Iuvenalis, Saturae, Satura VIII
| 1 | Stemmata quid faciunt? quid prodest, Pontice, longo |
| 2 | sanguine censeri, pictos ostendere vultus |
| 3 | maiorum et stantis in curribus Aemilianos |
| 4 | et Curios iam dimidios umeroque minorem |
| 5 | Corvinum et Galbam auriculis nasoque carentem, |
| 6 | [quis fructus generis tabula iactare capaci |
| 7 | Corvinum, posthac multa contingere virga |
| 8 | fumosos equitum cum dictatore magistros,] |
| 9 | si coram Lepidis male vivitur? effigies quo |
| 10 | tot bellatorum, si luditur alea pernox |
| 11 | ante Numantinos, si dormire incipis ortu |
| 12 | luciferi, quo signa duces et castra movebant? |
| 13 | cur Allobrogicis et magna gaudeat ara |
| 14 | natus in Herculeo Fabius lare, si cupidus, si |
| 15 | vanus et Euganea quantumvis mollior agna, |
| 16 | si tenerum attritus Catinensi pumice lumbum |
| 17 | squalentis traducit avos emptorque veneni |
| 18 | frangenda miseram funestat imagine gentem? |
| 19 | tota licet veteres exornent undique cerae |
| 20 | atria, nobilitas sola est atque unica virtus. |
| 21 | Paulus vel Cossus vel Drusus moribus esto, |
| 22 | hos ante effigies maiorum pone tuorum, |
| 23 | praecedant ipsas illi te consule virgas. |
| 24 | prima mihi debes animi bona. sanctus haberi |
| 25 | iustitiaeque tenax factis dictisque mereris? |
| 26 | agnosco procerem; salve Gaetulice, seu tu |
| 27 | Silanus: quocumque alto de sanguine rarus |
| 28 | civis et egregius patriae contingis ovanti, |
| 29 | exclamare libet populus quod clamat Osiri |
| 30 | invento. quis enim generosum dixerit hunc qui |
| 31 | indignus genere et praeclaro nomine tantum |
| 32 | insignis? nanum cuiusdam Atlanta vocamus, |
| 33 | Aethiopem Cycnum, pravam extortamque puellam |
| 34 | Europen; canibus pigris scabieque vetusta |
| 35 | levibus et siccae lambentibus ora lucernae |
| 36 | nomen erit pardus, tigris, leo, si quid adhuc est |
| 37 | quod fremat in terris violentius. ergo cavebis |
| 38 | et metues ne tu sic Creticus aut Camerinus. |
| 39 | his ego quem monui? tecum mihi sermo, Rubelli |
| 40 | Blande. tumes alto Drusorum stemmate, tamquam |
| 41 | feceris ipse aliquid propter quod nobilis esses, |
| 42 | ut te conciperet quae sanguine fulget Iuli, |
| 43 | non quae ventoso conducta sub aggere texit. |
| 44 | 'vos humiles' inquis 'vulgi pars ultima nostri, |
| 45 | quorum nemo queat patriam monstrare parentis, |
| 46 | ast ego Cecropides.' vivas et originis huius |
| 47 | gaudia longa feras. tamen ima plebe Quiritem |
| 48 | facundum invenies, solet hic defendere causas |
| 49 | nobilis indocti; veniet de plebe togata |
| 50 | qui iuris nodos et legum aenigmata solvat; |
| 51 | hinc petit Euphraten iuvenis domitique Batavi |
| 52 | custodes aquilas armis industrius; at tu |
| 53 | nil nisi Cecropides truncoque simillimus Hermae. |
| 54 | nullo quippe alio vincis discrimine quam quod |
| 55 | illi marmoreum caput est, tua vivit imago. |
| 56 | dic mihi, Teucrorum proles, animalia muta |
| 57 | quis generosa putet nisi fortia. nempe volucrem |
| 58 | sic laudamus equum, facili cui plurima palma |
| 59 | fervet et exultat rauco victoria circo; |
| 60 | nobilis hic, quocumque venit de gramine, cuius |
| 61 | clara fuga ante alios et primus in aequore pulvis. |
| 62 | sed venale pecus Coryphaei posteritas et |
| 63 | Hirpini, si rara iugo victoria sedit. |
| 64 | nil ibi maiorum respectus, gratia nulla |
| 65 | umbrarum; dominos pretiis mutare iubentur |
| 66 | exiguis, trito ducunt epiraedia collo |
| 67 | segnipedes dignique molam versare nepotes. |
| 68 | ergo ut miremur te, non tua, privum aliquid da |
| 69 | quod possim titulis incidere praeter honores |
| 70 | quos illis damus ac dedimus, quibus omnia debes. |
| 71 | haec satis ad iuvenem quem nobis fama superbum |
| 72 | tradit et inflatum plenumque Nerone propinquo; |
| 73 | rarus enim ferme sensus communis in illa |
| 74 | fortuna. sed te censeri laude tuorum, |
| 75 | Pontice, noluerim sic ut nihil ipse futurae |
| 76 | laudis agas. miserum est aliorum incumbere famae, |
| 77 | ne conlapsa ruant subductis tecta columnis. |
| 78 | stratus humi palmes viduas desiderat ulmos. |
| 79 | esto bonus miles, tutor bonus, arbiter idem |
| 80 | integer; ambiguae si quando citabere testis |
| 81 | incertaeque rei, Phalaris licet imperet ut sis |
| 82 | falsus et admoto dictet periuria tauro, |
| 83 | summum crede nefas animam praeferre pudori |
| 84 | et propter vitam vivendi perdere causas. |
| 85 | dignus morte perit, cenet licet ostrea centum |
| 86 | Gaurana et Cosmi toto mergatur aeno. |
| 87 | expectata diu tandem provincia cum te |
| 88 | rectorem accipiet, pone irae frena modumque, |
| 89 | pone et avaritiae, miserere inopum sociorum: |
| 90 | ossa vides rerum vacuis exucta medullis. |
| 91 | respice quid moneant leges, quid curia mandet, |
| 92 | praemia quanta bonos maneant, quam fulmine iusto |
| 93 | et Capito et Tutor ruerint damnante senatu, |
| 94 | piratae Cilicum. sed quid damnatio confert? |
| 95 | praeconem, Chaerippe, tuis circumspice pannis, |
| 96 | cum Pansa eripiat quidquid tibi Natta reliquit, |
| 97 | iamque tace; furor est post omnia perdere naulum. |
| 98 | non idem gemitus olim neque vulnus erat par |
| 99 | damnorum sociis florentibus et modo victis. |
| 100 | plena domus tunc omnis, et ingens stabat acervos |
| 101 | nummorum, Spartana chlamys, conchylia Coa, |
| 102 | et cum Parrhasii tabulis signisque Myronis |
| 103 | Phidiacum vivebat ebur, nec non Polycliti |
| 104 | multus ubique labor, rarae sine Mentore mensae. |
| 105 | inde Dolabella atque hinc Antonius, inde |
| 106 | sacrilegus Verres referebant navibus altis |
| 107 | occulta spolia et plures de pace triumphos. |
| 108 | nunc sociis iuga pauca boum, grex parvus equarum, |
| 109 | et pater armenti capto eripietur agello, |
| 110 | ipsi deinde Lares, si quod spectabile signum. |
| 111 | [si quis in aedicula deus unicus; haec etenim sunt |
| 112 | pro summis, nam sunt haec maxima. despicias tu] |
| 113 | forsitan inbellis Rhodios unctamque Corinthon |
| 114 | despicias merito: quid resinata iuventus |
| 115 | cruraque totius facient tibi levia gentis? |
| 116 | horrida vitanda est Hispania, Gallicus axis |
| 117 | Illyricumque latus; parce et messoribus illis |
| 118 | qui saturant urbem circo scenaeque vacantem; |
| 119 | quanta autem inde feres tam dirae praemia culpae, |
| 120 | cum tenuis nuper Marius discinxerit Afros? |
| 121 | curandum in primis ne magna iniuria fiat |
| 122 | fortibus et miseris. tollas licet omne quod usquam est |
| 123 | auri atque argenti, scutum gladiumque relinques. |
| 124 | [et iaculum et galeam; spoliatis arma supersunt.] |
| 125 | quod modo proposui, non est sententia, verum est; |
| 126 | credite me vobis folium recitare Sibyllae. |
| 127 | si tibi sancta cohors comitum, si nemo tribunal |
| 128 | vendit acersecomes, si nullum in coniuge crimen |
| 129 | nec per conventus et cuncta per oppida curvis |
| 130 | unguibus ire parat nummos raptura Celaeno, |
| 131 | tum licet a Pico numeres genus, altaque si te |
| 132 | nomina delectant omnem Titanida pugnam |
| 133 | inter maiores ipsumque Promethea ponas. |
| 134 | [de quocumque voles proavom tibi sumito libro.] |
| 135 | quod si praecipitem rapit ambitio atque libido, |
| 136 | si frangis virgas sociorum in sanguine, si te |
| 137 | delectant hebetes lasso lictore secures, |
| 138 | incipit ipsorum contra te stare parentum |
| 139 | nobilitas claramque facem praeferre pudendis. |
| 140 | omne animi vitium tanto conspectius in se |
| 141 | crimen habet, quanto maior qui peccat habetur. |
| 142 | quo mihi te, solitum falsas signare tabellas, |
| 143 | in templis quae fecit avus statuamque parentis |
| 144 | ante triumphalem? quo, si nocturnus adulter |
| 145 | tempora Santonico velas adoperta cucullo? |
| 146 | praeter maiorum cineres atque ossa volucri |
| 147 | carpento rapitur pinguis Lateranus, et ipse, |
| 148 | ipse rotam adstringit sufflamine mulio consul, |
| 149 | nocte quidem, sed Luna videt, sed sidera testes |
| 150 | intendunt oculos. finitum tempus honoris |
| 151 | cum fuerit, clara Lateranus luce flagellum |
| 152 | sumet et occursum numquam trepidabit amici |
| 153 | iam senis ac virga prior adnuet atque maniplos |
| 154 | solvet et infundet iumentis hordea lassis. |
| 155 | interea, dum lanatas robumque iuvencum |
| 156 | more Numae caedit, Iovis ante altaria iurat |
| 157 | solam Eponam et facies olida ad praesepia pictas. |
| 158 | sed cum pervigiles placet instaurare popinas, |
| 159 | obvius adsiduo Syrophoenix udus amomo |
| 160 | currit, Idymaeae Syrophoenix incola portae |
| 161 | hospitis adfectu dominum regemque salutat, |
| 162 | et cum venali Cyane succincta lagona. |
| 163 | defensor culpae dicet mihi 'fecimus et nos |
| 164 | haec iuvenes.' esto, desisti nempe nec ultra |
| 165 | fovisti errorem. breve sit quod turpiter audes, |
| 166 | quaedam cum prima resecentur crimina barba. |
| 167 | indulge veniam pueris: Lateranus ad illos |
| 168 | thermarum calices inscriptaque lintea vadit |
| 169 | maturus bello Armeniae Syriaeque tuendis |
| 170 | amnibus et Rheno atque Histro. praestare Neronem |
| 171 | securum valet haec aetas. mitte Ostia, Caesar, |
| 172 | mitte, sed in magna legatum quaere popina: |
| 173 | invenies aliquo cum percussore iacentem, |
| 174 | permixtum nautis et furibus ac fugitivis, |
| 175 | inter carnifices et fabros sandapilarum |
| 176 | et resupinati cessantia tympana galli. |
| 177 | aequa ibi libertas, communia pocula, lectus |
| 178 | non alius cuiquam, nec mensa remotior ulli. |
| 179 | quid facias talem sortitus, Pontice, servum? |
| 180 | nempe in Lucanos aut Tusca ergastula mittas. |
| 181 | at vos, Troiugenae, vobis ignoscitis et quae |
| 182 | turpia cerdoni Volesos Brutumque decebunt. |
| 183 | quid si numquam adeo foedis adeoque pudendis |
| 184 | utimur exemplis, ut non peiora supersint? |
| 185 | consumptis opibus vocem, Damasippe, locasti |
| 186 | sipario, clamosum ageres ut Phasma Catulli. |
| 187 | Laureolum velox etiam bene Lentulus egit, |
| 188 | iudice me dignus vera cruce. nec tamen ipsi |
| 189 | ignoscas populo; populi frons durior huius, |
| 190 | qui sedet et spectat triscurria patriciorum, |
| 191 | planipedes audit Fabios, ridere potest qui |
| 192 | Mamercorum alapas. quanti sua funera vendant |
| 193 | quid refert? vendunt nullo cogente Nerone, |
| 194 | nec dubitant celsi praetoris vendere ludis. |
| 195 | finge tamen gladios inde atque hinc pulpita poni, |
| 196 | quid satius? mortem sic quisquam exhorruit, ut sit |
| 197 | zelotypus Thymeles, stupidi collega Corinthi? |
| 198 | res haut mira tamen citharoedo principe mimus |
| 199 | nobilis. haec ultra quid erit nisi ludus? et illic |
| 200 | dedecus urbis habes, nec murmillonis in armis |
| 201 | nec clipeo Gracchum pugnantem aut falce supina; |
| 202 | damnat enim talis habitus [sed damnat et odit, |
| 203 | nec galea faciem abscondit]: movet ecce tridentem. |
| 204 | postquam vibrata pendentia retia dextra |
| 205 | nequiquam effudit, nudum ad spectacula vultum |
| 206 | erigit et tota fugit agnoscendus harena. |
| 207 | credamus tunicae, de faucibus aurea cum se |
| 208 | porrigat et longo iactetur spira galero. |
| 209 | ergo ignominiam graviorem pertulit omni |
| 210 | vulnere cum Graccho iussus pugnare secutor. |
| 211 | libera si dentur populo suffragia, quis tam |
| 212 | perditus ut dubitet Senecam praeferre Neroni? |
| 213 | cuius supplicio non debuit una parari |
| 214 | simia nec serpens unus nec culleus unus. |
| 215 | par Agamemnonidae crimen, sed causa facit rem |
| 216 | dissimilem. quippe ille deis auctoribus ultor |
| 217 | patris erat caesi media inter pocula, sed nec |
| 218 | Electrae iugulo se polluit aut Spartani |
| 219 | sanguine coniugii, nullis aconita propinquis |
| 220 | miscuit, in scena numquam cantavit Orestes, |
| 221 | Troica non scripsit. quid enim Verginius armis |
| 222 | debuit ulcisci magis aut cum Vindice Galba, |
| 223 | quod Nero tam saeva crudaque tyrannide fecit? |
| 224 | haec opera atque hae sunt generosi principis artes, |
| 225 | gaudentis foedo peregrina ad pulpita cantu |
| 226 | prostitui Graiaeque apium meruisse coronae. |
| 227 | maiorum effigies habeant insignia vocis, |
| 228 | ante pedes Domiti longum tu pone Thyestae |
| 229 | syrma vel Antigones seu personam Melanippes, |
| 230 | et de marmoreo citharam suspende colosso. |
| 231 | quid, Catilina, tuis natalibus atque Cethegi |
| 232 | inveniet quisquam sublimius? arma tamen vos |
| 233 | nocturna et flammas domibus templisque paratis, |
| 234 | ut bracatorum pueri Senonumque minores, |
| 235 | ausi quod liceat tunica punire molesta. |
| 236 | sed vigilat consul vexillaque vestra coercet. |
| 237 | hic novus Arpinas, ignobilis et modo Romae |
| 238 | municipalis eques, galeatum ponit ubique |
| 239 | praesidium attonitis et in omni monte laborat. |
| 240 | tantum igitur muros intra toga contulit illi |
| 241 | nominis ac tituli, quantum in Leucade, quantum |
| 242 | Thessaliae campis Octavius abstulit udo |
| 243 | caedibus adsiduis gladio; sed Roma parentem, |
| 244 | Roma patrem patriae Ciceronem libera dixit. |
| 245 | Arpinas alius Volscorum in monte solebat |
| 246 | poscere mercedes alieno lassus aratro; |
| 247 | nodosam post haec frangebat vertice vitem, |
| 248 | si lentus pigra muniret castra dolabra. |
| 249 | hic tamen et Cimbros et summa pericula rerum |
| 250 | excipit et solus trepidantem protegit urbem, |
| 251 | atque ideo, postquam ad Cimbros stragemque volabant |
| 252 | qui numquam attigerant maiora cadavera corvi, |
| 253 | nobilis ornatur lauro collega secunda. |
| 254 | plebeiae Deciorum animae, plebeia fuerunt |
| 255 | nomina; pro totis legionibus hi tamen et pro |
| 256 | omnibus auxiliis atque omni pube Latina |
| 257 | sufficiunt dis infernis Terraeque parenti. |
| 258 | [pluris enim Decii quam quae servantur ab illis.] |
| 259 | ancilla natus trabeam et diadema Quirini |
| 260 | et fascis meruit, regum ultimus ille bonorum. |
| 261 | prodita laxabant portarum claustra tyrannis |
| 262 | exulibus iuvenes ipsius consulis et quos |
| 263 | magnum aliquid dubia pro libertate deceret, |
| 264 | quod miraretur cum Coclite Mucius et quae |
| 265 | imperii finis Tiberinum virgo natavit. |
| 266 | occulta ad patres produxit crimina servus |
| 267 | matronis lugendus; at illos verbera iustis |
| 268 | adficiunt poenis et legum prima securis. |
| 269 | malo pater tibi sit Thersites, dummodo tu sis |
| 270 | Aeacidae similis Volcaniaque arma capessas, |
| 271 | quam te Thersitae similem producat Achilles. |
| 272 | et tamen, ut longe repetas longeque revolvas |
| 273 | nomen, ab infami gentem deducis asylo; |
| 274 | maiorum primus, quisquis fuit ille, tuorum |
| 275 | aut pastor fuit aut illud quod dicere nolo. |