Iuvenalis, Saturae, Satura VII
| 1 | Et spes et ratio studiorum in Caesare tantum; |
| 2 | solus enim tristes hac tempestate Camenas |
| 3 | respexit, cum iam celebres notique poetae |
| 4 | balneolum Gabiis, Romae conducere furnos |
| 5 | temptarent, nec foedum alii nec turpe putarent |
| 6 | praecones fieri, cum desertis Aganippes |
| 7 | vallibus esuriens migraret in atria Clio. |
| 8 | nam si Pieria quadrans tibi nullus in umbra |
| 9 | ostendatur, ames nomen victumque Machaerae |
| 10 | et vendas potius commissa quod auctio vendit |
| 11 | stantibus, oenophorum, tripedes, armaria, cistas, |
| 12 | Alcithoen Pacci, Thebas et Terea Fausti. |
| 13 | hoc satius quam si dicas sub iudice 'vidi' |
| 14 | quod non vidisti; faciant equites Asiani, |
| 15 | [quamquam et Cappadoces faciant equitesque Bithyni] |
| 16 | altera quos nudo traducit gallica talo. |
| 17 | nemo tamen studiis indignum ferre laborem |
| 18 | cogetur posthac, nectit quicumque canoris |
| 19 | eloquium vocale modis laurumque momordit. |
| 20 | hoc agite, o iuvenes. circumspicit et stimulat vos |
| 21 | materiamque sibi ducis indulgentia quaerit. |
| 22 | si qua aliunde putas rerum expectanda tuarum |
| 23 | praesidia atque ideo croceae membrana tabellae |
| 24 | impletur, lignorum aliquid posce ocius et quae |
| 25 | componis dona Veneris, Telesine, marito, |
| 26 | aut clude et positos tinea pertunde libellos. |
| 27 | frange miser calamum vigilataque proelia dele, |
| 28 | qui facis in parva sublimia carmina cella, |
| 29 | ut dignus venias hederis et imagine macra. |
| 30 | spes nulla ulterior; didicit iam dives avarus |
| 31 | tantum admirari, tantum laudare disertos, |
| 32 | ut pueri Iunonis avem. sed defluit aetas |
| 33 | et pelagi patiens et cassidis atque ligonis. |
| 34 | taedia tunc subeunt animos, tunc seque suamque |
| 35 | Terpsichoren odit facunda et nuda senectus. |
| 36 | accipe nunc artes. ne quid tibi conferat iste, |
| 37 | quem colis et Musarum et Apollinis aede relicta, |
| 38 | ipse facit versus atque uni cedit Homero |
| 39 | propter mille annos, et si dulcedine famae |
| 40 | succensus recites, maculosas commodat aedes. |
| 41 | haec longe ferrata domus servire iubetur |
| 42 | in qua sollicitas imitatur ianua portas. |
| 43 | scit dare libertos extrema in parte sedentis |
| 44 | ordinis et magnas comitum disponere voces; |
| 45 | nemo dabit regum quanti subsellia constant |
| 46 | et quae conducto pendent anabathra tigillo |
| 47 | quaeque reportandis posita est orchestra cathedris. |
| 48 | nos tamen hoc agimus tenuique in pulvere sulcos |
| 49 | ducimus et litus sterili versamus aratro. |
| 50 | nam si discedas, laqueo tenet ambitiosi |
| 51 | [consuetudo mali, tenet insanabile multos] |
| 52 | scribendi cacoethes et aegro in corde senescit. |
| 53 | sed vatem egregium, cui non sit publica vena, |
| 54 | qui nihil eitum soleat deducere, nec qui |
| 55 | communi feriat carmen triviale moneta, |
| 56 | hunc, qualem nequeo monstrare et sentio tantum, |
| 57 | anxietate carens animus facit, omnis acerbi |
| 58 | inpatiens, cupidus silvarum aptusque bibendis |
| 59 | fontibus Aonidum. neque enim cantare sub antro |
| 60 | Pierio thyrsumque potest contingere maesta |
| 61 | paupertas atque aeris inops, quo nocte dieque |
| 62 | corpus eget: satur est cum dicit Horatius 'euhoe.' |
| 63 | quis locus ingenio, nisi cum se carmine solo |
| 64 | vexant et dominis Cirrhae Nysaeque feruntur |
| 65 | pectora vestra duas non admittentia curas? |
| 66 | magnae mentis opus nec de lodice paranda |
| 67 | attonitae currus et equos faciesque deorum |
| 68 | aspicere et qualis Rutulum confundat Erinys. |
| 69 | nam si Vergilio puer et tolerabile desset |
| 70 | hospitium, caderent omnes a crinibus hydri, |
| 71 | surda nihil gemeret grave bucina. poscimus ut sit |
| 72 | non minor antiquo Rubrenus Lappa coturno, |
| 73 | cuius et alveolos et laenam pignerat Atreus? |
| 74 | non habet infelix Numitor quod mittat amico, |
| 75 | Quintillae quod donet habet, nec defuit illi |
| 76 | unde emeret multa pascendum carne leonem |
| 77 | iam domitum; constat leviori belva sumptu |
| 78 | nimirum et capiunt plus intestina poetae. |
| 79 | contentus fama iaceat Lucanus in hortis |
| 80 | marmoreis, at Serrano tenuique Saleiio |
| 81 | gloria quantalibet quid erit, si gloria tantum est? |
| 82 | curritur ad vocem iucundam et carmen amicae |
| 83 | Thebaidos, laetam cum fecit Statius urbem |
| 84 | promisitque diem: tanta dulcedine captos |
| 85 | adficit ille animos tantaque libidine vulgi |
| 86 | auditur. sed cum fregit subsellia versu |
| 87 | esurit, intactam Paridi nisi vendit Agaven. |
| 88 | ille et militiae multis largitus honorem |
| 89 | semenstri vatum digitos circumligat auro. |
| 90 | quod non dant proceres, dabit histrio. tu Camerinos |
| 91 | et Baream, tu nobilium magna atria curas? |
| 92 | praefectos Pelopea facit, Philomela tribunos. |
| 93 | haut tamen invideas vati quem pulpita pascunt. |
| 94 | quis tibi Maecenas, quis nunc erit aut Proculeius |
| 95 | aut Fabius, quis Cotta iterum, quis Lentulus alter? |
| 96 | tum par ingenio pretium, tunc utile multis |
| 97 | pallere et vinum toto nescire Decembri. |
| 98 | vester porro labor fecundior, historiarum |
| 99 | scriptores? perit hic plus temporis atque olei plus. |
| 100 | nullo quippe modo millensima pagina surgit |
| 101 | omnibus et crescit multa damnosa papyro; |
| 102 | sic ingens rerum numerus iubet atque operum lex. |
| 103 | quae tamen inde seges? terrae quis fructus apertae? |
| 104 | quis dabit historico quantum daret acta legenti? |
| 105 | 'sed genus ignavum, quod lecto gaudet et umbra.' |
| 106 | dic igitur quid causidicis civilia praestent |
| 107 | officia et magno comites in fasce libelli. |
| 108 | ipsi magna sonant, sed tum cum creditor audit |
| 109 | praecipue, vel si tetigit latus acrior illo |
| 110 | qui venit ad dubium grandi cum codice nomen. |
| 111 | tunc inmensa cavi spirant mendacia folles |
| 112 | conspuiturque sinus; veram deprendere messem |
| 113 | si libet, hinc centum patrimonia causidicorum, |
| 114 | parte alia solum russati pone Lacertae. |
| 115 | consedere duces, surgis tu pallidus Aiax |
| 116 | dicturus dubia pro libertate bubulco |
| 117 | iudice. rumpe miser tensum iecur, ut tibi lasso |
| 118 | figantur virides, scalarum gloria, palmae. |
| 119 | quod vocis pretium? siccus petasunculus et vas |
| 120 | pelamydum aut veteres, Maurorum epimenia, bulbi |
| 121 | aut vinum Tiberi devectum, quinque lagonae. |
| 122 | si quater egisti, si contigit aureus unus, |
| 123 | inde cadunt partes ex foedere pragmaticorum. |
| 124 | 'Aemilio dabitur quantum licet, et melius nos |
| 125 | egimus.' huius enim stat currus aeneus, alti |
| 126 | quadriiuges in vestibulis, atque ipse feroci |
| 127 | bellatore sedens curvatum hastile minatur |
| 128 | eminus et statua meditatur proelia lusca. |
| 129 | sic Pedo conturbat, Matho deficit, exitus hic est |
| 130 | Tongilii, magno cum rhinocerote lavari |
| 131 | qui solet et vexat lutulenta balnea turba |
| 132 | perque forum iuvenes longo premit assere Maedos |
| 133 | empturus pueros, argentum, murrina, villas; |
| 134 | spondet enim Tyrio stlattaria purpura filo. |
| 135 | [et tamen est illis hoc utile. purpura vendit] |
| 136 | causidicum vendunt amethystina; convenit illi |
| 137 | et strepitu et facie maioris vivere census, |
| 138 | sed finem inpensae non servat prodiga Roma. |
| 139 | fidimus eloquio? Ciceroni nemo ducentos |
| 140 | nunc dederit nummos, nisi fulserit anulus ingens. |
| 141 | respicit haec primum qui litigat, an tibi servi |
| 142 | octo, decem comites, an post te sella, togati |
| 143 | ante pedes. ideo conducta Paulus agebat |
| 144 | sardonyche, atque ideo pluris quam Gallus agebat, |
| 145 | quam Basilus. rara in tenui facundia panno. |
| 146 | quando licet Basilo flentem producere matrem? |
| 147 | quis bene dicentem Basilum ferat? accipiat te |
| 148 | Gallia vel potius nutricula causidicorum |
| 149 | Africa, si placuit mercedem ponere linguae. |
| 150 | declamare doces? o ferrea pectora Vetti, |
| 151 | cum perimit saevos classis numerosa tyrannos. |
| 152 | nam quaecumque sedens modo legerat, haec eadem stans |
| 153 | perferet atque eadem cantabit versibus isdem. |
| 154 | occidit miseros crambe repetita magistros. |
| 155 | quis color et quod sit causae genus atque ubi summa |
| 156 | quaestio, quae veniant diversa parte sagittae, |
| 157 | nosse volunt omnes, mercedem solvere nemo. |
| 158 | 'mercedem appellas? quid enim scio?' 'culpa docentis |
| 159 | scilicet arguitur, quod laevae parte mamillae |
| 160 | nil salit Arcadico iuveni, cuius mihi sexta |
| 161 | quaque die miserum dirus caput Hannibal inplet, |
| 162 | quidquid id est de quo deliberat, an petat urbem |
| 163 | a Cannis, an post nimbos et fulmina cautus |
| 164 | circumagat madidas a tempestate cohortes. |
| 165 | quantum vis stipulare et protinus accipe: quid do |
| 166 | ut totiens illum pater audiat?' haec alii sex |
| 167 | vel plures uno conclamant ore sophistae |
| 168 | et veras agitant lites raptore relicto; |
| 169 | fusa venena silent, malus ingratusque maritus |
| 170 | et quae iam veteres sanant mortaria caecos. |
| 171 | ergo sibi dabit ipse rudem, si nostra movebunt |
| 172 | consilia, et vitae diversum iter ingredietur |
| 173 | ad pugnam qui rhetorica descendit ab umbra, |
| 174 | summula ne pereat qua vilis tessera venit |
| 175 | frumenti; quippe haec merces lautissima. tempta |
| 176 | Chrysogonus quanti doceat vel Pollio quanti |
| 177 | lautorum pueros, artem scindes Theodori. |
| 178 | balnea sescentis et pluris porticus in qua |
| 179 | gestetur dominus quotiens pluit. anne serenum |
| 180 | expectet spargatque luto iumenta recenti? |
| 181 | hic potius, namque hic mundae nitet ungula mulae. |
| 182 | parte alia longis Numidarum fulta columnis |
| 183 | surgat et algentem rapiat cenatio solem. |
| 184 | quanticumque domus, veniet qui fercula docte |
| 185 | conponit, veniet qui pulmentaria condit. |
| 186 | hos inter sumptus sestertia Quintiliano, |
| 187 | ut multum, duo sufficient: res nulla minoris |
| 188 | constabit patri quam filius. 'unde igitur tot |
| 189 | Quintilianus habet saltus?' exempla novorum |
| 190 | fatorum transi. felix et pulcher et acer, |
| 191 | felix et sapiens et nobilis et generosus |
| 192 | adpositam nigrae lunam subtexit alutae, |
| 193 | felix orator quoque maximus et iaculator |
| 194 | et, si perfrixit, cantat bene. distat enim quae |
| 195 | sidera te excipiant modo primos incipientem |
| 196 | edere vagitus et adhuc a matre rubentem. |
| 197 | si Fortuna volet, fies de rhetore consul; |
| 198 | si volet haec eadem, fiet de consule rhetor. |
| 199 | Ventidius quid enim? quid Tullius? anne aliud quam |
| 200 | sidus et occulti miranda potentia fati? |
| 201 | servis regna dabunt, captivis fata triumphum. |
| 202 | felix ille tamen corvo quoque rarior albo. |
| 203 | paenituit multos vanae sterilisque cathedrae, |
| 204 | sicut Tharsimachi probat exitus atque Secundi |
| 205 | Carrinatis; et hunc inopem vidistis, Athenae, |
| 206 | nil praeter gelidas ausae conferre cicutas. |
| 207 | di maiorum umbris tenuem et sine pondere terram |
| 208 | spirantisque crocos et in urna perpetuum ver, |
| 209 | qui praeceptorem sancti voluere parentis |
| 210 | esse loco. metuens virgae iam grandis Achilles |
| 211 | cantabat patriis in montibus et cui non tunc |
| 212 | eliceret risum citharoedi cauda magistri; |
| 213 | sed Rufum atque alios caedit sua quemque iuventus, |
| 214 | Rufum, quem totiens Ciceronem Allobroga dixit. |
| 215 | quis gremio Celadi doctique Palaemonis adfert |
| 216 | quantum grammaticus meruit labor? et tamen ex hoc, |
| 217 | quodcumque est (minus est autem quam rhetoris aera), |
| 218 | discipuli custos praemordet acoenonoetus |
| 219 | et qui dispensat frangit sibi. cede, Palaemon, |
| 220 | et patere inde aliquid decrescere, non aliter quam |
| 221 | institor hibernae tegetis niveique cadurci, |
| 222 | dummodo non pereat mediae quod noctis ab hora |
| 223 | sedisti, qua nemo faber, qua nemo sederet |
| 224 | qui docet obliquo lanam deducere ferro, |
| 225 | dummodo non pereat totidem olfecisse lucernas |
| 226 | quot stabant pueri, cum totus decolor esset |
| 227 | Flaccus et haereret nigro fuligo Maroni. |
| 228 | rara tamen merces quae cognitione tribuni |
| 229 | non egeat. sed vos saevas inponite leges, |
| 230 | ut praeceptori verborum regula constet, |
| 231 | ut legat historias, auctores noverit omnes |
| 232 | tamquam ungues digitosque suos, ut forte rogatus, |
| 233 | dum petit aut thermas aut Phoebi balnea, dicat |
| 234 | nutricem Anchisae, nomen patriamque novercae |
| 235 | Anchemoli, dicat quot Acestes vixerit annis, |
| 236 | quot Siculi Phrygibus vini donaverit urnas. |
| 237 | exigite ut mores teneros ceu pollice ducat, |
| 238 | ut si quis cera vultum facit; exigite ut sit |
| 239 | et pater ipsius coetus, ne turpia ludant, |
| 240 | ne faciant vicibus. non est leve tot puerorum |
| 241 | observare manus oculosque in fine trementis. |
| 242 | 'haec' inquit 'cura; sed cum se verterit annus, |
| 243 | accipe, victori populus quod postulat, aurum.' |