Ioannes Saresberiensis, Polycraticus, 7, Caput VI. [De Aristotele, et opinione eius, et studiis:et quod variis disputationibus dubitationem Academicorum movit: et de regula eorum.]
| 1 | Sol e coelo visus est cecidisse, qua die philosophorum princeps Plato rebus excessit humanis, et quasi lucernam mundi exstinctam defleverunt, qui ad thronum sapientiae, cui ille diu praesederat, sua arbitrabantur studia praeferenda. Sed cum ei Aristoteles discipulus, vir excellentis ingenii, et Platoni impar eloquio, sed multos facile superans, in docendi officium successisset, quasi matutinum sidus effulsit hominibus, et quibusdam multiplicis philosophiae praeceptis, velut variis sapientiae radiis illustravit orbem, et tanquam oculorum detersa caligine, ad contuendam veritatis speciem, mentes hominum reparavit. |
| 2 | Sectam hic Peripateticam condidit, sic utique dictam, quod deambulans disputare consueverat, plurimosque discipulos praeclara fama excellens et arte suadendi, vivo adhuc praeceptore in suam haeresim congregavit. Tractavit quidem omnes philosophiae partes, et praecepta dedit in singulas, sed prae caeteris sic rationalem redegit in ius suum, ut a possessione illius videatur omnes alios exclusisse. |
| 3 | Ita tamen in aliis viguit, ut commune nomen omnium philosophorum, antonomasice, id est excellenter sibi proprium esse meruerit. Sicut enim urbs Romam, Maronem poeta exprimit, sic et philosophi nomen circa Aristotelem utentium placito contractum est. Fuit autem facundus eloquio, sed uberior sensibus, et doctus omnium sententiis obviare. |
| 4 | Hic est qui primus studiorum genera, in acroaticum et exotericum dicitur distinxisse. Nam et familiares et quasi domestici admittebantur in acroatica; exoterica vero non modo extraneis, sed hospitibus patebant, et peregrinis. Fuerunt qui eum Incubi daemonis filium crederent, propter agilitatem corporis, perspicaciam ingenii, et gloriae appetitum, quam multiplici industria omnibus praeripere consueverat. |
| 5 | Testatur de eo Valerius Maximus, quia supremae vitae reliquias senilibus ac rugosis membris in summo litterarum otio vix custodiens, adeo valenter pro salute patriae incubuit, ut eam ab hostilibus armis solo aequatam, in lectulo Atheniensi iacens, Macedonum de manibus, quibus obiecta erat, eriperet. Ita urbe strata atque eversa, Alexandrique familiaritate qua restituta est, Aristotelis notum est opus. |
| 6 | Licet autem nominum et verborum turbator habeatur, non modo subtilitate, qua cunctis celebris est, sed mira suavitate dicendi evaluit, adeo quidem, ut Platoni merito proximus fuisse videatur. Eum laudis fuisse avidissimum, vel ex eo constat, quod cum Theodocti discipulo libros artis oratoriae ut eos ederet concessisset, moleste ferens postea, tantum laudis et gloriae titulum se alii cessisse, proprio volumine quibusdam rebus insistens, planius sibi de his in Theodoctis libris dictum adiecit. |
| 7 | Unde Valerius Maximus: Nisi me tam latae et tam patentis scientiae verecundia teneret, dicerem dignum philosophum, cuius stabiliendi mores altioris animi philosopho traderentur. Caeterum gloria ne ab his quidem, qui contemptum eius introducere conantur, negligitur. Nam et voluminibus nomina sua diligenter adiiciunt, ut quod professione levant, usurpatione memoriae assequantur. |
| 8 | Hic est cuius disputationibus effectum est, ut Academia moveatur magis rationum quam collisione ventorum. Licet enim Peripateticus non Academicus censeatur, eo tamen sollicitante, de singulis maxime coeperunt Platonici, qui relicti erant, fere de omnibus dubitare. Siquidem post mortem Platonis Chrysippus sororis eius filius, et Xenocrates dilectus eius discipulus, in scholam, quae Academia vocabatur, eidem successerunt, et ob hoc ipsi et successores eorum Academici vocabantur a loco, sicut Platonici a magistro. Ex quibus valde nobilitati sunt Graeci, Plotinus, Iamblichus et Porphyrius catholicae veritatis, ut dicitur, pessimus impugnator. |
| 9 | In utraque vero lingua, Graeca scilicet et Latina, nobilis exstitit Apuleius Afer, vir magnus in primis, et qui venustate morum, et dicendi copia, Socraticum fontem, et torrentem Platonicum, facile redoleat, vel tenuiter sapienti. Ab his fluxerunt et alii multi, qui dubitabilia discutere sic ut nulli praeiudicaretur, maluerunt, quam ausu temerario definire, maxime cum occultam crederent veritatem eorum, de quibus in utramque partem probabiliter disputatur. |
| 10 | Unde et Academicorum antiquissima regula est, ut quisque quod sibi occurrit probabile, suo iure defendat. |