Alcuinus, In Evangelium Ioannis, LIBER TERTIUS., CAPUT XV. Murmurantes Pharisaei filium Ioseph eum dicunt. Et ipse inter plura carnem suam panem se daturum dicit pro mundi vita. Et caetera his similia plurima de pane et carne sua testatur
| 1 | VERS. 41, 42. - Murmurarunt Iudaei, et dixerunt ei: Hic est [Iesus] filius Ioseph, cuius nos novimus patrem et matrem. |
| 2 | Quomodo ergo dicit hic, quia de coelo descendi? Ideo murmurabant quia hunc panem non intelligebant, hunc panem non esuriebant, hunc panem non amabant. |
| 3 | Si amarent, utique non murmurarent. |
| 4 | « Ideo a pane coelesti longe erant, nec eum esurire noverant. |
| 5 | Fauces cordis languidas habebant, auribus apertis surdi erant: videbant, et caeci stabant. |
| 6 | Panis quippe iste, interioris hominis quaerit esuriem: unde alio loco dicit: Beati, qui esuriunt et sitiunt iustitiam, quoniam ipsi saturabuntur (Matth. V, 6). |
| 7 | » Dixerunt: Cuius [nos] novimus patrem et matrem. |
| 8 | Matrem sciebant terrenam, patrem nesciebant coelestem; quia a Patre coelesti attracti non fuerunt; quod mox ipse Dominus sequenti verbo innotuit, dicens: (VERS. 43, 44) Nolite murmurare invicem. |
| 9 | Nemo potest venire ad me, nisi Pater, qui misit me, attraxerit eum. |
| 10 | Quid est, Nemo potest venire ad me, nisi quia nemo potest credere in me, nisi Pater, qui misit me, attraxerit eum? Ille venit, quem gratia Dei praevenit, cui cum Propheta dicamus: Misericordia eius praeveniet me (Psal. LVIII). |
| 11 | Et iterum: misericordia eius subsequetur me (Psal. XXII). |
| 12 | Praeveniet velle, subsequetur perficere. |
| 13 | « Trahit Pater ad Filium eos qui propterea credunt in Filium, quia eum cogitant Patrem habere Deum. |
| 14 | Deus enim Pater aequalem sibi genuit Filium: et qui cogitat atque in fide sua sentit et ruminat aequalem esse Patri eum in quem credit, ipsum trahit Pater ad Filium. |
| 15 | » Qui enim de Christo dicit, Non est Deus verus, non trahit eum Pater, sed sua perversa cogitatio trahit eum veritati non consentire. |
| 16 | « Ille tractus est a Patre, qui ait: Tu es Christus Filius Dei vivi. |
| 17 | Cui Dominus inquit: Beatus es, Simon BarIona, quia caro et sanguis non revelavit tibi, sed Pater meus qui in coelis est (Matth. XVI, 16, 17). |
| 18 | Ista revelatio ipsa est attractio. |
| 19 | Dum enim dixit: Nemo potest venire ad me, nisi Pater qui me misit, attraxerit eum, continuo subiunxit: Et ego resuscitabo eum in novissimo die. |
| 20 | Credendo quod sperat, videbit quod adhuc non videndo credidit; manducabit quod esuriit, satiabitur eo quod sitit. |
| 21 | Ubi? in resurrectione mortuorum. |
| 22 | Quia ego resuscitabo eum in novissimo die. |
| 23 | VERS. 45. - Scriptum est enim in prophetis: Et erunt omnes docibiles Dei. |
| 24 | Quare hoc dicit [Ms., dixit; Aug., dixi] o Iudaei? Pater vos non docuit: quomodo potestis me cognoscere? Omnes regni illius homines docibiles Dei erunt, non ab hominibus audiunt; et si ab hominibus audiunt, tamen quod intelligunt intus datur, intus coruscat, intus revelatur. |
| 25 | » Homines foris verbum sonare possunt, sed in vanum laborant, nisi intus Deus docens aperiat sensus. |
| 26 | Ille est Dei docibilis, quem Deus intus veritatis instruit agnitione et amore. Omnis qui audit [Ms., audivit] a Patre, et didicit, venit ad me. |
| 27 | Quomodo trahit Pater? Docendo delectat, non necessitatem imponendo; quia nemo necessitate credit, sed voluntate. |
| 28 | Filius dicebat, Pater docebat; homo qui videbatur, loquebatur sed ut Deus in corde audientis interius docebat. |
| 29 | Ideo subiunxit: VERS. 46. - Non quia Patrem vidit quisquam, nisi is qui est a Deo, hic vidit Patrem. |
| 30 | Nolite putare Patrem esse visibilem vobis; nemo vidit Patrem, nisi is qui est a Deo; hic vidit Patrem. |
| 31 | Ego sum a Patre, et ideo Patrem video. |
| 32 | « Quid est autem vos trahi a Patre, nisi discere a Patre? Quid est discere a Patre, nisi audire Patrem [Ms., a Patre]? Et quid est audire a Patre, nisi audire Verbum Patris, id est me? Ne forte ergo cum dico vobis: Omnis qui audivit a Patre et didicit, dicatis apud vos: Sed nunquam vidimus Patrem, quomodo autem discere potuimus a Patre? A meipso audite. |
| 33 | Non quia Patrem vidit quisquam, sed qui est a Deo, hic vidit Patrem. |
| 34 | Ego novi Patrem, ab illo sum; sed quomodo verbum ab illo cuius est verbum: non quod sonat et transit, sed quod manet cum dicente, et trahit audientem. |
| 35 | Sequitur: (VERS. 47) Amen amen dico vobis, qui credit in me, habet vitam aeternam. |
| 36 | Revelare se voluit, quid esset: nam compendio dicere potuit: Qui credit in me, habet me. |
| 37 | Ipse enim Christus verus est Deus, et vita aeterna. |
| 38 | Qui ergo credit in me, inquit, it ad me, et qui it ad me, habet me. |
| 39 | Quid est autem habere me? Habere vitam aeternam. |
| 40 | Mortem assumpsit vita aeterna, et mori voluit; sed de tuo, o homo, non de suo: accepit a te, ubi moreretur pro te. |
| 41 | Assumpsit [Al., Accepit] ergo vita mortem, ut vita occideret mortem. |
| 42 | Nam qui credit, inquit, habet vitam aeternam; non quae patet, sed quae latet. |
| 43 | Vita enim aeterna, Verbum in principio apud Deum erat, et Deus erat Verbum, et erat vita lux hominum. |
| 44 | Mori venit, sed tertia die resurrexit. |
| 45 | VERS. 48, 49. - Ego sum, inquit, panis vitae. |
| 46 | Et unde illi superbiant? Patres, inquit, vestri manducaverunt manna, et mortui sunt. |
| 47 | Quare manducaverunt, et mortui sunt? Quia quod videbant, credebant: quod non videbant, non intelligebant. |
| 48 | Ideo patres vestri, quia similes estis illorum. |
| 49 | Manducaverunt Moyses et Aaron, et caeteri sancti qui fuerunt in populo manna, et non sunt mortui, quia spiritaliter visibilem cibum intellexerunt, spiritaliter esuriunt [Ms., esurierunt]; » alii vero manducaverunt et permanserunt in infidelitate; sicut Iudaei audierunt loquentem Christum, sed non spiritaliter verba eius intellexerunt; ideo dixit eis: Patres vestri manducaverunt manna in deserto, et mortui sunt. |
| 50 | Qua morte, nisi infidelitatis? Nam communi morte mortui sunt et sancti qui fuerunt inter eos. |
| 51 | Ideo signavit [Ms., significavit] Dominus his verbis mortem spiritalem, non carnalem. |
| 52 | « Patres ergo istorum, id est, mali patres malorum, infideles patres, infideles murmuratores, patres murmuratorum [Ms. et Aug., infideles patres infidelium; murmuratores patres murmuratorum]. |
| 53 | Nam de re nulla magis Deum offendisse ille populus dictus est, quam contra Deum murmurando. |
| 54 | Ideo et Dominus eos volens ostendere talium filios, hinc ad [Ms., hinc caute eos] eos coepit, Quid murmuratis in invicem, murmuratores, filii murmuratorum? Patres vestri manna manducaverunt, et mortui sunt: non quia malum erat manna, sed quia male manducaverunt. |
| 55 | » VERS. 50. - Hic est panis, qui de coelo descendit. |
| 56 | « Hunc panem significavit manna, hunc panem significat altare Dei. Sacramenta illic [Ms., illa] fuerunt: in signis diversa sunt; in re qua significantur [Ms., quae significatur], paria sunt. |
| 57 | Apostolum audi: Nolo enim, inquit, vos ignorare fratres, quia patres nostri omnes sub nube fuerunt, et omnes per mare transierunt, et omnes in Moyse baptizati sunt in nube et in mari, et omnes eamdem escam spiritalem manducaverunt (I Cor. X, 1 seq.). |
| 58 | Spiritalem utique, non corporalem. |
| 59 | Alteram [Aug., spiritalem utique eamdem: nam corporalem alteram], quia illi manna, nos aliud: spiritalem vero quam nos; sed [Ms., et] patres nostri, non patres illorum, quibus nos similes sumus, non quibus illi similes fuerunt. |
| 60 | Hic est ergo panis de coelo descendens, ut si quis ex ipso manducaverit, non moriatur. |
| 61 | Sed quod pertinet ad virtutem sacramenti, non quod pertinet ad visibile sacramentum; qui manducat intus, non foris; qui manducat in corde, non qui premit dente. (VERS. 51.) Ego sum panis vivus, qui de coelo descendi. |
| 62 | Ideo vivus, quia de coelo descendit. |
| 63 | De coelo descendit et manna, sed manna umbra erat, ista veritas est. (VERS. 52.) Si quis manducaverit ex hoc pane, vivet in aeternum; et panis quem ego dabo, caro mea est pro mundi vita. |
| 64 | Hoc quando caperet caro, quod dixit panem carnem? Vocatur caro, quod non capit caro: et ideo magis non capit caro, quia vocatur caro. |
| 65 | Hoc enim exhorruerunt, hoc assimulatum [Ms., assimilatum; Aug., ad se multum] esse dixerunt, hoc non posse fieri putaverunt. |
| 66 | Caro mea est, inquit, pro mundi vita. |
| 67 | Norunt fideles corpus Christi, si corpus Christi esse non negligunt. |
| 68 | Fiant corpus Christi, si volunt vivere de spiritu Christi. |
| 69 | De spiritu Christi non vivit, nisi corpus Christi. |
| 70 | » Quisque vivere vult, credat in Christum, manducet spiritaliter spiritalem cibum. |
| 71 | Incorporetur corpori Christi, et non sit putridum membrum, quod resecari mereatur [Al., debeat]. |
| 72 | Sit pulchrum, sit sanum, sit aptum capiti suo. (VERS. 53.) Litigabant ergo Iudaei ad invicem dicentes: Quomodo potest hic nobis carnem suam dare ad manducandum? « Litigabant utique ad invicem, quoniam panem concordiae non intelligebant, nec sumere volebant: nam qui manducant talem panem, non litigant ad invicem; quoniam unus panis unum corpus multi sumus, et per hunc facit Deus unius moris habitare in domo (I Cor. X, 17; Psal. LXVII, 7). |
| 73 | Quod autem ad invicem litigantes quaerunt, quomodo possit Dominus carnem suam dare ad manducandum, non statim edunt [Aug., audiunt], sed adhuc eis dicitur: (VERS. 54) Amen amen dico vobis, nisi manducaveritis carnem Filii hominis, et biberitis eius sanguinem, non habebitis vitam in vobis. |
| 74 | Quomodo quidem detur [Aug., edatur] et quisnam modus sit manducandi istum panem, ignoratis: verumtamen nisi manducaveritis carnem filii hominis et eius sanguinem biberitis, non habetis vitam in vobis. |
| 75 | Haec non itaque [Aug., utique] cadaveribus, sed viventibus loquebatur. |
| 76 | Unde ne istam vitam intelligentes de hac re litigarent, secutus adiunxit. |
| 77 | VERS. 55. - Qui manducat meam carnem, et bibit meum sanguinem, habet vitam aeternam. |
| 78 | Hanc ergo non habet, qui istum panem non manducat, nec istum sanguinem bibit; nam temporalem vitam sine illo, utcunque homines in hoc saeculo, qui non sunt per fidem in corpore eius, habere possunt; aeternam autem, quae sanctis promittitur, nunquam. |
| 79 | Ne autem putarent sic in isto cibo et potu [eis qui ( Ms., eius quae) carnaliter sumunt ( Al., sapiunt), et non spiraliter intelligunt in fide), promitti vitam aeternam, ut qui eam sumerent iam nec corpore morerentur; huic etiam cogitationi est dignatus occurrere. |
| 80 | Nam cum dixisset: Qui manducat meam carnem, et bibit meum sanguinem, habet vitam aeternam; continuo subiecit, et dixit: Et ego resuscitabo eum in novissimo die. |
| 81 | Ut habeat interim secundum spiritum vitam aeternam in requie, quae sanctorum spiritus suscipit: quod autem ad corpus attinet, nec eius vita aeterna fraudetur [Ms., nec eos . . . fraudat], sed in resurrectione mortuorum, in novissimo die caro » viva resurgat [Ms., caro suscitabitur]. (VERS. 56.) Caro enim mea, inquit, vere est cibus, et sanguis meus vere est potus. |
| 82 | « Cum enim cibo et potu id appetant homines, ut non esuriant neque sitiant; hoc veraciter non praestat nisi iste cibus et potus, qui eos a quibus sumitur immortales et incorruptibiles facit, id est, societas ipsa sanctorum, ubi pax erit et unitas plena atque perfecta. |
| 83 | Propterea quippe, sicut etiam hoc ante nos intellexerunt homines [Dei], Dominus noster Iesus Christus corpus et sanguinem suum in eis rebus commendavit, quae ad unum aliquid rediguntur ex multis. |
| 84 | Namque aliud in unum aliquid ex multis granis conficitur et constat [Aug., confit], aliud in unum ex multis racemis [Al., acinis] confluit. |
| 85 | Denique iam exponit quomodo id fiat quod loquitur, et quid sit manducare corpus eius et sanguinem bibere. (VERS. 57.) Et qui manducat, inquit, meam carnem, et bibit meum sanguinem, in me manet, et ego in eo. |
| 86 | Hoc est ergo manducare illam escam et illum bibere potum, in Christo manere, et illum manentem in se habere: ac per hoc, qui non manet in Christo, et in quo non manet Christus, procul dubio nec manducat spiritaliter eius carnem, licet carnaliter et visibiliter premat [dentibus] sacramentum corporis et sanguinis Christi; sed magis tantae rei sacramentum ad iudicium sibi manducat et bibit, quia immundus praesumpsit ad Christi accedere sacramenta, quae alius [Aug., quae aliquis] non digne sumit, nisi qui mundus est, de quibus dicitur: Beati mundo corde, quoniam ipsi Deum videbunt (Matth. V, 8). |
| 87 | VERS. 58. - Sicut misit me, inquit, vivens Pater, et ego vivo propter Patrem. |
| 88 | Et qui manducat me, et ipse vivit propter me. |
| 89 | Non enim Filius participatione Patris fit melior, qui est natus aequalis; sicut participatio Filii per unitatem corporis eius et sanguinis, quae [Ms., quod] illa manducatio potatioque significat, efficit nos meliores. |
| 90 | Vivimus ergo nos propter ipsum, manducantes eum, id est, ipsum accipientes aeternam vitam, quam non habemus [Al., habebamus] ex nobis. |
| 91 | Vivit autem ipse propter Patrem, missus ab eo, quia semetipsum exinanivit, factus obediens usque ad signum [Al., mortem] crucis (Philipp. II, 8). |
| 92 | Sicut misit me vivens Pater, et ego vivo propter Patrem, et qui manducat me, et ipse vivit propter me; ac si diceret: Ut ego vivam [Ms., vivo] propter Patrem, id est, ut ad illum tanquam ad maiorem referam vitam meam, exinanitio mea fecit, in qua me misit; ut autem quisque vivat propter me, participatio facit, qua [Al., quia] manducat me. |
| 93 | Ego itaque humiliatus vivo propter Patrem, ille rectus [Aug., erectus] vivit propter me. |
| 94 | » Non de ea natura dixit, qua semper est aequalis Patri, sed de ea, in qua minor factus est Patri. Quia [Ms., Qui] etiam superius dixerat: Sicut Pater habet vitam habere in semetipso, ita dedit Filio vitam habere in semetipso; id est, genuit Filium vitam habentem in semetipso. |
| 95 | VERS. 59. - Hic est panis, qui de coelo descendit, « ut illum manducando vivamus, quia aeternam vitam ex nobis habere non possumus. |
| 96 | Non sicut manducaverunt, inquit, patres vestri manna, et mortui sunt: qui manducat hunc panem, vivet in aeternum. |
| 97 | Quod ergo illi mortui sunt, ita vult intelligi, ut non vivant in aeternum; nam temporaliter profecto et hi morientur qui Christum manducant; sed vivent in aeternum, quia Christus est vita aeterna. |
| 98 | Signum eius quia manducavit et bibit, hoc est si manet et manetur, si habitat et inhabitatur, si sic haeret, ut non deseratur. |
| 99 | Hoc ergo nos docuit, et admonuit mysticis verbis, ut simus in eius corpore, sub ipso capite in membris eius, edentes carnem eius, non relinquentes unitatem eius. |
| 100 | Sed qui aderant plures, non intelligendo scandalizati sunt: non enim cogitabant haec audiendo, nisi carnem, quod ipsi erant. |
| 101 | Apostolus autem dicit, et verum dicit: Sapere secundum carnem, mors est (Rom. VIII, 6). |
| 102 | Carnem suam dat nobis Dominus ad manducandum, et sapere tamen secundum carnem mors est; cum de carne sua dicat, quia ibi est vita aeterna. |
| 103 | Ergo nec carnem debemus sapere secundum carnem, sicut in his verbis: (VERS. 61) Multi itaque audientes, non ex inimicis, sed ex discipulis eius, dixerunt: Durus est hic sermo: quis potest eum audire? Si discipuli durum habuerunt istum sermonem, quid inimici? Et tamen sic oportebat, ut diceretur, quod non ab hominibus [Ms. et Aug., omnibus] intelligeretur. |
| 104 | Secretum Dei intentos debet facere, non aversos [Ms. et Aug., adversos]. |
| 105 | Isti autem cito defecerunt, talia loquente Domino Iesu: non crediderunt, aliquid magnum dicente, et verbi illius aliquam gratiam cooperiente [Aug., non crediderunt aliquid magnum dicentem, et verbis illis . . . cooperientem]. |
| 106 | Sed prout voluerunt, ita intellexerunt; et more hominum, quia apud eos erat Iesus, aut hoc disponebat Iesus [Ms., et more hominum quia hoc asseruerat Iesus; Aug., et more hominum quia poterat Iesus], carnem qua indutum erat Verbum, velut inconcisam distribuere credentibus in se. |
| 107 | Durus est, inquiunt, hic sermo, quis potest eum audire? (VERS. 62.) Sciens autem Iesus apud semetipsum, quia murmurarent de hoc [Aug. et Ms., de eo] discipuli eius. |
| 108 | Sic enim apud se ista dixerunt, ut ab illo non audirentur. |
| 109 | Sed ille qui eos noverat in seipsis, audiens apud semetipsum, respondit et ait: Hoc vos scandalizat. |
| 110 | Quia dixi, carnem meam do vobis manducare et sanguinem meum bibere, hoc vos nempe scandalizat. |
| 111 | VERS. 63. - Si ergo videritis Filium hominis ascendentem ubi erat prius. |
| 112 | Quid est hoc? Hinc solvit quod illos moverat? hinc aperuit [Ms., eruit] unde fuerant scandalizati? hinc plane, si intelligerent. |
| 113 | Illi enim putaverunt illum erogaturum corpus suum, ille autem se dixit ascensurum in coelum, utique integrum. |
| 114 | Cum videretis Filium hominis ascendentem ubi erat prius, certe vel tunc videbitis, quia non eo modo quo putatis, erogat corpus suum. |
| 115 | Certe vel tunc intelligetis quia gratia eius non consumitur morsibus. |
| 116 | » In his verbis perspicue intelligitur Christum esse unam personam, dum dixit Filium hominis esse prius in coelo. |
| 117 | « In terra loquebatur, et in coelo se esse dicebat. |
| 118 | Quo pertinet, nisi ut intelligamus unam personam esse Christum Deum et hominem, non duas, ne fides nostra non sit trinitas, sed quaternitas? Christus ergo unus est, verbum, anima et caro unus Christus; Filius Dei, et Filius hominis unus Christus; Filius Dei semper, filius hominis ex tempore; tamen unus Christus, secundum unitatem personae. |
| 119 | In coelo erat, quando in terra loquebatur. |
| 120 | Sic erat Filius hominis in coelo, quomodo Filius Dei erat in terra. |
| 121 | Filius Dei in terra in suscepta carne; Filius Dei [Ms. et Aug., Filius hominis] in coelo in unitate personae. |
| 122 | » Quod mox latius exponit quid intersit inter spiritum et carnem, et quid inter carnaliter Christum manducare velle, vel spiritaliter accipere; ait enim: (VERS. 64) Spiritus est, qui vivificat, caro non prodest quidquam. |
| 123 | Paulo ante dixit: Nisi manducaveritis carnem Filii hominis, et biberitis eius sanguinem, non habebitis vitam in vobis; et modo dicit: Caro non prodest quidquam, id est, si carnaliter vultis intelligere quae dico, caro non prodest quidquam, si sic carnem intelligetis manducandam sicut alium cibum, sicut carnes quae emuntur in macellis. |
| 124 | Spiritus est ergo qui vivificat, per spiritum prodest caro, quae per seipsam non prodest, quia littera occidit, spiritus autem vivificat. |
| 125 | « Nam per carnem spiritus aliquid pro salute nostra egit. |
| 126 | Caro vas fuit, » quod habebat, per quam spiritus salvabit [Ms., salvavit] nos, utens organo carnis ad salutem humani generis: quia diabolus utebatur serpente quasi organo, ad subversionem primi parentis nostri. |
| 127 | « Spiritus est qui vivificat, caro autem non prodest quidquam: sicut illi intellexerunt carnem, non sic ego do ad manducandum meam carnem. |