Ioannes Saresberiensis, Vita Sancti Anselmi, CAPUT IX. [Anselmus in exsilium est relegatus. Cantuariam veniens, causa itineris conventui suo ecclesiae Salvatoris Cantuariensis exposita, ante summum-altare Christi sumpta pera et baculo, cum benedictione commendat seipsum Deo et fidelium orationibus. Commendatio Romani pontificis Anselmo.]
| 1 | Veniens inde archiepiscopus Cantuariam, primo a fratribus suis, deinde a locis venerabilibus et omni clero et populo licentiam accepit, exposita publice causa itineris. Sumpta itaque ante altare Christi more peregrinantium pera et baculo, Deo et fidelium orationibus suam commendans peregrinationem, prosequente eum gemitu et lacrymis omnium fere inconsolabiliter, Dovoriam profectus est; ibique invenit clericum quemdam nomine Willelmum de Warewast, quem rex sine Deo ad Anselmum direxerat. |
| 2 | Moratus est is diebus quindecim in mensa Anselmi, ut domesticus in omnibus et ubique intrans et exiens: nec alicui indicat ad quid missus sit. Cum autem nautae navem urgerent ascendere et sarcinae proferrentur, ecce idem Willelmus cum stupore omnium et indignatione archiepiscopum velut fugitivum et alicuius criminis reum in littore detinet, manticas et clitellas evolvit, et quid in tota supellectili haberetur sollicitus perscrutator explorat. |
| 3 | Delusa est autem sollicitudo quaerentis, pecunia non inventa. Tunc autem licenter Anselmo recedente, cum precibus et lacrymis circumspectans multitudo prosequitur, et in nuntium redeuntem acerbissimas increpationes et imprecationes intorquet. |
| 4 | Vix aliquanto maris spatiodigressi sunt peregrinantes, et ecce mutato vento prius murmurant nautae, deinde palam protestantur et clamant omnibus aut moriendum aut redeundum esse. Quo audito, Anselmus lacrymis suffusus ingemuit, et recurrens ad consueta orationum suffragia, ait: «Dispenset Deus, dispenset Dominus in me, quod voluerit, et in pristinas retrudat aerumnas: aut in obsequium suum, sicut ipso inspirante disposui, progredi patiatur et faciat. |
| 5 | Neque enim meus sum, sed illius.» His dictis in momento agnosceres vicarium eius, qui imperat ventis et mari vento e regione surgente qui ad optatum littus vectores cum ingenti laetitia citissime appulit. Navi autem quae archiepiscopum vexerat exonerata, res mira apparuit, quoniam in tabula una foramen ferme duorum pedum inventum est: nec aliquid omnino liquidi elementi admisit, dum sanctus vir remaneret in navi. |
| 6 | Audito autem transitu archiepiscopi, rex immanis omnes possessiones eius confiscari praecepit, in irritum ducens omnia quae ille gesserat. |
| 7 | Anselmus autem indicto sibi laetabatur exsilio: arrham quoque futurae beatitudinis noverat, quod eum pro iustitia pati Dominus dignabatur. Ecclesiarum compatiebatur aerumnis sortique suorum, quorum calamitates vix sine lacrymis referet qui fideliter meminerit tempestatis illius. Fidelis autem Deus, qui sperantes in se non deserit, servi sui pro ipso patientis comitabatur exsilium, ut quoquo gentium aut locorum veniret, humane reciperetur, benigne coleretur, honeste tractaretur, et exaudiretur ab omnibus pro sua reverentia. |
| 8 | Nam in ipsa facie hominis quaedam divinae dulcedinis gratia relucebat, ut ab omnibus amaretur; et veneranda canities senis timentis Dominum aspicientibus ingerebat reverentiam pariter et timorem. Cuiusque aetatis et sexus homines, quaqua locorum adventum eius fama praenuntiaverat, ei turmatim occurrebant, ut sacra benedictione eius potiri mererentur. Nam qui nihil in transitu videre meruerunt, se felices arbitrabantur. |
| 9 | Eloquia eius Deo condita, et auditoribus grata erant, et Deum timentibus dulciora super mel et favum . Quanto amplius colebatur, tanto cautius virtutem humilitatis custodiebat; et verus Christi discipulus, cum esset omnium maximus, inter socios versabatur ut iunior, et qui praecedebat sicut ministrator. |
| 10 | Transiens autem usque Lugdunum, ibi nuntior quos Romam direxerat, infirmitate corporis et aliis quibusdam causis praepeditus ab itinere, exspectavit. Quibus redeuntibus, vocatus a Romano pontifice pervenit Lateranum, et cum honore summo recipitur. Agit ei gratias Ecclesia Romana: ipse quoque Romanus pontifex, [in praesentia] totius curiae et nobilium populorum, qui tanti exsulis causa convenerant, longum protendit sermonem: atque inter caetera ait: «Cum hunc utpote peritissimum in omnibus liberalibus disciplinis et in religione nutritum et tritum magistri loco habere debeamus: sitque velut quidam alterius orbis apostolicus et patriarcha iure venerandus; menti tamen eius tam sincera fides, tam excellens humilitas praesidet, ut nos magis indigentes consilio eius censuerit consulendos, et ut a reverentia beati Petri quem adiit non potuerit periculis terrae aut maris arceri. |
| 11 | » Haec et plura Romanus pontifex. Sed his omnibus Anselmus in silentio suo cautelae et divini timoris opposuit. Exposita vero adventus sui causa, miratur et stupet Ecclesia, subventionemque plenissimum pollicetur. Iussus autem morari, declinavit ad montana, Romani aeris inclementiam fugiens; receptusque est cum honore et venerabili viro Ioanne quondam monacho Beccensi, tunc autem abbate Sancti Salvatoris Telesini, et ductus in villam, cui Sclavia nomen est. |