Freculphus Lexoviensis, Chronica, 2, 3, CAPUT XXI. De diversis doctoribus sub Constantino imperatore florentibus.
| 1 | Arnobius rhetor in Africa clarus habebatur, quamvis et prius sub Diocletiano principe: qui cum Siccae ad declamandum iuvenes erudiret, et adhuc ethnicus ad crudelitatem somniis compelleretur, neque ab episcopo impetraret fidem, quam semper impugnaverat, elucubravit adversum pristinam religionem luculentissimos libros, et tandem quibusdam obsidibus pietatis foedus impetravit. |
| 2 | Firmianus, qui et Lactantius, Arnobii discipulus, sub Diocletiano principe accitus cum Flabo grammatico, cuius de Medicina libri versu compositi exstant, Nicomediis rhetoricam docuit, ac penuria discipulorum illinc in Graeciam, videlicet ad scribendum se contulit. Habemus eius commatum Symposium, quod adolescentulus scholis scripsit Aphricae, et Hodoeporicum de Aphrica usque ad Nicomediam hexametris scriptum versibus, et alium librum qui inscribitur Grammaticus, et pulcherrimus de Ira Dei, et Institutionum divinarum adversum gentes lib. VII; et Epitomen eiusdem operis lib. I; et ad Asclepiadem lib. II; de Persecutione lib. I; ad Probum epistolarum lib. |
| 3 | IV; ad Severum epistolarum libri duo; ad Demetrianum auditorem suum epistolarum libri tres; et ad eumdem de Opificio Dei vel formatione hominis liber unus. Hic in extrema senectute magister Caesaris Crispi, filii Constantini, in Gallia fuit, qui postea a patre interfectus est. Eusebius Caesareae Palaestinae episcopus in Scripturis divinis studiosissimus, et bibliothecae divinae cum Pamphylo martyre diligentissimus pervestigator, edidit infinita volumina, de quibus haec sunt libri XX consonantiae diaphonias, ecclesiasticae Historiae libri X; Chronicorum canonum omnimodam historiam et de auctoribus eorum; et de Evangeliorum tractatu; et in Isaiam libri X; et contra Porphyrium qui eodem tempore scribebat in Sicilia, ut quidam putant, libri XXV; pro Adamantio libri sex; de Vita Pamphili libri tres; de Martyribus, et alia opuscula, et in CL Psalmos eruditissimos commentarios et multa alia. |
| 4 | Floruit maxime sub Constantino imperatore et Constantio, et ob amicitiam Pamphyli martyris ab eo cognomentum sortitus est. Rhetitius Heduorum, id est, Augustodunensis episcopus, sub Constantino celeberrimae famae habitus est in Gallia. Leguntur eius commentaria in Canticum canticorum, et aliud grande volumen adversus Novatianum: nec praeter haec quidquam operis eius reperi. |
| 5 | Methodius olim Lyciae, postea Tyri episcopus, nitidi compositique sermonis, adversus Porphyrium confecit librum commatum et Symposium decem virginum, et de Resurrectione opus egregium contra Adamantium, et adversus eumdem de Pythonissa, et in Genesim quoque, et in Canticum canticorum commentarios, et multa alia quae vulgo lectitantur. Ad extremum novissimae persecutionis, sive, ut alii affirmant, sub Decio et Valeriano in Calchide Graeciae martyrio coronatus est. |
| 6 | Iuvencus nobilissimi generis Hispanus presbyter, quatuor Evangelia hexametris versibus pene ad verbum transferens, quatuor libros composuit, et nonnulla eodem metro ad sacramentorum ordinem pertinentia. Floruit sub Constantino principe. Eustatius, genere Pamphilus, primum Beree Syriae, deinde Antiochiae rexit ecclesiam, et adversus Arianum dogma multum componens, sub Constantino principe pulsus est Traianopolim in exsilium Thraciarum, ubi et conditus est. Exstant eius volumina de Anima adversus Adamantium, et infinitae epistolae, quas enumerare longum est. |
| 7 | Marcellus Anciranus episcopus sub Constantino et Constantio principibus floruit, multaque diversarum materiarum scripsit, volumina et maxime adversum Arianos. Feruntur contra hunc Aristei et Apollinaris libri, Sabellianae eum haereseos arguentes. |
| 8 | Sed et Hilarius in septimo adversum Arium libro nominis eius quasi haeretici meminit. Porro ille defendit se non esse dogmatis cuius accusatur, communionem Iulii et Athanasii Romanae urbis et Alexandriae pontificum meruit. Eusebius Emissenus elegantis et rhetorici ingenii innumerabiles, qui ad plausum populi pertineant, confecit libros, magisque historiam secutus. |
| 9 | Ab his qui declamatoria volunt studiosissime leguntur. E quibus vel praecipui sunt adversus Iudaeos et gentes et Novatianos, et ad Galatas lib. X, et in Evangelium homiliae breves et plurimae. Floruit autem temporibus Constantini imperatoris, sub quo et mortuus, Antiochiae sepultus est. Quo etiam tempore Porphyrius, misso ad Constantium insigni volumine, de exsilio liberatur. |
| 10 | Tunc etiam Alexandriae decimus novus ordinatur episcopus Athanasius. Illis equidem diebus Constantinus cum liberis suis honorificas ad Antonium litteras mittit, de quibus in subsequentibus, opitulante Deo, latius dicemus. Tunc etiam Nazarci rhetoris filia in eloquentia patri coaequatur, et Tyberianus vir disertus, praefectus praetorio Gallias regit. |
| 11 | Eustatius autem Constantinopolitanus presbyter agnoscitur, cuius industria in Hierosolymis martyrium constructum est. Praeterea sub Constantino non solum hi quorum memoriam fecimus, sapientia et virtutibus claruerunt, sed et plures alii quos sub silentio praeterimus. Igitur Constantinus Traianum herbam parietariam ob titulos multis aedibus inscriptos appellare solitus est. |
| 12 | Hic pontem in Danubio construxit, habitum regium gemmis, et caput exornans perpetuo diademate. Commodissimus tamen multis rebus fuit calumnias sedare, legibus severissimus, nutrire artes bonas; praecipue studia litterarum, legere, ipse conscribere, meditari, audire legationes et querimonias provinciarum sagaciter studuit. Et dum multas gentes diversis praeliis subegisset, urbem nominis sui Romanorum regum vel solus, vel primus instituit. |
| 13 | Quae sola expers idolorum ad hoc brevissimo tempore condita a Christiano imperatore provecta est, ut sola Romae tot saeculis miseriisque provectae forma et potentia merito possit aequari. Tum deinde primus Constantinus iusto ordine et pio vertit edictum, siquidem statuit citra ullam hominum caedem paganorum templa claudi. Et in hoc Domini nostri Iesu Christi laudanda atque miranda est omnipotentia, ut quando voluit, mox unius religiosi principis edicto omnium regum et imperatorum potentissimorum, et retro saeculis fortium ac sapientum industria fana ac mirabiliter idolorum fabricata templa, clausa nullo resistente cultore pene per omnem orbem, et ad nihilum sunt redacta. His itaque gestis prospere tertio finem decrevi imponere libro. |