Ioannes Saresberiensis, Epistulae, EPISTULA LIX.AD RANDULFUM DE SERRIS, DE ELECTIONE ROMANI PONTIFICIS ALEXANDRI.
| 1 | Amicissimo suo magistro R. de Serris suus IOANNES de Sar. salutem, et si quid ea melius. |
| 2 | Angustiarum nostrarum, dilecte mi, te non ambigo esse participem, cum nos, licet aliter, et dissimiliter, non alia vel dissimilis causa sollicitet. Nos e vicino iacula fortunae saevientis excipimus in manibus nostris, et oculis iugiter subest continui materia laboris, et doloris, et moeroris. Non locum, non tempus indulget amara sors laetitiae, aut quieti, vix solatii vel tenuis spes relinquitur. Sed illa a Domino: si quidem iam de humano desperatur auxilio: et me quidem rei familiaris sub onere alieni aeris et importunitate creditorum urget angustia, sed hanc sollicitudinem denigrat moeror, et quidquid privatum est, impetus fortioris, et publici metus absorbet. |
| 3 | Sentis ipse quid sentiam, quod loquor tibi ipsi, ut arbitror, iugi meditatione proloqueris, et moestum dicturientis verbum mente praevenis circumspecta. Nam et tu nisi te ipsum exueris, dum de communis domini nostri sollicitaris infirmitate, cura vigili et continua, versaris in laboribus et doloribus nostris: dum universalis Ecclesiae, a cuius uberibus coaluimus, collisiones vides, causam pensas, pericula praemetiris, dolorem dolori adiicit meditatio, dolorem quem ferre non sustines. |
| 4 | In his tamen omnibus mitius agitur tecum, qui ad omnem auram et horam, et ad omnem querelam familiae desolatae praesens non cogeris lacrymari, qui liberioris conditionis fortunam nactus, nequaquam times tibi aut exsilium imminere, aut necessitatem piaculare flagitium committendi. Degis enim sub principe, cuius memoria in iucunditate et benedictione est. |
| 5 | Nos autem timemus supra modum ne Teutonicus imperator circumveniat fraudulentiis suis, et subvertat serenitatem principis nostri, mihi tam parum videtur habere discretionis, quem conventiculi Papiensis praesumptio movet, nisi ut Alexandri, si quis de ea dubitet, electio, etiam partis adversantis testimonio roboretur. |
| 6 | Ut enim temeritatem illius praeteream, qui Romanam Ecclesiam, quae solius Domini reservatur examini, iudicare praesumpsit, et eum qui fuerat excommunicatus, sicut cardinalium indicat inhonoratio Bisuntina, edicto peremptorio citavit ad iudicium, et praeiudiciali sententia alterum veteris officii, et dignitatis nomine, alterum appellatione Romani pontificis salutavit, senatoribus et populo favoris sui revelans arcana: quidquid Papiae gestum est, tam aequitati, quam legitimis constitutionibus, et sanctionibus Patrum invenitur adversum. Quippe absentes condemnati sunt, et in causa non examinata, imo potius non ibi, non sic, non a talibus examinanda, impudenter, et imprudenter, et nequiter est praecipitata sententia. |
| 7 | Sed forte absentantes quam absentes potius dici placet. Hoc plane his qui sanctae Romanae Ecclesiae privilegium aut ignorant, aut dissimulant. Universalem Ecclesiam quis particularis Ecclesiae subiecit iudicio? Quis Teutonicos constituit iudices nationum? Quis hanc brutis et impetuosis hominibus auctoritatem contulit, ut pro arbitrio principem statuant super capita filiorum hominum? |
| 8 | Et quidem hoc furor eorum saepissime attentavit, sed auctore Domino, toties prostratus et confusus super iniquitate sua erubuit. Sed scio quid Teutonicus moliatur. Eram enim Romae, praesidente beato Eugenio, quando, prima legatione missa in regni sui initio, tanti ausi impudentiam tumor intolerabilis et lingua incauta detexit. |
| 9 | Promittebat enim se totius orbis reformaturum imperium, et urbi subiiciendum orbem, eventuque facili omnia subacturum, si ei ad hoc solius Romani pontificis favor adesset. Id enim agebat, ut in quemcunque denuntiatis inimicitiis materialem gladium imperator, in eumdem Romanus pontifex spiritualem gladium exereret. |
| 10 | Non invenit adhuc qui tantae consentiret iniquitati, ipsoque repugnante Moyse, id est contradicente lege Domini, Balaamitam sibi ascivit pontificem, per quem malediceret populo Domini. Filium itaque maledictionis, per cuius designationem et exspectationem, per multas successiones, a primis familiae patribus ad ipsum, cui reservabatur, maledicti derivatum est et cognomen et nomen. |
| 11 | Et forte ad purgationem et probationem Ecclesiae Romanae, Teutonicorum impetus, tanquam Cananaeus alter, relictus est in aeternum, ut semper ad eruditionem ipsam inquietet, victusque corruat, ipsaque fortior, gratior et gloriosior Sponsi reddatur amplexibus post triumphum. Sic ad gloriam Patrum, teste Lateranensi palatio, ubi hoc invisibilibus picturis et laici legunt; ad gloriam Patrum, schismatici, quos saecularis potestas intrusit, dantur pontificibus pro scabello, et eorum memoriam recolunt posteri pro triumpho. |
| 12 | Libera debent esse iudicia, et quisquis ea viribus nititur perturbare, capitalem ab antiquis constitutionibus meretur poenam. Porro ecclesiastica debent esse liberrima, et de sacrorum canonum sanctione, sicut electio pastoris est in Ecclesia libere, et sine mundanae potestatis praenominatione celebranda, sic eadem in Ecclesia a iudicibus ecclesiasticis, amotis saecularibus terribilibusque personis, secundum regulas ecclesiasticas examinanda est: quidquid vero contra praesumitur, in irritum devocatur. |
| 13 | At haec velut in castris, et sub gladio, minis et terroribus spes examinationis a simplicibus, a meticulosis, fraudulenter extorta, a dolosis, violentis et malitiosis, contra ius et fas, praecipitata est. Quid tamen inquisitum est, quid probatum? utrius scilicet electorum canonica, aut sanior esset electio, facti quaestio simulabatur, et iuris. |
| 14 | Factum itaque, pro voluntate partis, quae ponit carnem brachium suum, propositum est, et probatum. Probatum est, inquam, Victorem solum electum, a saniore parte cardinalium petitione populi, consensu et desiderio cleri, et solemniter iumentatum, locatum esse in sede Petri, praesente Rollando, et non contradicente, imo consentiente, et suis clericis praecipiente ut ei obedirent, quem in sede apostolica videbant pontificii insignibus decoratum. |
| 15 | Hoc quoque probatum est, quod duodecimo die post promotionem Victoris, egressus ab urbe Rollandus prope terram Siculi in loco non celebri primum est iumentatus. Annon inspexisti probationis modum? Hoc enim iuraverunt, decanus basilicae B. Petri, et duo fratres eius in persona totius capituli, iuraverunt et religiosi, rectores cleri Romani: hoc ipsum praefectus verbis, et alii cives iurare obtulerunt; sed clericorum duntaxat recepta sunt iuramenta, quoniam haec omnia tractaverunt manibus suis. |
| 16 | Quis vel caecus non deprehendat tam manifestam malitiam, mendacia tam aperta? Nam fere omnibus notum est, cuius momenti sint, praesertim in electione Romani pontificis, rectores illi, quos ad tuendam malitiam suam concilium Papiense magnificat. Cui non est incredibile eos haec tractasse, qui iactitant. Sed esto, quod interfuerint initio iurgiorum, nunquid R. usque ad conservationem suam per dies duodecim persecuti sunt? |
| 17 | Nunquid hoc vidit capitulum B. Petri, in cuius persona iuratum est, an rectores qui pro se iuraverunt? Nunquid haec omnia praefectus vidit, exsul, et cui urbem intrare non licet? Sed et ipse, ut vulgariter dici solet, Octaviani nepos est, et e vicino, ut rectius dixerim, cognatus, utpote sororis filius. Sed alii cives haec omnia inspexerunt, ut tuto iurarent. Nunquid ad terram Siculi accesserunt? |
| 18 | Plane fideliter examinati sunt testes, qui haec omnia, praesente illo sacro concilio, iuraverunt. Sed de industria civibus remissa est necessitas iuramenti, quoniam non erant utique iuraturi. Nam, etsi non conscientiae, at famae dispendium apud concives suos incurrere verebantur. Caeterum sanioris partis numerositas quo defluxit? |
| 19 | Si prudentiae et iustitiae incolumitate vigebant, quo motu recesserunt a veritate et iustitia quam tenebant? Anne pecunia illa corrupti sunt, quam senatores se ab Octaviano accepisse confessi sunt, ut iurarent promotionem eius? Quae reparationi murorum a populo addicta est, acclamantibus multis, quod non licet mittere eam in Corbonam, eo quod pretium sanguinis est? Ex illo magno nervo soli tres remanserunt, digni quidem cardinales, de quibus Teutones in castris ferrent sententiam. |
| 20 | Audivit haec omnia Willelmus Papiensis cardinalis S. Petri ad Vincula, praesente concilio non negavit. Sed quid pro Victore asseruit? quare neglecta est attestatio eius? Interrogandus erat: satis enim habebat oris et pectoris, et aetatis, ut pro se loqueretur. Sed plane interrogatus non est, quod fuerat negaturus, et scienter obmutuit in tumultu, qui furoris videbat impetum, et quod haec praesumptio in nullo praeiudicat ecclesiasticae libertati. |
| 21 | Unum tamen edoctus sum silentio eius, quia qui in tanto discrimine Ecclesiae non videtur ad martyrium properare, si Victoris adeo sana fuit electio, quare cardinales episcopi et omnes alii, exceptis his tribus, quos tu quidem noveras, sed amodo mundus agnoscet, consecrationi illius defuerunt? Quid ascitos Tusciae episcopos a consecratione inhibuit, nisi sacrilegii conscientia? Miror quod omnes pauperem sequuntur Alexandrum, maluntque cum eo exsulare a facie principum, quam adhaerentes aemulo eius cum principibus gentium imperare. |
| 22 | Hic episcopi, hic presbyteri, hic diaconi, hic curia tota, et ordine de tanto quisquis non exsulat, hic est: eos Papiensis concilii sententia non terret, sed in ipsum imperatorem, et idolum suum cum omnibus cultoribus suis, sperantes in Domino, in potentia virtutis eius, confortati in Spiritu sancto sententiam anathematis intorserunt. |
| 23 | Transeo ad novas et inauditas decretalis synodi subscriptiones, in quibus ex episcoporum defectu pro eis comites admittuntur, in quibus illi praecipuam sibi vindicant auctoritatem episcopalium sedium, quarum aut nulla est aut electio reprobata. Reginaldus enim cancellarius imperatoris se Coloniensem gessit archiepiscopum, cum certum sit electionem eius a Romano pontifice, beato Adriano, fuisse damnatam, nec video quare, cum episcopatum ambiat, a Victore suo distulerit consecrari, nisi quia imminentem ruinam timet. |
| 24 | Guido comes de Planderada, Ravennatis archiepiscopi supplevit vicem, cum nec filius suus, cuius electio quassata est, licet bonus iuvenis sit, adhuc vice archiepiscopi fungi possit. Cui non haec ridicula videantur? Scenae theatralis haec species est, potius quam reverendi imago concilii. Quid, quod regnorum et provinciarum magnus, falsus tamen, collectus est numerus, ut subscriptores isti ignaros rerum secum facilius in praecipitium trahant? |
| 25 | Quis ad illius concilii statuta moveatur, ubi: . . . . . . sedere patres censere parati, Si regnum, si templa petat, iugulumque senatus, Passurasque infanda nurus. (LUCAN.) et si quid tyrannicum atrocius excogitari potest? Et quidem bene cum Ecclesia actum est, quod Caesar, qui aderat, plura iubere erubuit, quam ipsa pati. |
| 26 | Possem pluribus ad ea quae scripsisti rescribere, sed haec satis esse arbitror ad persuadendum, ut si fieri potest, Alexandrum dominus Remensis recipiat, et consensus, si ita viderit expedire, donec fiat, commode differatur. Nam hoc satis persuasum credo ut non acquiescat imperatoris idolum adorare. Si vero periculum immineret, rem interim differri commodissimum est. |
| 27 | In rebus arduis periculosa est praecipitatio, et mora quae in rebus expeditis periculum trahit, frequenter parit opportunitatem gerendorum. Papiensis et Placentinus episcopi satis et supra modum, pro parte quae confidit in homine, sollicitati sunt, sed neuter eorum consensit consilio et actibus iniquorum, quoniam exspectant et ipsi regnum Domini, eis tamen imminet imperator, ut eorum exemplo roborati remotiores verbum faciant pro veritate securius, ascendentes ex adverso luporum, se ipsos murum opponant inexpugnabilem pro domo Israel. |
| 28 | Et quia tibi non aliter ac mihi ipsi loquor, quidquid fervet in pectore, patenter exponam. Tu quasi vicinior, et cui rerum facies familiarius innotescit, poteris de singulis plenius et fidelius iudicare. Si schismaticus furor roboratis partibus minus ingruerit, ut penes quos Ecclesiae Romanae constet auctoritas, esse possit ambiguum, nihil mihi videtur consultius, quam praeelectionis sententiam differri in diem revelationis iusti iudicii Domini, quoniam illa sola dies victum factura nocentem est. Si quidem, ut ait ille: Nulla manus belli mutato iudice pura est. |
| 29 | Et hominis iustitia meritorum veritate non plane, non pleno intellectu, aliqua erroris nube plerumque subvertitur. At iustitia Domini in aeternum iustitia est. Interim donec illuminet abscondita tenebrarum, invocandus est et rogandus, ut manifesto demonstret iudicio, quem ipse praeelegit accipere sortem ministerii huius. |
| 30 | Si tamen nihil est quod quaestioni faciat locum, aut dubitare permittat vel academicum fere ad omnia fluctuantem, cum novum par decertantium, in omnium intuentium stuporem, Domino permittente, processerit, hinc tota stante Ecclesia, inde solis tribus flagellis arundineis, in se, dum scindere unitatem moliuntur, divinam provocantibus ultionem. |
| 31 | Si personam personae conferas, alter, litteratus est, modestus, humilis, iustitiae zelator: alter solam semper amplexus est vanitatem; si causam causae, alter ingessit se tanquam fur et latro manu violenta, exquisitis dolis, sponso indignante, in sponsae amplexus irruit: alter casto pudore substitit antequam introduceretur a sponsa. |
| 32 | Unde verendum ne tam manifesti sceleris dilata damnatio suum schismati videatur praebere consensum. |
| 33 | Licet dominus Cantuariensis languore gravissimo, ut nosti, teneatur, huius tamen necessitate verbi, convocatis episcopis et clero totius regni, Londinum properat, ut fratrum convocato concilio, quid facto opus sit, domino regi eum consulenti significet. Timebamus ne ex causa itineris amplius gravaretur: ideoque Acardum vestrum per aliquot dies detinui renitentem, ut de statu Domini, ipso referente quae viderat, certiorari possis. |
| 34 | Ex quo autem lecticam ascendit, aliquatenus videtur confortatus, licet adhuc nimium infestetur: aliquantulum interdum quievit vomica et sponte naturali, purgatio reparatur. Wintoniensis et Dunelmensis, ut aiunt, si Octaviano palam auderent pro voto suffragari, libenter cederent in partem eius: econtra Eboracensis, et thesaurarius noster fovent totis viribus Alexandrum, non tamen soli sunt, quoniam pars haec pluribus est et melioribus accepta, sed eam vehementius tuentur. |