Ioannes Saresberiensis, Vita Sancti Anselmi, CAPUT XI. [Anselmus archiepiscopus pervenit Lugdunum, et a venerabili Hugone archiepiscopo cum honore exceptus est. Willelmus rex Angliae nuntios misit Romae. Causa differtur inter archiepiscopum et regem per papam Urbanum. De morte Urbani papae. Anselmus susceptus est a Widone Viennae archiepiscopo. De duobus militibus querentibus. De micis mensae Anselmi. De prima visione, secunda et tertia mortis Willelmi regis Anglorum.]
| 1 | Lugdunum abinde revertitur Anselmus; et a venerabili viro Hugone primae sedis Galliarum episcopo exceptus est, ut tanquam loci dominus haberetur. Siquidem archiepiscopus et comprovinciales sic ei deferebant in omnibus, ac si Cantuariensis Ecclesiae suffraganei essent. Et profecto Cantuariensis Ecclesia his diebus plus fidei reperit in extraneis quam in suis. |
| 2 | Filii enim persequebantur Patrem, et inimici hominis domestici eius. Nam ex suorum consilio a rege impio destinatus Romam venerat, adhuc ibi degente Anselmo, Willelmus ille, cuius in exitu Angliae mentio facta est: et inter caetera obtinuit ab Urbano, ut causam Anselmi differret a solemnitate paschali in diem festum Sancti Michaelis. |
| 3 | Unde archiepiscopus, quoad rex viveret, viam redeundi in Angliam sibi credidit esse praeclusam. Sed custos Israel, qui non dormit, quidquid humana temeritas somniaret, consilii aeterni interim sententiam dispensat; et Urbanum, qui causam viri Dei ad petitionem tyranni distulerat, eximit rebus humanis, et praefixum diem non videat. |
| 4 | In exsilio tamen prosperatur Anselmus; et non modo in Lugdunensi sed in contiguis quoque provinciis clarificante illum Deo ab omnibus communiter celebratur. |
| 5 | Rogatus autem a Widone archiepiscopo nobilis Viennae, quae dicta est maxima Galliarum, festivitatem beati Mauritii, quae ob praesentiam capitis eius ibi solemnis est, celebravit. Expletis divinis, cum ad refectionem corporis consedissent: duo milites voce tremula, vultu pallenti, debiles et fere membris arentibus astiterunt, supplicantes ut de micis panis sui iis aliquid dignaretur conferre. |
| 6 | At ille: «Ut video, inquit, non tam micis quam pane solido indigetis. Abundant cibi, et locus amplus est: ite sessum cum benedictione, comedite quantum vultis.» Adiecit etiam: «Nihil aliud faciam vobis, intelligens quo intendissent.» Vitabat enim quidquam facere, quod miraculo posset ascribi: non enim suam sed Dei gloriam appetebat, quaerens in omnibus non quae sua sunt, sed quae Iesu Christi. Porro a dextris sedentium sancti viri propositum videns, quasi importunitate petentium victus, fragmenta rapuit, praebuitque petentibus, monens cito discedere, ne hominem diutius fatigarent. Gustant, et cum benedictione hominis Dei recedentes, sanitati a quartanis, quod ex verbis eorum innotuit, illico restituti sunt. |
| 7 | Unus principum terrae illius eodem languore diutius vexatus, famulorum manibus in ecclesiam Beati Stephani, ubi Anselmus divina celebraturus erat, inductus est: et audita missa sanus exivit. Unde post paucos dies Patri gratias reddidit, asserens se a febribus quartanis illius benedictione curatum. Accepitque ab eo salutis monita, quibus instructus ex conscientia multorum Deo dignius, mundo gratius, et sibi utilius vixit. |
| 8 | His fere temporibus eunti Cluniacum sacerdos quidam occurrit, petens ut sororem suam in amentiam versam respicere et benedicere dignaretur. At ille velut aure surda pertransiit. Instat presbyter, et populus undique confluens instat; et ille Deum in huiusmodi tentandum non esse respondit. Nec tamen ante dimittitur, quam dextera elevata eam signo salutiferae crucis signavit. |
| 9 | Quo facto fugit ocius, et cucullum imponens capiti, infelicis feminae deflet aerumnas. Rediens illa domus suae nondum contigerat limen, et integerrimae sanitati donata est, in laudem viri Dei linguas omnium solvit. Revertens inde Lugdunum, transiit Matisconam: et ibi rogatu episcopi et cleri in ecclesia Beati Vincentii solemnem missam celebrans, exhortatione publica populum monuit, ut a Domino pluviam, qua mundus egebat, precibus impetrarent. Illi fecisse se hoc saepius, saepiusque frustratos esse respondent, orantes ut necessitates, ut vota eorum prece sua promoveat. |
| 10 | Celebrantur divina: et per sacerdotes sui officium populi preces Domino offerunt. Nec mora, pro votis singulorum et omnium succedunt imbres; et tota civitas se in praeconia sancti viri effundit. Perveniens autem Lugdunum, scripsit librum unum De Virginali conceptu et peccato originali, et alium cui titulus est: Meditatio redemptionis humanae. |
| 11 | Dum haec agerentur, Urbanus papa moritur ante Kalendas Augusti, et Anselmus iudicio Dei solius exponitur. Et licet plurima pateretur, et rei familiaris angustia plurimum videretur urgeri, vigebant tamen in eo laeta mens et pontificalis auctoritas, quia non deficiebat nec deserebat eum verborum ipsius operumque principium, qui in principio erat Verbum . Multa quoque de interitu regis impii praedicabantur a multis, quae in vindictam Anselmi innotuerant tam ex signis patentibus quam ex visionibus manifestis. |
| 12 | Sed ille his animum non opponens, pro conversione et salute tyranni quotidie Dominum precabatur. Tertio vero anno exsilii sui, habito colloquio beati Hugonis Cluniacensis apud Martiniacum, accidit ut de rege Anglorum mentio fieret. Abbas autem assertione religiosa multis audientibus publice protestatus est, se praeterita voce vidisse eumdem regem ante thronum Dei accusatum et damnationis excepisse sententiam. Mirantur audientes, sed cum eminentiam dicentis attendunt, verbis eius fidem non habere non possunt. Die sequenti Lugdunum venit, et in Kalendis Augusti cum omnes quiescerent, ecce iuvenis ornatu venusto ac venerabili vultu clerico qui ante ostium camerae iacebat adhuc ut sibi videbatur vigilans apparuit, vocans eum nomine suo, «Adam, inquit, dormis? |
| 13 | » Respondit: «Non;» et adiecit: «Vis audire nova?» Adam, «Libenter,» inquit. Et ille: «Pro certo noveris controversiam, quae vertebatur inter Anselmum archiepiscopum et regem Willelmum Angliae omnino esse decisam.» Ad quod ille, oculos erigens, neminem vidit. Sequenti vero nocte alius inter matutinas vigilias clausis oculis stans psallebat; et ecce quidam ei ostendit chartulam, in qua scriptum est: «Obiit rex Willelmus. |
| 14 | » Oculos autem aperiens, neminem nisi socios vidit. Et tunc quidem Dominus de rege impio iudicium suum terribiliter perpetraverat; et qui vixerat bestialiter, bestialem invenerat exitum vitae. Tristabatur Anselmus, et sicut Samuel lugebat Saulem deiectum a Domino, sic istum in se provocasse iram Domini, moerens et anxius querebatur. |
| 15 | Mallet enim in beneplacito Domini seipsum in corpore, quam illum taliter mortuum esse. |