Ioannes Saresberiensis, Epistulae, EPISTULA CLXXXV.AD MAGISTRUM GIRARDUM PUCELLE. [A. D. 1166.]
| 1 | Magistro GIRARDO PUCELLE. |
| 2 | Quod dilectioni vestrae respondeo tardius et rarius scribo, cum iam litteras vestras secundo receperim, facit intermeantium raritas, locorum distantia, et transituum difficultas nostratibus ignotorum: sed eo quidem magis fervet affectio, lingua silet impatientius, quo charitati succensae per exhibitionem obsequiorum prodire non licet in publicum, et commercio verbi negatum est, mutuas in corda nostra more amicis usitato et iucundo traiicere sententias animorum. |
| 3 | In hoc itaque malo aliquis usus est, dum per absentiam corporum magis invalescit integritas animorum, et amoris patientia mentem exulcerans, doloris sui dispendio, et usu exercitii sui in virtutis compendium proficit, et ex assuetudine dissidentium ad laborum tolerantiam roboratur. Malim tamen, et si prosit, huius impatientiae abesse usum, dum cohabitare possumus, et mutuis frui colloquiis, consiliis instrui, et auxiliaribus officiis muniri et firmari in omnem casum. |
| 4 | Sed quandoquidem dispositioni divinae aliter visum est, prompta devotione ipsius pareamus arbitrio, cuius etsi possimus evitare sententiam, mutare consilium non valemus, quo diligentibus sibi omnia cooperatur in bonum, et salubri dispensatione procurat, ut omnia cedant in usum sapientiae. |
| 5 | Exposuistis mihi vestra, gratias ago, sed maximas. Quaesistis consilium meum ministerio magistri Radulphi: respondeo quod desidero, quod spero de misericordia Domini, quia et citra operam meam vobis Deus salubria providebit, et utinam parvitatis meae officio, fraternitati vestrae dignetur erogare quod ad honorem vestrum conferat, expediat ad utilitates et proficiat ad salutem. |
| 6 | Dicam ergo quod sentio, ut ex conscientia nihil subtraham veritati, ea fide et devotione vobiscum agens, qua agendum didici cum amico, et qua dominis meis placere consuevi. Noveritis itaque, quia de recessu vestro variae fuerunt sententiae, multis accusantibus, excusantibus paucis transitum quem fecistis. |
| 7 | Non enim noverat multitudo quid animi haberetis, quae vos urgeret necessitas, quatenus vobis Romanus pontifex indulsisset, quid utilitatis ex huius vestri dispensatione consilii, provenire possit Ecclesiae. Verum intuentur schismatis crimen, malitiam eorum ad quos transistis, periculum communicandi excommunicatis ex iusta causa et iuste, et quem vident damnatorum contactibus immisceri, consentire quoque opinantur errori. |
| 8 | Ego qui causam vestram et animum aliis quibusdam familiarius novi, in parte consentio multitudini sed dissentio in parte magna. Nam quoad schismatis condemnationem, recte sentiunt, eo quod ab initio legis datae, quanta sit malitia criminis huius, constat, cum schismaticos primos, Core, Dathan et Abiron, et sequaces eorum insueta hominum morte consumptos sacra Scriptura tradat; eorumque periculosissimus est convictus, nisi a crimine eorum sit manifestus vita et verbo dissensus. |
| 9 | Unde in libro Numerorum scienti etenim et docenti legem loquor Moyses a fidelium coetu Dathanitas et Abyronitas eiiciens ait: Recedite tabernaculis hominum impiorum, et nolite tangere quae ad eos pertinent, ne involvamini in peccatis eorum [Num. XVI]. Sed nec sacrificiis talium culpa redimitur: quod patet ex eo capitulo legis ubi Chore thurificans divini ignis incendio vastatur. |
| 10 | Caeterum societas corporalis salutis dispendium non ingerit illis, qui ab impiis pietate dissentiunt, et errores aliorum, tam operum dissimilitudine, quam verborum increpatione corripiunt. Sic in quarto Regum Eliseus regis Israel idololatriam detestatur, et ei oraculum prophetiae non subtrahit, sed quis sit, quidve passurus ex merito palam loquitur, et proverbium nullum dicit. Sic itaque potestati defert, sic pro reverentia alterius respondet alteri, ut non religio iacturam faciat, sed zelus exprimat charitatem. |
| 11 | Ait enim: Quid mihi et tibi, rex Israel? vade ad prophetas patris tui et matris tuae. Vivit Dominus, in cuius conspectu sto, quod si non vultum Iosaphat regis Iudae erubescerem, ne attendissem quidem te, nec respexissem [IV Reg. III]. Eorum vero sacrificiis periculosissime, et ut opinor, non sine salutis detrimento communicatur, quod ex canonum lectione plenius, ut nostis, patet. Nam et Naaman Syrus ministerio Elisei curatus a lepra, domini sui et regis Syriae, publicis orationibus interesse non audet nisi venia impetrata, nisi onus duorum burdonum, cui instet et sedeat, asportet in idolium de terra sancta, nisi propheticis orationibus hunc purget excessum, dicens: Quando ingreditur dominus meus templum Remmon ut adoret, et illo innitente super manum meam, adoravero Deum verum in eodem loco, ora, quaeso, ut ignoscat mihi Dominus servo tuo pro hac re [IV Reg. V]. Si ergo tantum timuit gentilis, ignarus legis, quantum timere debet philosophus Christianus, doctor legis? |
| 12 | Porro qui inter tales veritatis assertor est, cultor iustitiae, divini praeco iudicii, aliorum non inquinatur attactu. Sic enim Lot Domino placet in Sodomis, Ioseph in domo Pharaonis, Moyses inter Aethiopes, Cusai in consiliis Absalon, Abdias in consortio Achab et Iezabel, Daniel a Domino dirigitur et diligitur in Babylone. |
| 13 | Meum itaque consilium est et desiderium, ut inter schismaticos et haereticos fidem praedicetis, et pacem, ea sapientia et moderatione, quae prosit Ecclesiae, pro cuius fortasse utilitate et salute personam vestram Dominus ad hos barbaros destinavit. Apostolus omnibus omnia factus est, ut lucrifaciat universos, et per infamiam et bonam famam, et quacunque potest occasione, Christum annuntiat. |
| 14 | Sic et vos, si potestis, apud imperatorem; quia potestis, apud Coloniensem annuntiate Christum. Non est enim, ut fraudulenta verborum astutia suum excusare nitantur errorem, redarguit eos conscientia sua, male de eis vobis respondet vestra, non dico quoad dispensationem vestram, sed quoad temeritatem eorum. |
| 15 | Terra clamat adversus eos, et exspectatur ut coeli propediem revelent iniquitatem eorum. Licet enim nondum reveletur omnino, tamen iam enervari et exinaniri coepit potestas eorum, et fastus evanescit in fumum. Quis enim similis erat Frederico in filiis hominum, antequam in tyrannum verteretur ex principe, et ex catholico imperatore schismaticus et haereticus fieret? Non dico quod in articulis fidei, ne recte credatur, inducat errorem, sed quia in sinceritate ecclesiastici ordinis procedere non sinat veritatem. |
| 16 | Ille sacerdotium scidit adversus Dominum, et a Domino scissuram sentit imperii. Sic et rex Anglorum, qui vicinis principibus terrorem incusserat, ex quo calcaneum erexit adversus Ecclesiam, et eam conatus est subiicere servituti, ab inermibus hominibus expugnatur, ut adiacentium nationum opem cogatur implorare, et adversus Dominum intumescens, illico manifesta virium suarum et suorum sensit dispendia. |
| 17 | Plurima, ut scripsistis, machinatur adhuc, sed profecto, aut Spiritus sanctus, quod nec profanus credit, fallax, et falsus est, aut convertetur dolus eius in caput eius, et in verticem ipsius iniquitas eius descendet [Psal. VII]. In laqueis enim suis comprehenduntur iniqui, et qui fratri foveam parat, incidit in eam prior. |
| 18 | An non meministis Scripturae dicentis, quia: Semper iurgia quaerit malus, angelus autem crudelis mittetur contra eum? [Prov. XVII.] |
| 19 | Misi litteras vestras domino Cantuariensi, sed quia nuntium vestrum ultra festum sancti Remigii non potui retinere, responsum eius nondum acceperam. Certum quidem est quod officiositati vestrae plurimas habet gratias, quas et aget, auctore Domino, accepto tempore opportuno. Hoc autem de statu ipsius nobis indubitanter constet, quoniam pluris est quod in virtutibus et litteris acquisivit, quam quod ei regis et malignantium sibi extorsit improbitas. |
| 20 | Confirmatus est ei de novo primatus, et archiepiscopo Eboracensi iniunctum ut eum agnoscat primatem suum exhibitione obedientiae, Idem est et legatus totius Angliae excepto episcopatu Eboracensi, qui ideo interim huic nostrae iurisdictioni subtrahitur, quia archiepiscopus Eboracensis legatus est Scotiae, nec solet Ecclesia Romana alicuius legati Ecclesiam tempore legationis indultae, alteri legato subiicere ratione legationis: sed nec subtrahit quidem, si alio iure subiecta est. |
| 21 | Quaerit rex noster, ut Willelmus Papiensis, et alius cardinalis mittantur legati, sperans ut causam hanc ad ipsius diffiniant voluntatem. Ipse vero, ut voluntas sua procedat, multis et magnis procuravit iniuriis, et rapinis. Unde mihi commodum videretur ut, si fieri posset, Coloniensem induceretis, quatenus sub consilii specie et amoris, regem statueret contra faciem suam, et causae difficultates ostenderet. Quo enim iure, qua ratione, qua lege vel canone, cogetur Cantuariensis causam ingredi spoliatus post appellationem? |
| 22 | nonne ei debent antea universa restitui, et pax integra reformari, et caetera quae canones in hac parte diligentius explorati praescribunt? utique plusquam X millia marcarum ei et suis ablata sunt postea, nec citra restitutionem earum iure aliquo cogi potest, ut respondeat, etiam si quid competeret his qui eum persequuntur. Campus hic orationis discretioni vestrae latius patet, ut, si fieri potest, quoniam rationes melius nostis, ei per Coloniensem persuadeatis, ut desistat ab iniuriis et rapinis, et intentionis suae in usus adversariorum non multiplicet exceptiones. Hoc ipsum nuper aggressus est episcopus Cicestrensis intimans regi, quod Cantuariensem iuvaret plus quam aliquis hominum: quaerenti modum respondit: 'Quia causam eius crebris, et eisdem multis et magnis iustificatis iniuriis, et iustitiam vestram, si qua fuerat, suffocastis: datis ei etiam consilium et auxilium, aut meliores, aut de melioribus clericis, quos habebatis in terra vestra, quos cogitis ei coexsulare, nec permittitis ut revertantur. |
| 23 | ' Motus est rex ad ista, et sollicitudinem suspiriis protestatus est, sed conceptae indignationis vehementia non permisit ut saperet. |
| 24 | Ad haec, quia regem Francorum amicum quandoque habuistis, et nescitis quid pariat ventura dies, consulerem ut eum aliquibus, aut placaretis, si recessu vestro offensus est, aut magis alliceretis munusculis, si in veteri amicitia perseverat. Nihil autem est unde ipsum adeo, et totam Gallicanam Ecclesiam, imo et Romanam, vobis conciliare possitis, quam si audierint vos, quod philosophum decet, imo Christianum, in utroque iure peritum, veritati quod debetis testimonium reddere, et honestati non opes Cresi nec aliquas praeferre delicias. Si enim ethicus et ethnicus laudabiliter ad litterarum commendationem dixit, quia . . . . . . . . . . vatis avarus Haud temere est animus, nonne philosophum doctorem honestatis, praeconem Evangelii pudebit, si a mundana supellectili opprimatur, quem gentilis poeta contempsit? |
| 25 | Spero autem in Domino, quod devotioni vestrae dabit opportunitatem, ut vel in consiliis et in inquisitionibus, vel alio modo, prout expedire novit, possitis cum indemnitate vestra, in auribus principum, ad vestram et illorum salutem, pro veritate facere verbum, et spiritus patris vestri promovebit illud. Nec retardet vos, si in. |
| 26 | Ecclesia Romana videtis aliquid reprehensibile, qui meministis in Evangelio mandatum esse fidelibus, ut non imitentur opera sedentium in cathedra Moysi, sed doctrinam eorum operibus impleant. Valete, et mei semper memoris vestri, quam amicum decet, habeatis memoriam. |