Hrabanus Maurus, Homiliae, II. HOMILIAE IN EVANGELIA ET..., HOMILIA XCVII. ITEM FERIA IV. Lectio sancti Evangelii secundum Matthaeum.
| 1 | In illo tempore dixit Iesus discipulis suis: Esto consentiens adversario tuo cito dum es in via cum eo, ne forte tradat te adversarius iudici, et iudex tradat te ministro et in carcerem mittaris. |
| 2 | Amen, dico tibi non exies inde donec reddas novissimum quadrantem, etc. Ex praecedentibus et consequentibus manifestus est sensus, quod nos Dominus atque Salvator, dum in istius saeculi via currimus, ad pacem et ad concordiam cohortetur, iuxta Apostolum dicentem: Si fieri potest, quantum ex vobis est, cum omnibus hominibus pacem habentes. |
| 3 | Nam et in praecedenti capitulo dixerat: Si offeres munus tuum ad altare et ibi recordatus fueris quia frater tuus habet aliquid adversum te. |
| 4 | Et hoc infinito statim infert, esto benevolus aut benignus adversario tuo, et reliqua. |
| 5 | Et in consequentibus iubet, Diligite inimicos vestros et benefacite his qui vos oderunt, et orate pro persecutoribus vestris. |
| 6 | Iudicem intelligo Christum, Pater non iudicat quemquam, sed omne iudicium dedit Filio. |
| 7 | Ministrum intelligo angelum: Et angeli, inquit, ministrabant ei; et cum angelis suis venturum credimus ad iudicandos vivos ac mortuos. |
| 8 | Carcerem intelligo poenas videlicet tenebrarum, quas alio loco exteriores vocat. |
| 9 | Credo propterea quod intrinsecus sint in ipso manentes, vel si etiam quid secretius cogitari potest gaudium divinorum praemiorum, de quo dicatur servo bene merito, Intra in gaudium Domini tui. |
| 10 | Quemadmodum etiam et in hac ordinatione reipublicae vel a secretario vel a praetorio iudicis extra mittitur qui in carcerem truditur. |
| 11 | Quadrans genus nummi est, qui habet duo minuta, unde in alio Evangelio mulier illa paupercula et vidua dicitur misisse in corbonam quadrantem, in alio duo minuta, non quod dissonent Evangelia, sed quod unus quadrans duos minutos nummos habeat. |
| 12 | Hoc est ergo quod dicit: Non egredieris de carcere donec etiam minuta peccata tua persolvas. |
| 13 | De solvendo autem novissimo quadrante potest non absurde intelligi aut pro eo positum quod nihil relinquatur impunitum, sicut loquentes etiam dicimus usque ad faecem, cum volumus exprimere aliquid ita exhaustum ut nihil relinqueretur, vel ut significarentur nomine quadrantis novissimi terrena peccata. |
| 14 | Quarta enim pars distinctorum membrorum huius mundi et ea novissima terra invenitur, ut incipiens a coelo secundam aerem numeres, aquam tertiam, quartam terram. |
| 15 | Audistis quia dictum est antiquis: Non moechaberis. |
| 16 | Ego autem dico vobis quoniam omnis qui viderit mulierem ad concupiscendum eam, iam moechatus est eam in corde suo. |
| 17 | Iustitia ergo minor est regni Dei non moechari corporum coniunctione, iustitia ergo maior est regni Dei non moechari in corde. |
| 18 | Multo facilius custodit ne moechetur in corpore quisquis non moechatur in corde; illud ergo confirmavit qui hoc praecepit, non veni solvere legem, sed adimplere. |
| 19 | Sane considerandum est quod non dixit Omnis qui concupierit mulierem, sed Qui viderit mulierem ad concupiscendam eam, id est, hoc fine et hoc animo attenderit ut eam concupiscat quod iam non est titillari delectatione carnis, sed plane consentire libidini, ita ut non refrenetur illicitus appetitus, sed si facultas data fuerit satietur. |
| 20 | In his autem duobus, talem differentiam veteres voluerunt quod alterum propassionem, alterum vero passionem nominaverint; inter passionem autem et propassionem hoc interest quod passio reputatur in vitio, propassio licet culpam habeat, tamen non tenetur in crimine; ergo qui viderit mulierem et anima eius fuerit titillata, hic propassione percussus est; si vero consenserit, et de cogitatione affectum fecerit, sicut scriptum est in David: transierunt in affectum cordis, de propassione transivit ad passionem. |
| 21 | Et huic non voluntas peccati deest, sed occasio. |
| 22 | Quicunque igitur viderit mulierem ad concupiscendum, id est, si sic aspexerit ut concupiscat et facere disponat, iste recte moechatus eam dicitur in corde suo. |
| 23 | Quod si oculus tuus dexter scandalizat te, erue eum et proiice abs te: expedit enim tibi ut pereat unum membrorum tuorum, quam totum corpus tuum mittatur in gehennam. |
| 24 | Quia supra de concupiscentia mulieris dixerat, recte nunc cogitationem et sensum in diversa volutantem nuncupavit oculum. |
| 25 | Per dexteram autem et caeteras corporis partes, voluntatis atque affectuum initia demonstrantur: ut quod mente concepimus, ne opere compleamus: cavendum igitur est, ne quod in nobis optimum est cito labatur in vitium. |
| 26 | Si enim dexter oculus et dextera manus scandalizant, quanto magis ea quae in his sinistra sunt? si anima labitur, quanto plus corpus, quod est ad peccatum proclivius? Et si dextra manus tua scandalizat te, abscinde eam et proiice abs te; expedit enim tibi ut pereat unum membrorum tuorum, quam totum corpus tuum eat in gehennam. |
| 27 | Ergo et dextra manus accipitur dilectus adiutor et minister in divinis operibus. |
| 28 | Nam quemadmodum in oculo contemplatio, sic in manu actio recte intelligitur, ut sinistra manus intelligatur in operibus quae huic vitae sunt necessaria, dextra vero in illis actibus in quibus electi Dei in praesenti laborant vita, ut gloria illis per hoc in futuro retribuatur sempiterna, per conditorem et redemptorem nostrum Iesum Christum, qui vivit et regnat cum Deo Patre in unitate eiusdem Spiritus sancti Deus, per omnia saecula saeculorum. |
| 29 | Amen. |