Alcuinus, In Evangelium Ioannis, LIBER QUINTUS., CAPUT XXVI. Potestatem habere se dicit ponendi ac resumendi animam suam. Facta quoque encaenia in Hierosolymis, et inter multa Pharisaeis sciscitantibus ait: Ego et Pater unum sumus. Et multi crediderunt in eum.
| 1 | VERS. 18. - Potestatem habeo ponendi animam meam, et potestatem habeo iterum sumendi eam. |
| 2 | « Christus autem, et pro nobis posuit, et quando voluit [posuit, et quando voluit] sumpsit animam suam. |
| 3 | Ponere ergo animam mori est. |
| 4 | Sicut apostolus Petrus Domino dixit: Animam meam propter te ponam (Ioan. XIII, 37), id est, propter te moriar carne. |
| 5 | Caro posuit animam suam, et caro iterum assumpsit animam; non tamen potestate sua caro, sed potestate inhabitantis » Verbi Dei. |
| 6 | Verbum vero Dei nunquam posuit animam ex eo quam sumpsit eam in unitatem personae sibi, sed a carne anima posita est, et iterum resumpta per potestatem divinitatis. |
| 7 | Caro ergo ponit animam suam exspirando. |
| 8 | Vide ipsum Dominum in cruce, quid dixit? Sitio (Ioan. XIX, 28, seq.). |
| 9 | Qui aderant, tinxerunt spongiam in aceto, alligaverunt arundini, et apposuerunt ori eius: quod cum accepisset, ait: Perfectum est. |
| 10 | Quid est, Perfectum est? Impleta sunt omnia quae ante mortem futura [de me] fuerant prophetata. |
| 11 | Et quia potestatem habebat quando vellet ponendi animam suam, posteaquam dixit, Perfectum est, ait evangelista: Et inclinato capite tradidit spiritum. |
| 12 | » Quod ibi dicitur tradidit, et hic dictum est ponit, quia unum est tradere et ponere. |
| 13 | « Quis tradidit? Quem tradidit? Spiritum tradidit, caro illum tradidit. |
| 14 | Quid est, caro illum tradidit? Caro illum emisit, caro illum exspiravit. |
| 15 | Ideo enim dicitur exspirare, extra spiritum fieri; quomodo est exsulare, extra solum fieri. |
| 16 | » Quod hic dicitur: Potestatem habeo ponendi animam meam, ibi dictum est: Inclinato capite tradidit spiritum, quia spiritus anima est. |
| 17 | « Cum ergo exit anima a carne, et remanet caro sine anima, tunc homo ponere animam dicitur. |
| 18 | Quando Christus animam posuit? Quando Verbum voluit. |
| 19 | Principatus enim in Verbo erat: ibi potestas erat, quando poneret caro animam, quando sumeret. |
| 20 | Sicut enim unus homo anima et corpus, sic unus Christus Verbum et homo. |
| 21 | Anima et corpus duae res sunt, sed unus homo. |
| 22 | Verbum et homo duae res sunt, sed unus Christus. |
| 23 | Nemo enim titubet in fide, quando audit Dominum dixisse: Potestatem habeo ponendi animam meam. |
| 24 | Ponit eam caro, sed ex potestate Verbi; sumit eam caro, sed ex potestate Verbi. |
| 25 | » Verbum, anima, caro, unus est Christus. |
| 26 | Et dum caro occisa fuit, Christus occisus fuit; et dum caro animam resumpsit, Christus animam resumpsit. |
| 27 | Quia quidquid ibi factum est in dispensatione humanae salutis, totum unus Christus egit, unus Filius Dei proprius et perfectus, unus Deus verus et omnipotens, homo propter Verbum Deus, Deus propter hominem homo, sicut dictum est: Verbum caro factum est. |
| 28 | Sed haec omnia unde implerentur, subsequenti verbo ostendit. |
| 29 | « Hoc, inquit, mandatum accepi a Patre meo. |
| 30 | Verbum non verbo accepit mandatum, sed in Verbo unigenito Patris est omne mandatum. |
| 31 | Cum autem dicitur Filius a Patre accipere, quod substantialiter habet, quomodo dictum est: Sicut habet Pater vitam in semetipso, sic dedit Filio vitam habere in semetipso (Ioan. V, 26), cum Filius ipse sit vita: non potestas minuitur, sed generatio ostenditur. |
| 32 | Quoniam Pater non quasi ei Filio, qui imperfectus [Al., imperfecto] natus est, aliquid addidit, sed ei quem perfectum genuit, omnia gignendo dedit. |
| 33 | Ita dedit illi suam aequalitatem, quem non genuit inaequalem. |
| 34 | Sed haec loquente Domino, quoniam lux lucebat in tenebris, et tenebrae eam non comprehenderunt. |
| 35 | VERS. 19, 20. - Dissensio iterum facta est inter Iudaeos propter sermones hos. |
| 36 | Dicebant autem multi ex ipsis: Daemonium habet, insanit: quid eum auditis? Istae fuerant densissimae tenebrae. (VERS. 21.) Alii dicebant: Haec verba non sunt daemonium habentis: nunquid daemonium potest oculos caecorum aperire? Iam istorum [Ms., iustorum] oculi coeperant aperiri; » et aliquid lucis videre, et veritatis agnoscere. Audivimus patientiam Dei [Ms., Domini], et inter opprobria Iudaeorum salutis praedicationem, sed illi obdurati, magis eum tentare aggressi sunt, quam verbis illius obedire. (VERS. 22.) Facta sunt, inquit evangelista, encaenia in Hierosolymis, et hiems erat, et ambulabat Iesus in templo in porticu Salomonis. |
| 37 | « Encaenia autem vocabatur solemnitas dedicationis templi, quam populus Dei ex antiqua Patrum traditione per annos singulos celebrare consueverat. |
| 38 | Sed notandum est quod haec encaenia, quae hic leguntur, non ad primam templi dedicationem, sed ad ultimam pertinent; quod ex eo facile colligitur, quia hieme facta referuntur. |
| 39 | Prima siquidem eiusdem templi dedicatio a Salomone tempore autumni (II Paral. VII); secunda autem a Zorobabel et Iesu sacerdote tempore veris (II Esdr. VI); tertia a Iuda Machabaeo tempore hiemis est facta, quando specialiter constitutum esse legitur, ut eadem dedicatio per omnes annos in memoriam solemnibus renovaretur officiis (Mach. IV). |
| 40 | Quae etiam ad tempus usque Dominicae incarnationis observata fuisse, sicut modo, cum legeretur Evangelium, audivimus. |
| 41 | » Quae etiam dedicatio salubri consuetudine in Ecclesiis Christi servari moderno tempore dignoscitur. |
| 42 | Considerandum est quare evangelista dixerit, haec encaenia hiemis tempore facta esse? Omnino propter duritiam Iudaeorum et infidelitatem, quae frigoris nomine saepe designari legitur. |
| 43 | VERS. 23. - Et ambulabat Iesus in templo in porticu Salomonis. |
| 44 | « Si ergo Dei Filius ambulare voluit in templo, in quo caro et sanguis brutorum animalium offerebatur, multo magis nostram orationis domum, ubi carnis ipsius ac sanguinis sacramenta celebrantur, visitare gaudebit. |
| 45 | Si perambulare non despexit porticum, in qua rex quondam mortalis ac terrenus, quamvis potentissimus ac sapientissimus ad orandum stare solebat, quanto magis penetralia cordium nostrorum invisere atque illustrare desiderat, si tamen ea porticum esse Salomonis, hoc est, si ea timorem suum qui est initium sapientiae habere perspexerit? Neque enim putandum est quia domus solummodo in qua ad orandum vel ad mysteria celebranda convenimus templum sit Domini, et non ipsi qui in nomine Domini convenimus multo amplius templum eius appellemur et simus, cum manifeste dicat Apostolus: Vos estis templum Dei vivi, sicut dicit Deus: Inhabitabo in eis, et inter illos ambulabo » (II Cor. VI, 16). |
| 46 | Ostendit vero evangelista, cur dixisset: Hiemis tempore. (VERS. 24.) Tunc, inquit, circumdederunt eum Iudaei. |
| 47 | Circumdederunt itaque eum tentationis gratia, non veritatis agnoscendae voluntate, et dicebant: Quousque animam nostram tollis? Si tu es Christus, dic nobis palam. |
| 48 | Haec vero non veritatem fidei inquirendo, sed illi quem interrogabant, insidiando et calumniam instruendo dicebant, ut invenirent quomodo accusarent eum, nolentes eum credere Deum, sed hominem purum tantummodo futurum, et regem caeteris omnibus excelsiorem esse venturum. |
| 49 | Qua etiam dementia posteriorum [Beda, posteri eorum] usque in praesens, et donec Antichristum pro Christo suscipiant, errare non cessant. |
| 50 | Et si se Dominus Iesus Christum esse responderet, cogitabant eum tradere potestati praesidis puniendum, quasi contra Augustum repugnans, illicitum sibi usurparet imperium. |
| 51 | Sed ipse nostrae saluti consulens, propter quos haec scribenda erant, ita responsum temperavit suum, ut et calumniatorum ora concluderet, et quia Christus est [Ms., esset], fidelibus aperta voce panderet. |
| 52 | Illi enim de homine Christo quaerebant: ipse autem divinitatis suae, qua aequalis est Patri, palam mysteria narrat. |
| 53 | » Quid ergo Iudaei circumdantes Dominum dixerunt videamus. |
| 54 | Quousque, inquiunt, animam nostram tollis? Si tu es Christus, dic nobis palam. |
| 55 | Non venit Christus in se credentibus animam tollere, sed animam vivificare. |
| 56 | Sed ipsi sibi Iudaei animam per infidelitatem tulerunt, qui tentare Christum, non in Christum credere congregati sunt. (VERS. 25.) Respondit eis Iesus: Loquor vobis, et non creditis. |
| 57 | Proprie ostendit quis esset, dum dixit: Loquor vobis, id est, Verbum Dei coaeternum Patri: quia opera quae facit in nomine Patris testimonium perhibent quod est Filius Dei, qui gloriam suam non quaesivit, sed eius qui misit illum, quia una est gloria Patris et Filii. |
| 58 | Sed hanc fidem corda infidelium accipere nequiverunt, de quibus ait: (VERS. 26.) Sed vos non creditis; causamque reddit cur non crederent: Quia non estis ex ovibus meis. |
| 59 | « Oves sunt credendo, oves sunt pastorem sequendo, oves sunt redemptorem non contemnendo; oves sunt per ostium intrando, oves sunt exeundo, et pascua inveniendo. |
| 60 | Quomodo ergo istis dixit: Non estis ex ovibus meis? Quia videbat eos ad sempiternam futuros perditionem [Aug., ad sempiternum interitum praedestinatos], non ad vitam aeternam sui sanguinis pretio comparatos. » (VERS. 27, 28.) Oves meae vocem meam audiunt, et ego cognosco eas, et sequuntur me, et ego vitam aeternam do eis. |
| 61 | Dicit enim: Cognosco eas. |
| 62 | Consuetudo sanctae Scripturae est dicere Dominum nosse, quidquid elegit, Apostolo dicente: Novit Dominus, qui sunt eius (II Tim. II, 19); et illud nescire, quod non approbat dignum vitae aeternae. |
| 63 | Unde et ad impios dicturus erit: Non novi vos (Matth. VII, 23). |
| 64 | Sequitur de ovibus: Et ego vitam aeternam do eis. |
| 65 | Haec sunt pascua quae superius promisit ovibus suis, ubi nulla herba arescit, totum viret, totum viget, totum integrum permanet; et quidquid semel accipitur, semper habetur. |
| 66 | Et non peribunt in aeternum. |
| 67 | Hic subaudiendum est, quomodo vos peribitis, quia non estis ex ovibus meis. |
| 68 | Et non rapiet eas quisquam de manu mea, id est, de potestate mea. |
| 69 | VERS. 29. - Pater meus, quod dedit mihi, maius est omnibus. |
| 70 | Quod dedit Pater Filio maius est omnibus, ut ipse illi esset unigenitus Filius, aequalis, consubstantialis. |
| 71 | Quid est quod dedit? Utique gignendo dedit, quia non minorem sibi genuit, non tempore posteriorem, sed coaeternum, sine initio temporis semper Deum. |
| 72 | « Non est dicendum, non erat, antequam natus erat: nunquam enim non natus erat, qui Patri coaeternus erat. |
| 73 | Qui sapit, capit; qui non capit, credat: nutriatur fide, ut possit capere Verbum Dei, quia Verbum Filius. |
| 74 | Semper ergo Filius, et semper aequalis. |
| 75 | Non enim crescendo, sed nascendo aequalis est, qui semper natus de Patre Filius, de Deo Deus, de aeterno coaeternus. |
| 76 | Pater autem non de Filio Deus: Filius de Patre Deus. |
| 77 | Ideo Pater Filio gignendo dedit ut Deus esset; gignendo dedit ut aequalis esset, hoc est, quod maius est omnibus. |
| 78 | » Ideo transcendit iste Ioannes omnes altitudines creaturarum, et millia exercitus angelorum, et magna omnia, « et pervenit ad illud quod maius est omnibus, et dixit: In principio erat Verbum, et Verbum erat apud Deum, et Deus erat Verbum (Ioan. I, 1). |
| 79 | Hoc est, quod maius omnibus est, id est, ut sim Verbum eius, ut sim unigenitus Filius eius, ut sim splendor lucis eius. |
| 80 | Ideo nemo rapiet oves de manu mea, et nemo potest rapere de manu Patris mei. |
| 81 | » Manus Patris et manus Filii, una manus est, id est, una potestas: quia una divinitas, una maiestas, una aeternitas, una aequalitas. |
| 82 | Quam videlicet aequalitatem, ipse Dominus in divinitate habuit, priusquam mundus esset apud Patrem, ipse in humilitate [Ms., humanitate] ex tempore incarnationis accepit. |
| 83 | Et nemo potest rapere de manu Patris mei. |
| 84 | « Aperte dans intelligi unam atque indissimilem esse manum hoc est, virtutem suam et Patris; atque ideo Christum se esse credendum, quia non sicut caeteri sancti factus [Beda, sanctificatus] per gratiam ex tempore, sed verus semper exstiterit Filius Dei. |
| 85 | Quod etiam sequenti sententia luce clarius aperit, dicens: (VERS. 30.) Ego et Pater unum sumus. |
| 86 | Unum, inquit, sumus, una nobis substantia, una est divinitas, una aeternitas, perfecta aequalitas, dissimilitudo nulla. |
| 87 | Quibus profecto verbis non praesentem solummodo Iudaeorum quaestionem, qua an ipse esset Christus interrogabant, explicavit, sed etiam haereticorum perfidiam quam futuram praevidit, quantum sit execranda monstravit. |
| 88 | » Conticescat Sabellius audiens: Ego et Pater, qui unam personam Patris et Filii prava doctrina disseruit; nam ego et Pater, duae sunt personae. |
| 89 | Item erubescat Arius audiens: Unum sumus, qui duas naturas in Patre et Filio astruit, dum unum unam naturam significat, sicut sumus, duas personas. |
| 90 | Sequamur apostolicam fidem, quam beatus Petrus princeps apostolorum confessus est: Tu es Christus Filius Dei vivi (Matth. XVI, 16). |
| 91 | « Iudaei videlicet verba Domini audientes, et hucusque sustinuerunt; dum vero ait: Ego et Pater unum sumus, non pertulerunt, sed more suo duri ad lapides cucurrerunt, sicut evangelista dicit: (VERS. 31.) Tulerunt lapides, ut lapidarent eum. |
| 92 | Dominus qui [Ms., quia] non patiebatur, quod nolebat pati, et non est passus, nisi quod voluit pati, adhuc eos lapidare cupientes alloquitur. |
| 93 | Sustulerunt Iudaei lapides, ut lapidarent illum. |
| 94 | VERS. 32, 33. - Respondit eis Iesus: Multa opera bona ostendi vobis ex Patre meo, propter quod eorum opus me lapidatis? Et illi responderunt: De bono opere non lapidamus te, sed de blasphemia, quia tu homo cum sis, facis te ipsum Deum. |
| 95 | Ad illud hoc responderunt, quod dixerat: Ego et Pater unum sumus. |
| 96 | Ecce Iudaei intellexerunt quod Ariani non intelligunt. |
| 97 | Ideo enim irati sunt, quoniam senserunt non posse dici, Ego et Pater unum sumus, nisi ubi aequalitas est Patris et Filii. |
| 98 | « Dominus autem vidit quid responderet pravis. |
| 99 | Vidit eos non ferre splendorem veritatis, et eos tentavit in verbis [Aug., et eum temperavit in verbis]. |
| 100 | Nonne scriptum est in lege vestra; id est, vobis data: Quia ego dixi, dii estis? Deus dicit per Prophetam in psalmo hominibus: Ego dixi, Dii estis (Psalm. LXXXI, 6); et legem appellavit Dominus generaliter omnes illas Scripturas: quamvis alibi specialiter dicat legem, a prophetis eam distinguens, sicuti est: (VERS. 34.) Lex et prophetae usque ad Ioannem (Luc. XVI, 16). |
| 101 | Et in his duobus praeceptis tota lex pendet et prophetae (Matth. XXII, 40). |
| 102 | Aliquando autem in tria distribuit easdem Scripturas, ubi ait: Oportebat impleri omnia quae scripta sunt in lege, et prophetis, et psalmis de me (Luc. XXIV, 44). |
| 103 | Nunc vero etiam psalmos legis nomine nuncupavit, ubi scriptum est: Ego dixi, dii estis. (VERS. 35, 36.) Si illos dixit deos, ad quos sermo Dei factus est, et non potest solvi Scriptura: quem Pater sanctificavit et misit in mundum, vos dicitis blasphemare, quia dixi, Filius Dei sum? Si sermo Dei factus est ad homines, ut dicerentur dii, ipsum Verbum Dei, quod est apud Deum, quomodo non est Deus? Si per sermonem Dei fiunt homines dii; si participando fiunt dii; unde participant, [quomodo] non est Deus? Si lumina illuminata dii sunt, lumen quod illuminat quomodo non est Deus? Si calefacti quodammodo igne salutari dii efficiuntur, unde calefiunt, non est Deus? Accedis ad lumen, illuminaris, et inter filios Dei numeraris; si recedis a lumine, obscuraris, et in tenebris computaris: illud tamen [lumen] nec accedit ad se, quia non recedit a se. |
| 104 | Si ergo vos deos facit sermo Dei, quomodo non est Deus Verbum Dei? Pater ergo sanctificavit Filium suum, et misit in mundum. |
| 105 | Forte aliquis dicat: Si Pater eum sanctificavit, aliquando non sanctus? Sic sanctificavit, quomodo genuit: ut enim sanctus esset, gignendo ei dedit, quia sanctum eum genuit. |
| 106 | Nam si quod sanctificatur, ante non erat sanctum, quomodo dicimus Deo Patri: Sanctificetur nomen tuum? VERS. 37, 38. - Si non facio opera Patris mei, nolite credere mihi. |
| 107 | Si autem facio, et si mihi non vultis credere, operibus credite. |
| 108 | Ut agnoscatis et credatis, quia in me est Pater, et ego in illo. |
| 109 | Quomodo possunt dicere homines. |
| 110 | Si enim bene cogitemus, in Deo sumus; et si bene vivamus, Deus in nobis est: fideles, participantes eius gratiam, illuminati ab ipso, in illo sumus, et ipse in nobis. |
| 111 | Sed non sic unigenitus Filius: ille in Patre, et Pater in illo, tanquam aequalis in eo cui est aequalis. |
| 112 | Denique nos aliquando possumus dicere: In Deo sumus, et Deus in nobis; nunquid possumus dicere: Ego et Deus unum sumus? In Deo es, quia Deus te continet; Deus est in te, quia templum Dei factus es. |
| 113 | Sed nunquid quia in Deo es et Deus est in te, potes dicere: Qui me videt, Deum videt: quomodo Unigenitus dixit: Qui me videt, videt et Patrem. |
| 114 | Ego et Pater unum sumus (Ioan. XIV, 9)? Agnosce proprium Domini, et munus servi. |
| 115 | Proprium Domini est aequalitas Patris; munus servi est participatio Salvatoris. |
| 116 | (VERS. 39.) Quaerebant ergo eum apprehendere. |
| 117 | Utinam apprehenderent, sed credendo et intelligendo, non saeviendo et occidendo. |
| 118 | Quaerebant ergo eum apprehendere; dum eum apprehendere voluerunt, quid eis fecit? Exivit de manibus eorum. |
| 119 | Non eum apprehenderunt, quia manus fidei non habuerunt: » et quia noluit qui potestatem habuit animam suam ponere, non apprehenderunt eum; dum autem voluit, apprehensus est ab eis manibus iniquitatis. |
| 120 | (VERS. 40, 41.) Et abiit iterum trans Iordanem ad eum locum ubi erat Ioannes baptizans primum; et mansit ibi, et multi venerunt ad eum, et dicebant: Quia Ioannes quidem signum fecit nullum. |
| 121 | « Meministis vobis dictum de Ioanne, quia lucerna erat (Ioan. V, 35), et diei testimonium perhibebat. |
| 122 | Quid ergo isti dixerunt apud se? Nullum, inquiunt, miraculum ostendit Ioannes: non daemonia fugavit, non expulit febrem, non caecos illuminavit, non mortuos suscitavit, non tot millia hominum de quinque vel septem panibus satiavit, non super mare ambulavit, non ventis et fluctibus imperavit; nihil horum fecit Ioannes; et totum quidquid dicebat, huic testimonium perhibebat. |
| 123 | Per lucernam veniamus ad diem. |
| 124 | Ioannes nullum signum fecit. (VERS. 42.) Omnia enim quaecunque dixit Ioannes de hoc, vera erant. |
| 125 | Ecce quid apprehenderunt, non quomodo Iudaei volebant apprehendere discedentem, apprehenderunt isti permanentem. |
| 126 | Denique quid sequitur? Et multi crediderunt in eum. |