| 1 | [ CAP. XIII.---N. 1. Codex Lucensis, omisso titulo, sic caput continuat: Per sensus carnis morbus irrepit mentis, etc., ut cap. 28 lib. II. AREV. ] Non virtute, non sensu corporis, sed ratione mentis excellimus animalibus caeteris. |
| 2 | [ 2. Ex August., lib. Confess. X, cap. 35. LOAISA. Ibid. Sicut praecellunt. De varia humanorum sensuum positione et praeeminentia inter se Galenus, de Usu partium; Cicero in libris de Natura deorum; Basilius, et Ambr., in Hexaemero, et Gregor., lib. Moral. XI, cap. 3. LOAISA. ] Pro rebus corporeis utendis sufficit sensus carnis, non pro spiritualibus capiendis. Illecti autem homines usu corporearum rerum nihil putant aliter esse praeterquam quod carnis sensu concipiunt. Sicut praecellunt sibi corporei sensus diversitate locorum, ita sibimet virtute sentiendi praecellunt; nam sicut praestantior est odoratus sapore, et positione loci, et sentiendi longinquitate, sic auris odoratu. Longius enim audimus quam odoramus; et sic oculi auribus: longius enim videmus quam audimus. |
| 3 | [ 3. Excellit. Id Aristoteles probat lib. II de Anima, cap. ult. Visus, inquit, maxime est sensus. LOAISA. Ibid. Inde, etc. Integra sententia est ex August., lib. Epistolarum, epist. 112. LOAISA. ] Animus autem et loco, et merito his universis sensibus superfertur. In arce enim capitis constitutus, quod illi corporaliter non attingunt, iste intellectualiter contuetur. Amplius excellit oculorum sensus caeteris sensibus, quandoquidem quae ad alios pertinent sensus inde dicamus, veluti cum dicimus: Vide quomodo sonat, vide quomodo sapit, etc. |
| 4 | Quemadmodum oculus, ita et animus caetera videt, sese non intuetur. Aliarum enim rerum origines, species, et magnitudines perspicit; de se autem tanta veri ignorantia inficitur, ut in his omnibus nihil incertius contempletur. |
| 5 | [ 5. August., Confess. X, cap. 8. LOAISA. Ibid. Memoriaque mente, etc. Al., memoriaque mentis ibi eas figente. Egregie de his Augustinus loc. cit. Confess., cap. 8 et 9. AREV. ] Homo, qui miraris siderum altitudinem, et maris profunditatem, animi tui abyssum intra, et mirare, si potes. Multa cogitantes sine sensu carnis, et sine imaginibus vivis, animo tantum cernentes intuemur, memoriaque mente sibi eas figente, tenemus. Multa quoque intelligimus sensu quae lingua explere non possumus. |
| 6 | Innoxios esse infantes opere, non esse innoxios cogitatione, quia motum quem gerunt mente nondum possunt explere opere, ac per hoc in illis aetas est imbecillis, non animus. Ad nutum enim voluntatis nondum obtemperat illis fragilitas corporis; nec adeo opere nocere possunt, sicut cogitatione moventur. |
| 7 | [ 7. Cogitatio a cogendo dicta, ut August. docet lib. X Confess., cap. 11. Lactantius, lib. VI de vero Cultu: Cogitatio nihil aliud est quam mentis agitatio. διάνοια ab Aristotele vocatur, in brutis aestimativa, et inter sensus communes reponitur. LOAISA. Ibid. Rerum omnium. De memoria acutissime scripsit August., lib. X Confes, cap. 8, a quo haec omnia fere deprompta sunt, ibidem, cap. 14, quod sit venter animi; et lib. IV de Trinitate, cap. 11, quod non solum sit praeteritorum, sed etiam praesentium; idem Isidorus, lib. II Different., cap. 21. Aristoteles, quod sit praeteritorum (lib de Memoria et reminiscentia) resumptio alicuius apprehensi sensu vel intellectu. L. Ibid. Et animus. August. id probat lib. X Confess., cap. 14. LOAISA. ] Ex causa vocabulum sortita est cogitatio. Cogendo enim animum reminisci quod memoriae commendatum est, dicitur cogitatio. Rerum omnium thesaurus memoria est. Ipsa est enim custos rebus inventis, ipsa cogitatis; de qua ad liquidum difficile est aliquem disputare, quia grandis eius perplexitas est, et animus ipsa est. |
| 8 | [ 8. Aristoteles, lib. de Memoria et reminiscentia, cap. 1, imaginis naturam exprimens, sic inquit: Ut enim animal pictum in tabula animal est, et imago, et cum unum idemque sit, utraque est; sed tamen ratio diversa exstitit considerarique potest ut animal est, et ut imago. Sic de phantasmate, quod in nobis est, censere oportet, et ipsum quidpiam in se et alterius simulacrum esse. Nam quatenus in se seorsumque spectatur, spectrum ac visum est; quatenus vero ad aliud refertur imago et monumentum. Haec de imaginis natura ex Aristotelis sententia maxime ad huius loci intelligentiam conducunt, et ad quaestionem de imaginum adoratione enodandam adversus haereses nostri temporis, et tandem divi Thomae veram sententiam explicandam. LOAISA. Ibid. Beatitudinem. In Editis est similitudinem, sed Gothicus beatitudinem habet, et alii mss. Cod.; quam lectionem posui, ductus auctoritate August., lib. Confess. X, cap. 21, unde locus iste desumptus est. Ibi enim probat quod meminimus eorum quorum nunquam speciem habuimus, ut beatitudinis et gaudii. Et infra, cap. 25, inquirens in quo memoriae gradu reperiatur Deus, sic inquit: Quia sicut non est imago corporalis, nec affectio viventis, qualis cum laetamur, contristamur, cupimus, metuimus, meminimus, obliviscimur. LOAISA. Ibid. Memoramus. Al., rememoramus. In nota erat vi beatitudinis, pro ut b. AREV. ] Imago a sensibus corporis remota, suae speciei similitudinem relinquit in memoria; beatitudinem autem non per imagines sicut caetera, sed sicut gaudium sine imagine reminiscimur. Dum oblivionem memoramus, non per seipsam adest. Quod si per seipsam adesset, utique non oblivisceremur. |
| 9 | [ 9. Communem. Aristoteles id probat lib. de Memoria et reminisc. ] Communem hominis animaliumque esse memoriam, nullum autem animalibus irrationabilibus intellectum inesse, nisi homini tantum praedito ratione. Caeteris enim in ipsa qualitate considerationis suae sensus carnis, non intelligentia mentis est. |