Horatius, Sermones, 2, Sermo VII
| 1 | 'Iamdudum ausculto et cupiens tibi dicere servos |
| 2 | pauca reformido.' 'Davusne?' 'ita, Davus, amicum |
| 3 | mancipium domino et frugi quod sit satis, hoc est, |
| 4 | ut vitale putes.' 'age libertate Decembri, |
| 5 | quando ita maiores voluerunt, utere: narra.' |
| 6 | 'pars hominum vitiis gaudet constanter et urget |
| 7 | propositum; pars multa natat, modo recta capessens, |
| 8 | interdum pravis obnoxia. saepe notatus |
| 9 | cum tribus anellis, modo laeva Priscus inani |
| 10 | vixit inaequalis, clavum ut mutaret in horas, |
| 11 | aedibus ex magnis subito se conderet unde |
| 12 | mundior exiret vix libertinus honeste; |
| 13 | iam moechus Romae, iam mallet doctus Athenis |
| 14 | vivere, Vortumnis quotquot sunt natus iniquis. |
| 15 | scurra Volanerius, postquam illi iusta cheragra |
| 16 | contudit articulos, qui pro se tolleret atque |
| 17 | mitteret in phimum talos, mercede diurna |
| 18 | conductum pavit: quanto constantior isdem |
| 19 | in vitiis, tanto levius miser ac prior illo |
| 20 | qui iam contento, iam laxo fune laborat.' |
| 21 | 'non dices hodie, quorsum haec tam putida tendant, |
| 22 | furcifer?' 'ad te, inquam.' 'quo pacto, pessime?' 'laudas |
| 23 | fortunam et mores antiquae plebis, et idem, |
| 24 | siquis ad illa deus subito te agat, usque recuses, |
| 25 | aut quia non sentis, quod clamas, rectius esse, |
| 26 | aut quia non firmus rectum defendis et haeres |
| 27 | nequiquam caeno cupiens evellere plantam. |
| 28 | Romae rus optas; absentem rusticus urbem |
| 29 | tollis ad astra levis. si nusquam es forte vocatus |
| 30 | ad cenam, laudas securum holus ac, velut usquam |
| 31 | vinctus eas, ita te felicem dicis amasque, |
| 32 | quod nusquam tibi sit potandum. iusserit ad se |
| 33 | Maecenas serum sub lumina prima venire |
| 34 | convivam: "nemon oleum fert ocius? ecquis |
| 35 | audit?" cum magno blateras clamore fugisque. |
| 36 | Mulvius et scurrae, tibi non referenda precati, |
| 37 | discedunt. "etenim fateor me" dixerit ille |
| 38 | "duci ventre levem, nasum nidore supinor, |
| 39 | inbecillus, iners, siquid vis, adde, popino. |
| 40 | tu cum sis quod ego et fortassis nequior, ultro |
| 41 | insectere velut melior verbisque decoris |
| 42 | obvolvas vitium? " quid, si me stultior ipso |
| 43 | quingentis empto drachmis deprenderis? aufer |
| 44 | me voltu terrere; manum stomachumque teneto, |
| 45 | dum quae Crispini docuit me ianitor edo. |
| 46 | te coniunx aliena capit, meretricula Davum: |
| 47 | peccat uter nostrum cruce dignius? acris ubi me |
| 48 | natura intendit, sub clara nuda lucerna |
| 49 | quaecumque excepit turgentis verbera caudae |
| 50 | clunibus aut agitavit equum lasciva supinum, |
| 51 | dimittit neque famosum neque sollicitum, ne |
| 52 | ditior aut formae melioris meiat eodem. |
| 53 | tu cum proiectis insignibus, anulo equestri |
| 54 | Romanoque habitu, prodis ex iudice Dama, |
| 55 | turpis odoratum caput obscurante lacerna, |
| 56 | non es quod simulas? metuens induceris atque |
| 57 | altercante libidinibus tremis ossa pavore. |
| 58 | quid refert, uri virgis ferroque necari |
| 59 | auctoratus eas, an turpi clausus in arca, |
| 60 | quo te demisit peccati conscia erilis, |
| 61 | contractum genibus tangas caput? estne marito |
| 62 | matronae peccantis in ambo iusta potestas, |
| 63 | in corruptorem vel iustior? illa tamen se |
| 64 | non habitu mutatve loco peccatve superne, |
| 65 | cum te formidet mulier neque credat amanti. |
| 66 | ibis sub furcam prudens dominoque furenti |
| 67 | conmittes rem omnem et vitam et cum corpore famam |
| 68 | evasti: credo, metues doctusque cavebis: |
| 69 | quaeres, quando iterum paveas iterumque perire |
| 70 | possis, o totiens servus. quae belva ruptis, |
| 71 | cum semel effugit, reddit se prava catenis? |
| 72 | "non sum moechus" ais. neque ego hercule fur, ubi vasa |
| 73 | praetereo sapiens argentea. tolle periclum: |
| 74 | iam vaga prosiliet frenis natura remotis. |
| 75 | tune mihi dominus, rerum imperiis hominumque |
| 76 | tot tantisque minor, quem ter vindicta quaterque |
| 77 | inposita haud umquam misera formidine privet? |
| 78 | adde super, dictis quod non levius valeat; nam, |
| 79 | sive vicarius est, qui servo paret, uti mos |
| 80 | vester ait, seu conservus, tibi quid sum ego? nempe |
| 81 | tu, mihi qui imperitas, aliis servis miser atque |
| 82 | duceris ut nervis alienis mobile lignum. |
| 83 | quisnam igitur liber? sapiens sibi qui imperiosus, |
| 84 | quem neque pauperies neque mors neque vincula terrent, |
| 85 | responsare cupidinibus, contemnere honores |
| 86 | fortis, et in se ipso totus, teres atque rotundus, |
| 87 | externi nequid valeat per leve morari, |
| 88 | in quem manca ruit semper fortuna. potesne |
| 89 | ex his ut proprium quid noscere? quinque talenta |
| 90 | poscit te mulier, vexat foribusque repulsum |
| 91 | perfundit gelida, rursus vocat: eripe turpi |
| 92 | colla iugo liber, "liber sum" dic age. non quis. |
| 93 | urget enim dominus mentem non lenis et acris |
| 94 | subiectat lasso stimulos versatque negantem. |
| 95 | vel cum Pausiaca torpes, insane, tabella, |
| 96 | qui peccas minus atque ego, cum Fulvi Rutubaeque |
| 97 | aut Pacideiani contento poplite miror |
| 98 | proelia rubrica picta aut carbone, velut si |
| 99 | re vera pugnent, feriant vitentque moventes |
| 100 | arma viri? nequam et cessator Davus; at ipse |
| 101 | subtilis veterum iudex et callidus audis. |
| 102 | nil ego, si ducor libo fumante: tibi ingens |
| 103 | virtus atque animus cenis responsat opimis? |
| 104 | obsequium ventris mihi perniciosius est cur? |
| 105 | tergo plector enim. qui tu inpunitior illa, |
| 106 | quae parvo sumi nequeunt, obsonia captas? |
| 107 | nempe inamarescunt epulae sine fine petitae |
| 108 | inlusique pedes vitiosum ferre recusant |
| 109 | corpus. an hic peccat, sub noctem qui puer uvam |
| 110 | furtiva mutat strigili: qui praedia vendit, |
| 111 | nil servile gulae parens habet? adde, quod idem |
| 112 | non horam tecum esse potes, non otia recte |
| 113 | ponere teque ipsum vitas fugitivus et erro, |
| 114 | iam vino quaerens, iam somno fallere curam, |
| 115 | frustra: nam comes atra premit sequiturque fugacem.' |
| 116 | 'unde mihi lapidem?' 'quorsum est opus?' 'unde sagittas?' |
| 117 | 'aut insanit homo aut versus facit.' 'ocius hinc te |
| 118 | ni rapis, accedes opera agro nona Sabino.' |