Hrabanus Maurus, De Universo, 18, CAPUT III. De numero.
| 1 | Numerorum enim ratio in multis iuxta allegoriam typica significatione mysterium nobis venerandum ostendit. Unde primus numerus, hoc est, unus ad unitatem deitatis refertur. De quo in Exodo scriptum est: Audi, Israel, Dominus Deus tuus, Deus unus est [Deut. VI]. Item unus ad unitatem Ecclesiae sive fidei pertinet. |
| 2 | Unde in Actibus apostolorum de credentibus scribitur: Erat illis cor unum et anima una [Act. IV]. Rursum unus ad unitatem fidei sive operis perfectionem respicit. Hinc in Genesi de arca scriptum est: Et in cubito consummabis summitatem eius [Gen. VI]. Iterum unus malorum unitatem exprimit, ut est illud in Evangelio: Et vidit ibi hominem non vestitum veste nuptiali [Matth. XXII]. Nam binarius numerus ad duo testamenta respicit, unde in Regum libro scriptum est: Et fecit duo cherubim, decem cubitorum magnitudine [III Reg. VI]. Item duo ad duo praecepta charitatis pertinent: unde dicit in Evangelio: In his duobus praeceptis tota lex pendet et prophetae [Matth. XXII]. Rursum duo duas dignitates exprimunt, regiam scilicet et sacerdotalem: quarum figuram duo illi pisces quinque panibus adiuncti in Evangelio gerebant. |
| 3 | Iterum duo mysterium significant duorum populorum, id est, Iudaeorum et gentium. Unde in Zacharia scriptum est: Et pax erit inter duos illos [Zach. VI]. Nec non et duo animae et corporis conventionem significant: unde Dominus dicit in Evangelio: Si duo ex vobis consenserunt super terram, etc. [Matth. XVIII]. De quo et Amos dicit: Nunquid ambulabunt duo pariter, nisi convenerit eis? [Amos III.] Item duo electorum atque reproborum praefigurationem gerunt. |
| 4 | Unde Dominus dicit in Evangelio: Tunc duo erunt in agro: unus assumetur, et alius relinquetur [Matth. XXIV]. Ternarius ergo numerus ad Trinitatis mysterium pertinet, ut in Epistola Ioannis: Tres sunt, inquit, qui testimonium dant [I Ioan. V]. Item tres ad passionis Domini sepulturam et resurrectionis sacramentum respiciunt; unde in Osee scriptum est: Vivificabit nos post duos dies: in die tertia suscitabit nos, et vivemus [Ose. VI]. Rursum tres ad fidem, spem, charitatem exprimendam valent; quarum virtutum figuram tres illae civitates in Deuteronomio, ad quas homicida, qui nolens proximum occiderit, confugere praecipitur, habere dicuntur. |
| 5 | Item tres tria tempora significant, hoc est, primum ante legem, secundum sub lege, tertium sub gratia. Unde in Evangelica parabola legitur: Ecce anni tres sunt, ex quo venio quaerens fructum in ficulnea, et non invenio [Luc. XIII]. Iterum tres trimodam hominum operationem in bono vel in malo praefigurant, id est, cogitatione, sermone, et opere, ut in Apostolo: Si quis, inquit, aedificaverit super fundamentum hoc, aurum, argentum, lapides pretiosos, ligna, fenum, stipulam [I Cor. III]. Rursum tres trimodam fidelium professionem demonstrant, id est, clericorum, monachorum et coniugum. De hac tripertita in Ecclesia professione per Ezechielem loquitur Dominus, dicens: Si tres viri isti, Noe, Daniel et Iob, fuerint in medio eorum, filium et filiam non liberabunt: sed ipsi soli liberabuntur [Ezech. I]. Quaternarius ergo numerus ad quatuor pertinet Evangelia, ut in Ezechiel: Et in medio, inquit, eorum erat similitudo quatuor animalium [Ezech. I]. Item quatuor ad quatuor sanctorum virtutes mysticam significationem ducunt, hoc est, prudentiam, iustitiam, fortitudinem et temperantiam; quibus animae sanctorum, Domino largiente, reficiuntur; unde scriptum est: Erant autem, qui manducaverunt, quasi quatuor millia hominum, et dimisit eos [Marc. VIII]. Rursum quatuor ad quatuor mundi partes pertinent, ex quibus sancta Ecclesia congregatur. Unde dicitur per prophetam: Ab Oriente adducam semen tuum, et ab Occidente congregabo te; dicam Aquiloni: Da; et Austro: Noli prohibere [Isa. XLIII]. Similiter quatuor ad quatuor elementa mundi, quibus humanum corpus compactum est, possunt referri; quia inde corporis conditio maxime roboratur et subsistit. |
| 6 | Nam in Evangelio scriptum est, quod paralyticus in lecto portaretur a quatuor. Quinarius ergo numerus ad quinque legis libros Moysi significationem aliquando trahit, de quibus Apostolus ait: Volo in Ecclesia quinque verba sensu meo loqui [I Cor. XIV], vel ad quinque sensus corporis, id est, visum, auditum, gustum, odoratum et tactum. Unde in Evangelio scriptum est: Simile est regnum coelorum decem virginibus [Matth. XXV], quinque enim ex eis erant fatuae, et quinque prudentes. |
| 7 | Item ibi: Et uni dedit quinque talenta [Ibid.]. Hinc et Dominus ad Samaritanam mulierem ait: Quinque enim viros habuisti [Ioan. IV]. Senarius ergo numerus ad dies sex, in quibus Deus omnem condidit creaturam, significationem refert, ut est illud in Exodo: Sex enim diebus condidit Deus coelum et terram [Exod. XX]; vel ad omne tempus praesentis saeculi, quod sex aetatibus volvitur: unde Dominus perfector totius operis sui, sexta aetate in mundum veniens, sexta feria passus est, in sabbato requievit in sepulcro, et in die Dominica resurrexit a mortuis. |
| 8 | Septenarius igitur numerus multiplicem significationem habet: quia aliquando ad diem septimum refertur, in quo, perfectis omnibus, Dominus requievit. Unde et sanctorum animae post laborem bonorum operum requiescunt ab omni opere suo in aeterna beatitudine. Aliquando autem ad septiformem gratiam Spiritus sancti pertinet, de quo in Apocalypsi scriptum est: Septem cornua, et septem oculi, septem sunt spiritus Dei missi per omnem terram [Apoc. V]. Item septem leguntur Ecclesiae in Apocalypsi, quae per septem candelabra et per septem stellas figurantur [Apoc. I]. In quibus plenitudo sanctorum versatur, sicut idem testatur: quia septem candelabra, septem Ecclesiae sunt: similiter et septem stellae. |
| 9 | Item per septem omne praesens tempus huius saeculi designatur, quod per septem dierum circulum volvitur. Et in contrariam partem per septenarium numerum plenitudo peccati, id est, universitas septem principalium vitiorum figuratur: unde Dominus de immundo spiritu in Evangelio ait. Tunc vadit et assumit alios spiritus septem nequiores se, et intrantes habitant ibi, et fiunt novissima hominis illius peiora prioribus [Luc. XI]. Hinc et in Salomone legitur: Ne credideris ei, quoniam septem nequitiae sunt in anima illius [Prov. XXVI], hoc est, diaboli. Rursum septem perfectionem flagellorum Dei demonstrat: ut in Levitico: Castigabit, inquit, vos Dominus septies pro peccatis vestris [Levit. XXVI]. Praeterea septem et octo legis et Evangelii figurationem tenent: unde in Ecclesiaste scriptum est: Da partes septem, nec non et octo [Eccle. XI]. Similiter septem et octo quietis et resurrectionis obtinent sacramentum. |
| 10 | Octo enim ad diem Dominicae Resurrectionis sive omnium sanctorum futuram resurrectionem pertinent. De qua in titulo psalmi sexti scribitur: In finem pro octava. Novem namque ad Sacramentum passionis Domini demonstrandum satis valet: quia ipse Dominus hora nona clamans voce magna emisit spiritum. Item novem leguntur esse ordines angelorum, id est, angeli, archangeli, throni, dominationes, virtutes, principatus, potestates, cherubim, et seraphim. |
| 11 | Quod significant nonaginta novem oves in Evangelica parabola, relictae in deserto sive in montibus. Item novem imperfectionem mandatorum Dei, sive implenitudinem omnium bonorum designant: sicut in Deuteronomio de lecto Og regis Basan, qui typus est diaboli, scriptum est, quod novem enbitis sit longitudo eius. |
| 12 | Denarius ergo numerus ad decalogum legis aliquando refertur. Unde Psalmista ait: In psalmo decem chordarum psallam tibi [Psal. XXXII]. Item eodem numero perfectio operum, vel plenitudo sanctorum designatur, quarum figuram illae decem cortinae, quae in tabernaculo testimonii, iubente Domino, factae sunt, obtinuerunt. |
| 13 | Undenarius numerus transgressionem legis, vel peccatorum obtinet figuram; sicut et undecimus psalmus, qui in eodem numeri Sacramento praesignatus est, ostendit, dicens: Salvum me fac, Domine, quoniam defecit sanctus [Psal. XI], unde et in tabernaculo foederis in similitudine peccantium eiusdem numeri saga cilicina fieri praecipiuntur. |
| 14 | Duodecim ad apostolos pertinent, sicut in Evangelio demonstratur, ubi ita legitur: Duodecim apostolorum nomina haec sunt [Matth. X]. Hinc ipse Dominus ad discipulos suos ait: Nonne ego vos elegi duodecim? [Ioan. VI.] Item duodecim ad omnium sanctorum pertinent Sacramentum, qui ex quatuor mundi partibus per fidem Trinitatis electi unam ex se faciunt ecclesiam; horum electorum duodecim illi lapides pretiosi, ex quibus in Apocalypsi civitas regis magni construitur, figuram habent. |
| 15 | Hi sunt duodecim tribus filiorum Israel, sensu videntes Dominum. Tredecim vero ad legis plenitudinem et fidem Trinitatis pertinent, ut in Ezechiele: Et mensus est, inquit, altitudinem portae tredecim cubitis [Ezech. XL]. Quatuordecim vero ad sacramentum Dominicae generationis respiciunt, ut in principio Evangelii Matthaei satis demonstratur: Ab Abraham usque ad David generationes quatuordecim [Matth. I]. Idem quatuordecim ad praesens tempus vel futurum pertinent, sicut in Levitico demonstratur, ubi scriptum est de muliere, quae genuerit feminam, quod duabus hebdomadibus, hoc est, praesenti et futuro sit immunda. |
| 16 | Quindecim autem numerus, Legis et Evangelii, quietis et resurrectionis obtinet mysterium: ut in Actibus apostolorum Paulus apostolus quindecim diebus cum Petro apostolo commorasse dicitur. Sedecim ad numerum sedecim prophetarum. Decem et septem ad sacramentum omnium prophetarum: quia decem praecepta legis per septiformem gratiam Spiritus sancti operantur. Viginti ad perfectionem operum, quae per charitatem operantur. |
| 17 | Decalogus enim legis per duo dilectionis praecepta duplicatus viginti efficit. Unde et duo cherubin, quod est plenitudo scientiae, in templo eiusdem numeri cubitos habuisse narrantur. Viginti duo pertinent ad sacramentum divinorum voluminum secundum Hebraeorum litteras. Viginti quatuor numerus ad viginti quatuor libros Veteris Testamenti, iuxta Hebraeorum traditionem, a quibusdam figuram habere dicitur. |
| 18 | Alii vero Patres Veteris ac Novi Testamenti sub eodem numero intellexerunt. In Apocalypsi: Et super thronos viginti quatuor seniores sedentes [Apoc. IV]. Nam viginti quinque corporis quinque sensibus in semetipsis multiplicatis perveniunt ad sacramentum, sicut in Ezechiele manifestatur. Viginti octo numerus ad legis et Evangelii pertinet mysterium, sub cuius numeri sacramento cortinae tabernaculi eiusdem numeri cubitos in longitudine habuisse feruntur in Exodo. Triginta vero ad fructus fidelium coniugatorum, ut in Evangelio: Et dabit fructum, aliud centesimum, aliud sexagesimum, aliud vero tricesimum [Matth. XIII]. Triginta duo ad mysterium aetatis, qua Dominus noster in carne conversatus est: unde (ut quibusdam videtur) ait Apostolus: Donec occurramus ad unitatem fidei et agnitionis Filii Dei in virum perfectum in mensuram aetatis plenitudinis Christi [Ephes. IV]. Quadraginta vero numerus legis et Evangelii obtinet sacramentum. |
| 19 | Item quadraginta ad quadragesimae sacramentum pertinet. Unde in Evangelio de Domino scriptum est: Et agebatur in spiritu in deserto quadraginta diebus [Matth. IV]. Iterum quadraginta resurrectionis Dominicae sacramentum continent: unde in Actibus apostolorum ita scriptum est: Et conversatus cum eis dies quadraginta [Act. I]. Praeterea quadraginta numerus omne praesens huius saeculi tempus figurare dicitur: quatuor enim sunt mundi partes, et omnis creatura visibilis ex quatuor constat elementis. |
| 20 | Denarius vero numerus in bonam vel malam partem perfectus est: qui denarius per quaternarium ductus quadragenarium implet. Hinc est, quod per Psalmistam dicitur: Quadraginta annis proximus fui generationi huic [Psal. XCIV]; et in diluvio iuxta eiusdem numeri dies et totidem noctes super terram Dominus pluit: et in Iona propheta scriptum est: Post quadraginta dies Ninive subvertetur [Ion. III]; quod et ipsum secundum historiam in eadem civitate factum non est: in mundo vero, cuius figuram civitas illa habuit, impletum erit. |
| 21 | Quadraginta vero ad numerum in eremo mansionum, vel ad numerum generationum, quae ab Abraham sunt usque ad Dominum Iesum Christum, pertinet. Quinquaginta autem ad Pentecosten vel adventum Spiritus sancti: unde dicitur in Actibus apostolorum: Dum complerentur dies Pentecostes [Act. II]. Item quinquaginta ad indulgentiam pertinet peccatorum, in cuius numeri sacramento quinquagesimus Psalmus positus est. |
| 22 | Sexaginta vero numerus ad omnium perfectorum pertinet sacramentum: unde dicit in Cantico canticorum: En lectulum Salomonis, id est, Christi Ecclesiam, sexaginta fortes ambiunt ex fortissimis Israel [Cant. III]. Item sexaginta ad fructum viduis sive continentibus deputatur. Unde in Evangelio legitur: Et dabit fructum, aliud sexagesimum [Matth. XIII]. Septuaginta vero ad veterum patrum pertinere dicitur sacramentum. In quorum figuram Salomon ad aedificium templi septuaginta millia operariorum elegisse dicitur, qui in humeris portabant. |
| 23 | Nam septuaginta et octoginta ad figuram Legis et Evangelii simul pertinent, ut in psalmo scriptum est: Dies annorum in ipsis septuaginta anni. Si autem in potentatibus, octoginta anni [Psal. LXXXIX]. Septuaginta vero duo ad numerum presbyterorum pertinet Moysi vel discipulorum, quos Dominus in praedicationem Evangelii elegit. Septuaginta quinque ad numerum animarum pertinent, quae cum Iacob in Aegyptum descendisse narrantur in Actibus apostolorum. |
| 24 | Octoginta ad quorumdam Christianorum animas, quae Domino fide tantum, non operibus cohaerent: de quibus in Canticis canticorum scriptum est: Septuaginta sunt reginae, id est, animae perfectorum, et octoginta concubinae [Cant. VI]. Centum ad martyrum fructum sive virginum pertinent, ut in Evangelio: Et dabit, inquit, fructum, aliud centesimum, etc. [Matth. XIII]. Centum viginti numerus perfectionem legis et Evangelii per figuram ostendit. |
| 25 | Unde legislator Moyses centum viginti annorum esse describitur: et Spiritus sanctus in die Pentecostes descendit super centum viginti animas credentium, qui fuerunt in coenaculo Sion congregati. Nam leguntur ante diluvium centum viginti anni ad poenitentiam hominibus decreti: Salomonici templi altitudo centum viginti cubitorum erat. |
| 26 | Hoc autem, quod omnis templi altitudo centum viginti cubitorum fuit, ad idem sacramentum respicit, quod primitiva in Ierosolymis Ecclesia propter passionem, resurrectionem et ascensionem Domini in coelos in hoc numero virorum gratiam Spiritus sancti accepit. Itaque procedente naturalis numeri progressione ab uno usque ad duodecim et collectis in unum omnium locorum summitatibus centum viginti fiunt; quindecim namque, quae ex septem et octo constant, solent nonnunquam ad significationem referri vitae futurae, quae nunc in sabbatismo geritur animarum fidelium: perficietur autem in fine saeculi resurrectione corporum immortalium. Centum quinquaginta quatuor numerus ad electorum pertinet sacramentum, in quorum figuram eiusdem numeri pisces post resurrectionem Domini ab Apostolis in Evangelio capti referuntur. |
| 27 | Trecenti ad numerum perfectorum, qui per crucem Iesu de mundo triumphantes victoriam reportant, in quorum typo Gedeon in Iudicum libro [Iud. VII] eiusdem numeri pugnatores elegisse scribitur. Quingenti ad quinque aetates mundi (ut a quibusdam putatur) pertinet sacramentum, quibus transactis Salvator mundum visitare dignatus est: in cuius typo Noe cum quingentorum esset annorum, divinitus inspiratus, aptavit aream in salutem domus suae. |
| 28 | Millenarius numerus perfectionem beatitudinis significat. Unde in Cantico canticorum legitur: Vinea fuit pacifico, in eaque habet populos: tradidit eam custodibus: vir affert pro fructu eius mille argenteos [Cant. VIII]. Vinea, id est, Ecclesia fructu abundans fidei, fuit pacifico, id est, Domino Christo, quam tradidit custodibus, hoc est, prophetis et apostolis atque angelicis dignitatibus: pro cuius fructu ipse vir affert mille argenteos, hoc est, perfectionem retributionis. |
| 29 | Mille ducenti apostolicorum doctorum gerunt figuram: qui omnia mundi dimittentes, in verbo praedicationis laborare non cessant. Hi duplici remuneratione, quae in ducentis designatur, donantur: de quibus scriptum est: Mille tui, Pacifice, et ducenti his, qui custodiunt fructus eius [Cant. VIII]. Septem millia numerus ad omnium electorum pertinet sacramentum, qui pleni Spiritu sancto per hebdomadam huius mundi ad regna coelorum colliguntur. |
| 30 | De quo in libro Regum: Reliqui, inquit, mihi septem millia virorum [III Reg. XIX]. Sexcenta millia quingenti ad sacramentum filiorum Israel, qui egressi sunt de Aegypto, ut in Exodo. Decem millia numerus ad Decalogum pertinet legis, ut in Evangelio: Et oblatus est ei unus, qui debebat decem millia talenta [Matth. XVIII]. Centum quadraginta quatuor millia ad sacramentum electorum, qui ex Iudaeis in fine mundi credituri sunt in Christo (ut quidam volunt) ubi et supra. |
| 31 | Rursum quadraginta, quatuor millia ad sacramentum omnium virginum, de quibus in Apocalypsi: Et nemo, inquit, poterae canticum illud dicere, nisi illa centum quadraginta quatuor millia [Apoc. XIV]; et post pauca: Virgines enim sunt: et in ore ipsorum non est inventum mendacium [Ibid.]. |