Alcuinus, In Evangelium Ioannis, LIBER QUINTUS., CAPUT XXVIII. Pontifices adversus eum concilium colligunt, in quo Caiphas, unum debere pro populo mori, ne cuncti perirent, prophetizat. Et ante sex dies Paschae de unguenti super pedes Domini profusi pretio murmur arguitur Iudae.
| 1 | VERS. 47. - Collegerunt ergo pontifices et Pharisaei concilium, et dicebant: Quid faciemus? « Nec tamen dicebant, credamus. |
| 2 | Plus enim perditi homines cogitabant quomodo nocerent ut perderent, quam quomodo sibi consulerent ne perirent: et tamen timebant, et quasi consulebant. (VERS. 48.) Dicebant enim: Quid faciemus? Quia hic homo multa signa facit: si dimittimus eum sic, omnes credent in eum, et venient Romani, et tollent nostrum locum et gentem. |
| 3 | Temporalia perdere noluerunt [Aug., timuerunt], et vitam aeternam non cogitaverunt; ac sic utrumque amiserunt. |
| 4 | Nam et Romani post Domini passionem et glorificationem tulerunt eis locum et gentem, et pugnando [Aug., expugnando] et transferendo; et illud eos sequitur quod alibi dictum est: Filii autem regni huius ibunt in tenebras exteriores (Matth. VIII, 12). |
| 5 | Hoc autem timuerunt, ne, si omnes in Christum crederent, nemo remaneret qui adversus Romanos civitatem Dei templumque defenderet: quoniam contra ipsum templum et contra suas paternas leges, doctrinam Christi esse sentiebant. (VERS. 49-51.) Unus autem ex ipsis Caiphas, cum esset pontifex anni illius, dixit eis: Vos nescitis quidquam, nec cogitatis quia expedit vobis ut unus homo moriatur pro populo, et non tota gens pereat. |
| 6 | Hoc autem a semetipso non dixit, sed cum esset pontifex anni illius, prophetavit. |
| 7 | Hic docuit etiam per homines malos prophetiae spiritum futura praedicere: quod tamen evangelista divino tribuit sacramento, quia pontifex fuit, id est, summus sacerdos. |
| 8 | Potest autem movere quomodo dicatur pontifex anni illius, cum Dominus statuerit unum summum sacerdotem, cui mortuo unus succederet? Sed intelligendum per ambitiones et contentiones inter Iudaeos postea constitutum, ut plures essent, et per annos singulos vicibus ministrarent. |
| 9 | Nam de Zacharia hoc dicitur: Factum est autem, cum sacerdotio fungeretur in ordine vicis suae ante Deum, secundum constitutionem [Al., consuetudinem] sacerdotii, sorte exiit ut incensum poneret, ingressus in templum Domini (Luc. I, 18). |
| 10 | Hinc apparet plures eos fuisse, et vices suas habuisse: nam incensum non licebat ponere, nisi summo sacerdoti. |
| 11 | Et forte etiam unum annum [Ms., uno anno] plures administrabant, quibus alio anno alii succedebant, et quibus sorte exibat qui incensum poneret. |
| 12 | Quid est ergo quod prophetavit Caiphas? Quia Iesus moriturus erat pro gente: non tantum pro gente, sed ut filios Dei, qui erant dispersi, congregaret in unum. |
| 13 | Hoc evangelista addidit; nam Caiphas de sola Iudaeorum gente prophetavit, in qua erant oves, de quibus ait ipse Dominus: Non sum missus nisi ad oves, quae perierunt domus Israel (Matth. XV, 24). |
| 14 | Sed noverat evangelista alias oves quae non erant de hoc ovili, quas oportebat adduci, ut esset [Ms., essent] unum ovile et unus pastor. |
| 15 | Haec autem secundum praedestinationem dicta sunt; quia neque oves eius, nec filii Dei adhuc erant, qui nondum crediderant. (VERS. 53, 54.) Ab illo ergo die cogitaverunt, ut interficerent eum. |
| 16 | Iesus ergo iam non palam ambulabat apud Iudaeos, sed abiit in regionem iuxta desertum in civitatem, quae dicitur Ephrem, et ibi morabatur cum discipulis suis. |
| 17 | Non quia potentia eius defecerat, in qua utique, si vellet, et palam cum Iudaeis conversaretur, et nihil ei facerent; sed in hominis infirmitate vivendi exemplum discipulis demonstrabat, in quo apparet et non esse peccatum, si fideles eius qui sunt membra eius oculis persequentium sese subtraherent, et furorem sceleratorum latendo potius devitarent. |
| 18 | » Sciebat Iesus tempus appropinquasse passionis suae et redemptionis nostrae. |
| 19 | Appropinquante tempore in quo pati disposuit, appropinquavit ille et loco in quo eiusdem passionis dispensationem perficere voluit. Dicit enim evangelista: (VERS. 55.) « Proximum autem erat Pascha Iudaeorum. |
| 20 | Illum diem festum Iudaei cruentum habere Domini sanguine voluerunt. |
| 21 | Illo die festo occisus est Agnus, qui nobis eumdem diem festum suo sanguine consecravit. |
| 22 | Consilium erat inter Iudaeos de occidendo Iesu: ille qui de coelo venerat [pati], propinquare voluit loco passionis, quia imminebat hora passionis. |
| 23 | Ascenderunt ergo multi in Hierosolymam de regione ante Pascha, ut sanctificarent seipsos. |
| 24 | Hoc faciebant Iudaei secundum praeceptum Domini, per sanctum Moysen in lege datum, ut die festo quo Pascha erat, omnes undique convenirent, et illius diei celebratione sanctificarentur. |
| 25 | Sed illa celebratio umbra erat futuri. |
| 26 | Quid est umbra futuri? Prophetia Christi venturi, prophetia pro nobis illo die passuri: ut transiret umbra, et lux veniret; ut transiret significatio, et veritas teneretur. |
| 27 | Habebant ergo Iudaei Pascha in umbra; nos in luce. |
| 28 | Quid enim opus erat ut Dominus eis praeciperet per ipsum diem festum ovem occidere, nisi quia ille erat de quo prophetatum est: Sicut ovis ad immolandum ductus est (Isaiae LIII, 7)? Sanguine occisi pecoris Iudaeorum postes signati sunt (Exod. XII, 22): sanguine Christi frontes nostrae signantur. |
| 29 | Et illa signatio, quae erat significatio, dicta est a domibus signatis exterminatorem prohibere: signum Christi expellit a nobis exterminatorem, si cor nostrum recipiat Salvatorem. » (VERS. 56.) Quaerebant, inquit evangelista, Iesum, et colloquebantur ad invicem stantes in templo: Quid putatis, quia non venit ad diem festum? « Quaerebant ergo Iudaei Iesum, sed male: quaerebant enim, ut venientem ad diem festum interficerent. |
| 30 | Quaeramus autem nos illum stantes in templo Dei, et perseverantes unanimiter in oratione, et colloquamur ad invicem psalmis, hymnis, canticis spiritalibus (Ephes. V, 19), in gratia postulantes ipsum, ut veniat ad diem festum nostrum, et sua nos praesentia illustrare, sua ipse nobis dona sanctificare dignetur. |
| 31 | » Dederunt autem pontifices et Pharisaei mandatum, ut si quis cognoverit ubi sit, indicet, ut apprehendant eum. |
| 32 | Mandatum ergo Iudaeorum peccatum est illorum. |
| 33 | Quaerebant Christum occidere, non in Christo vivere. |
| 34 | Quaeramus nos in Christo vivere, quem illi quaerebant occidere. |
| 35 | Illi male quaerebant, nos bene quaeramus; nam nunc est tempus quaerendi Dominum, sicut Propheta ait: Quaerite Dominum, dum inveniri potest (Isaiae LV, 6). |
| 36 | Qui misericordem eum invenire voluerit in iudicio, quaerat eum modo in humilitatis et charitatis officio. |
| 37 | CAPUT XII, VERS. 1. - Ante sex dies Paschae venit Iesus Bethaniam, ubi fuerat Lazarus mortuus quem suscitavit. |
| 38 | « Sciens autem Dominus conspirasse de se occidendo Iudaeos, non fugit insidiantium manus; sed certus de gloria resurrectionis primo venit Bethaniam, proximam Hierosolymis civitatem, ubi Lazarum suscitaverat a mortuis; deinde etiam Hierosolymam, ubi ipse pateretur et resurgeret a mortuis: Hierosolymam quidem, ut ipse ibi moreretur; Bethaniam vero, ut resuscitatio Lazari cunctorum memoriae arctius imprimeretur, et magis magisque confunderentur, atque inexcusabiles convincerentur impii principes, qui occidere non timerent eum, qui suscitare [Al., suscitari] posset a mortuis; et nec beneficiis suscitationis provocati, nec divina suscitantis virtute perterriti, animos ab iniusta caede retraherent. |
| 39 | » Nec transitorie legendum est quare ante sex dies Paschae venisset Iesus Bethaniam: magna vero dignitas senarii numeri est in sanctis Scripturis, et multa opera Domini Dei nostri in senario numero perfecta esse demonstrantur; quia senarius numerus in seipso per suas proprias partes divisus vel coniunctus, perfectissimus esse constat; habet enim partes tres in seipso denominatas, id est, unum, duo, et tres. |
| 40 | Nam sexta eius pars unum est; tertia vero, duo; dimidia itaque, tres. |
| 41 | Unum vero et duo, et tres, sex esse dignoscitur; nec aliud ex his tribus partibus coniunctis confici potest, nisi sex tantum; nec in alias partes senarius numerus dividi potest, nisi in has tres, id est, unum, duo, tres. |
| 42 | Nam ipse Dominus creator omnium, huius mundi creaturas sex diebus perfecisse notissimum est, et sexta die hominem fecisse constat; quem serpentina fraude perditum, ante sex dies Paschae venit ipse Filius Dei, per quem creatus est, Bethaniam ad liberandum; ut qui sexta die creatus est, sexta feria liberaretur; nam sexta feria Christum esse passum, nemini ignotum esse reor. |
| 43 | Igitur et mense sexto annuntiante archangelo virgo sacra inspiratione Spiritus sancti eumdem Redemptorem nostrum concepisse legitur; qui etiam sexta hora, perfecta aetate, super puteum sedens mulieri Samaritanae divini fontis fluenta aperire dignatus est: sexta quoque aetate mundi, ipse creator ad redemptionem mundi iuxta fidem sacrae historiae venisse iam legitur. |
| 44 | Habent quoque hae tres partes, id est, unum, et duo, et tres, ex quibus, ut diximus, senarius constat, aliquid mysterii in dispensatione salutis humanae. |
| 45 | Primo itaque tempore sub lege naturae, veluti in quadam unitate sancti Patres Deo serviebant; secundo vero tempore lex addita est ad naturam, ut quod mala consuetudo vitiavit in natura, lex reformaret in littera; et fuerunt duo, natura et lex; tertio itaque tempore venit gratia coelestis per Iesum Christum; et sunt tria, natura, lex, et gratia. |
| 46 | Sicut nec lex naturae bonum destruit, nec gratia legem solvit, sed adimplevit, naturamque pristinae reddidit nobilitati: natura tamen et lex sine gratia impleri non potuit, nec sic homini liberum arbitrium datum est, ut legis praecepto [Ms. vel legis praeceptum], ut gratiae non indigeret, sicut Pelagiana haeresis affirmat. |
| 47 | « Et ne dicerent machinatores calumniarum phantastice suscitatum fuisse Lazarum, facta ibi Domino coena, et ipse unus erat ex discumbentibus cum eo: ut dum viventem, loquentem, epulantem, cum suis familiariter conversantem viderent, sive audirent, vel sic suscitantis potentiam agnoscerent, et acciperent gratiam. |
| 48 | Mystice autem coena haec Dominica, ubi Martha ministrabat, et Lazarus inter alios discumbebat, fides est Ecclesiae, quae per dilectionem operatur. |
| 49 | In qua coena Martha ministrat, cum anima quaeque fidelis operam Domino suae devotionis impendit. |
| 50 | Lazarus vero unus fit ex discumbentibus cum Domino, cum etiam hi qui post [primam] peccatorum mortem resuscitati ad iustitiam sunt, una cum eis qui in sua permansere iustitia, de praesentia veritatis exsultant; poenitentes simul cum innocentibus coelestis gratiae muneribus aluntur. |
| 51 | Et bene eadem coena in Bethania celebratur, quae est civitas in latere montis Oliveti, et interpretatur domus obedientiae. |
| 52 | Domus namque obedientiae Ecclesia est, quae fideliter Domini iussis obtemperat: et ipsa est civitas quae super montem misericordiae constituta nunquam potest abscondi, ipsaque [Ms., ipsa quae] de sui latere constructa Redemptoris, id est aqua ablutionis, et sanguine sanctificationis, quae de ipsius latere pro se morientis exiere [Beda, exierit], imbuta est; ubi etiam altera soror Lazari Maria in magnae indicium dilectionis, sicut sequentia monstrant evangelicae lectionis, accepit libram unguenti nardi pistici pretiosi, et unxit pedes Iesu, et extersit capillis suis pedes eius. |
| 53 | Quo facto non solum suae dat indicium devotionis, sed et aliarum fidelium Deo animarum signat pietatis obsequium. |
| 54 | » VERS. 3. - Maria autem accepit libram unguenti nardi pistici pretiosi. |
| 55 | Quid namque per libram unguenti nisi perfectio iustitiae exprimitur? Quod unguentum ex nardo pistico dicitur esse confectum: quid enim per unguentum, nisi bonus odor opinionis insinuatur? Et hoc unguentum ex nardo pistico [Al., pistica] conficitur, id est, nardo fideli. |
| 56 | Nam pistis Graece, fides Latine dicitur; sine fide enim Deo placere impossibile est, nec bona fama sine fide catholica fieri poterit. |
| 57 | « O homo, unge pedes Iesu bene vivendo, Dominica sectare vestigia, et capillis exterge, ac si habeas superflua, pauperibus eroga. |
| 58 | Hoc est capillis pedes Iesu tergere. |
| 59 | Quae tibi superflua sunt, pedibus Domini necessaria sunt, » id est, minimis quibusque in Ecclesia; de quibus in fine dicturus erit Dominus: Quandiu fecistis uni ex minimis his, mihi fecistis. |
| 60 | Domus autem repleta est odore (Matth. XXV, 40) id est, Ecclesia vitae religiosae fama [bona]. |
| 61 | Nam odor bonus est vita bona. |
| 62 | Audi Apostolum: Christi bonus odor sumus, inquit, in omni loco (II Cor. II, 15); et in Cantico canticorum: Unguentum effusum nomen tuum (Cant. I, 2). |
| 63 | Item: Dum esset rex in accubitu suo, nardus mea dedit odorem suum. |
| 64 | Ubi aperte quid Maria semel fecerat [Ms., fecerit], typice autem quid omnis Ecclesia; quid anima quaeque perfecta semper faciat, ostenditur. |
| 65 | VERS. 4, 5. - Dicit ergo unus ex discipulis eius Iudas Iscariotes, qui erat eum traditurus: Quare hoc unguentum non veniit trecentis denariis, et datum est egenis? « Vae impio traditori! Vae complicibus eius nequitiae, etiam nunc membra Christi persequentibus, qui famam virtutis, quam ipsi habere non merentur, proximis qui habent, invidere non cessant! Et quidem putare possemus, Iudam cura pauperum haec fuisse locutum, sed prodit mentem illius testis verax, qui ait: (VERS. 6) Dixit autem hoc, non quia de egenis pertinebat ad eum, sed quia fur erat, et loculos habens, ea quae mittebantur, portabat. |
| 66 | Non ergo tunc Iudas periit, quando pecunia corruptus Dominum perdidit [Al., prodidit]; sed iam perditus Dominum sequebatur, qui loculos habens dominicos, ea quae mittebantur, portabat in ministerium pauperum, quae etiam infideli mente furari solebat. |
| 67 | Videns ergo Dominus cor illius cupiditatis iam sorde pollutum, praevidens peiori proditionis sorde polluendum, commisit eius fidei, quidquid habebant [Beda, habebat] in sacculis, eumque de his quae vellet facere permisit, ut vel collati honoris, vel habitae memoria pecuniae, mentem ab ipsius venditione revocaret. |
| 68 | Verum quia semper avarus eget, neque unquam beneficiorum perfidus meminit, impius a furto pecuniae quam portabat, pervenit ad traditionem Domini, qui pecuniam sibi servandam commendabat. |
| 69 | VERS. 7. - Dixit ergo Iesus: Sine illam ut in diem sepulturae meae servet illud. |
| 70 | Quasi innocenter interroganti Iudae, Dominus simpliciter et mansuete, quo ministerium Mariae pertineret, exposuit: quia ipse videlicet moriturus, et ad sepeliendum aromatibus esset ungendus. |
| 71 | Ideoque Mariae, cui ad unctionem mortui corporis eius quamvis multum desideranti pervenire non liceret, donatum est ut viventi adhuc impenderet obsequium, quod post mortem, celeri resurrectione praeventa, requireret [Ms., et Beda, nequiret]. |
| 72 | Unde bene Marcus Dominum de illa dixisse testatur: Quod habuit, haec fecit, praevenit ungere corpus meum in sepulturam (Marc. XIV, 8). |
| 73 | Quod est aperte dicere: quia corpus meum iam defuncti tangere non poterit, solum quod potuit fecit. |
| 74 | Praevenit vivum adhuc, funerandi officio donare. (VERS. 8.) Pauperes enim semper habebitis vobiscum, me autem non semper habebitis. |
| 75 | Et hic magnae moderamine patientiae Dominus non Iudam arguit avaritiae, et non pauperum gratia de pecunia loqui, sed ex ratione demonstrat non esse culpandos eos qui ei inter homines conversanti de facultatibus suis ministrarent, cum tam parvo tempore ipse apud Ecclesiam corporaliter mansurus; pauperes autem, quibus eleemosyna fieri posset, in ea semper essent habendi. (VERS. 9.) Cognovit ergo turba multa ex Iudaeis, quia illic est, et venerunt non propter Iesum tantum, sed ut Lazarum viderent, quem suscitavit a mortuis. |
| 76 | Curiositas hos, non charitas adduxit ad Iesum: sed nos versa vice, fratres charissimi, si cognoscimus ubi Iesus est, ubi mansionem facit, ubi Bethaniam, id est, domum animae obedientis, in qua habitet, invenit; veniamus illuc contemplatione, non propter hominem tantum, quem a morte animae suscitatum spiritaliter vivere donavit, sed ut bonam hominis vitam imitando, per hoc ad visionem Iesu pertingere mereamur: quia pro certo cognovimus ubi Iesus est; resurrexit enim post mortem, et ascendit in coelum, ubi habet mansionem perpetuam: ipsa est vera Bethania, civitas scilicet coelestis, quam nullus valet nisi obediens intrare. (VERS. 10, 11.) Cogitaverunt autem principes sacerdotum, ut et Lazarum interficerent, quia multi propter illum abibant ex Iudaeis, et credebant in Iesum. |
| 77 | O caeca caecorum versutia, occidere velle suscitatum! quasi non posset suscitare occisum, qui poterat defunctum. |
| 78 | Et quidem se utrumque posse docuit, qui et Lazarum defunctum, et seipsum suscitavit occisum. |
| 79 | » Postquam Dominus quatriduanum mortuum suscitavit, stupentibus Iudaeis, et aliis eorum videndo credentibus, aliis invidendo pereuntibus, discubuit in domo Iesus recumbente quoque Lazaro, qui fuerat a morte suscitatus: post unguentum diffusum super pedes eius, unde domus odore completa est, de quibus in superioribus, quantum potuimus, tractavimus; nunc videndum est, quid ante Domini passionem gestum est. |
| 80 | Dicit enim Evangelista: |