Ioannes Saresberiensis, Vita Sancti Anselmi, CAPUT XIV. [Henricus rex Angliae amicabiliter visitavit Anselmum archiepiscopum in die Assumptionis Beatae Mariae apud Beccum coenobium. De clerico, alienatione mentis suae. De bello inter regem Henricum Angliae et fratrem suum Robertum comitem Normanniae. Anselmus scripsit libellum in Anglia De concordia praescientiae, praedestinationis, et gratiae Dei, cum libero arbitrio. De Thoma Eboracensi electo.]
| 1 | Rediit rex Henricus in Normanniam; et in assumptione Beatae Virginis Mariae archiepiscopum Becci amicabiliter visitavit. Illo ferme tempore capellam curiae prece abbatis archiepiscopique Rothomagensis favore dedicavit Anselmus, et in ipsa dedicatione clericum alienatione mentis laborantem benedictione sola pristinae restituit sanitati. |
| 2 | Qui Deo exsul et contumeliis affectus diutius sedes circuit alienas, exinde, ut iustum est, Deo de hominibus triumphante, ad suam cum honore et gloria remeavit. Ubi ab eo vir Anglus nobilis et dives, gravi corporis infirmitate percussus, petens ab eo per nuntios benedictum et accipiens panem, secundum fidem suam curatus est. |
| 3 | Rex interim in Normannia degens congratulatur paci, et iam dissimulare non potest, confidens sibi Dominum ex hoc esse placatum, quod in veram et firmam amicitiam amicum eius receperit Anselmum. Unde sibi in brevi totam Normanniam et repromittit, et quidem non frustra. Nam fratrem suum et fautores eius conserto praelio solemni confecit et coepit. |
| 4 | Quam victoriam nactus, per epistulam communicavit Anselmo, quae meritis concordiae et pacis inter eos reformatae ascribebatur. Cum autem in Kalendis Augusti rex et archiepiscopus convenissent, triumphus Ecclesiae omnibus patuit, rege investituram ecclesiarum palam cedente et concedente archiepiscopo, nec aliquid vindicante in electionibus nisi assensum, qualem sacri canones non excludunt. |
| 5 | Neque enim eligere nec virga pastorali investire sibi pro more antiquo usurpans, procedere permisit in dispositione ecclesiarum canonicas sententias. Scripsit interea Dei famulus libellum unum De concordia praescientiae, praedestinationis et gratiae Dei cum libero arbitrio; in quo contra morem moram fecit, quia corpore infirmatus erat, ut non equo sed lectica de loco ad locum semper postea veheretur. |
| 6 | Cum itaque finis eius appropinquaret, Thomas Eboracensis iunior iam electus, et a Willelmo Wintoniensi episcopo, mandante Anselmo, presbyter ordinatus, finita inter Ecclesias Cantuariensem et Eboracensem coeperunt iurgia instare. At Anselmus, etsi ad summum corpore languens, virtute tamen indutus ex alto, singulis totius Angliae episcopis in virtute obedientiae praecepit, ne Thomae communicarent, donec ille ab incoepta rebellione desisteret, litteras quoque patentes, quibus hoc mandabatur, iussit signatas in omnibus episcoporum sedibus diligentissime custodiri. |
| 7 | Ad Thomam quoque, in eo constitutus articulo, epistulam in haec verba direxit: |