adeo non alium secutus ducem quam ipsam rerum omnium matrem naturam, hanc pertexuit velut in musica concordiam dissonorum.30 Quippe si mundum ipsum diligenter inspicias, magnam similitudinem divini illius et huius poetici operis invenies.31 Nam qualiter eloquentia Maronis ad omnium mores integra est, nunc brevis, nunc copiosa, nunc sicca, nunc florida, nunc simul omnia, interdum lenis aut torrens: sic terra ipsa hic laeta segetibus et pratis, ibi silvis et rupibus hispida, hic sicca harenis, hic irrigua fontibus, pars vasto aperitur mari.32 Ignoscite nec nimium me vocetis, qui naturae rerum Vergilium comparavi.33 Intra ipsum enim mihi visum est, si dicerem decem rhetorum qui apud Athenas Atticas floruerunt stilos inter se diversos hunc unum permiscuisse».
Macrobius HOME
bav1575.195 bnf6371.122 bus14.161
>>> Macrobius, Saturnalia, 5, [cap. 2]
monumenta.ch > Isidorus > 41 > 6 > 9 > 15 > 1 > 14 > 12 > 6 > 9 > 13 > 10 > 8 > 1
© 2006 - 2026 Monumenta Informatik