Hrabanus Maurus, De Universo, 22, CAPUT III. De vasis escariis.
| 1 | Vas dictum a vescendo, quod in eo escae apponantur. Cuius diminutivum, vasculum, quasi vesculum. Fictilia dicta, quod fiant et fingantur ex terra. Fingere est enim facere, formare et plasmare. Unde et figuli dicuntur. Et vas fictile dicitur, non fictum, illud quod mendacium est: sed quod formatur, ut sit et habeat aliquam formam. |
| 2 | Unde et Apostolus dicit: Nunquid dicit figmentum ei qui se finxit: Quare sic me fecisti [Rom. IX]? Fictilia vasa in Samo insula prius inventa traduntur, facta ex terra cretea et indurata igne; unde et Samia vasa. Postea inventum est, rubricam addere, et ex rubra terra fingere. Antiquiorem fuisse usum fictilium vasorum constat, quam fundendi aeris aut argenti. |
| 3 | Apud veteres enim nec aurea, nec argentea, sed fictilia vasa habebantur; sicut ad vina doliis excogitatis, ad aquas amphoris, hydriis ad balnea, ac reliquis quae in usibus hominum aut rota fiunt, aut manu aptantur. Fictilium ergo vasorum figura ad humanae conditionis sortem pertinet. Unde scriptum est: Formavit Deus hominem de limo terrae [Gen. II]. Quae tamen igne Spiritus sancti ad purum excocta, vasa pretiosa ad servitium Dei habilia fiunt. |
| 4 | Vasa enim pretiosa, aurea et argentea, sancti sunt sapientiae splendore et eloquentiae nitore fulgentes: sicut econtrario lignea, vel fictilia vasa, illi sunt, qui adhuc aliquid minus de perfectione habent. Unde Apostolus: In magna, inquit, domo, non solum sunt vasa aurea et argentea, sed et lignea atque fictilia: et quaedam sunt in honorem, alia vero in contumeliam [II Tim. II]. Magna, inquit, domus est ecclesia, ex multis consistens hominibus. Necesse est ergo non omnes ibi esse aequales. Nam et in magna domo non possunt omnia vasa similia reperiri, licet sit domus valde magna; sed inter aurea et argentea vasa perspiciuntur et lignea et fictilia; et alia quidem multa digna sunt honore, alia vero sunt contemptibilia et ad certum usum discreta. Deinde quia naturalis erat vasorum divisio, ut ne quid tale apud nos existimaret, adiecit: Si enim quis se mundaverit ab his, erit vas in honore sanctificatum Domino, et optimum, ad omne opus bonum praeparatum [Ibid.]. Sed quod illic materia naturalis facit, hoc hic arbitrium. |
| 5 | Qui enim se a deterioribus segregaverit, est vas utile in honorem Dei; alia vero in contumeliam. Hoc autem in nostro est positum arbitrio et potestate; utrum id, quod melius, an quod deterius est, eligamus. Caelata vasa argentea vel aurea sunt, signis eminentioribus intus extrave expressa, a coelo vocata, quod est genus ferramenti, quod vulgo cilionem vocant. |
| 6 | Chrysendeta vasa deaurata, Graecum est. Anaglypha quod superius sunt sculpta. Graece enim ano sursum, glyphen sculptura. Inde anaglypha, id est, sursum sculpta. Vasa enim caelata sive anaglypha significant sanctos, variarum virtutum insigniis distinctos atque decoratos. Illa autem vasa, quae deaurata dicuntur, significant eos quos donum perfectae charitatis adornat. |
| 7 | De quibus scriptum est in psalmo: Astitit regina a dextris tuis in vestitu deaurato, circumdata varietate [Psal. XLIV]. Aurum ad charitatis debemus aptare fulgorem, qua virtute circumdata sancta resplendet Ecclesia. Et ne solam ibi intelligeres esse charitatem; in vestitu, dixit, deaurato: non, aureo. Deauratum enim dicimus, quando superducta species auri in aliqua materia glutiatur. |
| 8 | Ideo autem super virtutes alias gratia charitatis apparuit; quia omnia eius fulgor excellit. Addit, circumamicta varietate. Perscrutemur cur Ecclesia Dei de vestis varietate laudetur, cui totum simplex convenit atque unum. Sed hac varietate aut linguas multiplices significat, quia sic omnis gens secundum suam patriam in Ecclesia psallit auctori; aut virtutum pulcherrimam diversitatem. Ornatur enim auro apostolorum, argento prophetarum, gemmis virginum, cocco martyrum, purpura poenitentium. |
| 9 | Ista est ergo varietas unitatis, quae oculis Domini ex omnibus gentibus pia conversatione placitura contexitur. Discus antea iscus ab specie scuti, unde et scutella: postea discus vocatus, quod det escas, id est apponat, a quo et discumbentes dicti: sive apo tou dicein, id est quod iaciant. Paropsis, quadrangulum et quadrilaterum vas, id est, paribus absidis. |
| 10 | Patena, quod dispansis patentibusque sit oris lancis. De disco et paropside in Evangelio legitur [Matth. XIV], hoc est in decollatione Ioannis, disci commemoratio fit. Et in passione Salvatoris de paropside legitur [Matth. XXVI]. In quibus admonemur, ut libidinem et crudelitatem fugiamus, et fraudem vel proditionem facere omnino caveamus omnes, qui luxuriam Herodis et avaritiam Iudae detestamur. |
| 11 | Mensa enim a mense dicta est; quia eodem die convivia ritu gentium exercebantur. De mensa ergo propheta ait: Parasti in conspectu meo mensam [Psal. XXII]. Ecclesiae vero mensa est beata convivatio, epulatio felix, saturitas fidei, esca coelestis. Verum istam mensam adversus eos paratam esse manifestum est, qui non aliqua perversitate demersi Ecclesiam Dei suo graviter errore contristant, de quibus Apostolus dicit: Qui manducat indigne, iudicium sibi manducat et bibit, non diiudicans corpus Domini [I Cor. XI], datum scilicet ad remissionem peccatorum, et vitam perpetuam possidendam. |
| 12 | Mementote autem quod mensa in bono et in malo ponitur, sicut dicit Apostolus: Non potestis communicare mensae Domini et mensae diaboli [I Cor. X]. Item mensa altare est Christi, a quo fideles percipiunt corporis et sanguinis eius mysterium. Rursum mensa Domini est utriusque legis intellectualis epulatio, in qua convivarum more pascuntur, qui delicias Domini aviditate mentis esuriunt, et sancti Spiritus saluberrima ebrietate impleri se desiderant. |
| 13 | Haec Iudaeis fuit in scandalum, sicut Psalmista testatur, dicens: Fiat mensa eorum coram ipsis in laqueum et in retributiones et in scandalum [Psal. LXVIII]; quando ipsi Iudaei Christi spiritale detestati sunt convivium. Praecepit Dominus Moysi in Exodo [Exod. XXV], ut faceret mensam de lignis sethim, et pararet, in ministerium eius diversa vasa, hoc est, acetabula, phialas, thuribula, et cyathos, in quibus offerenda erant libamina, etc. |
| 14 | Mensa enim Domini de lignis sethim facta Scriptura est sacra, de sanctis viris prolata. Vasa varia, quae ad offerenda sunt libamina facta, variae sunt distinctiones eloquii divini pro dispari capacitate audientium: non enim una eademque omnibus potest convenire doctrina. Aliter namque sapientes, aliter insipientes, aliter divites, aliter pauperes, aliter sani, aliter infirmi, aliter senes, aliter iuvenes, aliter viri, aliter feminae, aliter caelibes, aliter coniugati, aliter praelati, aliter subditi, docendi sunt. |
| 15 | Quae tamen vasa omnia ad offerenda libamina pertinent: quia cum prudens doctor diversa pro diversitate audientium loquitur, universa in regula sacrae Scripturae reperiuntur, atque ad offerenda Domino vota bonorum operum corda excitant auditorum. Hinc et in libro Numerorum scriptum est, quod principes offerent ad dedicationem altaris diversa vasa, hoc est, acetabula, phialas et mortariola. |
| 16 | Quae utique mysticam significationem habent. Denique acetabula, quae angustum os habent, angustiam litterae legalis, et obscuritatem locutionis propheticae per mysterium exprimunt. Phyalae vero, quae ex vitro primitus factae dicuntur (nam Graeci vitrum hyalon nominant) et cum summo sunt oris latioris, luciditatem ac perspicuitatem Evangelici sensus, in quo mysteria omnia legis et prophetarum explanata sunt, et plana locutione doctrinae Apostolicae, in qua ea, quae prius in aenigmate latebant, in luce prolata et exposita sunt, insinuant. |
| 17 | Et quid in mortariolo aureo, nisi cor electorum plenum divina sapientia, et aromata in se continens virtutum, significatur? |