Freculphus Lexoviensis, Chronica, 2, 3, CAPUT XV. De Galerio et Constantio, qui orbem Romanum primi diviserunt, et de multis principibus, qui illis diebus scaturientes ebullierunt et perierunt. Et qui doctores ea tempestate, vel martyres exstiterint.
| 1 | Galerius et Constantius Augusti primi Romanorum imperii in duas partes diviserunt: Galerius Maximianus Illyricum, Asiam, et Orientem; Constantius Italiam, Africam et Gallias obtinuit. Sed Constantius vir tranquillissimus, Gallia tantum Hispaniaque contentus. Et dum persecutiones diversas Ecclesiae in alio terrarum orbe paterentur, solus Constantius Constantini pater, licenter Christianis in sua consistere religione concessit. |
| 2 | Denique tale aliquod eum miraculum et memoria dignum egisse cognovimus. Is enim probare volens quosdam in suo palatio Christianos, si boni et solidi essent viri, evocans universos praecepit dicens, ut siquidem venirent ad sacrificandum et eius colerent deos, circa eum essent, et in suo cingulo permanerent: si vero refugerent, egrederentur de palatio, gratias agentes, quod minime punirentur. |
| 3 | Cumque in utroque apparuissent, alii quidem religionis desertores, alii vero divina praesentibus praeponentes facta deliberatione, iis amicis et consiliariis uti decrevit, qui in melioribus fideles constantesque permanserant; alios vero velut effeminatos aversatus expulit a suo colloquio, credens nunquam eos circa principem devotos fore, qui fuerunt Dei sui sic paratissimi proditores. |
| 4 | Et ideo adhuc superstite Constantio, non videbatur contra legem quempiam esse Christianam, apud eos qui intra Italiam Galliasque et Britanniam, et qui circa Pyrenaeum habitabant montem, usque ad Oceanum Hespericum. Galerius porro duos Caesares legit Maximinum, quem in Oriente constituit, et Severum, cui permisit Italiam, ipse in Illyrico constitutus. Constantius vero Augustus summae mansuetudinis et civilitatis in Britannia obiit Eboraci sextodecimo imperii sui anno. |
| 5 | Attamen ecclesiarum devastatio usque ad septimum Constantini annum, Christianorumque sanguinis effusio fervere per diversa loca non cessat. Igitur haec persecutio tam crudelis et crebra flagrabat ut intra unum mensem decem et septem millia martyrum pro Christo passi inveniantur. Nam Oceani limbum transgresso, Albanum, Aaron, et Iulium Britanniae, cum aliis pluribus viris ac feminis, felici cruore damnavit. |
| 6 | Passus est hac tempestate Pamphilus presbyter Eusebii Caesariensis episcopi Neocaesarius, cuius vitam ipse tribus libris comprehendit: de quo superius mentionem fecimus. Tertio anno persecutionis, quo et Constantius obiit, Maximinus et Severus a Galerio Maximiano Caesares facti. E quibus Maximinus maleficia et stupra sua Christianorum persecutionibus accumulat. Passus est ea tempestate Petrus Alexandriae episcopus cum pluribus Aegypti episcopis. |
| 7 | Lucianus quoque, vir moribus et continentia et eruditione praecipuus, Antiochenus presbyter: passus est et Timotheus Romae X Kalend. Iulii. Quibus diebus quae in orbe Romano (ut paulisper superiora repetamus) gesta sunt propter innoxium Christianorum sanguinem fusum, uno quidem pene tempore, imperatoribus creatis, replicare curabo. |
| 8 | Igitur Constantius Constantini pater, atque Armentarius, Caesares Augusti appellantur, creatis Caesaribus Severo per Italiam, Maximino Galerii sororis filio per Orientem; eodemque tempore Constantinus Caesar efficitur. Maxentius imperator in villa sex millibus ab urbe dissita, in itinere Lavicano, dehinc Licinius Augustus efficitur, parique modo Alexander apud Carthaginem imperator fit. Simili modo Valens imperator creatur. Quorum exitus iste fuit: Severus Caesar ab Herculio Maximiano Romae ad Tres Tabernas exstinguitur, funusque eius Gallieni sepulcro infertur, quod urbe abest per Appiam millibus novem. |
| 9 | Galerius Maximianus, consumptis genitalibus defecit, Maximianus Herculius a Constantino apud Massiliam obsessus, deinde captus, poenas dedit mortis: postremo, fractis laqueo cervicibus, Alexander a Constantini exercitu iugulatur. Maxentius dum adversus Constantinum congreditur, Milvium pontem navigiis compositum ab latere ingredi festinans, lapsu equi in profundum demersus est, voratumque limo pondere thoracis corpus vix repertum. |
| 10 | Maximinus apud Tharsum morte simplici periit; Valens a Licinio morte mulctatur. Igitur tempore praedictorum principum, qui doctores seu martyres exstiterint, ex plurimis paucorum memoriam replicare curabo. Lucianus ergo vir disertissimus, Antiochenae ecclesiae presbyter, tanto Scripturarum studio laboravit, ut usque nunc quaedam exemplaria Scripturarum Luciana nuncupentur. |
| 11 | Feruntur eius de fide libelli, et breves ad nonnullos epistolae. Passus Nicomediae ob confessionem Christi, sub persecutione Maximini, sepultusque Heliopoli Bethaniae. Phileas de urbe Aegypti, quae vocatur Thymius, nobili genere, et non parvis opibus, suscepto episcopatu elegantissimum librum de martyrum laude composuit. |
| 12 | Et disputatione auctorum habita, adversum iudicem qui eum sacrificare cogebat, pro Christo capite truncatur: eodem in Aegypto persecutionis auctore, quo Lucianus Nicomediae. |
| 13 | Arnobius sub Diocletiano principe apud Aphricam florentissime rhetoricam docuit, scripsitque contra gentes volumina quae vulgo exstant. Firmianus qui et Lactantius, Arnobii discipulus, cuius sub Diocletiano principe acciti cum Flabuo grammatico de medicinalibus versus compositi exstant. Nicomediae rhetoricam docuit; ac penuria discipulorum inde in Graeciam, videlicet ad scribendum, se contulit. Habemus eius comatum Symfosium, quod adolescentulus scholis scripsit, de Aphrica usque Nicomediam hexametris scriptum versibus. |
| 14 | Et alium librum qui inscribitur Grammaticus, et pulcherrimus de Ira, et Institutionum Divinarum adversus gentes libri VII; Aequalitatum et epitomum eiusdem operis liber I; et Asclepiadem II; de Persecutione lib. I; ad Probum epistolarum lib. IV; ad Severum epistolarum lib. II; ad Demetrium auditorem suum epistolarum lib. |
| 15 | II; ad eumdem de Opificio Dei vel formatione hominis lib. I. Hic in extrema senectute magister Caesaris Crisipi filii Constantini in Gallia fuit: qui postea a patre (ut fertur) interfectus est. Igitur Eusebio referente, haec persecutio sub Diocletiano et reliquis principibus eiusdem temporis ab ipsis militibus exordium cepit, et velut ex parva scintilla, pene totum Romanum inflammavit orbem, maxime Aegyptum, Africam et Mauritaniam, dum inter se diligentius perquirerent Christianos, repertos autem immolare cogebant, nolentes, militia et vita privabant. |
| 16 | Inter quos Nicomediae Augusto Caesare assistente, Dorotheus cubiculo regis praepositus, et socius eius Gorgonius, qui pene omnes cubicularios sibi subiectos doctrina et fide effecerant Christianos, cum viderent constantiam Petri cuiusdam nobilissimi viri, qui iniquas leges contra Christianos promulgatas publice rapuerat atque minutatim discerpserat; quam ob causam omnia tormentorum genera coram Augusto pertulerat, novissime in craticula positus super pruinas in fide laetus exhalat: tunc praedicti aiunt: Cur imperator punis in Petro mentis sententiam, quae in nobis omnibus viget? |
| 17 | Ut quid in illo crimen ducitur, quod a nobis omnibus confitetur? Haec nobis fides, hic cultus, et unanimis eademque sententia. Quos ille cum in medio nihilominus venire iussisset, similibus poenae, ut priores, suppliciis affectos, ad ultimam laqueo appensos necari iussit. Tunc et Anthymus ipsius urbis episcopus, in Domini nostri Iesu Christi confessione perdurans, martyrii gloriam capitis obtruncatione suscepit. |
| 18 | Hunc autem tanquam vere bonum pastorem, viam martyrii praeeuntem, universa pene gregis sui multitudo prosequitur. Itaque explicari non valet, quanta Dei sanctis martyribus excogitabantur tormenta ea tempestate; seu quanta sanctorum millia novis et inauditis cruciatuum tormentis interempta sint: quibus Eusebius Caesariensis episcopus, ecclesiasticae scriptor Historiae, dum interesset, quae in veritate comperit et cernendo conspexit, octavo Historiarum et nono libris partim manifestare studuit. |